论语十二章原文、注释、翻译及注音【登录】

ok8.org > 《论语》 > 《论语十二章原文、注释、翻译及注音》 > 拼音版

《论(lùn )语(yǔ )》①十(shí )二(èr )章(zhāng )

1.子(zǐ )②曰(yuē ):“学(xué )而(ér )时(shí )习(xí )③之(zhī ),不(bú )亦(yì )说(shuō )④乎(hū )?有(yǒu )朋(péng )自(zì )远(yuǎn )方(fāng )来(lái ),不(bú )亦(yì )乐(lè )(lè)乎(hū )?人(rén )不(bú )知(zhī )而(ér )不(bú )愠(yùn )⑤,不(bú )亦(yì )君(jūn )子(zǐ )⑥乎(hū )?”(《学(xué )而(ér )⑦》)

【注(zhù )释(shì )】:①《论(lùn )语(yǔ )》是(shì )儒(rú )家(jiā )的(de )经(jīng )典(diǎn )著(zhe )作(zuò )之(zhī )一(yī ),与(yǔ )《大(dà )学(xué )》《中(zhōng )庸(yōng )》《孟(mèng )子(zǐ )》并(bìng )称(chēng )“四(sì )书(shū )”。《论(lùn )语(yǔ )》共(gòng )20篇(piān ),由(yóu )孔(kǒng )子(zǐ )的(de )弟(dì )子(zǐ )及(jí )再(zài )传(chuán )弟(dì )子(zǐ )编(biān )写(xiě ),它(tā )以(yǐ )语(yǔ )录(lù )体(tǐ )、对(duì )话(huà )体(tǐ )为(wéi )主(zhǔ ),记(jì )录(lù )了(le )孔(kǒng )子(zǐ )及(jí )其(qí )弟(dì )子(zǐ )的(de )言(yán )行(háng )。

②子(zǐ ):先(xiān )生(shēng ),指(zhǐ )孔(kǒng )子(zǐ )。孔(kǒng )子(zǐ )(公(gōng )元(yuán )前(qián )551-公(gōng )元(yuán )前(qián )479),名(míng )丘(qiū ),字(zì )仲(zhòng )尼(ní ),春(chūn )秋(qiū )时(shí )期(qī )鲁(lǔ )国(guó )陬(zōu )(Zōu)邑(yì )(yì)(现(xiàn )山(shān )东(dōng )曲(qǔ )阜(fù ))人(rén )。

③时(shí )习(xí ):按(àn )一(yī )定(dìng )的(de )时(shí )间(jiān )复(fù )习(xí )。时(shí ),按(àn )时(shí )。

④不(bú )亦(yì )说(shuō )(yuè)乎(hū ):不(bú )也(yě )是(shì )很(hěn )愉(yú )快(kuài )吗(ma )?不(bú )亦(yì )……乎(hū ),表(biǎo )示(shì )委(wěi )婉(wǎn )的(de )反(fǎn )问(wèn )语(yǔ )气(qì )。乎(hū ),语(yǔ )气(qì )词(cí )。说(shuō ),通(tōng )“悦(yuè )”,愉(yú )快(kuài )。

⑤愠(yùn )(yùn):生(shēng )气(qì ),发(fā )怒(nù )。

⑥君(jūn )子(zǐ ):这(zhè )里(lǐ )指(zhǐ )道(dào )德(dé )上(shàng )有(yǒu )修(xiū )养(yǎng )的(de )人(rén )。

⑦学(xué )而(ér ):和(hé )下(xià )文(wén )的(de )“雍(yōng )也(yě )”“述(shù )而(ér )”等(děng )都(dōu )是(shì )《论(lùn )语(yǔ )》的(de )篇(piān )名(míng )。篇(piān )名(míng )只(zhī )是(shì )从(cóng )各(gè )篇(piān )第(dì )一(yī )则(zé )语(yǔ )录(lù )中(zhōng )摘(zhāi )取(qǔ )两(liǎng )三(sān )个(gè )字(zì )而(ér )来(lái ),并(bìng )没(méi )有(yǒu )特(tè )别(bié )的(de )意(yì )义(yì )。

