治安疏【登录】

作者:明朝·海瑞 ┋ 阅读:2095

户(hù )部(bù )云(yún )南(nán )清(qīng )吏(lì )司(sī )主(zhǔ )事(shì )臣(chén )海(hǎi )瑞(ruì )谨(jǐn )奏(zòu );为(wéi )直(zhí )言(yán )天(tiān )下(xià )第(dì )一(yī )事(shì ),以(yǐ )正(zhèng )君(jūn )道(dào )、明(míng )臣(chén )职(zhí ),求(qiú )万(wàn )世(shì )治(zhì )安(ān )事(shì ):

君(jūn )者(zhě ),天(tiān )下(xià )臣(chén )民(mín )万(wàn )物(wù )之(zhī )主(zhǔ )也(yě )。惟(wéi )其(qí )为(wéi )天(tiān )下(xià )臣(chén )民(mín )万(wàn )物(wù )之(zhī )主(zhǔ ),责(zé )任(rèn )至(zhì )重(zhòng )。凡(fán )民(mín )生(shēng )利(lì )病(bìng ),一(yī )有(yǒu )所(suǒ )不(bú )宜(yí ),将(jiāng )有(yǒu )所(suǒ )不(bú )称(chēng )其(qí )任(rèn )。是(shì )故(gù )事(shì )君(jūn )之(zhī )道(dào )宜(yí )无(wú )不(bú )备(bèi ),而(ér )以(yǐ )其(qí )责(zé )寄(jì )臣(chén )工(gōng ),使(shǐ )之(zhī )尽(jìn )言(yán )焉(yān )。臣(chén )工(gōng )尽(jìn )言(yán ),而(ér )君(jūn )道(dào )斯(sī )称(chēng )矣(yǐ )。昔(xī )之(zhī )务(wù )为(wéi )容(róng )悦(yuè ),阿(ā )谀(yú )曲(qǔ )从(cóng ),致(zhì )使(shǐ )灾(zāi )祸(huò )隔(gé )绝(jué )、主(zhǔ )上(shàng )不(bú )闻(wén )者(zhě ),无(wú )足(zú )言(yán )矣(yǐ )。

过(guò )为(wéi )计(jì )者(zhě )则(zé )又(yòu )曰(yuē ):“君(jūn )子(zǐ )危(wēi )明(míng )主(zhǔ ),忧(yōu )治(zhì )世(shì )。”夫(fū )世(shì )则(zé )治(zhì )矣(yǐ ),以(yǐ )不(bú )治(zhì )忧(yōu )之(zhī );主(zhǔ )则(zé )明(míng )矣(yǐ ),以(yǐ )不(bú )明(míng )危(wēi )之(zhī ):无(wú )乃(nǎi )使(shǐ )之(zhī )反(fǎn )求(qiú )眩(xuàn )瞀(mào ),莫(mò )知(zhī )趋(qū )舍(shě )矣(yǐ )乎(hū )!非(fēi )通(tōng )论(lùn )也(yě )。

臣(chén )受(shòu )国(guó )厚(hòu )恩(ēn )矣(yǐ ),请(qǐng )执(zhí )有(yǒu )犯(fàn )无(wú )隐(yǐn )之(zhī )义(yì ),美(měi )曰(yuē )美(měi ),不(bú )一(yī )毫(háo )虚(xū )美(měi );过(guò )曰(yuē )过(guò ),不(bú )一(yī )毫(háo )讳(huì )过(guò )。不(bú )为(wéi )悦(yuè )谀(yú ),不(bú )暇(xiá )过(guò )计(jì ),谨(jǐn )披(pī )沥(lì )肝(gān )胆(dǎn )为(wéi )陛(bì )下(xià )言(yán )之(zhī )。

汉(hàn )贾(jiǎ )谊(yì )陈(chén )政(zhèng )事(shì )于(yú )文(wén )帝(dì )曰(yuē ):“进(jìn )言(yán )者(zhě )皆(jiē )曰(yuē ):天(tiān )下(xià )已(yǐ )安(ān )已(yǐ )治(zhì )矣(yǐ ),臣(chén )独(dú )以(yǐ )为(wéi )未(wèi )也(yě )。曰(yuē )安(ān )且(qiě )治(zhì )者(zhě ),非(fēi )愚(yú )则(zé )谀(yú )。”夫(fū )文(wén )帝(dì ),汉(hàn )贤(xián )君(jūn )也(yě ),贾(jiǎ )谊(yì )非(fēi )苛(kē )责(zé )备(bèi )也(yě )。文(wén )帝(dì )性(xìng )颇(pō )仁(rén )柔(róu ),慈(cí )恕(shù )恭(gōng )俭(jiǎn ),虽(suī )有(yǒu )爱(ài )民(mín )之(zhī )美(měi ),优(yōu )游(yóu )退(tuì )逊(xùn )、尚(shàng )多(duō )怠(dài )废(fèi )之(zhī )政(zhèng )。不(bú )究(jiū )其(qí )弊(bì )所(suǒ )不(bú )免(miǎn ),概(gài )以(yǐ )安(ān )且(qiě )治(zhì )当(dāng )之(zhī ),愚(yú )也(yě )。不(bú )究(jiū )其(qí )才(cái )所(suǒ )不(bú )能(néng ),概(gài )以(yǐ )政(zhèng )之(zhī )安(ān )且(qiě )治(zhì )颂(sòng )之(zhī ),谀(yú )也(yě )。

