物势篇【登录】

《论衡》 > 卷三 > 《物势篇》 > 拼音版

儒(rú )者(zhě )论(lùn )曰(yuē ):“天(tiān )地(dì )故(gù )生(shēng )人(rén )。”此(cǐ )言(yán )妄(wàng )也(yě )。夫(fū )天(tiān )地(dì )合(hé )气(qì ),人(rén )偶(ǒu )自(zì )生(shēng )也(yě );犹(yóu )夫(fū )妇(fù )合(hé )气(qì ),子(zǐ )则(zé )自(zì )生(shēng )也(yě )。夫(fū )妇(fù )合(hé )气(qì ),非(fēi )当(dāng )时(shí )欲(yù )得(dé )生(shēng )子(zǐ );情(qíng )欲(yù )动(dòng )而(ér )合(hé ),合(hé )而(ér )生(shēng )子(zǐ )矣(yǐ )。且(qiě )夫(fū )妇(fù )不(bú )故(gù )生(shēng )子(zǐ ),以(yǐ )知(zhī )天(tiān )地(dì )不(bú )故(gù )生(shēng )人(rén )也(yě )。然(rán )则(zé )人(rén )生(shēng )於(yú )天(tiān )地(dì )也(yě ),犹(yóu )鱼(yú )之(zhī )於(yú )渊(yuān ),饥(jī )虱(shī )之(zhī )於(yú )人(rén )也(yě )。因(yīn )气(qì )而(ér )生(shēng ),种(zhǒng )类(lèi )相(xiàng )产(chǎn ),万(wàn )物(wù )生(shēng )天(tiān )地(dì )之(zhī )间(jiān ),皆(jiē )一(yī )实(shí )也(yě )。传(chuán )曰(yuē ):天(tiān )地(dì )不(bú )故(gù )生(shēng )人(rén ),人(rén )偶(ǒu )自(zì )生(shēng )。

若(ruò )此(cǐ ),论(lùn )事(shì )者(zhě )何(hé )故(gù )云(yún )“天(tiān )地(dì )为(wéi )炉(lú ),万(wàn )物(wù )为(wéi )铜(tóng ),阴(yīn )阳(yáng )为(wéi )火(huǒ ),造(zào )化(huà )为(wéi )工(gōng )”乎(hū )?案(àn )陶(táo )冶(yě )者(zhě )之(zhī )用(yòng )烁(shuò )铜(tóng )燔(fán )器(qì ),故(gù )为(wéi )之(zhī )也(yě )。而(ér )云(yún )天(tiān )地(dì )不(bú )故(gù )生(shēng )人(rén ),人(rén )偶(ǒu )自(zì )生(shēng )耳(ěr ),可(kě )谓(wèi )陶(táo )冶(yě )者(zhě )不(bú )故(gù )为(wéi )器(qì )而(ér )器(qì )偶(ǒu )自(zì )成(chéng )乎(hū )?夫(fū )比(bǐ )不(bú )应(yīng )事(shì ),未(wèi )可(kě )谓(wèi )喻(yù );文(wén )不(bú )称(chēng )实(shí ),未(wèi )可(kě )谓(wèi )是(shì )也(yě )。曰(yuē ):“是(shì )喻(yù )人(rén )禀(bǐng )气(qì )不(bú )能(néng )纯(chún )一(yī ),若(ruò )烁(shuò )铜(tóng )之(zhī )下(xià )形(xíng ),燔(fán )器(qì )之(zhī )得(dé )火(huǒ )也(yě ),非(fēi )谓(wèi )天(tiān )地(dì )生(shēng )人(rén )与(yǔ )陶(táo )冶(yě )同(tóng )也(yě )。”兴(xìng )喻(yù )人(rén )皆(jiē )引(yǐn )人(rén )事(shì )。人(rén )事(shì )有(yǒu )体(tǐ ),不(bú )可(kě )断(duàn )绝(jué )。以(yǐ )目(mù )视(shì )头(tóu ),头(tóu )不(bú )得(dé )不(bú )动(dòng );以(yǐ )手(shǒu )相(xiàng )足(zú ),足(zú )不(bú )得(dé )不(bú )摇(yáo )。目(mù )与(yǔ )头(tóu )同(tóng )形(xíng ),手(shǒu )与(yǔ )足(zú )同(tóng )体(tǐ )。今(jīn )夫(fū )陶(táo )冶(yě )者(zhě ),初(chū )埏(shān )埴(zhí )作(zuò )器(qì ),必(bì )模(mó )范(fàn )为(wéi )形(xíng ),故(gù )作(zuò )之(zhī )也(yě );燃(rán )炭(tàn )生(shēng )火(huǒ ),必(bì )调(diào )和(hé )炉(lú )灶(zào ),故(gù )为(wéi )之(zhī )也(yě )。及(jí )铜(tóng )烁(shuò )不(bú )能(néng )皆(jiē )成(chéng ),器(qì )燔(fán )不(bú )能(néng )尽(jìn )善(shàn ),不(bú )能(néng )故(gù )生(shēng )也(yě )。夫(fū )天(tiān )不(bú )能(néng )故(gù )生(shēng )人(rén ),则(zé )其(qí )生(shēng )万(wàn )物(wù ),亦(yì )不(bú )能(néng )故(gù )也(yě )。天(tiān )地(dì )合(hé )气(qì ),物(wù )偶(ǒu )自(zì )生(shēng )矣(yǐ )。夫(fū )耕(gēng )耘(yún )播(bō )种(zhǒng ),故(gù )为(wéi )之(zhī )也(yě );及(jí )其(qí )成(chéng )与(yǔ )不(bú )熟(shú ),偶(ǒu )自(zì )然(rán )也(yě )。

