汉纪六【登录】

《资治通鉴》 > 《汉纪》·六十卷 > 《汉纪六》 > 拼音版

起(qǐ )阏(è )逢(féng )困(kùn )敦(dūn ),尽(jìn )重(zhòng )光(guāng )协(xié )洽(qià ),凡(fán )八(bā )年(nián )。

太(tài )宗(zōng )孝(xiào )文(wén )皇(huáng )帝(dì )中(zhōng )前(qián )三(sān )年(nián )(甲(jiǎ )子(zǐ ),公(gōng )元(yuán )前(qián )一(yī )七(qī )七(qī )年(nián ))

冬(dōng ),十(shí )月(yuè ),丁(dīng )酉(yǒu )晦(huì ),日(rì )有(yǒu )食(shí )之(zhī )。

十(shí )一(yī )月(yuè ),丁(dīng )卯(mǎo )晦(huì ),日(rì )有(yǒu )食(shí )之(zhī )。

诏(zhào )曰(yuē ):“前(qián )遣(qiǎn )列(liè )侯(hóu )之(zhī )国(guó ),或(huò )辞(cí )未(wèi )行(háng )。丞(chéng )相(xiàng ),朕(zhèn )之(zhī )所(suǒ )重(zhòng ),其(qí )为(wéi )朕(zhèn )率(lǜ )列(liè )侯(hóu )之(zhī )国(guó )!”

十(shí )二(èr )月(yuè ),免(miǎn )丞(chéng )相(xiàng )勃(bó ),遣(qiǎn )就(jiù )国(guó )。乙(yǐ )亥(hài ),以(yǐ )太(tài )尉(wèi )灌(guàn )婴(yīng )为(wéi )丞(chéng )相(xiàng );罢(bà )太(tài )尉(wèi )官(guān ),属(shǔ )丞(chéng )相(xiàng )。

夏(xià ),四(sì )月(yuè ),城(chéng )阳(yáng )景(jǐng )王(wáng )章(zhāng )薨(hōng )。

初(chū ),赵(zhào )王(wáng )敖(áo )献(xiàn )美(měi )人(rén )于(yú )高(gāo )祖(zǔ ),得(dé )幸(xìng ),有(yǒu )娠(shēn )。及(jí )贯(guàn )高(gāo )事(shì )发(fā ),美(měi )人(rén )亦(yì )坐(zuò )系(xì )河(hé )内(nèi )。美(měi )人(rén )母(mǔ )弟(dì )赵(zhào )兼(jiān )因(yīn )辟(pì )阳(yáng )侯(hóu )审(shěn )食(shí )其(qí )言(yán )吕(lǚ )后(hòu ),吕(lǚ )后(hòu )妒(dù ),弗(fú )肯(kěn )白(bái )。美(měi )人(rén )已(yǐ )生(shēng )子(zǐ ),恚(huì ),即(jí )自(zì )杀(shā )。吏(lì )奉(fèng )其(qí )子(zǐ )诣(yì )上(shàng ),上(shàng )悔(huǐ ),名(míng )之(zhī )曰(yuē )长(zhǎng ),令(lìng )吕(lǚ )后(hòu )母(mǔ )之(zhī ),而(ér )葬(zàng )其(qí )母(mǔ )真(zhēn )定(dìng )。后(hòu )封(fēng )长(zhǎng )为(wéi )淮(huái )南(nán )王(wáng )。

淮(huái )南(nán )王(wáng )蚤(zǎo )失(shī )母(mǔ ),常(cháng )附(fù )吕(lǚ )后(hòu ),故(gù )孝(xiào )惠(huì )、吕(lǚ )后(hòu )时(shí )得(dé )无(wú )患(huàn );而(ér )常(cháng )心(xīn )怨(yuàn )辟(pì )阳(yáng )侯(hóu ),以(yǐ )为(wéi )不(bú )强(qiáng )争(zhēng )之(zhī )于(yú )吕(lǚ )后(hòu ),使(shǐ )其(qí )母(mǔ )恨(hèn )而(ér )死(sǐ )也(yě )。及(jí )帝(dì )即(jí )位(wèi ),淮(huái )南(nán )王(wáng )自(zì )以(yǐ )最(zuì )亲(qīn ),骄(jiāo )蹇(jiǎn ),数(shù )不(bú )奉(fèng )法(fǎ );上(shàng )常(cháng )宽(kuān )假(jiǎ )之(zhī )。是(shì )岁(suì ),入(rù )朝(cháo ),从(cóng )上(shàng )入(rù )苑(yuàn )囿(yòu )猎(liè ),与(yǔ )上(shàng )同(tóng )车(chē ),常(cháng )谓(wèi )上(shàng )“大(dà )兄(xiōng )”。王(wáng )有(yǒu )材(cái )力(lì ),能(néng )扛(káng )鼎(dǐng )。乃(nǎi )往(wǎng )见(jiàn )辟(pì )阳(yáng )侯(hóu ),自(zì )袖(xiù )铁(tiě )椎(zhuī )椎(zhuī )辟(pì )阳(yáng )侯(hóu ),令(lìng )从(cóng )者(zhě )魏(wèi )敬(jìng )刭(jǐng )之(zhī );驰(chí )走(zǒu )阙(què )下(xià ),肉(ròu )袒(tǎn )谢(xiè )罪(zuì )。帝(dì )伤(shāng )其(qí )志(zhì )为(wéi )亲(qīn ),故(gù )赦(shè )弗(fú )治(zhì )。当(dāng )是(shì )时(shí ),薄(báo )太(tài )后(hòu )及(jí )太(tài )子(zǐ )、诸(zhū )大(dà )臣(chén )皆(jiē )惮(dàn )淮(huái )南(nán )王(wáng )。淮(huái )南(nán )王(wáng )以(yǐ )此(cǐ ),归(guī )国(guó )益(yì )骄(jiāo )恣(zì ),出(chū )入(rù )称(chēng )警(jǐng )跸(bì ),称(chēng )制(zhì )拟(nǐ )于(yú )天(tiān )子(zǐ )。袁(yuán )盎(àng )谏(jiàn )曰(yuē ):“诸(zhū )侯(hóu )太(tài )骄(jiāo ),必(bì )生(shēng )患(huàn )。”上(shàng )不(bú )听(tīng )。

五(wǔ )月(yuè ),匈(xiōng )奴(nú )右(yòu )贤(xián )王(wáng )入(rù )居(jū )河(hé )南(nán )地(dì ),侵(qīn )盗(dào )上(shàng )郡(jùn )保(bǎo )塞(sāi )蛮(mán )夷(yí ),杀(shā )略(luè )人(rén )民(mín )。上(shàng )幸(xìng )甘(gān )泉(quán )。遣(qiǎn )丞(chéng )相(xiàng )灌(guàn )婴(yīng )发(fā )车(chē )骑(qí )八(bā )万(wàn )五(wǔ )千(qiān ),诣(yì )高(gāo )奴(nú )击(jī )右(yòu )贤(xián )王(wáng );发(fā )中(zhōng )尉(wèi )材(cái )官(guān )属(shǔ )卫(wèi )将(jiāng )军(jūn ),军(jūn )长(zhǎng )安(ān )。右(yòu )贤(xián )王(wáng )走(zǒu )出(chū )塞(sāi )。

上(shàng )自(zì )甘(gān )泉(quán )之(zhī )高(gāo )奴(nú ),因(yīn )幸(xìng )太(tài )原(yuán ),见(jiàn )故(gù )群(qún )臣(chén ),皆(jiē )赐(cì )之(zhī );复(fù )晋(jìn )阳(yáng )、中(zhōng )都(dōu )民(mín )三(sān )岁(suì )租(zū )。留(liú )游(yóu )太(tài )原(yuán )十(shí )馀(yú )日(rì )。

初(chū ),大(dà )臣(chén )之(zhī )诛(zhū )诸(zhū )吕(lǚ )也(yě ),硃(zhū )虚(xū )侯(hóu )功(gōng )尤(yóu )大(dà )。大(dà )臣(chén )许(xǔ )尽(jìn )以(yǐ )赵(zhào )地(dì )王(wáng )硃(zhū )虚(xū )侯(hóu ),尽(jìn )以(yǐ )梁(liáng )地(dì )王(wáng )东(dōng )牟(móu )侯(hóu )。及(jí )帝(dì )立(lì ),闻(wén )硃(zhū )虚(xū )、东(dōng )牟(móu )之(zhī )初(chū )欲(yù )立(lì )齐(qí )王(wáng ),故(gù )绌(chù )其(qí )功(gōng ),及(jí )王(wáng )诸(zhū )子(zǐ ),乃(nǎi )割(gē )齐(qí )二(èr )郡(jùn )以(yǐ )王(wáng )之(zhī )。兴(xìng )居(jū )自(zì )以(yǐ )失(shī )职(zhí )夺(duó )功(gōng ),颇(pō )怏(yàng )怏(yàng );闻(wén )帝(dì )幸(xìng )太(tài )原(yuán ),以(yǐ )为(wéi )天(tiān )子(zǐ )且(qiě )自(zì )击(jī )胡(hú ),遂(suí )发(fā )兵(bīng )反(fǎn )。帝(dì )闻(wén )之(zhī ),罢(bà )丞(chéng )相(xiàng )及(jí )行(háng )兵(bīng )皆(jiē )归(guī )长(zhǎng )安(ān ),以(yǐ )棘(jí )浦(pǔ )侯(hóu )柴(chái )武(wǔ )为(wéi )大(dà )将(jiāng )军(jūn ),将(jiāng )四(sì )将(jiāng )军(jūn )、十(shí )万(wàn )众(zhòng )击(jī )之(zhī );祁(qí )侯(hóu )缯(zēng )贺(hè )为(wéi )将(jiāng )军(jūn ),军(jūn )荥(yíng )阳(yáng )。秋(qiū ),七(qī )月(yuè ),上(shàng )自(zì )太(tài )原(yuán )至(zhì )长(zhǎng )安(ān )。诏(zhào ):“济(jì )北(běi )吏(lì )民(mín ),兵(bīng )未(wèi )至(zhì )先(xiān )自(zì )定(dìng )及(jí )以(yǐ )军(jūn )城(chéng )邑(yì )降(jiàng )者(zhě ),皆(jiē )赦(shè )之(zhī ),复(fù )官(guān )爵(jué );与(yǔ )王(wáng )兴(xìng )居(jū )去(qù )来(lái )者(zhě ),赦(shè )之(zhī )。”八(bā )月(yuè ),济(jì )北(běi )王(wáng )兴(xìng )居(jū )兵(bīng )败(bài ),自(zì )杀(shā )。