【翻(fān )译(yì )】:孔(kǒng )子(zǐ )说(shuō ):“学(xué )习(xí )了(le )(知(zhī )识(shí )),然(rán )后(hòu )又(yòu )按(àn )一(yī )定(dìng )的(de )时(shí )间(jiān )去(qù )复(fù )习(xí )它(tā ),不(bú )也(yě )是(shì )很(hěn )愉(yú )快(kuài )吗(ma )?有(yǒu )志(zhì )同(tóng )道(dào )合(hé )的(de )人(rén )从(cóng )远(yuǎn )方(fāng )(到(dào )这(zhè )里(lǐ ))来(lái ),不(bú )也(yě )很(hěn )快(kuài )乐(lè )吗(ma )?别(bié )人(rén )不(bú )了(le )解(jiě )我(wǒ ),我(wǒ )却(què )不(bú )生(shēng )气(qì ),不(bú )也(yě )是(shì )君(jūn )子(zǐ )吗(ma )?”

2.曾(céng )子(zǐ )①曰(yuē ):“吾(wú )②日(rì )③三(sān )省(shěng )④吾(wú )身(shēn ):为(wéi )⑤人(rén )谋(móu )而(ér )不(bú )忠(zhōng )乎(hū )?与(yǔ )朋(péng )友(yǒu )交(jiāo )而(ér )不(bú )信(xìn )⑤乎(hū )?传(chuán )⑦不(bú )习(xí )乎(hū )?”(《学(xué )而(ér )》)

【注(zhù )释(shì )】:①曾(céng )(Zēng)子(zǐ ):即(jí )曾(céng )参(cān )(shēn)(前(qián )505-436),姓(xìng )曾(céng ),名(míng )参(cān ),字(zì )子(zǐ )舆(yú ),春(chūn )秋(qiū )战(zhàn )国(guó )间(jiān )鲁(lǔ )国(guó )南(nán )武(wǔ )城(chéng )(现(xiàn )在(zài )山(shān )东(dōng )嘉(jiā )祥(xiáng ),一(yī )说(shuō )山(shān )东(dōng )平(píng )邑(yì ))人(rén )。孔(kǒng )子(zǐ )的(de )学(xué )生(shēng )。

②吾(wú ):人(rén )称(chēng )代(dài )词(cí ),我(wǒ )。

③日(rì ),每(měi )天(tiān )。

④三(sān )省(shěng )(xǐng):多(duō )次(cì )进(jìn )行(háng )自(zì )我(wǒ )检(jiǎn )查(chá )。三(sān ),泛(fàn )指(zhǐ )多(duō )次(cì )。省(shěng ),自(zì )我(wǒ )检(jiǎn )查(chá ),反(fǎn )省(shěng )。

⑤为(wéi ),替(tì )。

⑥信(xìn ):真(zhēn )诚(chéng ),诚(chéng )实(shí )。

⑦传(chuán )(chuán):老(lǎo )师(shī )传(chuán )授(shòu )的(de )知(zhī )识(shí )。

【翻(fān )译(yì )】:曾(céng )子(zǐ )说(shuō ):“我(wǒ )每(měi )天(tiān )多(duō )次(cì )反(fǎn )省(shěng )自(zì )己(jǐ ):替(tì )别(bié )人(rén )办(bàn )事(shì )是(shì )不(bú )是(shì )尽(jìn )心(xīn )竭(jié )力(lì )呢(ne )?跟(gēn )朋(péng )友(yǒu )交(jiāo )往(wǎng )是(shì )不(bú )是(shì )诚(chéng )实(shí )呢(ne )?老(lǎo )师(shī )传(chuán )授(shòu )的(de )知(zhī )识(shí )是(shì )不(bú )是(shì )复(fù )习(xí )过(guò )了(le )?”