陛(bì )下(xià )自(zì )视(shì ),于(yú )汉(hàn )文(wén )帝(dì )何(hé )如(rú )?陛(bì )下(xià )天(tiān )资(zī )英(yīng )断(duàn ),睿(ruì )识(shí )绝(jué )人(rén ),可(kě )为(wéi )尧(yáo )、舜(shùn ),可(kě )为(wéi )禹(yǔ )、汤(tāng )、文(wén )、武(wǔ ),下(xià )之(zhī )如(rú )汉(hàn )宣(xuān )之(zhī )厉(lì )精(jīng ),光(guāng )武(wǔ )之(zhī )大(dà )度(dù ),唐(táng )太(tài )宗(zōng )之(zhī )英(yīng )武(wǔ )无(wú )敌(dí ),宪(xiàn )宗(zōng )之(zhī )志(zhì )平(píng )僭(jiàn )乱(luàn ),宋(sòng )仁(rén )宗(zōng )之(zhī )仁(rén )恕(shù ),举(jǔ )一(yī )节(jiē )可(kě )取(qǔ )者(zhě ),陛(bì )下(xià )优(yōu )为(wéi )之(zhī )。即(jí )位(wèi )初(chū )年(nián ),铲(chǎn )除(chú )积(jī )弊(bì ),焕(huàn )然(rán )与(yǔ )天(tiān )下(xià )更(gèng )始(shǐ )。举(jǔ )其(qí )大(dà )概(gài ):箴(zhēn )敬(jìng )一(yī )以(yǐ )养(yǎng )心(xīn ),定(dìng )冠(guàn )履(lǚ )以(yǐ )定(dìng )分(fèn ),除(chú )圣(shèng )贤(xián )土(tǔ )木(mù )之(zhī )象(xiàng ),夺(duó )宦(huàn )官(guān )内(nèi )外(wài )之(zhī )权(quán ),元(yuán )世(shì )祖(zǔ )毁(huǐ )不(bú )与(yǔ )祀(sì ),祀(sì )孔(kǒng )子(zǐ )推(tuī )及(jí )所(suǒ )生(shēng )。天(tiān )下(xià )忻(xīn )忻(xīn ),以(yǐ )大(dà )有(yǒu )作(zuò )为(wéi )仰(yǎng )之(zhī )。识(shí )者(zhě )谓(wèi )辅(fǔ )相(xiàng )得(dé )人(rén ),太(tài )平(píng )指(zhǐ )日(rì )可(kě )期(qī ),非(fēi )虚(xū )语(yǔ )也(yě ),高(gāo )汉(hàn )文(wén )帝(dì )远(yuǎn )甚(shèn )。然(rán )文(wén )帝(dì )能(néng )充(chōng )其(qí )仁(rén )恕(shù )之(zhī )性(xìng ),节(jiē )用(yòng )爱(ài )人(rén ),吕(lǚ )祖(zǔ )谦(qiān )称(chēng )其(qí )能(néng )尽(jìn )人(rén )之(zhī )才(cái )力(lì ),诚(chéng )是(shì )也(yě )。一(yī )时(shí )天(tiān )下(xià )虽(suī )未(wèi )可(kě )尽(jìn )以(yǐ )治(zhì )安(ān )予(yǔ )之(zhī ),然(rán )贯(guàn )朽(xiǔ )粟(sù )陈(chén ),民(mín )物(wù )康(kāng )阜(fù ),三(sān )代(dài )后(hòu )称(chēng )贤(xián )君(jūn )焉(yān )。

陛(bì )下(xià )则(zé )锐(ruì )精(jīng )未(wèi )久(jiǔ ),妄(wàng )念(niàn )牵(qiān )之(zhī )而(ér )去(qù )矣(yǐ )。反(fǎn )刚(gāng )明(míng )而(ér )错(cuò )用(yòng )之(zhī ),谓(wèi )长(zhǎng )生(shēng )可(kě )得(dé ),而(ér )一(yī )意(yì )玄(xuán )修(xiū )。富(fù )有(yǒu )四(sì )海(hǎi )不(bú )曰(yuē )民(mín )之(zhī )脂(zhī )膏(gāo )在(zài )是(shì )也(yě ),而(ér )侈(chǐ )兴(xìng )土(tǔ )木(mù )。二(èr )十(shí )余(yú )年(nián )不(bú )视(shì )朝(cháo ),纲(gāng )纪(jì )驰(chí )矣(yǐ )。数(shù )行(háng )推(tuī )广(guǎng )事(shì )例(lì ),名(míng )爵(jué )滥(làn )矣(yǐ )。二(èr )王(wáng )不(bú )相(xiàng )见(jiàn ),人(rén )以(yǐ )为(wéi )薄(báo )于(yú )父(fù )子(zǐ )。以(yǐ )猜(cāi )疑(yí )诽(fěi )谤(bàng )戮(lù )辱(rǔ )臣(chén )下(xià ),人(rén )以(yǐ )为(wéi )薄(báo )于(yú )君(jūn )臣(chén )。乐(lè )西(xī )苑(yuàn )而(ér )不(bú )返(fǎn )宫(gōng ),人(rén )以(yǐ )为(wéi )薄(báo )于(yú )夫(fū )妇(fù )。天(tiān )下(xià )吏(lì )贪(tān )将(jiāng )弱(ruò ),民(mín )不(bú )聊(liáo )生(shēng ),水(shuǐ )旱(hàn )靡(mí )时(shí ),盗(dào )贼(zéi )滋(zī )炽(chì )。自(zì )陛(bì )下(xià )登(dēng )极(jí )初(chū )年(nián )亦(yì )有(yǒu )这(zhè ),而(ér )未(wèi )甚(shèn )也(yě )。今(jīn )赋(fù )役(yì )增(zēng )常(cháng ),万(wàn )方(fāng )则(zé )效(xiào )。陛(bì )下(xià )破(pò )产(chǎn )礼(lǐ )佛(fó )日(rì )甚(shèn ),室(shì )如(rú )县(xiàn )罄(qìng ),十(shí )余(yú )年(nián )来(lái )极(jí )矣(yǐ )。天(tiān )下(xià )因(yīn )即(jí )陛(bì )下(xià )改(gǎi )元(yuán )之(zhī )号(hào )而(ér )臆(yì )之(zhī )曰(yuē ):“嘉(jiā )靖(jìng )者(zhě )言(yán )家(jiā )家(jiā )皆(jiē )净(jìng )而(ér )无(wú )财(cái )用(yòng )也(yě )。”