何(hé )以(yǐ )验(yàn )之(zhī )?如(rú )天(tiān )故(gù )生(shēng )万(wàn )物(wù ),当(dāng )令(lìng )其(qí )相(xiàng )亲(qīn )爱(ài ),不(bú )当(dāng )令(lìng )之(zhī )相(xiàng )贼(zéi )害(hài )也(yě )。或(huò )曰(yuē ):五(wǔ )行(háng )之(zhī )气(qì ),天(tiān )生(shēng )万(wàn )物(wù )。以(yǐ )万(wàn )物(wù )含(hán )五(wǔ )行(háng )之(zhī )气(qì ),五(wǔ )行(háng )之(zhī )气(qì )更(gèng )相(xiàng )贼(zéi )害(hài )。曰(yuē ):天(tiān )自(zì )当(dāng )以(yǐ )一(yī )行(háng )之(zhī )气(qì )生(shēng )万(wàn )物(wù ),令(lìng )之(zhī )相(xiàng )亲(qīn )爱(ài ),不(bú )当(dāng )令(lìng )五(wǔ )行(háng )之(zhī )气(qì )反(fǎn )使(shǐ )相(xiàng )贼(zéi )害(hài )也(yě )。或(huò )曰(yuē ):欲(yù )为(wéi )之(zhī )用(yòng ),故(gù )令(lìng )相(xiàng )贼(zéi )害(hài );贼(zéi )害(hài )相(xiàng )成(chéng )也(yě )。故(gù )天(tiān )用(yòng )五(wǔ )行(háng )之(zhī )气(qì )生(shēng )万(wàn )物(wù ),人(rén )用(yòng )万(wàn )物(wù )作(zuò )万(wàn )事(shì )。不(bú )能(néng )相(xiàng )制(zhì ),不(bú )能(néng )相(xiàng )使(shǐ ),不(bú )相(xiàng )贼(zéi )害(hài ),不(bú )成(chéng )为(wéi )用(yòng )。金(jīn )不(bú )贼(zéi )木(mù ),木(mù )不(bú )成(chéng )用(yòng )。火(huǒ )不(bú )烁(shuò )金(jīn ),金(jīn )不(bú )成(chéng )器(qì )。故(gù )诸(zhū )物(wù )相(xiàng )贼(zéi )相(xiàng )利(lì ),含(hán )血(xuè )之(zhī )虫(chóng )相(xiàng )胜(shèng )服(fú )、相(xiàng )啮(niè )噬(shì )、相(xiàng )啖(dàn )食(shí )者(zhě ),皆(jiē )五(wǔ )行(háng )气(qì )使(shǐ )之(zhī )然(rán )也(yě )。”曰(yuē ):“天(tiān )生(shēng )万(wàn )物(wù )欲(yù )令(lìng )相(xiàng )为(wéi )用(yòng ),不(bú )得(dé )不(bú )相(xiàng )贼(zéi )害(hài )也(yě )。则(zé )生(shēng )虎(hǔ )狼(láng )蝮(fù )蛇(shé )及(jí )蜂(fēng )虿(chài )之(zhī )虫(chóng ),皆(jiē )贼(zéi )害(hài )人(rén ),天(tiān )又(yòu )欲(yù )使(shǐ )人(rén )为(wéi )之(zhī )用(yòng )邪(xié )?且(qiě )一(yī )人(rén )之(zhī )身(shēn ),含(hán )五(wǔ )行(háng )之(zhī )气(qì ),故(gù )一(yī )人(rén )之(zhī )行(háng ),有(yǒu )五(wǔ )常(cháng )之(zhī )操(cāo )。五(wǔ )常(cháng ),五(wǔ )行(háng )之(zhī )道(dào )也(yě )。五(wǔ )藏(cáng )在(zài )内(nèi ),五(wǔ )行(háng )气(qì )俱(jù )。如(rú )论(lùn )者(zhě )之(zhī )言(yán ),含(hán )血(xuè )之(zhī )虫(chóng ),怀(huái )五(wǔ )行(háng )之(zhī )气(qì ),辄(zhé )相(xiàng )贼(zéi )害(hài )。一(yī )人(rén )之(zhī )身(shēn ),胸(xiōng )怀(huái )五(wǔ )藏(cáng ),自(zì )相(xiàng )贼(zéi )也(yě );一(yī )人(rén )之(zhī )操(cāo ),行(háng )义(yì )之(zhī )心(xīn ),自(zì )相(xiàng )害(hài )也(yě )。且(qiě )五(wǔ )行(háng )之(zhī )气(qì )相(xiàng )贼(zéi )害(hài ),含(hán )血(xuè )之(zhī )虫(chóng )相(xiàng )胜(shèng )服(fú ),其(qí )验(yàn )何(hé )在(zài )?