寒温篇【登录】

《论衡》 > 卷十四 > 《寒温篇》 > 拼音版

说(shuō )寒(hán )温(wēn )者(zhě )曰(yuē ):人(rén )君(jūn )喜(xǐ )则(zé )温(wēn ),怒(nù )则(zé )寒(hán )。何(hé )则(zé )?喜(xǐ )怒(nù )发(fā )於(yú )胸(xiōng )中(zhōng ),然(rán )後(hòu )行(háng )出(chū )於(yú )外(wài ),外(wài )成(chéng )赏(shǎng )罚(fá )。赏(shǎng )罚(fá ),喜(xǐ )怒(nù )之(zhī )效(xiào )。故(gù )寒(hán )温(wēn )渥(wò )盛(shèng ),雕(diāo )物(wù )伤(shāng )人(rén )。夫(fū )寒(hán )温(wēn )之(zhī )代(dài )至(zhì )也(yě ),在(zài )数(shù )日(rì )之(zhī )间(jiān ),人(rén )君(jūn )未(wèi )必(bì )有(yǒu )喜(xǐ )怒(nù )之(zhī )气(qì )发(fā )胸(xiōng )中(zhōng ),然(rán )後(hòu )渥(wò )盛(shèng )於(yú )外(wài )。见(jiàn )外(wài )寒(hán )温(wēn ),则(zé )知(zhī )胸(xiōng )中(zhōng )之(zhī )气(qì )也(yě )。当(dāng )人(rén )君(jūn )喜(xǐ )怒(nù )之(zhī )时(shí ),胸(xiōng )中(zhōng )之(zhī )气(qì )未(wèi )必(bì )更(gèng )寒(hán )温(wēn )也(yě )。胸(xiōng )中(zhōng )之(zhī )气(qì ),何(hé )以(yǐ )异(yì )於(yú )境(jìng )内(nèi )之(zhī )气(qì )?胸(xiōng )中(zhōng )之(zhī )气(qì ),不(bú )为(wéi )喜(xǐ )怒(nù )变(biàn ),境(jìng )内(nèi )寒(hán )温(wēn ),何(hé )所(suǒ )生(shēng )起(qǐ )?六(liù )国(guó )之(zhī )时(shí ),秦(qín )、汉(hàn )之(zhī )际(jì ),诸(zhū )侯(hóu )相(xiàng )伐(fá ),兵(bīng )革(gé )满(mǎn )道(dào ),国(guó )有(yǒu )相(xiàng )攻(gōng )之(zhī )怒(nù ),将(jiāng )有(yǒu )相(xiàng )胜(shèng )之(zhī )志(zhì ),夫(fū )有(yǒu )相(xiàng )杀(shā )之(zhī )气(qì ),当(dāng )时(shí )天(tiān )下(xià )未(wèi )必(bì )常(cháng )寒(hán )也(yě )。太(tài )平(píng )之(zhī )世(shì ),唐(táng )、虞(yú )之(zhī )时(shí ),政(zhèng )得(dé )民(mín )安(ān ),人(rén )君(jūn )常(cháng )喜(xǐ ),弦(xián )歌(gē )鼓(gǔ )舞(wǔ ),比(bǐ )屋(wū )而(ér )有(yǒu ),当(dāng )时(shí )天(tiān )下(xià )未(wèi )必(bì )常(cháng )温(wēn )也(yě )。岂(qǐ )喜(xǐ )怒(nù )之(zhī )气(qì ),为(wéi )小(xiǎo )发(fā ),不(bú )为(wéi )大(dà )动(dòng )邪(xié )?何(hé )其(qí )不(bú )与(yǔ )行(háng )事(shì )相(xiàng )中(zhōng )得(dé )也(yě )?