3.子(zǐ )曰(yuē ):“吾(wú )十(shí )有(yǒu )五(wǔ )①而(ér )志(zhì )于(yú )学(xué ),三(sān )十(shí )而(ér )立(lì )②,四(sì )十(shí )而(ér )不(bú )惑(huò )③,五(wǔ )十(shí )而(ér )知(zhī )天(tiān )命(mìng )④,六(liù )十(shí )而(ér )耳(ěr )顺(shùn )⑤,七(qī )十(shí )而(ér )从(cóng )心(xīn )所(suǒ )欲(yù ),不(bú )逾(yú )⑥矩(jǔ )⑦。”(《为(wéi )政(zhèng )》)

【注(zhù )释(shì )】:①十(shí )有(yǒu )(yòu)五(wǔ ):指(zhǐ )15岁(suì )。“有(yǒu )”通(tōng )“又(yòu )”,古(gǔ )人(rén )在(zài )两(liǎng )位(wèi )数(shù )的(de )整(zhěng )数(shù )和(hé )零(líng )数(shù )之(zhī )间(jiān )常(cháng )常(cháng )加(jiā )“有(yǒu )”字(zì )。

②立(lì ):站(zhàn )立(lì ),站(zhàn )得(dé )住(zhù ),这(zhè )里(lǐ )可(kě )理(lǐ )解(jiě )为(wéi )独(dú )立(lì )做(zuò )事(shì )情(qíng )。

③惑(huò ):迷(mí )惑(huò ),疑(yí )惑(huò )。

④天(tiān )命(mìng ):指(zhǐ )不(bú )能(néng )为(wéi )人(rén )力(lì )所(suǒ )支(zhī )配(pèi )的(de )事(shì )情(qíng )。

⑤耳(ěr )顺(shùn ):对(duì )此(cǐ )有(yǒu )多(duō )种(zhǒng )解(jiě )释(shì )。通(tōng )常(cháng )的(de )解(jiě )释(shì )是(shì ),能(néng )听(tīng )得(dé )进(jìn )不(bú )同(tóng )意(yì )见(jiàn )。

⑥逾(yú )(yú):越(yuè )过(guò ),超(chāo )过(guò )。

⑦矩(jǔ )(jú):规(guī )矩(jǔ ),规(guī )范(fàn )。

【翻(fān )译(yì )】:我(wǒ )十(shí )五(wǔ )岁(suì )就(jiù )有(yǒu )志(zhì )于(yú )做(zuò )学(xué )问(wèn ),三(sān )十(shí )岁(suì )能(néng )自(zì )立(lì ),四(sì )十(shí )岁(suì )能(néng )不(bú )被(bèi )外(wài )物(wù )所(suǒ )迷(mí )惑(huò ),五(wǔ )十(shí )岁(suì )时(shí )知(zhī )道(dào )哪(nǎ )些(xiē )是(shì )不(bú )能(néng )为(wéi )人(rén )力(lì )所(suǒ )支(zhī )配(pèi )的(de )事(shì )情(qíng ),六(liù )十(shí )岁(suì )能(néng )听(tīng )得(dé )进(jìn )不(bú )同(tóng )意(yì )见(jiàn ),到(dào )七(qī )十(shí )岁(suì )能(néng )随(suí )心(xīn )所(suǒ )欲(yù )却(què )不(bú )逾(yú )越(yuè )规(guī )矩(jǔ )。

4.子(zǐ )曰(yuē ):“温(wēn )故(gù )而(ér )知(zhī )新(xīn )①,可(kě )以(yǐ )为(wéi )师(shī )矣(yǐ )。”(《为(wéi )政(zhèng )》)

【注(zhù )释(shì )】:①温(wēn )故(gù )而(ér )知(zhī )新(xīn ):温(wēn )习(xí )学(xué )过(guò )的(de )知(zhī )识(shí ),可(kě )以(yǐ )得(dé )到(dào )新(xīn )的(de )理(lǐ )解(jiě )与(yǔ )体(tǐ )会(huì )。