曰(yuē ):寅(yín ),木(mù )也(yě ),其(qí )禽(qín )虎(hǔ )也(yě );戍(shù ),土(tǔ )也(yě ),其(qí )禽(qín )犬(quǎn )也(yě )。丑(chǒu )、未(wèi ),亦(yì )土(tǔ )也(yě ),丑(chǒu )禽(qín )牛(niú ),未(wèi )禽(qín )羊(yáng )也(yě )。木(mù )胜(shèng )土(tǔ ),故(gù )犬(quǎn )与(yǔ )牛(niú )羊(yáng )为(wéi )虎(hǔ )所(suǒ )服(fú )也(yě )。亥(hài )水(shuǐ )也(yě ),其(qí )禽(qín )豕(shǐ )也(yě );巳(sì ),火(huǒ )也(yě ),其(qí )禽(qín )蛇(shé )也(yě );子(zǐ )亦(yì )水(shuǐ )也(yě ),其(qí )禽(qín )鼠(shǔ )也(yě )。午(wǔ )亦(yì )火(huǒ )也(yě ),其(qí )禽(qín )马(mǎ )也(yě )。水(shuǐ )胜(shèng )火(huǒ ),故(gù )豕(shǐ )食(shí )蛇(shé );火(huǒ )为(wéi )水(shuǐ )所(suǒ )害(hài ),故(gù )马(mǎ )食(shí )鼠(shǔ )屎(shǐ )而(ér )腹(fù )胀(zhàng )。曰(yuē ):审(shěn )如(rú )论(lùn )者(zhě )之(zhī )言(yán ),含(hán )血(xuè )之(zhī )虫(chóng ),亦(yì )有(yǒu )不(bú )相(xiàng )胜(shèng )之(zhī )效(xiào )。午(wǔ ),马(mǎ )也(yě ),子(zǐ ),鼠(shǔ )也(yě ),酉(yǒu ),鸡(jī )也(yě ),卯(mǎo )兔(tù )也(yě )。水(shuǐ )胜(shèng )火(huǒ ),鼠(shǔ )何(hé )不(bú )逐(zhú )马(mǎ )?金(jīn )胜(shèng )木(mù ),鸡(jī )何(hé )不(bú )啄(zhuó )兔(tù )?亥(hài ),豕(shǐ )也(yě ),(未(wèi ),羊(yáng )也(yě )。)丑(chǒu ),牛(niú )也(yě )。土(tǔ )胜(shèng )水(shuǐ ),牛(niú )羊(yáng )何(hé )不(bú )杀(shā )豕(shǐ )?巳(sì ),蛇(shé )也(yě )。申(shēn ),猴(hóu )也(yě )。火(huǒ )胜(shèng )金(jīn ),蛇(shé )何(hé )不(bú )食(shí )獼(mí )猴(hóu )?獼(mí )猴(hóu )者(zhě ),畏(wèi )鼠(shǔ )也(yě )。啮(niè )獼(mí )猴(hóu )者(zhě ),犬(quǎn )也(yě )。鼠(shǔ ),水(shuǐ )。獼(mí )猴(hóu ),金(jīn )也(yě )。水(shuǐ )不(bú )胜(shèng )金(jīn ),獼(mí )猴(hóu )何(hé )故(gù )畏(wèi )鼠(shǔ )也(yě )?戍(shù ),土(tǔ )也(yě ),申(shēn ),猴(hóu )也(yě )。土(tǔ )不(bú )胜(shèng )金(jīn ),猴(hóu )何(hé )故(gù )畏(wèi )犬(quǎn )?东(dōng )方(fāng ),木(mù )也(yě ),其(qí )星(xīng )仓(cāng )龙(lóng )也(yě )。西(xī )方(fāng ),金(jīn )也(yě ),其(qí )星(xīng )白(bái )虎(hǔ )也(yě );南(nán )方(fāng ),火(huǒ )也(yě ),其(qí )星(xīng )硃(zhū )鸟(niǎo )也(yě )。北(běi )方(fāng ),水(shuǐ )也(yě ),其(qí )星(xīng )玄(xuán )武(wǔ )也(yě )。天(tiān )有(yǒu )四(sì )星(xīng )之(zhī )精(jīng ),降(jiàng )生(shēng )四(sì )兽(shòu )之(zhī )体(tǐ )。含(hán )血(xuè )之(zhī )虫(chóng ),以(yǐ )四(sì )兽(shòu )为(wéi )长(zhǎng ),四(sì )兽(shòu )含(hán )五(wǔ )行(háng )之(zhī )气(qì )最(zuì )较(jiào )郑(zhèng )鼇(áo )案(àn )龙(lóng )虎(hǔ )交(jiāo )不(bú )相(xiàng )贼(zéi ),鸟(niǎo )龟(guī )会(huì )不(bú )相(xiàng )害(hài )。以(yǐ )四(sì )兽(shòu )验(yàn )之(zhī ),以(yǐ )十(shí )二(èr )辰(chén )之(zhī )禽(qín )效(xiào )之(zhī ),五(wǔ )行(háng )之(zhī )虫(chóng )以(yǐ )气(qì )性(xìng )相(xiàng )刻(kè ),则(zé )尤(yóu )不(bú )相(xiàng )应(yīng )。