迩(ěr )者(zhě ),严(yán )嵩(sōng )罢(bà )相(xiàng ),世(shì )蕃(fān )极(jí )刑(xíng ),差(chà )快(kuài )人(rén )意(yì )一(yī )时(shí )称(chēng )清(qīng )时(shí )焉(yān )。然(rán )严(yán )嵩(sōng )罢(bà )相(xiàng )之(zhī )后(hòu ),犹(yóu )之(zhī )严(yán )嵩(sōng )未(wèi )相(xiàng )之(zhī )先(xiān )而(ér )已(yǐ ),非(fēi )大(dà )清(qīng )明(míng )世(shì )界(jiè )也(yě )。不(bú )及(jí )汉(hàn )文(wén )帝(dì )远(yuǎn )甚(shèn )。天(tiān )下(xià )之(zhī )人(rén )不(bú )直(zhí )陛(bì )下(xià )久(jiǔ )矣(yǐ ),内(nèi )外(wài )臣(chén )工(gōng )之(zhī )所(suǒ )知(zhī )也(yě )。知(zhī )之(zhī ),不(bú )可(kě )谓(wèi )愚(yú )。《诗(shī )》去(qù ):“衰(shuāi )职(zhí )有(yǒu )阙(què ),惟(wéi )仲(zhòng )山(shān )甫(fǔ )补(bǔ )之(zhī )。”今(jīn )日(rì )所(suǒ )赖(lài )以(yǐ )弼(bì )棐(féi )匡(kuāng )救(jiù ),格(gé )非(fēi )而(ér )归(guī )之(zhī )正(zhèng ),诸(zhū )臣(chén )责(zé )也(yě )。夫(fū )圣(shèng )人(rén )岂(qǐ )绝(jué )无(wú )过(guò )举(jǔ )哉(zāi )?古(gǔ )者(zhě )设(shè )官(guān ),亮(liàng )采(cǎi )惠(huì )畴(chóu )足(zú )矣(yǐ ),不(bú )必(bì )责(zé )之(zhī )以(yǐ )谏(jiàn )。保(bǎo )氏(shì )掌(zhǎng )谏(jiàn )王(wáng )恶(è ),不(bú )必(bì )设(shè )也(yě )。木(mù )绳(shéng )金(jīn )砺(lì ),圣(shèng )贤(xián )不(bú )必(bì )言(yán )之(zhī )也(yě ),乃(nǎi )修(xiū )斋(zhāi )建(jiàn )醮(jiào ),相(xiàng )率(lǜ )进(jìn )香(xiāng ),天(tiān )桃(táo )天(tiān )药(yào ),相(xiàng )率(lǜ )表(biǎo )贺(hè )。建(jiàn )兴(xìng )宫(gōng )室(shì ),工(gōng )部(bù )极(jí )力(lì )经(jīng )营(yíng );取(qǔ )香(xiāng )觅(mì )宝(bǎo ),户(hù )部(bù )差(chà )求(qiú )四(sì )出(chū )。陛(bì )下(xià )误(wù )举(jǔ ),诸(zhū )臣(chén )误(wù )顺(shùn ),无(wú )一(yī )人(rén )为(wéi )陛(bì )下(xià )正(zhèng )言(yán )焉(yān )。都(dōu )俞(yú )吁(yù )咈(fú )之(zhī )风(fēng ),陈(chén )善(shàn )闭(bì )邪(xié )之(zhī )义(yì ),邈(miǎo )无(wú )闻(wén )矣(yǐ );谀(yú )之(zhī )甚(shèn )也(yě )。然(rán )愧(kuì )心(xīn )馁(něi )气(qì ),退(tuì )有(yǒu )后(hòu )言(yán ),以(yǐ )从(cóng )陛(bì )下(xià );昧(mèi )没(méi )本(běn )心(xīn ),以(yǐ )歌(gē )颂(sòng )陛(bì )下(xià ),欺(qī )君(jūn )之(zhī )罪(zuì )何(hé )如(rú )?