【翻(fān )译(yì )】:孔(kǒng )子(zǐ )说(shuō ):温(wēn )习(xí )旧(jiù )的(de )知(zhī )识(shí ),可(kě )以(yǐ )得(dé )到(dào )新(xīn )的(de )理(lǐ )解(jiě )与(yǔ )体(tǐ )会(huì ),就(jiù )可(kě )以(yǐ )当(dāng )老(lǎo )师(shī )了(le )。

5.子(zǐ )曰(yuē ):“学(xué )而(ér )不(bú )思(sī )则(zé )罔(wǎng )①,思(sī )而(ér )不(bú )学(xué )则(zé )殆(dài )②。”(《为(wéi )政(zhèng )》)

【注(zhù )释(shì )】:①罔(wǎng )(wǎng):迷(mí )惑(huò ),意(yì )思(sī )是(shì )感(gǎn )到(dào )迷(mí )茫(máng )而(ér )无(wú )所(suǒ )适(shì )从(cóng )。

②殆(dài )(dài),有(yǒu )害(hài )。

【翻(fān )译(yì )】:孔(kǒng )子(zǐ )说(shuō ):“只(zhī )学(xué )习(xí )不(bú )思(sī )考(kǎo ),就(jiù )会(huì )迷(mí )惑(huò );只(zhī )空(kōng )想(xiǎng )而(ér )不(bú )学(xué )习(xí ),就(jiù )会(huì )有(yǒu )害(hài )。”

6.子(zǐ )曰(yuē ):“贤(xián )哉(zāi ),回(huí )也(yě )!一(yī )箪(dān )①食(shí ),一(yī )瓢(piáo )饮(yǐn ),在(zài )陋(lòu )巷(xiàng ),人(rén )不(bú )堪(kān )②其(qí )忧(yōu ),回(huí )也(yě )不(bú )改(gǎi )其(qí )乐(lè )。贤(xián )哉(zāi ),回(huí )也(yě )!”(《雍(yōng )也(yě )》)

【注(zhù )释(shì )】:①箪(dān )(dān),古(gǔ )代(dài )盛(shèng )饭(fàn )用(yòng )的(de )圆(yuán )形(xíng )竹(zhú )器(qì )。

②堪(kān ):忍(rěn )受(shòu )

【翻(fān )译(yì )】:孔(kǒng )子(zǐ )说(shuō ):“颜(yán )回(huí )的(de )品(pǐn )质(zhì )是(shì )多(duō )么(me )高(gāo )尚(shàng )啊(ā )!一(yī )箪(dān )饭(fàn ),一(yī )瓢(piáo )水(shuǐ ),住(zhù )在(zài )简(jiǎn )陋(lòu )的(de )小(xiǎo )巷(xiàng )子(zǐ )里(lǐ ),别(bié )人(rén )都(dōu )忍(rěn )受(shòu )不(bú )了(le )那(nà )穷(qióng )困(kùn )的(de )忧(yōu )愁(chóu ),颜(yán )回(huí )却(què )没(méi )有(yǒu )改(gǎi )变(biàn )他(tā )好(hǎo )学(xué )的(de )乐(lè )趣(qù )。颜(yán )回(huí )的(de )品(pǐn )质(zhì )是(shì )多(duō )么(me )高(gāo )尚(shàng )啊(ā )!”

7.子(zǐ )曰(yuē ):“知(zhī )之(zhī )①者(zhě )②不(bú )如(rú )好(hǎo )③之(zhī )者(zhě ),好(hǎo )之(zhī )者(zhě )不(bú )如(rú )乐(lè )④之(zhī )者(zhě )。”(《雍(yōng )也(yě )》)

【注(zhù )释(shì )】:①之(zhī ):代(dài )词(cí ),它(tā ),这(zhè )里(lǐ )指(zhǐ )学(xué )问(wèn )和(hé )事(shì )业(yè )。