凡(fán )万(wàn )物(wù )相(xiàng )刻(kè )贼(zéi ),含(hán )血(xuè )之(zhī )虫(chóng )则(zé )相(xiàng )服(fú ),至(zhì )於(yú )相(xiàng )啖(dàn )食(shí )者(zhě ),自(zì )以(yǐ )齿(chǐ )牙(yá )顿(dùn )利(lì ),筋(jīn )力(lì )优(yōu )劣(liè ),动(dòng )作(zuò )巧(qiǎo )便(biàn ),气(qì )势(shì )勇(yǒng )桀(jié )。若(ruò )人(rén )之(zhī )在(zài )世(shì ),势(shì )不(bú )与(yǔ )适(shì ),力(lì )不(bú )均(jūn )等(děng ),自(zì )相(xiàng )胜(shèng )服(fú )。以(yǐ )力(lì )相(xiàng )服(fú ),则(zé )以(yǐ )刃(rèn )相(xiàng )贼(zéi )矣(yǐ )。夫(fū )人(rén )以(yǐ )刃(rèn )相(xiàng )贼(zéi ),犹(yóu )物(wù )以(yǐ )齿(chǐ )角(jiǎo )爪(zhǎo )牙(yá )相(xiàng )触(chù )刺(cì )也(yě )。力(lì )强(qiáng )角(jiǎo )利(lì ),势(shì )烈(liè )牙(yá )长(zhǎng ),则(zé )能(néng )胜(shèng );气(qì )微(wēi )爪(zhǎo )短(duǎn ),胆(dǎn )小(xiǎo )距(jù )顿(dùn ),则(zé )服(fú )畏(wèi )也(yě )。人(rén )有(yǒu )勇(yǒng )怯(qiè ),故(gù )战(zhàn )有(yǒu )胜(shèng )负(fù ),胜(shèng )者(zhě )未(wèi )必(bì )受(shòu )金(jīn )气(qì ),负(fù )者(zhě )未(wèi )必(bì )得(dé )木(mù )精(jīng )也(yě )。孔(kǒng )子(zǐ )畏(wèi )阳(yáng )虎(hǔ ),却(què )行(háng )流(liú )汗(hàn ),阳(yáng )虎(hǔ )未(wèi )必(bì )色(sè )白(bái ),孔(kǒng )子(zǐ )未(wèi )必(bì )面(miàn )青(qīng )也(yě )。鹰(yīng )之(zhī )击(jī )鸠(jiū )雀(què ),鸮(xiāo )之(zhī )啄(zhuó )鹄(hú )雁(yàn ),未(wèi )必(bì )鹰(yīng )鸮(xiāo )、生(shēng )於(yú )南(nán )方(fāng ),而(ér )鸠(jiū )雀(què )鹄(hú )雁(yàn )产(chǎn )於(yú )西(xī )方(fāng )也(yě ),自(zì )是(shì )筋(jīn )力(lì )勇(yǒng )怯(qiè )相(xiàng )胜(shèng )服(fú )也(yě )。