夫(fū )天(tiān )下(xià )者(zhě ),陛(bì )下(xià )之(zhī )家(jiā )也(yě ),人(rén )未(wèi )有(yǒu )不(bú )顾(gù )其(qí )家(jiā )者(zhě )。内(nèi )外(wài )臣(chén )工(gōng )有(yǒu )官(guān )守(shǒu )、有(yǒu )言(yán )责(zé ),皆(jiē )所(suǒ )以(yǐ )奠(diàn )陛(bì )下(xià )之(zhī )家(jiā )而(ér )磐(pán )石(shí )之(zhī )也(yě )。一(yī )意(yì )玄(xuán )修(xiū ),是(shì )陛(bì )下(xià )心(xīn )之(zhī )惑(huò )也(yě )。过(guò )于(yú )苛(kē )断(duàn ),是(shì )陛(bì )下(xià )情(qíng )之(zhī )伪(wěi )也(yě )。而(ér )谓(wèi )陛(bì )下(xià )不(bú )顾(gù )其(qí )家(jiā ),人(rén )情(qíng )乎(hū )?诸(zhū )臣(chén )顾(gù )身(shēn )家(jiā )以(yǐ )保(bǎo )一(yī )官(guān ),多(duō )以(yǐ )欺(qī )败(bài ),以(yǐ )赃(zāng )败(bài ),不(bú )事(shì )事(shì )败(bài ),有(yǒu )不(bú )足(zú )以(yǐ )当(dāng )陛(bì )下(xià )之(zhī )心(xīn )者(zhě )。其(qí )不(bú )然(rán )者(zhě ),君(jūn )心(xīn )臣(chén )心(xīn )偶(ǒu )不(bú )相(xiàng )值(zhí )也(yě ),遂(suí )谓(wèi )陛(bì )下(xià )为(wéi )贱(jiàn )薄(báo )臣(chén )工(gōng )。诸(zhū )臣(chén )正(zhèng )心(xīn )之(zhī )学(xué )微(wēi ),所(suǒ )言(yán )或(huò )不(bú )免(miǎn )己(jǐ )私(sī ),或(huò )失(shī )详(xiáng )审(shěn ),诚(chéng )如(rú )胡(hú )寅(yín )扰(rǎo )乱(luàn )政(zhèng )事(shì )之(zhī )说(shuō ),有(yǒu )不(bú )足(zú )以(yǐ )当(dāng )陛(bì )下(xià )之(zhī )心(xīn )者(zhě )。其(qí )不(bú )然(rán )者(zhě ),君(jūn )意(yì )臣(chén )意(yì )偶(ǒu )不(bú )相(xiàng )值(zhí )也(yě ),遂(suí )谓(wèi )陛(bì )下(xià )为(wéi )是(shì )己(jǐ )拒(jù )谏(jiàn )。执(zhí )陛(bì )下(xià )一(yī )二(èr )事(shì )不(bú )当(dāng )之(zhī )形(xíng )迹(jì ),亿(yì )陛(bì )下(xià )千(qiān )百(bǎi )事(shì )之(zhī )尽(jìn )然(rán ),陷(xiàn )陛(bì )下(xià )误(wù )终(zhōng )不(bú )复(fù ),诸(zhū )臣(chén )欺(qī )君(jūn )之(zhī )罪(zuì )大(dà )矣(yǐ )。《记(jì )》曰(yuē ):“上(shàng )人(rén )疑(yí )则(zé )百(bǎi )姓(xìng )惑(huò ),下(xià )难(nán )知(zhī )则(zé )君(jūn )长(zhǎng )劳(láo )。”今(jīn )日(rì )之(zhī )谓(wèi )也(yě )。

为(wéi )身(shēn )家(jiā )心(xīn )与(yǔ )惧(jù )心(xīn )合(hé ),臣(chén )职(zhí )不(bú )明(míng ),臣(chén )以(yǐ )一(yī )二(èr )事(shì )形(xíng )迹(jì )既(jì )为(wéi )诸(zhū )臣(chén )解(jiě )之(zhī )矣(yǐ )。求(qiú )长(zhǎng )生(shēng )心(xīn )与(yǔ )惑(huò )心(xīn )合(hé ),有(yǒu )辞(cí )于(yú )臣(chén ),君(jūn )道(dào )不(bú )正(zhèng ),臣(chén )请(qǐng )再(zài )为(wéi )陛(bì )下(xià )开(kāi )之(zhī )。