夫(fū )近(jìn )水(shuǐ )则(zé )寒(hán ),近(jìn )火(huǒ )则(zé )温(wēn ),远(yuǎn )之(zhī )渐(jiàn )微(wēi )。何(hé )则(zé )?气(qì )之(zhī )所(suǒ )加(jiā ),远(yuǎn )近(jìn )有(yǒu )差(chà )也(yě )。成(chéng )事(shì ),火(huǒ )位(wèi )在(zài )南(nán ),水(shuǐ )位(wèi )在(zài )北(běi ),北(běi )边(biān )则(zé )寒(hán ),南(nán )极(jí )则(zé )热(rè )。火(huǒ )之(zhī )在(zài )炉(lú ),水(shuǐ )之(zhī )在(zài )沟(gōu ),气(qì )之(zhī )在(zài )躯(qū ),其(qí )实(shí )一(yī )也(yě )。当(dāng )人(rén )君(jūn )喜(xǐ )怒(nù )之(zhī )时(shí ),寒(hán )温(wēn )之(zhī )气(qì ),闺(guī )门(mén )宜(yí )甚(shèn ),境(jìng )外(wài )宜(yí )微(wēi )。今(jīn )案(àn )寒(hán )温(wēn ),外(wài )内(nèi )均(jūn )等(děng ),殆(dài )非(fēi )人(rén )君(jūn )喜(xǐ )怒(nù )之(zhī )所(suǒ )致(zhì )。世(shì )儒(rú )说(shuō )称(chēng ),妄(wàng )处(chù )之(zhī )也(yě )。王(wáng )者(zhě )之(zhī )变(biàn )在(zài )天(tiān )下(xià ),诸(zhū )侯(hóu )之(zhī )变(biàn )在(zài )境(jìng )内(nèi ),卿(qīng )大(dà )夫(fū )之(zhī )变(biàn )在(zài )其(qí )位(wèi ),庶(shù )人(rén )之(zhī )变(biàn )在(zài )其(qí )家(jiā )。夫(fū )家(jiā )人(rén )之(zhī )能(néng )致(zhì )变(biàn ),则(zé )喜(xǐ )怒(nù )亦(yì )能(néng )致(zhì )气(qì )。父(fù )子(zǐ )相(xiàng )怒(nù ),夫(fū )妻(qī )相(xiàng )督(dū ),若(ruò )当(dāng )怒(nù )反(fǎn )喜(xǐ ),纵(zòng )过(guò )饰(shì )非(fēi ),一(yī )室(shì )之(zhī )中(zhōng ),宜(yí )有(yǒu )寒(hán )温(wēn )。由(yóu )此(cǐ )言(yán )之(zhī ),变(biàn )非(fēi )喜(xǐ )怒(nù )所(suǒ )生(shēng ),明(míng )矣(yǐ )。

或(huò )曰(yuē ):“以(yǐ )类(lèi )相(xiàng )招(zhāo )致(zhì )也(yě )。喜(xǐ )者(zhě )和(hé )温(wēn ),和(hé )温(wēn )赏(shǎng )赐(cì ),阳(yáng )道(dào )施(shī )予(yǔ ),阳(yáng )气(qì )温(wēn ),故(gù )温(wēn )气(qì )应(yīng )之(zhī )。怒(nù )者(zhě )愠(yùn )恚(huì ),愠(yùn )恚(huì )诛(zhū )杀(shā )。阴(yīn )道(dào )肃(sù )杀(shā ),阴(yīn )气(qì )寒(hán ),故(gù )寒(hán )气(qì )应(yīng )之(zhī )。虎(hǔ )啸(xiào )而(ér )谷(gǔ )风(fēng )至(zhì ),龙(lóng )兴(xìng )而(ér )景(jǐng )云(yún )起(qǐ )。同(tóng )气(qì )共(gòng )类(lèi ),动(dòng )相(xiàng )招(zhāo )致(zhì )。故(gù )曰(yuē ):‘以(yǐ )形(xíng )逐(zhú )影(yǐng ),以(yǐ )龙(lóng )致(zhì )雨(yǔ )’。雨(yǔ )应(yīng )龙(lóng )而(ér )来(lái ),影(yǐng )应(yīng )形(xíng )而(ér )去(qù )。天(tiān )地(dì )之(zhī )性(xìng ),自(zì )然(rán )之(zhī )道(dào )也(yě )。秋(qiū )冬(dōng )断(duàn )刑(xíng ),小(xiǎo )狱(yù )微(wēi )原(yuán ),大(dà )辟(pì )盛(shèng )寒(hán ),寒(hán )随(suí )刑(xíng )至(zhì ),相(xiàng )招(zhāo )审(shěn )矣(yǐ )。”夫(fū )比(bǐ )寒(hán )温(wēn )於(yú )风(fēng )云(yún ),齐(qí )喜(xǐ )怒(nù )於(yú )龙(lóng )虎(hǔ ),同(tóng )气(qì )共(gòng )类(lèi ),动(dòng )相(xiàng )招(zhāo )致(zhì ),可(kě )矣(yǐ )。虎(hǔ )啸(xiào )之(zhī )时(shí ),风(fēng )从(cóng )谷(gǔ )中(zhōng )起(qǐ );龙(lóng )兴(xìng )之(zhī )时(shí ),云(yún )起(qǐ )百(bǎi )里(lǐ )内(nèi )。他(tā )谷(gǔ )异(yì )境(jìng ),无(wú )有(yǒu )风(fēng )云(yún )。今(jīn )寒(hán )温(wēn )之(zhī )变(biàn ),并(bìng )时(shí )皆(jiē )然(rán )。百(bǎi )里(lǐ )用(yòng )刑(xíng ),千(qiān )里(lǐ )皆(jiē )寒(hán ),殆(dài )非(fēi )其(qí )验(yàn )。齐(qí )、鲁(lǔ )接(jiē )境(jìng ),赏(shǎng )罚(fá )同(tóng )时(shí ),设(shè )齐(qí )赏(shǎng )鲁(lǔ )罚(fá ),所(suǒ )致(zhì )宜(yí )殊(shū ),当(dāng )时(shí )可(kě )齐(qí )国(guó )温(wēn )、鲁(lǔ )地(dì )寒(hán )乎(hū )?