初(chū ),南(nán )阳(yáng )张(zhāng )释(shì )之(zhī )为(wéi )骑(qí )郎(láng ),十(shí )年(nián )不(bú )得(dé )调(diào ),欲(yù )免(miǎn )归(guī )。袁(yuán )盎(àng )知(zhī )其(qí )贤(xián )而(ér )荐(jiàn )之(zhī ),为(wéi )谒(yè )者(zhě )仆(pú )射(shè )。

释(shì )之(zhī )从(cóng )行(háng ),登(dēng )虎(hǔ )圈(quān ),上(shàng )问(wèn )上(shàng )林(lín )尉(wèi )诸(zhū )禽(qín )兽(shòu )簿(bù )。十(shí )馀(yú )问(wèn ),尉(wèi )左(zuǒ )右(yòu )视(shì ),尽(jìn )不(bú )能(néng )对(duì )。虎(hǔ )圈(quān )啬(sè )夫(fū )从(cóng )旁(páng )代(dài )尉(wèi )对(duì )。上(shàng )所(suǒ )问(wèn )禽(qín )兽(shòu )簿(bù )甚(shèn )悉(xī ),欲(yù )以(yǐ )观(guān )其(qí )能(néng );口(kǒu )对(duì )响(xiǎng )应(yīng ),无(wú )穷(qióng )者(zhě )。帝(dì )曰(yuē ):“吏(lì )不(bú )当(dāng )若(ruò )是(shì )邪(xié )!尉(wèi )无(wú )赖(lài )!”乃(nǎi )诏(zhào )释(shì )之(zhī )拜(bài )啬(sè )夫(fū )为(wéi )上(shàng )林(lín )令(lìng )。释(shì )之(zhī )久(jiǔ )之(zhī )前(qián ),曰(yuē ):“陛(bì )下(xià )以(yǐ )绛(jiàng )侯(hóu )周(zhōu )勃(bó )何(hé )如(rú )人(rén )也(yě )?”上(shàng )曰(yuē ):“长(zhǎng )者(zhě )也(yě )。”又(yòu )复(fù )问(wèn ):“东(dōng )阳(yáng )侯(hóu )张(zhāng )相(xiàng )如(rú )何(hé )如(rú )人(rén )也(yě )?”上(shàng )复(fù )曰(yuē ):“长(zhǎng )者(zhě )。”释(shì )之(zhī )曰(yuē ):“夫(fū )绛(jiàng )侯(hóu )、东(dōng )阳(yáng )侯(hóu )称(chēng )为(wéi )长(zhǎng )者(zhě ),此(cǐ )两(liǎng )人(rén )言(yán )事(shì )曾(céng )不(bú )能(néng )出(chū )口(kǒu ),岂(qǐ )效(xiào )此(cǐ )啬(sè )夫(fū )喋(dié )喋(dié )利(lì )口(kǒu )捷(jié )给(gěi )哉(zāi )!且(qiě )秦(qín )以(yǐ )任(rèn )刀(dāo )笔(bǐ )之(zhī )吏(lì ),争(zhēng )以(yǐ )亟(jí )疾(jí )苛(kē )察(chá )相(xiàng )高(gāo )。其(qí )敝(bì ),徒(tú )文(wén )具(jù )而(ér )无(wú )实(shí ),不(bú )闻(wén )其(qí )过(guò ),陵(líng )迟(chí )至(zhì )于(yú )土(tǔ )崩(bēng )。今(jīn )陛(bì )下(xià )以(yǐ )啬(sè )夫(fū )口(kǒu )辨(biàn )而(ér )超(chāo )迁(qiān )之(zhī ),臣(chén )恐(kǒng )天(tiān )下(xià )随(suí )风(fēng )而(ér )靡(mí ),争(zhēng )为(wéi )口(kǒu )辨(biàn )而(ér )无(wú )其(qí )实(shí )。夫(fū )下(xià )之(zhī )化(huà )上(shàng ),疾(jí )于(yú )景(jǐng )响(xiǎng ),举(jǔ )错(cuò )不(bú )可(kě )不(bú )审(shěn )也(yě )。”帝(dì )曰(yuē ):“善(shàn )!”乃(nǎi )不(bú )拜(bài )啬(sè )夫(fū )。上(shàng )就(jiù )车(chē ),诏(zhào )释(shì )之(zhī )参(cān )乘(chéng )。徐(xú )行(háng ),问(wèn )释(shì )之(zhī )秦(qín )之(zhī )敝(bì ),具(jù )以(yǐ )质(zhì )言(yán )。至(zhì )宫(gōng ),上(shàng )拜(bài )释(shì )之(zhī )为(wéi )公(gōng )车(chē )令(lìng )。

顷(qǐng )之(zhī ),太(tài )子(zǐ )与(yǔ )梁(liáng )王(wáng )共(gòng )车(chē )入(rù )朝(cháo ),不(bú )下(xià )司(sī )马(mǎ )门(mén )。于(yú )是(shì )释(shì )之(zhī )追(zhuī )止(zhǐ )太(tài )子(zǐ )、梁(liáng )王(wáng ),无(wú )得(dé )入(rù )殿(diàn )门(mén ),遂(suí )劾(hé )“不(bú )下(xià )公(gōng )门(mén ),不(bú )敬(jìng )”,奏(zòu )之(zhī )。薄(báo )太(tài )后(hòu )闻(wén )之(zhī );帝(dì )免(miǎn )冠(guàn ),谢(xiè )教(jiāo )儿(ér )子(zǐ )不(bú )谨(jǐn )。薄(báo )太(tài )后(hòu )乃(nǎi )使(shǐ )使(shǐ )承(chéng )诏(zhào )赦(shè )太(tài )子(zǐ )、梁(liáng )王(wáng ),然(rán )后(hòu )得(dé )入(rù )。帝(dì )由(yóu )是(shì )奇(qí )释(shì )之(zhī ),拜(bài )为(wéi )中(zhōng )大(dà )夫(fū );顷(qǐng )之(zhī ),至(zhì )中(zhōng )郎(láng )将(jiāng )。

从(cóng )行(háng )至(zhì )霸(bà )陵(líng ),上(shàng )谓(wèi )群(qún )臣(chén )曰(yuē ):“嗟(jiē )乎(hū )!以(yǐ )北(běi )山(shān )石(shí )为(wéi )椁(guǒ ),用(yòng )纻(zhù )絮(xù )昔(xī )斮(zhuó )陈(chén )漆(qī )其(qí )间(jiān ),岂(qǐ )可(kě )动(dòng )哉(zāi )!”左(zuǒ )右(yòu )皆(jiē )曰(yuē ):“善(shàn )!”释(shì )之(zhī )曰(yuē ):“使(shǐ )其(qí )中(zhōng )有(yǒu )可(kě )欲(yù )者(zhě ),虽(suī )锢(gù )南(nán )山(shān )犹(yóu )有(yǒu )隙(xì );使(shǐ )其(qí )中(zhōng )无(wú )可(kě )欲(yù )者(zhě ),虽(suī )无(wú )石(shí )椁(guǒ ),又(yòu )何(hé )戚(qī )焉(yān )!”帝(dì )称(chēng )善(shàn )。是(shì )岁(suì ),释(shì )之(zhī )为(wéi )廷(tíng )尉(wèi )。上(shàng )行(háng )出(chū )中(zhōng )渭(wèi )桥(qiáo ),有(yǒu )一(yī )人(rén )从(cóng )桥(qiáo )下(xià )走(zǒu ),乘(chéng )舆(yú )马(mǎ )惊(jīng )。于(yú )是(shì )使(shǐ )骑(qí )捕(bǔ )之(zhī ),属(shǔ )廷(tíng )尉(wèi )。释(shì )之(zhī )奏(zòu )当(dāng ):“此(cǐ )人(rén )犯(fàn )跸(bì ),当(dāng )罚(fá )金(jīn )。”上(shàng )怒(nù )曰(yuē ):“此(cǐ )人(rén )亲(qīn )惊(jīng )吾(wú )马(mǎ ),马(mǎ )赖(lài )和(hé )柔(róu ),令(lìng )它(tā )马(mǎ ),固(gù )不(bú )败(bài )伤(shāng )我(wǒ )乎(hū )!而(ér )廷(tíng )尉(wèi )乃(nǎi )当(dāng )之(zhī )罚(fá )金(jīn )。”释(shì )之(zhī )曰(yuē ):“法(fǎ )者(zhě ),天(tiān )下(xià )公(gōng )共(gòng )也(yě )。今(jīn )法(fǎ )如(rú )是(shì ),更(gèng )重(zhòng )之(zhī ),是(shì )法(fǎ )不(bú )信(xìn )于(yú )民(mín )也(yě )。且(qiě )方(fāng )其(qí )时(shí ),上(shàng )使(shǐ )使(shǐ )诛(zhū )之(zhī )则(zé )已(yǐ )。今(jīn )已(yǐ )下(xià )廷(tíng )尉(wèi )。廷(tíng )尉(wèi ),天(tiān )下(xià )之(zhī )平(píng )也(yě ),壹(yī )倾(qīng ),天(tiān )下(xià )用(yòng )法(fǎ )皆(jiē )为(wéi )之(zhī )轻(qīng )重(zhòng ),民(mín )安(ān )所(suǒ )错(cuò )其(qí )手(shǒu )足(zú )!唯(wéi )陛(bì )下(xià )察(chá )之(zhī )。”上(shàng )良(liáng )久(jiǔ )曰(yuē ):“廷(tíng )尉(wèi )当(dāng )是(shì )也(yě )。”