陛(bì )下(xià )之(zhī )误(wù )多(duō )矣(yǐ ),大(dà )端(duān )在(zài )修(xiū )醮(jiào )。修(xiū )醮(jiào )所(suǒ )以(yǐ )求(qiú )长(zhǎng )生(shēng )也(yě )。自(zì )古(gǔ )圣(shèng )贤(xián )止(zhǐ )说(shuō )修(xiū )身(shēn )立(lì )命(mìng ),止(zhǐ )说(shuō )顺(shùn )受(shòu )其(qí )正(zhèng )。盖(gài )天(tiān )地(dì )赋(fù )予(yǔ )于(yú )人(rén )而(ér )为(wéi )性(xìng )命(mìng )者(zhě ),此(cǐ )尽(jìn )之(zhī )矣(yǐ )。尧(yáo )、舜(shùn )、禹(yǔ )、汤(tāng )、文(wén )、武(wǔ )之(zhī )君(jūn ),圣(shèng )之(zhī )盛(shèng )也(yě ),未(wèi )能(néng )久(jiǔ )世(shì )不(bú )终(zhōng )。下(xià )之(zhī ),亦(yì )未(wèi )见(jiàn )方(fāng )外(wài )士(shì )自(zì )汉(hàn )、唐(táng )、宋(sòng )存(cún )至(zhì )今(jīn )日(rì )。使(shǐ )陛(bì )下(xià )得(dé )以(yǐ )访(fǎng )其(qí )术(shù )者(zhě )陶(táo )仲(zhòng )文(wén ),陛(bì )下(xià )以(yǐ )师(shī )呼(hū )之(zhī ),仲(zhòng )文(wén )则(zé )既(jì )死(sǐ )矣(yǐ )。仲(zhòng )文(wén )尚(shàng )不(bú )能(néng )长(zhǎng )生(shēng ),而(ér )陛(bì )下(xià )独(dú )何(hé )求(qiú )之(zhī )?至(zhì )谓(wèi )天(tiān )赐(cì )仙(xiān )桃(táo )药(yào )丸(wán ),怪(guài )妄(wàng )尤(yóu )甚(shèn )。伏(fú )羲(xī )氏(shì )王(wáng )天(tiān )下(xià ),龙(lóng )马(mǎ )出(chū )河(hé ),因(yīn )则(zé )其(qí )文(wén )以(yǐ )画(huà )八(bā )卦(guà )。禹(yǔ )治(zhì )水(shuǐ )时(shí ),神(shén )龟(guī )负(fù )文(wén )而(ér )列(liè )其(qí )背(bèi ),因(yīn )而(ér )第(dì )之(zhī ),以(yǐ )成(chéng )必(bì )畴(chóu )。河(hé )图(tú )洛(luò )书(shū )实(shí )有(yǒu )此(cǐ )瑞(ruì )物(wù ),以(yǐ )泄(xiè )万(wàn )古(gǔ )不(bú )传(chuán )之(zhī )秘(mì )。天(tiān )不(bú )爱(ài )道(dào )而(ér )显(xiǎn )之(zhī )圣(shèng )人(rén ),借(jiè )圣(shèng )人(rén )以(yǐ )开(kāi )示(shì )天(tiān )下(xià ),犹(yóu )之(zhī )日(rì )月(yuè )星(xīng )辰(chén )之(zhī )布(bù )列(liè ),而(ér )历(lì )数(shù )成(chéng )焉(yān ),非(fēi )虚(xū )妄(wàng )也(yě )。宋(sòng )真(zhēn )宗(zōng )获(huò )天(tiān )书(shū )于(yú )乾(qián )佑(yòu )山(shān ),孙(sūn )奭(shì )谏(jiàn )曰(yuē ):“天(tiān )何(hé )言(yán )哉(zāi )?岂(qǐ )有(yǒu )书(shū )也(yě )?”桃(táo )必(bì )采(cǎi )而(ér )后(hòu )得(dé ),药(yào )由(yóu )人(rén )工(gōng )捣(dǎo )以(yǐ )成(chéng )者(zhě )也(yě )。兹(zī )无(wú )因(yīn )而(ér )至(zhì ),桃(táo )药(yào )是(shì )有(yǒu )足(zú )而(ér )行(háng )耶(yē )?天(tiān )赐(cì )之(zhī )者(zhě ),有(yǒu )手(shǒu )执(zhí )而(ér )付(fù )之(zhī )耶(yē )?陛(bì )下(xià )玄(xuán )修(xiū )多(duō )年(nián )矣(yǐ ),一(yī )无(wú )所(suǒ )得(dé )。至(zhì )今(jīn )日(rì ),左(zuǒ )右(yòu )奸(jiān )人(rén )逆(nì )陛(bì )下(xià )玄(xuán )修(xiū )妄(wàng )念(niàn ),区(qū )区(qū )桃(táo )药(yào )之(zhī )长(zhǎng )生(shēng ),理(lǐ )之(zhī )所(suǒ )无(wú ),而(ér )玄(xuán )修(xiū )之(zhī )无(wú )益(yì )可(kě )知(zhī )矣(yǐ )。