案(àn )前(qián )世(shì )用(yòng )刑(xíng )者(zhě ),蚩(chī )尤(yóu )、亡(wáng )秦(qín )甚(shèn )矣(yǐ )。蚩(chī )尤(yóu )之(zhī )民(mín ),湎(miǎn )湎(miǎn )纷(fēn )纷(fēn );亡(wáng )秦(qín )之(zhī )路(lù ),赤(chì )衣(yī )比(bǐ )肩(jiān ),当(dāng )时(shí )天(tiān )下(xià )未(wèi )必(bì )常(cháng )寒(hán )也(yě )。帝(dì )都(dōu )之(zhī )市(shì ),屠(tú )杀(shā )牛(niú )羊(yáng ),日(rì )以(yǐ )百(bǎi )数(shù ),刑(xíng )人(rén )杀(shā )牲(shēng ),皆(jiē )有(yǒu )贼(zéi )心(xīn ),帝(dì )都(dōu )之(zhī )市(shì ),气(qì )不(bú )能(néng )寒(hán )。或(huò )曰(yuē ):“人(rén )贵(guì )於(yú )物(wù ),唯(wéi )人(rén )动(dòng )气(qì )。”夫(fū )用(yòng )刑(xíng )者(zhě )动(dòng )气(qì )乎(hū )?用(yòng )受(shòu )刑(xíng )者(zhě )为(wéi )变(biàn )也(yě )?如(rú )用(yòng )刑(xíng )者(zhě ),刑(xíng )人(rén )杀(shā )禽(qín ),同(tóng )一(yī )心(xīn )也(yě )。如(rú )用(yòng )受(shòu )刑(xíng )者(zhě ),人(rén )禽(qín )皆(jiē )物(wù )也(yě ),俱(jù )为(wéi )万(wàn )物(wù ),百(bǎi )贱(jiàn )不(bú )能(néng )当(dāng )一(yī )贵(guì )乎(hū )?或(huò )曰(yuē ):“唯(wéi )人(rén )君(jūn )动(dòng )气(qì ),众(zhòng )庶(shù )不(bú )能(néng )。”夫(fū )气(qì )感(gǎn )必(bì )须(xū )人(rén )君(jūn ),世(shì )何(hé )称(chēng )於(yú )邹(zōu )衍(yǎn )?邹(zōu )衍(yǎn )匹(pǐ )夫(fū ),一(yī )人(rén )感(gǎn )气(qì ),世(shì )又(yòu )然(rán )之(zhī )。刑(xíng )一(yī )人(rén )而(ér )气(qì )辄(zhé )寒(hán ),生(shēng )一(yī )人(rén )而(ér )气(qì )辄(zhé )温(wēn )乎(hū )?赦(shè )令(lìng )四(sì )下(xià ),万(wàn )刑(xíng )并(bìng )除(chú ),当(dāng )时(shí )岁(suì )月(yuè )之(zhī )气(qì )不(bú )温(wēn )。往(wǎng )年(nián ),万(wàn )户(hù )失(shī )火(huǒ ),烟(yān )焱(yàn )参(cān )天(tiān );河(hé )决(jué )千(qiān )里(lǐ ),四(sì )望(wàng )无(wú )垠(yín )。火(huǒ )与(yǔ )温(wēn )气(qì )同(tóng ),水(shuǐ )与(yǔ )寒(hán )气(qì )类(lèi )。失(shī )火(huǒ )河(hé )决(jué )之(zhī )时(shí ),不(bú )寒(hán )不(bú )温(wēn )。然(rán )则(zé )寒(hán )温(wēn )之(zhī )至(zhì ),殆(dài )非(fēi )政(zhèng )治(zhì )所(suǒ )致(zhì )。然(rán )而(ér )寒(hán )温(wēn )之(zhī )至(zhì ),遭(zāo )与(yǔ )赏(shǎng )罚(fá )同(tóng )时(shí ),变(biàn )复(fù )之(zhī )家(jiā ),因(yīn )缘(yuán )名(míng )之(zhī )矣(yǐ )。