其(qí )后(hòu )人(rén )有(yǒu )盗(dào )高(gāo )庙(miào )坐(zuò )前(qián )玉(yù )环(huán ),得(dé );帝(dì )怒(nù ),下(xià )廷(tíng )尉(wèi )治(zhì )。释(shì )之(zhī )按(àn )“盗(dào )宗(zōng )庙(miào )服(fú )御(yù )物(wù )者(zhě )”为(wéi )奏(zòu )当(dāng ):弃(qì )市(shì )。上(shàng )大(dà )怒(nù )曰(yuē ):“人(rén )无(wú )道(dào ),乃(nǎi )盗(dào )先(xiān )帝(dì )器(qì )!吾(wú )属(shǔ )廷(tíng )尉(wèi )者(zhě ),欲(yù )致(zhì )之(zhī )族(zú );而(ér )君(jūn )以(yǐ )法(fǎ )奏(zòu )之(zhī ),非(fēi )吾(wú )所(suǒ )以(yǐ )共(gòng )承(chéng )宗(zōng )庙(miào )意(yì )也(yě )。”释(shì )之(zhī )免(miǎn )冠(guàn )顿(dùn )首(shǒu )谢(xiè )曰(yuē ):“法(fǎ )如(rú )是(shì ),足(zú )也(yě )。且(qiě )罪(zuì )等(děng ),然(rán )以(yǐ )逆(nì )顺(shùn )为(wéi )差(chà )。今(jīn )盗(dào )宗(zōng )庙(miào )器(qì )而(ér )族(zú )之(zhī ),有(yǒu )如(rú )万(wàn )分(fèn )一(yī ),假(jiǎ )令(lìng )愚(yú )民(mín )取(qǔ )长(zhǎng )陵(líng )一(yī )抔(póu )土(tǔ ),陛(bì )下(xià )且(qiě )何(hé )以(yǐ )加(jiā )其(qí )法(fǎ )乎(hū )?”帝(dì )乃(nǎi )白(bái )太(tài )后(hòu )许(xǔ )之(zhī )。

太(tài )宗(zōng )孝(xiào )文(wén )皇(huáng )帝(dì )中(zhōng )四(sì )年(nián )(乙(yǐ )丑(chǒu ),公(gōng )元(yuán )前(qián )一(yī )七(qī )六(liù )年(nián ))

冬(dōng ),十(shí )二(èr )月(yuè ),颍(yǐng )阴(yīn )懿(yì )侯(hóu )灌(guàn )婴(yīng )薨(hōng )。

春(chūn ),正(zhèng )月(yuè ),甲(jiǎ )午(wǔ ),以(yǐ )御(yù )史(shǐ )大(dà )夫(fū )阳(yáng )武(wǔ )张(zhāng )苍(cāng )为(wéi )丞(chéng )相(xiàng )。苍(cāng )好(hǎo )书(shū ),博(bó )闻(wén ),尤(yóu )邃(suì )律(lǜ )历(lì )。

上(shàng )召(zhào )河(hé )东(dōng )守(shǒu )季(jì )布(bù ),欲(yù )以(yǐ )为(wéi )御(yù )史(shǐ )大(dà )夫(fū )。有(yǒu )言(yán )其(qí )勇(yǒng )、使(shǐ )酒(jiǔ )、难(nán )近(jìn )者(zhě );至(zhì ),留(liú )邸(dǐ )一(yī )月(yuè ),见(jiàn )罢(bà )。季(jì )布(bù )因(yīn )进(jìn )曰(yuē ):“臣(chén )无(wú )功(gōng )窃(qiè )宠(chǒng ),待(dài )罪(zuì )河(hé )东(dōng ),陛(bì )下(xià )无(wú )故(gù )召(zhào )臣(chén ),此(cǐ )人(rén )必(bì )有(yǒu )以(yǐ )臣(chén )欺(qī )陛(bì )下(xià )者(zhě )。今(jīn )臣(chén )至(zhì ),无(wú )所(suǒ )受(shòu )事(shì ),罢(bà )去(qù ),此(cǐ )人(rén )必(bì )有(yǒu )毁(huǐ )臣(chén )者(zhě )。夫(fū )陛(bì )下(xià )以(yǐ )一(yī )人(rén )之(zhī )誉(yù )而(ér )召(zhào )臣(chén ),以(yǐ )一(yī )人(rén )之(zhī )毁(huǐ )而(ér )去(qù )臣(chén ),臣(chén )恐(kǒng )天(tiān )下(xià )有(yǒu )识(shí )闻(wén )之(zhī ),有(yǒu )以(yǐ )窥(kuī )陛(bì )下(xià )之(zhī )浅(qiǎn )深(shēn )也(yě )!”上(shàng )默(mò )然(rán ),惭(cán ),良(liáng )久(jiǔ )曰(yuē ):“河(hé )东(dōng ),吾(wú )股(gǔ )肱(gōng )郡(jùn ),故(gù )特(tè )召(zhào )君(jūn )耳(ěr )。”

上(shàng )议(yì )以(yǐ )贾(jiǎ )谊(yì )任(rèn )公(gōng )卿(qīng )之(zhī )位(wèi )。大(dà )臣(chén )多(duō )短(duǎn )之(zhī )曰(yuē ):“洛(luò )阳(yáng )之(zhī )人(rén ),年(nián )少(shǎo )初(chū )学(xué ),专(zhuān )欲(yù )擅(shàn )权(quán ),纷(fēn )乱(luàn )诸(zhū )事(shì )。”于(yú )是(shì )天(tiān )子(zǐ )后(hòu )亦(yì )疏(shū )之(zhī ),不(bú )用(yòng )其(qí )议(yì ),以(yǐ )为(wéi )长(zhǎng )沙(shā )王(wáng )太(tài )傅(fù )。

绛(jiàng )侯(hóu )周(zhōu )勃(bó )既(jì )就(jiù )国(guó ),每(měi )河(hé )东(dōng )守(shǒu )、尉(wèi )行(háng )县(xiàn )至(zhì )绛(jiàng ),勃(bó )自(zì )畏(wèi )恐(kǒng )诛(zhū ),常(cháng )被(bèi )甲(jiǎ ),令(lìng )家(jiā )人(rén )持(chí )兵(bīng )以(yǐ )见(jiàn )之(zhī )。其(qí )后(hòu )人(rén )有(yǒu )上(shàng )书(shū )告(gào )勃(bó )欲(yù )反(fǎn ),下(xià )廷(tíng )尉(wèi )。廷(tíng )尉(wèi )逮(dǎi )捕(bǔ )勃(bó ),治(zhì )之(zhī )。勃(bó )恐(kǒng ),不(bú )知(zhī )置(zhì )辞(cí )。吏(lì )稍(shāo )侵(qīn )辱(rǔ )之(zhī ),勃(bó )以(yǐ )千(qiān )金(jīn )与(yǔ )狱(yù )吏(lì ),狱(yù )吏(lì )乃(nǎi )书(shū )牍(dú )背(bèi )示(shì )之(zhī )曰(yuē ):“以(yǐ )公(gōng )主(zhǔ )为(wéi )证(zhèng )。”公(gōng )主(zhǔ )者(zhě ),帝(dì )女(nǚ )也(yě ),勃(bó )太(tài )子(zǐ )胜(shèng )之(zhī )尚(shàng )之(zhī )。薄(báo )太(tài )后(hòu )亦(yì )以(yǐ )为(wéi )勃(bó )无(wú )反(fǎn )事(shì )。帝(dì )朝(cháo )太(tài )后(hòu ),太(tài )后(hòu )以(yǐ )冒(mào )絮(xù )提(tí )帝(dì )曰(yuē ):“绛(jiàng )侯(hóu )始(shǐ )诛(zhū )诸(zhū )吕(lǚ ),绾(wǎn )皇(huáng )帝(dì )玺(xǐ ),将(jiāng )兵(bīng )于(yú )北(běi )军(jūn ),不(bú )以(yǐ )此(cǐ )时(shí )反(fǎn ),今(jīn )居(jū )一(yī )小(xiǎo )县(xiàn ),顾(gù )欲(yù )反(fǎn )邪(xié )?”帝(dì )既(jì )见(jiàn )绛(jiàng )侯(hóu )狱(yù )辞(cí ),乃(nǎi )谢(xiè )曰(yuē ):“吏(lì )方(fāng )验(yàn )而(ér )出(chū )之(zhī )。”于(yú )是(shì )使(shǐ )使(shǐ )持(chí )节(jiē )赦(shè )绛(jiàng )侯(hóu ),复(fù )爵(jué )邑(yì )。绛(jiàng )侯(hóu )既(jì )出(chū ),曰(yuē ):“吾(wú )尝(cháng )将(jiāng )百(bǎi )万(wàn )军(jūn ),然(rán )安(ān )知(zhī )狱(yù )吏(lì )之(zhī )贵(guì )乎(hū )!”