②者(zhě ):代(dài )词(cí ),……的(de )人(rén )。

③好(hǎo )(hào):喜(xǐ )欢(huān ),爱(ài )好(hǎo )。

④乐(lè )(lè):以(yǐ )……为(wéi )乐(lè )趣(qù )。

【翻(fān )译(yì )】:孔(kǒng )子(zǐ )说(shuō ):“知(zhī )道(dào )学(xué )问(wèn )和(hé )事(shì )业(yè )的(de )人(rén ),不(bú )如(rú )爱(ài )好(hǎo )它(tā )的(de )人(rén );爱(ài )好(hǎo )它(tā )的(de )人(rén ),又(yòu )不(bú )如(rú )以(yǐ )它(tā )为(wéi )乐(lè )的(de )人(rén )。”

8.子(zǐ )曰(yuē ):“饭(fàn )疏(shū )食(shí )饮(yǐn )水(shuǐ )①,曲(qǔ )肱(gōng )②而(ér )枕(zhěn )之(zhī ),乐(lè )亦(yì )在(zài )其(qí )中(zhōng )矣(yǐ )。不(bú )义(yì )而(ér )富(fù )且(qiě )贵(guì ),于(yú )③我(wǒ )如(rú )浮(fú )云(yún )。”(《述(shù )而(ér )》)

【注(zhù )释(shì )】:①饭(fàn )疏(shū )食(shí )饮(yǐn )水(shuǐ ):吃(chī )粗(cū )粮(liáng )、喝(hē )冷(lěng )水(shuǐ )。饭(fàn ),这(zhè )里(lǐ )是(shì )吃(chī )饭(fàn )的(de )意(yì )思(sī )。古(gǔ )代(dài )汉(hàn )语(yǔ )中(zhōng ),“水(shuǐ )”指(zhǐ )冷(lěng )水(shuǐ ),“汤(tāng )”指(zhǐ )热(rè )水(shuǐ )。

②肱(gōng )(gōng):胳(gē )膊(bó )。

③于(yú ):对(duì ),对(duì )于(yú )。

【翻(fān )译(yì )】:孔(kǒng )子(zǐ )说(shuō ):“吃(chī )粗(cū )粮(liáng ),喝(hē )冷(lěng )水(shuǐ ),弯(wān )着(zhe )胳(gē )膊(bó )当(dāng )枕(zhěn )头(tóu ),乐(lè )趣(qù )也(yě )就(jiù )在(zài )这(zhè )其(qí )中(zhōng )了(le )。用(yòng )不(bú )正(zhèng )当(dāng )的(de )手(shǒu )段(duàn )得(dé )来(lái )的(de )富(fù )贵(guì ),对(duì )于(yú )我(wǒ )来(lái )讲(jiǎng )就(jiù )像(xiàng )是(shì )天(tiān )上(shàng )的(de )浮(fú )云(yún )一(yī )样(yàng )。”

9.子(zǐ )曰(yuē ):“三(sān )人(rén )行(háng ),必(bì )有(yǒu )我(wǒ )师(shī )焉(yān )①。择(zé )其(qí )善(shàn )者(zhě )②而(ér )从(cóng )之(zhī ),其(qí )不(bú )善(shàn )者(zhě )而(ér )改(gǎi )之(zhī )。”(《述(shù )而(ér )》)

【注(zhù )释(shì )】:①焉(yān ):于(yú )此(cǐ ),意(yì )思(sī )是(shì )“在(zài )其(qí )中(zhōng )”。

②善(shàn )者(zhě ):好(hǎo )的(de )方(fāng )面(miàn ),优(yōu )点(diǎn )。

【翻(fān )译(yì )】:孔(kǒng )子(zǐ )说(shuō ):“几(jǐ )个(gè )人(rén )一(yī )起(qǐ )走(zǒu )路(lù ),其(qí )中(zhōng )必(bì )定(dìng )有(yǒu )我(wǒ )的(de )老(lǎo )师(shī )。我(wǒ )选(xuǎn )择(zé )他(tā )们(men )的(de )优(yōu )点(diǎn )来(lái )学(xué )习(xí ),(看(kàn )到(dào )自(zì )己(jǐ )也(yě )有(yǒu ))他(tā )们(men )的(de )缺(quē )点(diǎn )就(jiù )要(yào )改(gǎi )正(zhèng )。”