春(chūn )温(wēn )夏(xià )暑(shǔ ),秋(qiū )凉(liáng )冬(dōng )寒(hán ),人(rén )君(jūn )无(wú )事(shì ),四(sì )时(shí )自(zì )然(rán )。夫(fū )四(sì )时(shí )非(fēi )政(zhèng )所(suǒ )为(wéi ),而(ér )谓(wèi )寒(hán )温(wēn )独(dú )应(yīng )政(zhèng )治(zhì )?正(zhèng )月(yuè )之(zhī )始(shǐ ),正(zhèng )月(yuè )之(zhī )后(hòu ),立(lì )春(chūn )之(zhī )际(jì ),百(bǎi )刑(xíng )皆(jiē )断(duàn ),囹(líng )圄(yǔ )空(kōng )虚(xū )。然(rán )而(ér )一(yī )寒(hán )一(yī )温(wēn ),当(dāng )其(qí )寒(hán )也(yě ),何(hé )刑(xíng )所(suǒ )断(duàn )?当(dāng )其(qí )温(wēn )也(yě ),何(hé )赏(shǎng )所(suǒ )施(shī )?由(yóu )此(cǐ )言(yán )之(zhī ),寒(hán )温(wēn ),天(tiān )地(dì )节(jiē )气(qì ),非(fēi )人(rén )所(suǒ )为(wéi ),明(míng )矣(yǐ )。