作(zuò )顾(gù )成(chéng )庙(miào )。

太(tài )宗(zōng )孝(xiào )文(wén )皇(huáng )帝(dì )中(zhōng )五(wǔ )年(nián )(丙(bǐng )寅(yín ),公(gōng )元(yuán )前(qián )一(yī )七(qī )五(wǔ )年(nián ))

春(chūn ),二(èr )月(yuè ),地(dì )震(zhèn )。

初(chū ),秦(qín )用(yòng )半(bàn )两(liǎng )钱(qián ),高(gāo )祖(zǔ )嫌(xián )其(qí )重(zhòng ),难(nán )用(yòng ),更(gèng )铸(zhù )荚(jiá )钱(qián )。于(yú )是(shì )物(wù )价(jià )腾(téng )踊(yǒng ),米(mǐ )至(zhì )石(shí )万(wàn )钱(qián )。夏(xià ),四(sì )月(yuè ),更(gèng )造(zào )四(sì )铢(zhū )钱(qián ),除(chú )盗(dào )铸(zhù )钱(qián )令(lìng ),使(shǐ )民(mín )得(dé )自(zì )铸(zhù )。

贾(jiǎ )谊(yì )谏(jiàn )曰(yuē ):“法(fǎ )使(shǐ )天(tiān )下(xià )公(gōng )得(dé )雇(gù )租(zū )铸(zhù )铜(tóng )、锡(xī )为(wéi )钱(qián ),敢(gǎn )杂(zá )以(yǐ )铅(qiān )、铁(tiě )为(wéi )它(tā )巧(qiǎo )者(zhě ),其(qí )罪(zuì )黥(qíng )。然(rán )铸(zhù )钱(qián )之(zhī )情(qíng ),非(fēi )殽(yáo )杂(zá )为(wéi )巧(qiǎo ),则(zé )不(bú )可(kě )得(dé )赢(yíng );而(ér )殽(yáo )之(zhī )甚(shèn )微(wēi ),为(wéi )利(lì )其(qí )厚(hòu )。夫(fū )事(shì )有(yǒu )召(zhào )祸(huò )而(ér )法(fǎ )有(yǒu )起(qǐ )奸(jiān );今(jīn )令(lìng )细(xì )民(mín )人(rén )操(cāo )造(zào )币(bì )之(zhī )势(shì ),各(gè )隐(yǐn )屏(píng )而(ér )铸(zhù )作(zuò ),因(yīn )欲(yù )禁(jìn )其(qí )厚(hòu )利(lì )微(wēi )奸(jiān ),虽(suī )黥(qíng )罪(zuì )日(rì )报(bào ),其(qí )势(shì )不(bú )止(zhǐ )。乃(nǎi )者(zhě ),民(mín )人(rén )抵(dǐ )罪(zuì )多(duō )者(zhě )一(yī )县(xiàn )百(bǎi )数(shù ),及(jí )吏(lì )之(zhī )所(suǒ )疑(yí )搒(bēng )笞(chī )奔(bēn )走(zǒu )者(zhě )甚(shèn )众(zhòng )。夫(fū )县(xiàn )法(fǎ )以(yǐ )诱(yòu )民(mín ),使(shǐ )入(rù )隐(yǐn )阱(jǐng ),孰(shú )多(duō )于(yú )此(cǐ )!又(yòu )民(mín )用(yòng )钱(qián ),郡(jùn )县(xiàn )不(bú )同(tóng ):或(huò )用(yòng )轻(qīng )钱(qián ),百(bǎi )加(jiā )若(ruò )干(gàn );或(huò )用(yòng )重(zhòng )钱(qián ),平(píng )称(chēng )不(bú )受(shòu )。法(fǎ )钱(qián )不(bú )立(lì ),吏(lì )急(jí )而(ér )壹(yī )之(zhī )乎(hū )?则(zé )大(dà )为(wéi )烦(fán )苛(kē )而(ér )力(lì )不(bú )能(néng )胜(shèng );纵(zòng )而(ér )弗(fú )呵(hē )乎(hū )?则(zé )市(shì )肆(sì )异(yì )用(yòng ),钱(qián )文(wén )大(dà )乱(luàn );苟(gǒu )非(fēi )其(qí )术(shù ),何(hé )乡(xiāng )而(ér )可(kě )哉(zāi )!今(jīn )农(nóng )事(shì )弃(qì )捐(juān )而(ér )采(cǎi )铜(tóng )者(zhě )日(rì )蕃(fān ),释(shì )其(qí )耒(lěi )耨(nòu ),冶(yě )熔(róng )炊(chuī )炭(tàn );奸(jiān )钱(qián )日(rì )多(duō ),五(wǔ )谷(gǔ )不(bú )为(wéi )多(duō )。善(shàn )人(rén )怵(chù )而(ér )为(wéi )奸(jiān )邪(xié ),愿(yuàn )民(mín )陷(xiàn )而(ér )之(zhī )刑(xíng )戮(lù );刑(xíng )戮(lù )将(jiāng )甚(shèn )不(bú )详(xiáng ),奈(nài )何(hé )而(ér )忽(hū )!国(guó )知(zhī )患(huàn )此(cǐ ),吏(lì )议(yì )必(bì )曰(yuē )‘禁(jìn )之(zhī )’。禁(jìn )之(zhī )不(bú )得(dé )其(qí )术(shù ),其(qí )伤(shāng )必(bì )大(dà )。令(lìng )禁(jìn )铸(zhù )钱(qián ),则(zé )钱(qián )必(bì )重(zhòng );重(zhòng )则(zé )其(qí )利(lì )深(shēn ),盗(dào )铸(zhù )如(rú )云(yún )而(ér )起(qǐ ),弃(qì )市(shì )之(zhī )罪(zuì )又(yòu )不(bú )足(zú )以(yǐ )禁(jìn )矣(yǐ )。奸(jiān )数(shù )不(bú )胜(shèng )而(ér )法(fǎ )禁(jìn )数(shù )溃(kuì ),铜(tóng )使(shǐ )之(zhī )然(rán )也(yě )。铜(tóng )布(bù )于(yú )天(tiān )下(xià ),其(qí )为(wéi )祸(huò )博(bó )矣(yǐ ),故(gù )不(bú )如(rú )收(shōu )之(zhī )。”贾(jiǎ )山(shān )亦(yì )上(shàng )书(shū )谏(jiàn ),以(yǐ )为(wéi ):“钱(qián )者(zhě ),亡(wáng )用(yòng )器(qì )也(yě ),而(ér )可(kě )以(yǐ )易(yì )富(fù )贵(guì )。富(fù )贵(guì )者(zhě ),人(rén )主(zhǔ )之(zhī )操(cāo )柄(bǐng )也(yě );令(lìng )民(mín )为(wéi )之(zhī ),是(shì )与(yǔ )人(rén )主(zhǔ )共(gòng )操(cāo )柄(bǐng ),不(bú )可(kě )长(zhǎng )也(yě )。”上(shàng )不(bú )听(tīng )。

是(shì )时(shí ),太(tài )中(zhōng )大(dà )夫(fū )邓(dèng )通(tōng )方(fāng )宠(chǒng )幸(xìng ),上(shàng )欲(yù )其(qí )富(fù ),赐(cì )之(zhī )蜀(shǔ )严(yán )道(dào )铜(tóng )山(shān ),使(shǐ )铸(zhù )钱(qián )。吴(wú )王(wáng )濞(bì )有(yǒu )豫(yù )章(zhāng )铜(tóng )山(shān ),招(zhāo )致(zhì )天(tiān )下(xià )亡(wáng )命(mìng )者(zhě )以(yǐ )铸(zhù )钱(qián );东(dōng )煮(zhǔ )海(hǎi )水(shuǐ )为(wéi )盐(yán );以(yǐ )故(gù )无(wú )赋(fù )而(ér )国(guó )用(yòng )饶(ráo )足(zú )。于(yú )是(shì )吴(wú )、邓(dèng )钱(qián )布(bù )天(tiān )下(xià )。

初(chū ),帝(dì )分(fèn )代(dài )为(wéi )二(èr )国(guó ),立(lì )皇(huáng )子(zǐ )武(wǔ )为(wéi )代(dài )王(wáng ),参(cān )为(wéi )太(tài )原(yuán )王(wáng )。是(shì )岁(suì ),徙(xǐ )代(dài )王(wáng )武(wǔ )为(wéi )淮(huái )阳(yáng )王(wáng );以(yǐ )太(tài )原(yuán )王(wáng )参(cān )为(wéi )代(dài )王(wáng ),尽(jìn )得(dé )故(gù )地(dì )。

太(tài )宗(zōng )孝(xiào )文(wén )皇(huáng )帝(dì )中(zhōng )六(liù )年(nián )(丁(dīng )卯(mǎo ),公(gōng )元(yuán )前(qián )一(yī )七(qī )四(sì )年(nián ))

冬(dōng ),十(shí )月(yuè ),桃(táo )、李(lǐ )华(huá )。

淮(huái )南(nán )厉(lì )王(wáng )长(zhǎng )自(zì )作(zuò )法(fǎ )令(lìng )行(háng )于(yú )其(qí )国(guó ),逐(zhú )汉(hàn )所(suǒ )置(zhì )吏(lì ),请(qǐng )自(zì )置(zhì )相(xiàng )、二(èr )千(qiān )石(shí );帝(dì )曲(qǔ )意(yì )从(cóng )之(zhī )。又(yòu )擅(shàn )刑(xíng )杀(shā )不(bú )辜(gū )及(jí )爵(jué )人(rén )至(zhì )关(guān )内(nèi )侯(hóu );数(shù )上(shàng )书(shū )不(bú )逊(xùn )顺(shùn )。帝(dì )重(zhòng )自(zì )切(qiē )责(zé )之(zhī ),乃(nǎi )令(lìng )薄(báo )昭(zhāo )与(yǔ )书(shū )风(fēng )谕(yù )之(zhī ),引(yǐn )管(guǎn )、蔡(cài )及(jí )代(dài )顷(qǐng )王(wáng )、济(jì )北(běi )王(wáng )兴(xìng )居(jū )以(yǐ )为(wéi )儆(jǐng )戒(jiè )。