陛(bì )下(xià )又(yòu )将(jiāng )谓(wèi )悬(xuán )刑(xíng )赏(shǎng )以(yǐ )督(dū )率(lǜ )臣(chén )下(xià ),分(fèn )理(lǐ )有(yǒu )人(rén ),天(tiān )下(xià )无(wú )不(bú )可(kě )治(zhì ),而(ér )玄(xuán )修(xiū )无(wú )害(hài )矣(yǐ )乎(hū )?夫(fū )人(rén )幼(yòu )而(ér )学(xué ),既(jì )无(wú )致(zhì )君(jūn )泽(zé )民(mín )异(yì )事(shì )之(zhī )学(xué ),壮(zhuàng )而(ér )行(háng ),亦(yì )无(wú )致(zhì )君(jūn )泽(zé )民(mín )殊(shū )用(yòng )之(zhī )心(xīn )。《太(tài )甲(jiǎ )》曰(yuē ):“有(yǒu )言(yán )逆(nì )于(yú )汝(rǔ )志(zhì ),必(bì )求(qiú )诸(zhū )道(dào ),有(yǒu )言(yán )逊(xùn )于(yú )汝(rǔ )志(zhì ),必(bì )求(qiú )诸(zhū )非(fēi )道(dào )。”言(yán )顺(shùn )者(zhě )之(zhī )未(wèi )必(bì )为(wéi )道(dào )也(yě )。即(jí )近(jìn )事(shì )观(guān ):严(yán )嵩(sōng )有(yǒu )一(yī )不(bú )顺(shùn )陛(bì )下(xià )者(zhě )乎(hū )?昔(xī )为(wéi )贪(tān )窃(qiè ),今(jīn )为(wéi )逆(nì )本(běn )。梁(liáng )材(cái )守(shǒu )道(dào )守(shǒu )官(guān ),陛(bì )下(xià )以(yǐ )为(wéi )逆(nì )者(zhě )也(yě ),历(lì )任(rèn )有(yǒu )声(shēng ),官(guān )户(hù )部(bù )者(zhě )以(yǐ )有(yǒu )守(shǒu )称(chēng )之(zhī )。虽(suī )近(jìn )日(rì )严(yán )嵩(sōng )抄(chāo )没(méi )、百(bǎi )官(guān )有(yǒu )惕(tì )心(xīn )焉(yān ),无(wú )用(yòng )于(yú )积(jī )贿(huì )求(qiú )迁(qiān ),稍(shāo )自(zì )洗(xǐ )涤(dí )。然(rán )严(yán )嵩(sōng )罢(bà )相(xiàng )之(zhī )后(hòu ),犹(yóu )严(yán )嵩(sōng )未(wèi )相(xiàng )之(zhī )前(qián )而(ér )已(yǐ )。诸(zhū )臣(chén )宁(níng )为(wéi )严(yán )嵩(sōng )之(zhī )顺(shùn ),不(bú )为(wéi )梁(liáng )材(cái )之(zhī )执(zhí )。今(jīn )甚(shèn )者(zhě )贪(tān )求(qiú ),未(wèi )甚(shèn )者(zhě )挨(āi )日(rì )。见(jiàn )称(chēng )于(yú )人(rén )者(zhě ),亦(yì )廊(láng )庙(miào )山(shān )林(lín )交(jiāo )战(zhàn )热(rè )中(zhōng ),鹘(gǔ )突(tū )依(yī )违(wéi ),苟(gǒu )举(jǔ )故(gù )事(shì )。洁(jié )己(jǐ )格(gé )物(wù ),任(rèn )天(tiān )下(xià )重(zhòng ),使(shǐ )社(shè )稷(jì )灵(líng )长(zhǎng )终(zhōng )必(bì )赖(lài )之(zhī )者(zhě ),未(wèi )见(jiàn )其(qí )人(rén )焉(yān )。得(dé )非(fēi )有(yǒu )所(suǒ )牵(qiān )制(zhì )其(qí )心(xīn ),未(wèi )能(néng )纯(chún )然(rán )精(jīng )白(bái )使(shǐ )然(rán )乎(hū )?陛(bì )下(xià )欲(yù )诸(zhū )臣(chén )惟(wéi )予(yǔ )行(háng )而(ér )莫(mò )违(wéi )也(yě ),而(ér )责(zé )之(zhī )以(yǐ )效(xiào )忠(zhōng );付(fù )之(zhī )以(yǐ )翼(yì )为(wéi )明(míng )听(tīng )也(yě ),又(yòu )欲(yù )其(qí )顺(shùn )乎(hū )玄(xuán )修(xiū )土(tǔ )木(mù )之(zhī )娱(yú ):是(shì )股(gǔ )肱(gōng )耳(ěr )目(mù )不(bú )为(wéi )腹(fù )心(xīn )卫(wèi )也(yě ),而(ér )自(zì )为(wéi )视(shì )听(tīng )持(chí )行(háng )之(zhī )用(yòng )。有(yǒu )臣(chén )如(rú )仪(yí )、衍(yǎn )焉(yān ),可(kě )以(yǐ )成(chéng )“得(dé )志(zhì )与(yǔ )民(mín )由(yóu )之(zhī )”之(zhī )业(yè ),无(wú )是(shì )理(lǐ )也(yě )。