人(rén )有(yǒu )寒(hán )温(wēn )之(zhī )病(bìng ),非(fēi )操(cāo )行(háng )之(zhī )所(suǒ )及(jí )也(yě )。遭(zāo )风(fēng )逢(féng )气(qì ),身(shēn )生(shēng )寒(hán )温(wēn )。变(biàn )操(cāo )易(yì )行(háng ),寒(hán )温(wēn )不(bú )除(chú )。夫(fū )身(shēn )近(jìn )而(ér )犹(yóu )不(bú )能(néng )变(biàn )除(chú )其(qí )疾(jí ),国(guó )邑(yì )远(yuǎn )矣(yǐ ),安(ān )能(néng )调(diào )和(hé )其(qí )气(qì )?人(rén )中(zhōng )於(yú )寒(hán ),饮(yǐn )药(yào )行(háng )解(jiě ),所(suǒ )苦(kǔ )稍(shāo )衰(shuāi );转(zhuǎn )为(wéi )温(wēn )疾(jí ),吞(tūn )发(fā )汗(hàn )之(zhī )丸(wán )而(ér )应(yīng )愈(yù )。燕(yàn )有(yǒu )寒(hán )谷(gǔ ),不(bú )生(shēng )五(wǔ )谷(gǔ )。邹(zōu )衍(yǎn )吹(chuī )律(lǜ ),寒(hán )谷(gǔ )可(kě )种(zhǒng )。燕(yàn )人(rén )种(zhǒng )黍(shǔ )其(qí )中(zhōng ),号(hào )曰(yuē )黍(shǔ )谷(gǔ )。如(rú )审(shěn )有(yǒu )之(zhī ),寒(hán )温(wēn )之(zhī )灾(zāi ),复(fù )以(yǐ )吹(chuī )律(lǜ )之(zhī )事(shì ),调(diào )和(hé )其(qí )气(qì ),变(biàn )政(zhèng )易(yì )行(háng ),何(hé )能(néng )灭(miè )除(chú )?是(shì )故(gù )寒(hán )温(wēn )之(zhī )疾(jí ),非(fēi )药(yào )不(bú )愈(yù );黍(shǔ )谷(gǔ )之(zhī )气(qì ),非(fēi )律(lǜ )不(bú )调(diào )。尧(yáo )遭(zāo )洪(hóng )水(shuǐ ),使(shǐ )禹(yǔ )治(zhì )之(zhī )。寒(hán )温(wēn )与(yǔ )尧(yáo )之(zhī )洪(hóng )水(shuǐ ),同(tóng )一(yī )实(shí )也(yě )。尧(yáo )不(bú )变(biàn )政(zhèng )易(yì )行(háng ),知(zhī )夫(fū )洪(hóng )水(shuǐ )非(fēi )政(zhèng )行(háng )所(suǒ )致(zhì )。洪(hóng )水(shuǐ )非(fēi )政(zhèng )行(háng )所(suǒ )致(zhì ),亦(yì )知(zhī )寒(hán )温(wēn )非(fēi )政(zhèng )治(zhì )所(suǒ )招(zhāo )。