王(wáng )不(bú )说(shuō ),令(lìng )大(dà )夫(fū )但(dàn )、士(shì )伍(wǔ )开(kāi )章(zhāng )等(děng )七(qī )十(shí )人(rén )与(yǔ )棘(jí )蒲(pú )侯(hóu )柴(chái )武(wǔ )太(tài )子(zǐ )奇(qí )谋(móu )以(yǐ )辇(niǎn )车(chē )四(sì )十(shí )乘(chéng )反(fǎn )谷(gǔ )口(kǒu );令(lìng )人(rén )使(shǐ )闽(mǐn )越(yuè )、匈(xiōng )奴(nú )。事(shì )觉(jiào ),有(yǒu )司(sī )治(zhì )之(zhī )。使(shǐ )使(shǐ )召(zhào )淮(huái )南(nán )王(wáng )。王(wáng )至(zhì )长(zhǎng )安(ān ),丞(chéng )相(xiàng )张(zhāng )苍(cāng )、典(diǎn )客(kè )冯(féng )敬(jìng )行(háng )御(yù )史(shǐ )大(dà )夫(fū )事(shì ),与(yǔ )宗(zōng )正(zhèng )、廷(tíng )尉(wèi )奏(zòu ):“长(zhǎng )罪(zuì )当(dāng )弃(qì )市(shì )。”制(zhì )曰(yuē ):“其(qí )赦(shè )长(zhǎng )死(sǐ )罪(zuì ),废(fèi ),勿(wù )王(wáng );徙(xǐ )处(chù )蜀(shǔ )郡(jùn )严(yán )道(dào )邛(qióng )邮(yóu )。”尽(jìn )诛(zhū )所(suǒ )与(yǔ )谋(móu )者(zhě )。载(zǎi )长(zhǎng )以(yǐ )辎(zī )车(chē ),令(lìng )县(xiàn )以(yǐ )次(cì )传(chuán )之(zhī )。

袁(yuán )盎(àng )谏(jiàn )曰(yuē ):“上(shàng )素(sù )骄(jiāo )淮(huái )南(nán )王(wáng ),弗(fú )为(wéi )置(zhì )严(yán )傅(fù )、相(xiàng ),以(yǐ )故(gù )至(zhì )此(cǐ )。淮(huái )南(nán )王(wáng )为(wéi )人(rén )刚(gāng ),今(jīn )暴(bào )摧(cuī )折(shé )之(zhī ),臣(chén )恐(kǒng )卒(zú )逢(féng )雾(wù )露(lù )病(bìng )死(sǐ ),陛(bì )下(xià )有(yǒu )杀(shā )弟(dì )之(zhī )名(míng ),奈(nài )何(hé )?”上(shàng )曰(yuē ):“吾(wú )特(tè )苦(kǔ )之(zhī )耳(ěr ),今(jīn )复(fù )之(zhī )。”

淮(huái )南(nán )王(wáng )果(guǒ )愤(fèn )恚(huì )不(bú )食(shí )死(sǐ )。县(xiàn )传(chuán )至(zhì )雍(yōng ),雍(yōng )令(lìng )发(fā )封(fēng ),以(yǐ )死(sǐ )闻(wén )。上(shàng )哭(kū )甚(shèn )悲(bēi ),谓(wèi )袁(yuán )盎(àng )曰(yuē )“吾(wú )不(bú )听(tīng )公(gōng )言(yán ),卒(zú )亡(wáng )淮(huái )南(nán )王(wáng )!今(jīn )为(wéi )奈(nài )何(hé )?”盎(àng )曰(yuē ):“独(dú )斩(zhǎn )丞(chéng )相(xiàng )、御(yù )史(shǐ )以(yǐ )谢(xiè )天(tiān )下(xià )乃(nǎi )可(kě )。”上(shàng )即(jí )令(lìng )丞(chéng )相(xiàng )、御(yù )史(shǐ )逮(dǎi )考(kǎo )诸(zhū )县(xiàn )传(chuán )送(sòng )淮(huái )南(nán )王(wáng )不(bú )发(fā )封(fēng )馈(kuì )侍(shì )者(zhě ),皆(jiē )弃(qì )市(shì );以(yǐ )列(liè )侯(hóu )葬(zàng )淮(huái )南(nán )王(wáng )于(yú )雍(yōng ),置(zhì )守(shǒu )冢(zhǒng )三(sān )十(shí )户(hù )。

匈(xiōng )奴(nú )单(dān )于(yú )遣(qiǎn )汉(hàn )书(shū )曰(yuē ):“前(qián )时(shí ),皇(huáng )帝(dì )言(yán )和(hé )亲(qīn )事(shì ),称(chēng )书(shū )意(yì ),合(hé )欢(huān )。汉(hàn )边(biān )吏(lì )侵(qīn )侮(wǔ )右(yòu )贤(xián )王(wáng );右(yòu )贤(xián )王(wáng )不(bú )请(qǐng ),听(tīng )后(hòu )义(yì )卢(lú )侯(hóu )难(nán )支(zhī )等(děng )计(jì ),与(yǔ )汉(hàn )吏(lì )相(xiàng )距(jù )。绝(jué )二(èr )主(zhǔ )之(zhī )约(yuē ),离(lí )兄(xiōng )弟(dì )之(zhī )亲(qīn ),故(gù )罚(fá )右(yòu )贤(xián )王(wáng ),使(shǐ )之(zhī )西(xī )求(qiú )月(yuè )氏(shì )击(jī )之(zhī )。以(yǐ )天(tiān )之(zhī )福(fú ),吏(lì )卒(zú )良(liáng ),马(mǎ )力(lì )强(qiáng ),以(yǐ )夷(yí )灭(miè )月(yuè )氏(shì ),尽(jìn )斩(zhǎn )杀(shā )、降(jiàng )下(xià ),定(dìng )之(zhī );楼(lóu )兰(lán )、乌(wū )孙(sūn )、呼(hū )揭(jiē )及(jí )其(qí )旁(páng )二(èr )十(shí )六(liù )国(guó ),皆(jiē )已(yǐ )为(wéi )匈(xiōng )奴(nú ),诸(zhū )引(yǐn )弓(gōng )之(zhī )民(mín )并(bìng )为(wéi )一(yī )家(jiā ),北(běi )州(zhōu )以(yǐ )定(dìng )。愿(yuàn )寝(qǐn )兵(bīng ),休(xiū )士(shì )卒(zú ),养(yǎng )马(mǎ ),除(chú )前(qián )事(shì ),复(fù )故(gù )约(yuē ),以(yǐ )安(ān )边(biān )民(mín )。皇(huáng )帝(dì )即(jí )不(bú )欲(yù )匈(xiōng )奴(nú )近(jìn )塞(sāi ),则(zé )且(qiě )诏(zhào )吏(lì )民(mín )远(yuǎn )舍(shě )。”帝(dì )报(bào )书(shū )曰(yuē ):“单(dān )于(yú )欲(yù )除(chú )前(qián )事(shì ),复(fù )故(gù )约(yuē ),朕(zhèn )甚(shèn )嘉(jiā )之(zhī )。此(cǐ )古(gǔ )圣(shèng )王(wáng )之(zhī )志(zhì )也(yě )。汉(hàn )与(yǔ )匈(xiōng )奴(nú )约(yuē )为(wéi )兄(xiōng )弟(dì ),所(suǒ )以(yǐ )遗(yí )单(dān )于(yú )甚(shèn )厚(hòu );倍(bèi )约(yuē )、离(lí )兄(xiōng )弟(dì )之(zhī )亲(qīn )者(zhě ),常(cháng )在(zài )匈(xiōng )奴(nú )。然(rán )右(yòu )贤(xián )王(wáng )事(shì )已(yǐ )在(zài )赦(shè )前(qián ),单(dān )于(yú )勿(wù )深(shēn )诛(zhū )!单(dān )于(yú )若(ruò )称(chēng )书(shū )意(yì ),明(míng )告(gào )诸(zhū )吏(lì ),使(shǐ )无(wú )负(fù )约(yuē ),有(yǒu )信(xìn ),敬(jìng )如(rú )单(dān )于(yú )书(shū )。”

后(hòu )顷(qǐng )之(zhī ),冒(mào )顿(dùn )死(sǐ ),子(zǐ )稽(jī )粥(zhōu )立(lì ),号(hào )曰(yuē )老(lǎo )上(shàng )单(dān )于(yú )。老(lǎo )上(shàng )单(dān )于(yú )初(chū )立(lì ),帝(dì )复(fù )遣(qiǎn )宗(zōng )室(shì )女(nǚ )翁(wēng )主(zhǔ )为(wéi )单(dān )于(yú )阏(è )氏(shì ),使(shǐ )宦(huàn )者(zhě )燕(yàn )人(rén )中(zhōng )行(háng )说(shuō )傅(fù )翁(wēng )主(zhǔ )。说(shuō )不(bú )欲(yù )行(háng ),汉(hàn )强(qiáng )使(shǐ )之(zhī )。说(shuō )曰(yuē ):“必(bì )我(wǒ )也(yě ),为(wéi )汉(hàn )患(huàn )者(zhě )!”中(zhōng )行(háng )说(shuō )既(jì )至(zhì ),因(yīn )降(jiàng )单(dān )于(yú ),单(dān )于(yú )甚(shèn )亲(qīn )幸(xìng )之(zhī )。