一(yī )堂(táng )之(zhī )上(shàng ),必(bì )有(yǒu )论(lùn )者(zhě );一(yī )乡(xiāng )之(zhī )中(zhōng ),必(bì )有(yǒu )讼(sòng )者(zhě )。讼(sòng )必(bì )有(yǒu )曲(qǔ )直(zhí ),论(lùn )必(bì )有(yǒu )是(shì )非(fēi ),非(fēi )而(ér )曲(qǔ )者(zhě )为(wéi )负(fù ),是(shì )而(ér )直(zhí )者(zhě )为(wéi )胜(shèng )。亦(yì )或(huò )辩(biàn )口(kǒu )利(lì )舌(shé ),辞(cí )喻(yù )横(héng )出(chū )为(wéi )胜(shèng );或(huò )诎(qū )弱(ruò )缀(zhuì )跲(jiá ),连(lián )蹇(jiǎn )不(bú )比(bǐ )者(zhě )为(wéi )负(fù )。以(yǐ )舌(shé )论(lùn )讼(sòng ),犹(yóu )以(yǐ )剑(jiàn )戟(jǐ )斗(dòu )也(yě )。利(lì )剑(jiàn )长(zhǎng )戟(jǐ ),手(shǒu )足(zú )健(jiàn )疾(jí )者(zhě )胜(shèng );顿(dùn )刀(dāo )短(duǎn )矛(máo ),手(shǒu )足(zú )缓(huǎn )留(liú )者(zhě )负(fù )。夫(fū )物(wù )之(zhī )相(xiàng )胜(shèng ),或(huò )以(yǐ )筋(jīn )力(lì ),或(huò )以(yǐ )气(qì )势(shì ),或(huò )以(yǐ )巧(qiǎo )便(biàn )。小(xiǎo )有(yǒu )气(qì )势(shì ),口(kǒu )足(zú )有(yǒu )便(biàn ),则(zé )能(néng )以(yǐ )小(xiǎo )而(ér )制(zhì )大(dà );大(dà )无(wú )骨(gǔ )力(lì ),角(jiǎo )翼(yì )不(bú )劲(jìn ),则(zé )以(yǐ )大(dà )而(ér )服(fú )小(xiǎo )。鹊(què )食(shí )蝟(wèi )皮(pí ),博(bó )劳(láo )食(shí )蛇(shé ),蝟(wèi )、蛇(shé )不(bú )便(biàn )也(yě )。蚊(wén )虻(méng )之(zhī )力(lì ),不(bú )如(rú )牛(niú )马(mǎ ),牛(niú )马(mǎ )困(kùn )於(yú )蚊(wén )虻(méng ),蚊(wén )虻(méng )乃(nǎi )有(yǒu )势(shì )也(yě )。鹿(lù )之(zhī )角(jiǎo ),足(zú )以(yǐ )触(chù )犬(quǎn ),獼(mí )猴(hóu )之(zhī )手(shǒu ),足(zú )以(yǐ )博(bó )鼠(shǔ ),然(rán )而(ér )鹿(lù )制(zhì )於(yú )犬(quǎn ),獼(mí )猴(hóu )服(fú )於(yú )鼠(shǔ ),角(jiǎo )爪(zhǎo )不(bú )利(lì )也(yě )。故(gù )十(shí )年(nián )之(zhī )牛(niú ),为(wéi )牧(mù )竖(shù )所(suǒ )驱(qū );长(zhǎng )仞(rèn )之(zhī )象(xiàng ),为(wéi )越(yuè )僮(tóng )所(suǒ )钩(gōu ),无(wú )便(biàn )故(gù )也(yě )。故(gù )夫(fū )得(dé )其(qí )便(biàn )也(yě ),则(zé )以(yǐ )小(xiǎo )能(néng )胜(shèng )大(dà );无(wú )其(qí )便(biàn )也(yě ),则(zé )以(yǐ )强(qiáng )服(fú )於(yú )羸(léi )也(yě )。

阅读:26399

打赏捐助〔Donate〕>>>

《物势篇》简体版

©2015-2026 ok8.org 文学库