或(huò )难(nán )曰(yuē ):《洪(hóng )范(fàn )》庶(shù )征(zhēng )曰(yuē ):“急(jí ),恆(héng )寒(hán )若(ruò );舒(shū ),恆(héng )燠(yù )若(ruò )。”若(ruò ),顺(shùn );燠(yù ),温(wēn );恆(héng ),常(cháng )也(yě )。人(rén )君(jūn )急(jí ),则(zé )常(cháng )寒(hán )顺(shùn )之(zhī );舒(shū ),则(zé )常(cháng )温(wēn )顺(shùn )之(zhī )。寒(hán )温(wēn )应(yīng )急(jí )舒(shū ),谓(wèi )之(zhī )非(fēi )政(zhèng ),如(rú )何(hé )?夫(fū )岂(qǐ )谓(wèi )急(jí )不(bú )寒(hán )、舒(shū )不(bú )温(wēn )哉(zāi )?人(rén )君(jūn )急(jí )舒(shū )而(ér )寒(hán )温(wēn )递(dì )至(zhì ),偶(ǒu )适(shì )自(zì )然(rán ),若(ruò )故(gù )相(xiàng )应(yīng ),犹(yóu )卜(bo )之(zhī )得(dé )兆(zhào )、筮(shì )之(zhī )得(dé )数(shù )也(yě )。人(rén )谓(wèi )天(tiān )地(dì )应(yīng )令(lìng )问(wèn ),其(qí )实(shí )适(shì )然(rán )。夫(fū )寒(hán )温(wēn )之(zhī )应(yīng )急(jí )舒(shū ),犹(yóu )兆(zhào )数(shù )之(zhī )应(yīng )令(lìng )问(wèn )也(yě )。外(wài )若(ruò )相(xiàng )应(yīng ),其(qí )实(shí )偶(ǒu )然(rán )。何(hé )以(yǐ )验(yàn )之(zhī )?夫(fū )天(tiān )道(dào )自(zì )然(rán ),自(zì )然(rán )无(wú )为(wéi )。二(èr )令(lìng )参(cān )偶(ǒu ),遭(zāo )适(shì )逢(féng )会(huì ),人(rén )事(shì )始(shǐ )作(zuò ),天(tiān )气(qì )已(yǐ )有(yǒu ),故(gù )曰(yuē )道(dào )也(yě )。使(shǐ )应(yīng )政(zhèng )事(shì ),是(shì )有(yǒu ),非(fēi )自(zì )然(rán )也(yě )。《易(yì )》京(jīng )氏(shì )布(bù )六(liù )十(shí )卦(guà )於(yú )一(yī )岁(suì )中(zhōng ),六(liù )日(rì )七(qī )分(fèn ),一(yī )卦(guà )用(yòng )事(shì )。卦(guà )有(yǒu )阴(yīn )阳(yáng ),气(qì )有(yǒu )升(shēng )降(jiàng )。阳(yáng )升(shēng )则(zé )温(wēn ),阴(yīn )升(shēng )则(zé )寒(hán )。由(yóu )此(cǐ )言(yán )之(zhī ),寒(hán )温(wēn )随(suí )卦(guà )而(ér )至(zhì ),不(bú )应(yīng )政(zhèng )治(zhì )也(yě )。案(àn )《易(yì )》无(wú )妄(wàng )之(zhī )应(yīng ),水(shuǐ )旱(hàn )之(zhī )至(zhì ),自(zì )有(yǒu )期(qī )节(jiē )。百(bǎi )灾(zāi )万(wàn )变(biàn ),殆(dài )同(tóng )一(yī )曲(qǔ )。变(biàn )复(fù )之(zhī )家(jiā ),疑(yí )且(qiě )失(shī )实(shí )。何(hé )以(yǐ )为(wéi )疑(yí )?夫(fū )大(dà )人(rén )与(yǔ )天(tiān )地(dì )合(hé )德(dé ),先(xiān )天(tiān )而(ér )天(tiān )不(bú )违(wéi ),後(hòu )天(tiān )而(ér )奉(fèng )天(tiān )时(shí )。《洪(hóng )范(fàn )》曰(yuē ):“急(jí ),恆(héng )寒(hán )若(ruò );舒(shū ),恆(héng )燠(yù )若(ruò )。”如(rú )《洪(hóng )范(fàn )》之(zhī )言(yán ),天(tiān )气(qì )随(suí )人(rén )易(yì )徒(tú ),当(dāng )先(xiān )天(tiān )而(ér )天(tiān )不(bú )违(wéi )耳(ěr ),何(hé )故(gù )复(fù )言(yán )後(hòu )天(tiān )而(ér )奉(fèng )天(tiān )时(shí )乎(hū )?後(hòu )者(zhě ),天(tiān )已(yǐ )寒(hán )温(wēn )於(yú )前(qián ),而(ér )人(rén )赏(shǎng )罚(fá )於(yú )後(hòu )也(yě )。由(yóu )此(cǐ )言(yán )之(zhī ),人(rén )言(yán )与(yǔ )《尚(shàng )书(shū )》不(bú )合(hé ),一(yī )疑(yí )也(yě )。京(jīng )氏(shì )占(zhàn )寒(hán )温(wēn )以(yǐ )阴(yīn )阳(yáng )升(shēng )降(jiàng ),变(biàn )复(fù )之(zhī )家(jiā )以(yǐ )刑(xíng )赏(shǎng )喜(xǐ )怒(nù ),两(liǎng )家(jiā )乖(guāi )迹(jì ),二(èr )疑(yí )也(yě )。民(mín )间(jiān )占(zhàn )寒(hán )温(wēn ),今(jīn )日(rì )寒(hán )而(ér )明(míng )日(rì )温(wēn ),朝(cháo )有(yǒu )繁(fán )霜(shuāng ),夕(xī )有(yǒu )列(liè )光(guāng ),旦(dàn )雨(yǔ )气(qì )温(wēn ),旦(dàn )旸(yáng )气(qì )寒(hán )。夫(fū )雨(yǔ )者(zhě )阴(yīn ),旸(yáng )者(zhě )阳(yáng )也(yě );寒(hán )者(zhě )阴(yīn ),而(ér )温(wēn )者(zhě )阳(yáng )也(yě )。雨(yǔ )旦(dàn )旸(yáng )反(fǎn )寒(hán ),旸(yáng )旦(dàn )雨(yǔ )反(fǎn )温(wēn ),不(bú )以(yǐ )类(lèi )相(xiàng )应(yīng ),三(sān )疑(yí )也(yě )。三(sān )疑(yí )不(bú )定(dìng ),“自(zì )然(rán )”之(zhī )说(shuō ),亦(yì )未(wèi )立(lì )也(yě )。

阅读:26547

打赏捐助〔Donate〕>>>

《寒温篇》简体版

©2015-2026 ok8.org 文学库