初(chū ),匈(xiōng )奴(nú )好(hǎo )汉(hàn )缯(zēng )絮(xù )、食(shí )物(wù )。中(zhōng )行(háng )说(shuō )曰(yuē ):“匈(xiōng )奴(nú )人(rén )众(zhòng )不(bú )能(néng )当(dāng )汉(hàn )之(zhī )一(yī )郡(jùn ),然(rán )所(suǒ )以(yǐ )强(qiáng )者(zhě ),以(yǐ )衣(yī )食(shí )异(yì ),无(wú )仰(yǎng )于(yú )汉(hàn )也(yě )。今(jīn )单(dān )于(yú )变(biàn )俗(sú ),好(hǎo )汉(hàn )物(wù );汉(hàn )物(wù )不(bú )过(guò )什(shí )二(èr ),则(zé )匈(xiōng )奴(nú )尽(jìn )归(guī )于(yú )汉(hàn )矣(yǐ )。”其(qí )得(dé )汉(hàn )缯(zēng )絮(xù ),以(yǐ )驰(chí )草(cǎo )棘(jí )中(zhōng ),衣(yī )袴(kù )皆(jiē )裂(liè )敝(bì ),以(yǐ )示(shì )不(bú )如(rú )旃(zhān )裘(qiú )之(zhī )完(wán )善(shàn )也(yě );得(dé )汉(hàn )食(shí )物(wù ),皆(jiē )去(qù )之(zhī ),以(yǐ )示(shì )不(bú )如(rú )湩(dǒng )酪(lào )之(zhī )便(biàn )美(měi )也(yě )。于(yú )是(shì )说(shuō )教(jiāo )单(dān )于(yú )左(zuǒ )右(yòu )疏(shū )记(jì ),以(yǐ )计(jì )课(kè )其(qí )人(rén )众(zhòng )、畜(chù )牧(mù )。其(qí )遗(yí )汉(hàn )书(shū )牍(dú )及(jí )印(yìn )封(fēng ),皆(jiē )令(lìng )长(zhǎng )大(dà ),倨(jù )傲(ào )其(qí )辞(cí ),自(zì )称(chēng )“天(tiān )地(dì )所(suǒ )生(shēng )、日(rì )月(yuè )所(suǒ )置(zhì )匈(xiōng )奴(nú )大(dà )单(dān )于(yú )”。

汉(hàn )使(shǐ )或(huò )訾(zī )笑(xiào )匈(xiōng )奴(nú )俗(sú )无(wú )礼(lǐ )义(yì )者(zhě ),中(zhōng )行(háng )说(shuō )辄(zhé )穷(qióng )汉(hàn )使(shǐ )曰(yuē ):“匈(xiōng )奴(nú )约(yuē )束(shù )径(jìng ),易(yì )行(háng );君(jūn )臣(chén )简(jiǎn ),可(kě )久(jiǔ );一(yī )国(guó )之(zhī )政(zhèng ),犹(yóu )一(yī )体(tǐ )也(yě )。故(gù )匈(xiōng )奴(nú )虽(suī )乱(luàn ),必(bì )立(lì )宗(zōng )种(zhǒng )。今(jīn )中(zhōng )国(guó )虽(suī )云(yún )有(yǒu )礼(lǐ )义(yì ),及(jí )亲(qīn )属(shǔ )益(yì )疏(shū )则(zé )相(xiàng )杀(shā )夺(duó ),以(yǐ )至(zhì )易(yì )姓(xìng ),皆(jiē )从(cóng )此(cǐ )类(lèi )也(yě )。嗟(jiē )!土(tǔ )室(shì )之(zhī )人(rén ),顾(gù )无(wú )多(duō )辞(cí ),喋(dié )喋(dié )占(zhàn )占(zhàn )!顾(gù )汉(hàn )所(suǒ )输(shū )匈(xiōng )奴(nú )缯(zēng )絮(xù )、米(mǐ )糵(niè ),令(lìng )其(qí )量(liàng )中(zhōng ),必(bì )善(shàn )美(měi )而(ér )已(yǐ )矣(yǐ ),何(hé )以(yǐ )言(yán )为(wéi )乎(hū )!且(qiě )所(suǒ )给(gěi ),备(bèi )、善(shàn ),则(zé )已(yǐ );不(bú )备(bèi )、苦(kǔ )恶(è ),则(zé )候(hòu )秋(qiū )熟(shú ),以(yǐ )骑(qí )驰(chí )蹂(róu )而(ér )稼(jià )穑(sè )耳(ěr )!”

梁(liáng )太(tài )傅(fù )贾(jiǎ )谊(yì )上(shàng )疏(shū )曰(yuē ):“臣(chén )窃(qiè )惟(wéi )今(jīn )之(zhī )事(shì )势(shì ),可(kě )为(wéi )痛(tòng )哭(kū )者(zhě )一(yī ),可(kě )为(wéi )流(liú )涕(tì )者(zhě )二(èr ),可(kě )为(wéi )长(zhǎng )太(tài )息(xī )者(zhě )六(liù );若(ruò )其(qí )它(tā )背(bèi )理(lǐ )而(ér )伤(shāng )道(dào )者(zhě ),难(nán )遍(biàn )以(yǐ )疏(shū )举(jǔ )。进(jìn )言(yán )者(zhě )皆(jiē )曰(yuē ):‘天(tiān )下(xià )已(yǐ )安(ān )已(yǐ )治(zhì )矣(yǐ ),’臣(chén )独(dú )以(yǐ )为(wéi )未(wèi )也(yě )。曰(yuē )安(ān )且(qiě )治(zhì )者(zhě ),非(fēi )愚(yú )则(zé )谀(yú ),皆(jiē )非(fēi )事(shì )实(shí )知(zhī )治(zhì )乱(luàn )之(zhī )体(tǐ )者(zhě )也(yě )。夫(fū )抱(bào )火(huǒ )厝(cuò )之(zhī )积(jī )薪(xīn )之(zhī )下(xià )而(ér )寝(qǐn )其(qí )上(shàng ),火(huǒ )未(wèi )及(jí )然(rán ),因(yīn )谓(wèi )之(zhī )安(ān );方(fāng )今(jīn )之(zhī )势(shì ),何(hé )以(yǐ )异(yì )此(cǐ )!陛(bì )下(xià )何(hé )不(bú )壹(yī )令(lìng )臣(chén )得(dé )孰(shú )数(shù )之(zhī )于(yú )前(qián ),因(yīn )陈(chén )治(zhì )安(ān )之(zhī )策(cè ),试(shì )详(xiáng )择(zé )焉(yān )!使(shǐ )为(wéi )治(zhì ),劳(láo )智(zhì )虑(lǜ ),苦(kǔ )身(shēn )体(tǐ ),乏(fá )钟(zhōng )、鼓(gǔ )之(zhī )乐(lè ),勿(wù )为(wéi )可(kě )也(yě )。乐(lè )与(yǔ )今(jīn )同(tóng ),而(ér )加(jiā )之(zhī )诸(zhū )侯(hóu )轨(guǐ )道(dào ),兵(bīng )革(gé )不(bú )动(dòng ),匈(xiōng )奴(nú )宾(bīn )服(fú ),百(bǎi )姓(xìng )素(sù )朴(pǔ ),生(shēng )为(wéi )明(míng )帝(dì ),没(méi )为(wéi )明(míng )神(shén ),名(míng )誉(yù )之(zhī )美(měi )垂(chuí )于(yú )无(wú )穷(qióng ),使(shǐ )顾(gù )成(chéng )之(zhī )庙(miào )称(chēng )为(wéi )太(tài )宗(zōng ),上(shàng )配(pèi )太(tài )祖(zǔ ),与(yǔ )汉(hàn )亡(wáng )极(jí ),立(lì )经(jīng )陈(chén )纪(jì ),为(wéi )万(wàn )世(shì )法(fǎ )。虽(suī )有(yǒu )愚(yú )幼(yòu )、不(bú )肖(xiāo )之(zhī )嗣(sì ),犹(yóu )得(dé )蒙(méng )业(yè )而(ér )安(ān )。以(yǐ )陛(bì )下(xià )之(zhī )明(míng )达(dá ),因(yīn )使(shǐ )少(shǎo )知(zhī )治(zhì )体(tǐ )者(zhě )得(dé )佐(zuǒ )下(xià )风(fēng ),致(zhì )此(cǐ )非(fēi )难(nán )也(yě )。

“夫(fū )树(shù )国(guó )固(gù )必(bì )相(xiàng )疑(yí )之(zhī )势(shì ),下(xià )数(shù )被(bèi )其(qí )殃(yāng ),上(shàng )数(shù )爽(shuǎng )其(qí )忧(yōu ),甚(shèn )非(fēi )所(suǒ )以(yǐ )安(ān )上(shàng )而(ér )全(quán )下(xià )也(yě )。今(jīn )或(huò )亲(qīn )弟(dì )谋(móu )为(wéi )东(dōng )帝(dì ),亲(qīn )兄(xiōng )之(zhī )子(zǐ )西(xī )乡(xiāng )而(ér )击(jī ),今(jīn )吴(wú )又(yòu )见(jiàn )告(gào )矣(yǐ )。天(tiān )子(zǐ )春(chūn )秋(qiū )鼎(dǐng )盛(shèng ),行(háng )义(yì )未(wèi )过(guò ),德(dé )泽(zé )有(yǒu )加(jiā )焉(yān ),犹(yóu )尚(shàng )如(rú )是(shì );况(kuàng )莫(mò )大(dà )诸(zhū )侯(hóu ),权(quán )力(lì )且(qiě )十(shí )此(cǐ )者(zhě )虖(hū )!