陛(bì )下(xià )诚(chéng )知(zhī )玄(xuán )修(xiū )无(wú )益(yì ),臣(chén )之(zhī )改(gǎi )行(háng ),民(mín )之(zhī )效(xiào )尤(yóu ),天(tiān )下(xià )之(zhī )安(ān )与(yǔ )不(bú )安(ān )、治(zhì )与(yǔ )不(bú )治(zhì )由(yóu )之(zhī ),幡(fān )然(rán )悟(wù )悔(huǐ ),日(rì )视(shì )正(zhèng )朝(cháo ),与(yǔ )宰(zǎi )辅(fǔ )、九(jiǔ )卿(qīng )、侍(shì )从(cóng )、言(yán )官(guān )讲(jiǎng )求(qiú )天(tiān )下(xià )利(lì )害(hài ),洗(xǐ )数(shù )十(shí )年(nián )君(jūn )道(dào )之(zhī )误(wù ),置(zhì )其(qí )身(shēn )于(yú )尧(yáo )、舜(shùn )、禹(yǔ )、汤(tāng )、文(wén )、武(wǔ )之(zhī )上(shàng ),使(shǐ )其(qí )臣(chén )亦(yì )得(dé )洗(xǐ )数(shù )十(shí )年(nián )阿(ā )君(jūn )之(zhī )耻(chǐ ),置(zhì )其(qí )身(shēn )于(yú )皋(gāo )陶(táo )、伊(yī )、傅(fù )之(zhī )列(liè ),相(xiàng )为(wéi )后(hòu )先(xiān ),明(míng )良(liáng )喜(xǐ )起(qǐ ),都(dōu )俞(yú )吁(yù )咈(fú )。内(nèi )之(zhī )宦(huàn )官(guān )宫(gōng )妾(qiè ),外(wài )之(zhī )光(guāng )禄(lù )寺(sì )厨(chú )役(yì ),锦(jǐn )衣(yī )卫(wèi )恩(ēn )荫(yīn ),诸(zhū )衙(yá )门(mén )带(dài )俸(fèng ),举(jǔ )凡(fán )无(wú )事(shì )而(ér )官(guān )者(zhě )亦(yì )多(duō )矣(yǐ )。上(shàng )之(zhī )内(nèi )仓(cāng )内(nèi )库(kù ),下(xià )之(zhī )户(hù )、工(gōng )部(bù ),光(guāng )禄(lù )寺(sì )诸(zhū )厂(chǎng ),段(duàn )绢(juàn )、粮(liáng )料(liào )、珠(zhū )定(dìng )、器(qì )用(yòng )、木(mù )材(cái )诸(zhū )物(wù ),多(duō )而(ér )积(jī )于(yú )无(wú )用(yòng ),用(yòng )之(zhī )非(fēi )所(suǒ )宜(yí )用(yòng ),亦(yì )多(duō )矣(yǐ )。诸(zhū )臣(chén )必(bì )有(yǒu )为(wéi )陛(bì )下(xià )言(yán )者(zhě )。诸(zhū )臣(chén )言(yán )之(zhī ),陛(bì )下(xià )行(háng )之(zhī ),此(cǐ )则(zé )在(zài )陛(bì )下(xià )一(yī )节(jiē )省(shěng )间(jiān )而(ér )已(yǐ )。京(jīng )师(shī )之(zhī )一(yī )金(jīn ),田(tián )野(yě )之(zhī )百(bǎi )金(jīn )也(yě )。一(yī )节(jiē )省(shěng )而(ér )国(guó )有(yǒu )余(yú )用(yòng ),民(mín )有(yǒu )盖(gài )藏(cáng ),不(bú )知(zhī )其(qí )几(jǐ )也(yě )。而(ér )陛(bì )下(xià )何(hé )不(bú )为(wéi )之(zhī )?

官(guān )有(yǒu )职(zhí )掌(zhǎng ),先(xiān )年(nián )职(zhí )守(shǒu )之(zhī )正(zhèng )、职(zhí )守(shǒu )之(zhī )全(quán )而(ér )未(wèi )行(háng )之(zhī )。今(jīn )日(rì )职(zhí )守(shǒu )之(zhī )废(fèi )、职(zhí )守(shǒu )之(zhī )苟(gǒu )且(qiě )因(yīn )循(xún ),不(bú )认(rèn )真(zhēn )、不(bú )尽(jìn )法(fǎ )而(ér )自(zì )以(yǐ )为(wéi )是(shì )。敦(dūn )本(běn )行(háng )以(yǐ )端(duān )士(shì )习(xí ),止(zhǐ )上(shàng )纳(nà )以(yǐ )清(qīng )仕(shì )途(tú ),久(jiǔ )任(rèn )吏(lì )将(jiāng )以(yǐ )责(zé )成(chéng )功(gōng ),练(liàn )选(xuǎn )军(jūn )士(shì )以(yǐ )免(miǎn )召(zhào )募(mù ),驱(qū )缁(zī )黄(huáng )游(yóu )食(shí )以(yǐ )归(guī )四(sì )民(mín ),责(zé )府(fǔ )州(zhōu )县(xiàn )兼(jiān )举(jǔ )富(fù )教(jiāo )使(shǐ )成(chéng )礼(lǐ )俗(sú ),复(fù )屯(tún )盐(yán )本(běn )色(sè )以(yǐ )裕(yù )边(biān )储(chǔ ),均(jūn )田(tián )赋(fù )丁(dīng )差(chà )以(yǐ )苏(sū )困(kùn )敝(bì ),举(jǔ )天(tiān )下(xià )官(guān )之(zhī )侵(qīn )渔(yú ),将(jiāng )之(zhī )怯(qiè )懦(nuò ),吏(lì )之(zhī )为(wéi )奸(jiān ),刑(xíng )之(zhī )无(wú )少(shǎo )姑(gū )息(xī )焉(yān )。必(bì )世(shì )之(zhī )仁(rén ),博(bó )厚(hòu )高(gāo )明(míng )悠(yōu )远(yuǎn )之(zhī )业(yè ),诸(zhū )臣(chén )必(bì )有(yǒu )陛(bì )下(xià )言(yán )者(zhě )。诸(zhū )臣(chén )言(yán )之(zhī ),陛(bì )下(xià )行(háng )之(zhī ),此(cǐ )则(zé )在(zài )陛(bì )下(xià )一(yī )振(zhèn )作(zuò )间(jiān )而(ér )已(yǐ )。一(yī )振(zhèn )作(zuò )而(ér )诸(zhū )废(fèi )具(jù )举(jǔ ),百(bǎi )弊(bì )铲(chǎn )绝(jué ),唐(táng )、虞(yú )三(sān )代(dài )之(zhī )治(zhì )粲(càn )然(rán )复(fù )兴(xìng )矣(yǐ ),而(ér )陛(bì )下(xià )何(hé )不(bú )行(háng )之(zhī )?