10.子(zǐ )在(zài )川(chuān )①上(shàng )曰(yuē ):“逝(shì )者(zhě )如(rú )斯(sī )夫(fū ),不(bú )舍(shě )昼(zhòu )夜(yè )②。”(《子(zǐ )罕(hǎn )》)

【注(zhù )释(shì )】:①川(chuān ):河(hé ),河(hé )流(liú )。

②逝(shì )者(zhě )如(rú )斯(sī )夫(fū ),不(bú )舍(shě )昼(zhòu )夜(yè )。意(yì )思(sī )是(shì ),时(shí )光(guāng )像(xiàng )流(liú )水(shuǐ )一(yī )样(yàng )消(xiāo )逝(shì ),日(rì )夜(yè )不(bú )停(tíng )。逝(shì ),流(liú )逝(shì )。斯(sī ),这(zhè ),指(zhǐ )河(hé )水(shuǐ )。舍(shě ),舍(shě )弃(qì )。

【翻(fān )译(yì )】:孔(kǒng )子(zǐ )在(zài )河(hé )边(biān )感(gǎn )叹(tàn )道(dào ):“时(shí )光(guāng )像(xiàng )流(liú )水(shuǐ )一(yī )样(yàng )消(xiāo )逝(shì ),日(rì )夜(yè )不(bú )停(tíng )。”

11.子(zǐ )曰(yuē ):“三(sān )军(jūn )①可(kě )夺(duó )帅(shuài )也(yě ),匹(pǐ )夫(fū )②不(bú )可(kě )夺(duó )志(zhì )也(yě )。”(《子(zǐ )罕(hǎn )》)

【注(zhù )释(shì )】:①三(sān )军(jūn ):军(jūn )队(duì )的(de )通(tōng )称(chēng )。古(gǔ )制(zhì ),12500人(rén )为(wéi )一(yī )军(jūn )。

②匹(pǐ )夫(fū ):普(pǔ )通(tōng )的(de )人(rén ),男(nán )子(zǐ )汉(hàn )。

【翻(fān )译(yì )】:孔(kǒng )子(zǐ )说(shuō ):“一(yī )国(guó )军(jūn )队(duì ),可(kě )以(yǐ )夺(duó )去(qù )它(tā )的(de )主(zhǔ )帅(shuài ),但(dàn )一(yī )个(gè )男(nán )子(zǐ )汉(hàn ),却(què )也(yě )不(bú )可(kě )以(yǐ )夺(duó )去(qù )他(tā )的(de )志(zhì )气(qì )。”

12.子(zǐ )夏(xià )曰(yuē ):“博(bó )学(xué )而(ér )笃(dǔ )①志(zhì ),切(qiē )问(wèn )而(ér )近(jìn )思(sī )②,仁(rén )③在(zài )其(qí )中(zhōng )矣(yǐ )。”(《子(zǐ )张(zhāng )》)

【注(zhù )释(shì )】:①笃(dǔ )(dǔ):忠(zhōng )实(shí ),坚(jiān )守(shǒu )。

②切(qiē )问(wèn )而(ér )近(jìn )思(sī ):恳(kěn )切(qiē )地(dì )提(tí )问(wèn ),多(duō )考(kǎo )虑(lǜ )当(dāng )前(qián )的(de )事(shì )情(qíng )。

③仁(rén ):仁(rén )德(dé )。

【翻(fān )译(yì )】:子(zǐ )夏(xià )说(shuō ):“广(guǎng )泛(fàn )地(dì )学(xué )习(xí )并(bìng )坚(jiān )守(shǒu )自(zì )己(jǐ )的(de )志(zhì )向(xiàng ),恳(kěn )切(qiē )地(dì )提(tí )问(wèn )并(bìng )能(néng )多(duō )考(kǎo )虑(lǜ )当(dāng )前(qián )的(de )事(shì )情(qíng ),仁(rén )德(dé )就(jiù )在(zài )其(qí )中(zhōng )了(le )。

阅读:38724

打赏捐助〔Donate〕>>>

《论语十二章原文、注释、翻译及注音》简体版

©2015-2026 ok8.org 文学库