然(rán )而(ér )天(tiān )下(xià )少(shǎo )安(ān ),何(hé )也(yě )?大(dà )国(guó )之(zhī )王(wáng )幼(yòu )弱(ruò )未(wèi )壮(zhuàng ),汉(hàn )之(zhī )所(suǒ )置(zhì )傅(fù )、相(xiàng )方(fāng )握(wò )其(qí )事(shì )。数(shù )年(nián )之(zhī )后(hòu ),诸(zhū )侯(hóu )之(zhī )王(wáng )大(dà )抵(dǐ )皆(jiē )冠(guàn ),血(xuè )气(qì )方(fāng )刚(gāng );汉(hàn )之(zhī )傅(fù )、相(xiàng )称(chēng )病(bìng )而(ér )赐(cì )罢(bà ),彼(bǐ )自(zì )丞(chéng )、尉(wèi )以(yǐ )上(shàng )遍(biàn )置(zhì )私(sī )人(rén )。如(rú )此(cǐ ),有(yǒu )异(yì )淮(huái )南(nán )、济(jì )北(běi )之(zhī )为(wéi )邪(xié )?此(cǐ )时(shí )而(ér )欲(yù )为(wéi )治(zhì )安(ān ),虽(suī )尧(yáo )、舜(shùn )不(bú )治(zhì )。

黄(huáng )帝(dì )曰(yuē ):‘日(rì )中(zhōng )必(bì )熭(wèi ),操(cāo )刀(dāo )必(bì )割(gē )!’今(jīn )令(lìng )此(cǐ )道(dào )顺(shùn )而(ér )全(quán )安(ān )甚(shèn )易(yì ),不(bú )肯(kěn )蚤(zǎo )为(wéi ),已(yǐ )乃(nǎi )堕(duò )骨(gǔ )肉(ròu )之(zhī )属(shǔ )而(ér )抗(kàng )刭(jǐng )之(zhī ),岂(qǐ )有(yǒu )异(yì )秦(qín )之(zhī )季(jì )世(shì )虖(hū )!其(qí )异(yì )姓(xìng )负(fù )强(qiáng )而(ér )动(dòng )者(zhě ),汉(hàn )已(yǐ )幸(xìng )而(ér )胜(shèng )之(zhī )矣(yǐ ),又(yòu )不(bú )易(yì )其(qí )所(suǒ )以(yǐ )然(rán );同(tóng )姓(xìng )袭(xí )是(shì )迹(jì )而(ér )动(dòng ),既(jì )有(yǒu )征(zhēng )矣(yǐ ),其(qí )势(shì )尽(jìn )又(yòu )复(fù )然(rán )。殃(yāng )祸(huò )之(zhī )变(biàn ),未(wèi )知(zhī )所(suǒ )移(yí ),明(míng )帝(dì )处(chù )之(zhī )尚(shàng )不(bú )能(néng )以(yǐ )安(ān ),后(hòu )世(shì )将(jiāng )如(rú )之(zhī )何(hé )!

“臣(chén )窃(qiè )迹(jì )前(qián )事(shì ),大(dà )抵(dǐ )强(qiáng )者(zhě )先(xiān )反(fǎn )。长(zhǎng )沙(shā )乃(nǎi )二(èr )万(wàn )五(wǔ )千(qiān )户(hù )耳(ěr ),功(gōng )少(shǎo )而(ér )最(zuì )完(wán ),势(shì )疏(shū )而(ér )最(zuì )忠(zhōng ),非(fēi )独(dú )性(xìng )异(yì )人(rén )也(yě ),亦(yì )形(xíng )势(shì )然(rán )也(yě )。曩(nǎng )令(lìng )樊(fán )、郦(lì )、绛(jiàng )、灌(guàn )据(jù )数(shù )十(shí )城(chéng )而(ér )王(wáng ),今(jīn )虽(suī )以(yǐ )残(cán )亡(wáng )可(kě )也(yě );令(lìng )信(xìn )、越(yuè )之(zhī )伦(lún )列(liè )为(wéi )彻(chè )侯(hóu )而(ér )居(jū ),虽(suī )至(zhì )今(jīn )存(cún )可(kě )也(yě )。然(rán )则(zé )天(tiān )下(xià )之(zhī )大(dà )计(jì )可(kě )知(zhī )已(yǐ ):欲(yù )诸(zhū )王(wáng )之(zhī )皆(jiē )忠(zhōng )附(fù ),则(zé )莫(mò )若(ruò )令(lìng )如(rú )长(zhǎng )沙(shā )王(wáng );欲(yù )臣(chén )子(zǐ )勿(wù )菹(zū )醢(hǎi ),则(zé )莫(mò )若(ruò )令(lìng )如(rú )樊(fán )、郦(lì )等(děng );欲(yù )天(tiān )下(xià )之(zhī )治(zhì )安(ān ),莫(mò )若(ruò )众(zhòng )建(jiàn )诸(zhū )侯(hóu )而(ér )少(shǎo )其(qí )力(lì )。力(lì )少(shǎo )则(zé )易(yì )使(shǐ )以(yǐ )义(yì ),国(guó )小(xiǎo )则(zé )亡(wáng )邪(xié )心(xīn )。令(lìng )海(hǎi )内(nèi )之(zhī )势(shì ),如(rú )身(shēn )之(zhī )使(shǐ )臂(bì ),臂(bì )之(zhī )使(shǐ )指(zhǐ ),莫(mò )不(bú )制(zhì )从(cóng ),诸(zhū )侯(hóu )之(zhī )君(jūn )不(bú )敢(gǎn )有(yǒu )异(yì )心(xīn ),辐(fú )凑(còu )并(bìng )进(jìn )而(ér )归(guī )命(mìng )天(tiān )子(zǐ )。割(gē )地(dì )定(dìng )制(zhì ),令(lìng )齐(qí )、赵(zhào )、楚(chǔ )各(gè )为(wéi )若(ruò )干(gàn )国(guó ),使(shǐ )悼(dào )惠(huì )王(wáng )、幽(yōu )王(wáng )、元(yuán )王(wáng )之(zhī )子(zǐ )孙(sūn )毕(bì )以(yǐ )次(cì )各(gè )受(shòu )祖(zǔ )之(zhī )分(fèn )地(dì ),地(dì )尽(jìn )而(ér )止(zhǐ );其(qí )分(fèn )地(dì )众(zhòng )而(ér )子(zǐ )孙(sūn )少(shǎo )者(zhě ),建(jiàn )以(yǐ )为(wéi )国(guó ),空(kōng )而(ér )置(zhì )之(zhī ),须(xū )其(qí )子(zǐ )孙(sūn )生(shēng )者(zhě )举(jǔ )使(shǐ )君(jūn )之(zhī );一(yī )寸(cùn )之(zhī )地(dì ),一(yī )人(rén )之(zhī )众(zhòng ),天(tiān )子(zǐ )亡(wáng )所(suǒ )利(lì )焉(yān ),诚(chéng )以(yǐ )定(dìng )治(zhì )而(ér )已(yǐ )。如(rú )此(cǐ ),则(zé )卧(wò )赤(chì )子(zǐ )天(tiān )下(xià )之(zhī )上(shàng )而(ér )安(ān ),植(zhí )遗(yí )腹(fù ),朝(cháo )委(wěi )裘(qiú )而(ér )天(tiān )下(xià )不(bú )乱(luàn );当(dāng )时(shí )大(dà )治(zhì ),后(hòu )世(shì )诵(sòng )圣(shèng )。陛(bì )下(xià )谁(shuí )惮(dàn )而(ér )久(jiǔ )不(bú )为(wéi )此(cǐ )!

“天(tiān )下(xià )之(zhī )势(shì )方(fāng )病(bìng )大(dà )瘇(zhǒng ),一(yī )胫(jìng )之(zhī )大(dà )几(jǐ )如(rú )要(yào ),一(yī )指(zhǐ )之(zhī )大(dà )几(jǐ )如(rú )股(gǔ ),平(píng )居(jū )不(bú )可(kě )屈(qū )伸(shēn ),一(yī )二(èr )指(zhǐ )慉(xù ),身(shēn )虑(lǜ )亡(wáng )聊(liáo )。失(shī )今(jīn )不(bú )治(zhì ),必(bì )为(wéi )锢(gù )疾(jí ),后(hòu )虽(suī )有(yǒu )扁(biǎn )鹊(què ),不(bú )能(néng )为(wéi )已(yǐ )。病(bìng )非(fēi )徒(tú )瘇(zhǒng )也(yě )。又(yòu )苦(kǔ )炙(zhì )盭(lì )。元(yuán )王(wáng )之(zhī )子(zǐ ),帝(dì )之(zhī )从(cóng )弟(dì )也(yě );今(jīn )之(zhī )王(wáng )者(zhě ),从(cóng )弟(dì )之(zhī )子(zǐ )也(yě )。惠(huì )王(wáng )之(zhī )子(zǐ ),亲(qīn )兄(xiōng )子(zǐ )也(yě ),今(jīn )之(zhī )王(wáng )者(zhě ),兄(xiōng )子(zǐ )之(zhī )子(zǐ )也(yě )。亲(qīn )者(zhě )或(huò )亡(wáng )分(fèn )地(dì )以(yǐ )安(ān )天(tiān )下(xià ),疏(shū )者(zhě )或(huò )制(zhì )大(dà )权(quán )以(yǐ )逼(bī )天(tiān )子(zǐ ),臣(chén )故(gù )曰(yuē )非(fēi )徒(tú )病(bìng )瘇(zhǒng )也(yě ),又(yòu )苦(kǔ )炙(zhì )盭(lì )。可(kě )痛(tòng )哭(kū )者(zhě ),此(cǐ )病(bìng )是(shì )也(yě )。

“天(tiān )下(xià )之(zhī )势(shì )方(fāng )倒(dǎo )悬(xuán )。凡(fán )天(tiān )子(zǐ )者(zhě ),天(tiān )下(xià )之(zhī )首(shǒu )。何(hé )也(yě )?上(shàng )也(yě )。蛮(mán )夷(yí )者(zhě ),天(tiān )下(xià )之(zhī )足(zú )。何(hé )也(yě )?下(xià )也(yě )。今(jīn )匈(xiōng )奴(nú )嫚(yuān )侮(wǔ )侵(qīn )掠(luě ),至(zhì )不(bú )敬(jìng )也(yě );而(ér )汉(hàn )岁(suì )致(zhì )金(jīn )絮(xù )采(cǎi )缯(zēng )以(yǐ )奉(fèng )之(zhī )。足(zú )反(fǎn )居(jū )上(shàng ),首(shǒu )顾(gù )居(jū )下(xià ),倒(dǎo )县(xiàn )如(rú )此(cǐ ),莫(mò )之(zhī )能(néng )解(jiě ),犹(yóu )为(wéi )国(guó )有(yǒu )人(rén )乎(hū )?可(kě )为(wéi )流(liú )涕(tì )者(zhě )此(cǐ )也(yě )。今(jīn )不(bú )猎(liè )猛(měng )敌(dí )而(ér )猎(liè )田(tián )彘(zhì ),不(bú )搏(bó )反(fǎn )寇(kòu )而(ér )搏(bó )畜(chù )菟(tú ),玩(wán )细(xì )娱(yú )而(ér )不(bú )图(tú )大(dà )患(huàn ),德(dé )可(kě )远(yuǎn )加(jiā )而(ér )直(zhí )数(shù )百(bǎi )里(lǐ )外(wài ),威(wēi )令(lìng )不(bú )伸(shēn ),可(kě )为(wéi )流(liú )涕(tì )者(zhě )此(cǐ )也(yě )。