节(jiē )省(shěng )之(zhī ),振(zhèn )作(zuò )之(zhī ),又(yòu )非(fēi )有(yǒu )所(suǒ )劳(láo )于(yú )陛(bì )下(xià )也(yě )。九(jiǔ )卿(qīng )总(zǒng )其(qí )纲(gāng ),百(bǎi )职(zhí )分(fèn )其(qí )任(rèn ),抚(fǔ )按(àn )科(kē )道(dào )纠(jiū )举(jǔ )肃(sù )清(qīng )之(zhī )于(yú )其(qí )间(jiān ),陛(bì )下(xià )持(chí )大(dà )纲(gāng )、稽(jī )治(zhì )要(yào )而(ér )责(zé )成(chéng )焉(yān )。劳(láo )于(yú )求(qiú )贤(xián ),逸(yì )于(yú )任(rèn )用(yòng )如(rú )天(tiān )运(yùn )于(yú )上(shàng ),而(ér )四(sì )时(shí )六(liù )气(qì )各(gè )得(dé )其(qí )序(xù ),恭(gōng )己(jǐ )无(wú )为(wéi )之(zhī )道(dào )也(yě )。天(tiān )地(dì )万(wàn )物(wù )为(wéi )一(yī )体(tǐ ),固(gù )有(yǒu )之(zhī )性(xìng )也(yě )。民(mín )物(wù )熙(xī )洽(qià ),熏(xūn )为(wéi )太(tài )和(hé ),而(ér )陛(bì )下(xià )性(xìng )分(fèn )中(zhōng )自(zì )有(yǒu )真(zhēn )乐(lè )矣(yǐ )。可(kě )以(yǐ )赞(zàn )天(tiān )地(dì )之(zhī )化(huà )育(yù ),则(zé )可(kě )与(yǔ )天(tiān )地(dì )参(cān )。道(dào )与(yǔ )天(tiān )通(tōng ),命(mìng )由(yóu )我(wǒ )立(lì ),而(ér )陛(bì )下(xià )性(xìng )分(fèn )中(zhōng )自(zì )有(yǒu )真(zhēn )寿(shòu )矣(yǐ )。此(cǐ )理(lǐ )之(zhī )所(suǒ )有(yǒu )者(zhě ),可(kě )旋(xuán )至(zhì )而(ér )立(lì )有(yǒu )效(xiào )者(zhě )也(yě )。若(ruò )夫(fū )服(fú )食(shí )不(bú )终(zhōng )之(zhī )药(yào ),遥(yáo )望(wàng )轻(qīng )举(jǔ ),理(lǐ )之(zhī )所(suǒ )无(wú )者(zhě )也(yě )。理(lǐ )之(zhī )所(suǒ )无(wú ),而(ér )切(qiē )切(qiē )然(rán )散(sàn )爵(jué )禄(lù ),竦(sǒng )精(jīng )神(shén ),玄(xuán )修(xiū )求(qiú )之(zhī ),悬(xuán )思(sī )凿(záo )想(xiǎng ),系(xì )风(fēng )捕(bǔ )影(yǐng ),终(zhōng )其(qí )身(shēn )如(rú )斯(sī )而(ér )已(yǐ )矣(yǐ ),求(qiú )之(zhī )其(qí )可(kě )得(dé )乎(hū )?

夫(fū )君(jūn )道(dào )不(bú )正(zhèng ),臣(chén )职(zhí )不(bú )明(míng ),此(cǐ )天(tiān )下(xià )第(dì )一(yī )事(shì )也(yě )。于(yú )此(cǐ )不(bú )言(yán ),更(gèng )复(fù )何(hé )言(yán )?大(dà )臣(chén )持(chí )禄(lù )而(ér )外(wài )为(wéi )谀(yú ),小(xiǎo )臣(chén )畏(wèi )罪(zuì )而(ér )面(miàn )为(wéi )顺(shùn ),陛(bì )下(xià )有(yǒu )不(bú )得(dé )知(zhī )而(ér )改(gǎi )之(zhī )行(háng )之(zhī )者(zhě ),臣(chén )每(měi )恨(hèn )焉(yān )。是(shì )以(yǐ )昧(mèi )死(sǐ )竭(jié )忠(zhōng ),惓(juàn )惓(juàn )为(wéi )陛(bì )下(xià )言(yán )之(zhī )。一(yī )反(fǎn )情(qíng )易(yì )向(xiàng )之(zhī )间(jiān ),而(ér )天(tiān )下(xià )之(zhī )治(zhì )与(yǔ )不(bú )治(zhì ),民(mín )物(wù )之(zhī )安(ān )与(yǔ )不(bú )安(ān )决(jué )焉(yān ),伏(fú )惟(wéi )陛(bì )下(xià )留(liú )神(shén ),宗(zōng )社(shè )幸(xìng )甚(shèn ),天(tiān )下(xià )幸(xìng )甚(shèn )。臣(chén )不(bú )胜(shèng )战(zhàn )栗(lì )恐(kǒng )惧(jù )之(zhī )至(zhì ),为(wéi )此(cǐ )具(jù )本(běn )亲(qīn )赍(jī ),谨(jǐn )具(jù )奏(zòu )闻(wén )。

打赏捐助〔Donate〕>>>

●治安疏(明朝·海瑞)原文

○前一篇:信陵君救赵论(明朝·唐顺之)拼音版

○后一篇:黄河夜泊(明朝·李流芳)拼音版

©2015-2026 ok8.org 文学库