“今(jīn )庶(shù )人(rén )屋(wū )壁(bì )得(dé )为(wéi )帝(dì )服(fú ),倡(chàng )优(yōu )下(xià )贱(jiàn )得(dé )为(wéi )后(hòu )饰(shì );且(qiě )帝(dì )之(zhī )身(shēn )自(zì )衣(yī )皁(zào )绨(tí ),而(ér )富(fù )民(mín )墙(qiáng )屋(wū )被(bèi )文(wén )绣(xiù );天(tiān )子(zǐ )之(zhī )后(hòu )以(yǐ )缘(yuán )其(qí )领(lǐng ),庶(shù )人(rén )孽(niè )妾(qiè )以(yǐ )缘(yuán )其(qí )履(lǚ );此(cǐ )臣(chén )所(suǒ )谓(wèi )舛(chuǎn )也(yě )。夫(fū )百(bǎi )人(rén )作(zuò )之(zhī )不(bú )能(néng )衣(yī )一(yī )人(rén ),欲(yù )天(tiān )下(xià )亡(wáng )寒(hán ),胡(hú )可(kě )得(dé )也(yě );一(yī )人(rén )耕(gēng )之(zhī ),十(shí )人(rén )聚(jù )而(ér )食(shí )之(zhī ),欲(yù )天(tiān )下(xià )亡(wáng )饥(jī ),不(bú )可(kě )得(dé )也(yě );饥(jī )寒(hán )切(qiē )于(yú )民(mín )之(zhī )肌(jī )肤(fū ),欲(yù )其(qí )亡(wáng )为(wéi )奸(jiān )邪(xié ),不(bú )可(kě )得(dé )也(yě )。可(kě )为(wéi )长(zhǎng )太(tài )息(xī )者(zhě )此(cǐ )也(yě )。

“商(shāng )君(jūn )遗(yí )礼(lǐ )义(yì ),弃(qì )仁(rén )恩(ēn ),并(bìng )心(xīn )于(yú )进(jìn )取(qǔ );行(háng )之(zhī )二(èr )岁(suì ),秦(qín )俗(sú )日(rì )败(bài )。故(gù )秦(qín )人(rén )家(jiā )富(fù )子(zǐ )壮(zhuàng )则(zé )出(chū )分(fèn ),家(jiā )贫(pín )子(zǐ )壮(zhuàng )则(zé )出(chū )赘(zhuì );借(jiè )父(fù )櫌(yōu )鉏(chú ),虑(lǜ )有(yǒu )德(dé )色(sè );母(mǔ )取(qǔ )箕(jī )帚(zhǒu ),立(lì )而(ér )谇(suì )语(yǔ );抱(bào )哺(bǔ )其(qí )子(zǐ ),与(yǔ )公(gōng )并(bìng )居(jū );妇(fù )姑(gū )不(bú )相(xiàng )说(shuō ),则(zé )反(fǎn )脣(chún )而(ér )相(xiàng )稽(jī );其(qí )慈(cí )子(zǐ )、耆(qí )利(lì ),不(bú )同(tóng )禽(qín )兽(shòu )者(zhě )亡(wáng )几(jǐ )耳(ěr )。今(jīn )其(qí )遗(yí )见(jiàn )馀(yú )俗(sú ),犹(yóu )尚(shàng )未(wèi )改(gǎi ),弃(qì )礼(lǐ )谊(yì ),捐(juān )廉(lián )耻(chǐ )日(rì )甚(shèn ),可(kě )谓(wèi )月(yuè )异(yì )而(ér )岁(suì )不(bú )同(tóng )矣(yǐ )。逐(zhú )利(lì )不(bú )耳(ěr ),虑(lǜ )非(fēi )顾(gù )行(háng )也(yě );今(jīn )其(qí )甚(shèn )者(zhě )杀(shā )父(fù )兄(xiōng )矣(yǐ )。而(ér )大(dà )臣(chén )特(tè )以(yǐ )簿(bù )书(shū )不(bú )报(bào )、期(qī )会(huì )之(zhī )间(jiān )以(yǐ )为(wéi )大(dà )故(gù ),至(zhì )于(yú )俗(sú )流(liú )失(shī ),世(shì )坏(huài )败(bài ),因(yīn )恬(tián )而(ér )不(bú )知(zhī )怪(guài ),虑(lǜ )不(bú )动(dòng )于(yú )耳(ěr )目(mù ),以(yǐ )为(wéi )是(shì )适(shì )然(rán )耳(ěr )。夫(fū )移(yí )风(fēng )易(yì )俗(sú ),使(shǐ )天(tiān )下(xià )回(huí )心(xīn )而(ér )乡(xiāng )道(dào ),类(lèi )非(fēi )俗(sú )吏(lì )之(zhī )所(suǒ )能(néng )为(wéi )也(yě )。俗(sú )吏(lì )之(zhī )所(suǒ )务(wù ),在(zài )于(yú )刀(dāo )笔(bǐ )、筐(kuāng )箧(qiè )而(ér )不(bú )知(zhī )大(dà )体(tǐ )。陛(bì )下(xià )又(yòu )不(bú )自(zì )忧(yōu ),窃(qiè )为(wéi )陛(bì )下(xià )惜(xī )之(zhī )!岂(qǐ )如(rú )今(jīn )定(dìng )经(jīng )制(zhì ),令(lìng )君(jūn )君(jūn )、臣(chén )臣(chén ),上(shàng )下(xià )有(yǒu )差(chà ),父(fù )子(zǐ )六(liù )亲(qīn )各(gè )得(dé )其(qí )宜(yí )。此(cǐ )业(yè )壹(yī )定(dìng ),世(shì )世(shì )常(cháng )安(ān ),而(ér )后(hòu )有(yǒu )所(suǒ )持(chí )循(xún )矣(yǐ );若(ruò )夫(fū )经(jīng )制(zhì )不(bú )定(dìng ),是(shì )犹(yóu )渡(dù )江(jiāng )河(hé )亡(wáng )维(wéi )楫(jí ),中(zhōng )流(liú )而(ér )遇(yù )风(fēng )波(bō ),船(chuán )必(bì )覆(fù )矣(yǐ )。可(kě )为(wéi )长(zhǎng )太(tài )息(xī )者(zhě )此(cǐ )也(yě )。

“夏(xià )、殷(yīn )、周(zhōu )为(wéi )天(tiān )子(zǐ )皆(jiē )数(shù )十(shí )世(shì ),秦(qín )为(wéi )天(tiān )子(zǐ )二(èr )世(shì )而(ér )亡(wáng )。人(rén )性(xìng )不(bú )甚(shèn )相(xiàng )远(yuǎn )也(yě ),何(hé )三(sān )代(dài )之(zhī )君(jūn )有(yǒu )道(dào )之(zhī )长(zhǎng )而(ér )秦(qín )无(wú )道(dào )之(zhī )暴(bào )也(yě )?其(qí )故(gù )可(kě )知(zhī )也(yě )。古(gǔ )之(zhī )王(wáng )者(zhě ),太(tài )子(zǐ )乃(nǎi )生(shēng ),固(gù )举(jǔ )以(yǐ )礼(lǐ ),有(yǒu )司(sī )齐(qí )肃(sù )端(duān )冕(miǎn ),见(jiàn )之(zhī )南(nán )郊(jiāo ),过(guò )阙(què )则(zé )下(xià ),过(guò )庙(miào )则(zé )趋(qū ),故(gù )自(zì )为(wéi )赤(chì )子(zǐ ),而(ér )教(jiāo )固(gù )已(yǐ )行(háng )矣(yǐ )。孩(hái )提(tí )有(yǒu )识(shí ),三(sān )公(gōng )、三(sān )少(shǎo )明(míng )孝(xiào )仁(rén )礼(lǐ )义(yì )以(yǐ )道(dào )习(xí )之(zhī ),逐(zhú )去(qù )邪(xié )人(rén ),不(bú )使(shǐ )见(jiàn )恶(è )行(háng ),于(yú )是(shì )皆(jiē )选(xuǎn )天(tiān )下(xià )之(zhī )端(duān )士(shì )、孝(xiào )悌(tì )博(bó )闻(wén )有(yǒu )道(dào )术(shù )者(zhě )以(yǐ )卫(wèi )翼(yì )之(zhī ),使(shǐ )与(yǔ )太(tài )子(zǐ )居(jū )处(chù )出(chū )入(rù )。故(gù )太(tài )子(zǐ )乃(nǎi )生(shēng )而(ér )见(jiàn )正(zhèng )事(shì ),闻(wén )正(zhèng )言(yán ),行(háng )正(zhèng )道(dào ),左(zuǒ )右(yòu )前(qián )后(hòu )皆(jiē )正(zhèng )人(rén )也(yě )。夫(fū )习(xí )与(yǔ )正(zhèng )人(rén )居(jū )之(zhī )不(bú )能(néng )毋(wú )正(zhèng ),犹(yóu )生(shēng )长(zhǎng )于(yú )齐(qí )不(bú )能(néng )不(bú )齐(qí )言(yán )也(yě );习(xí )与(yǔ )不(bú )正(zhèng )人(rén )居(jū )之(zhī )不(bú )能(néng )毋(wú )不(bú )正(zhèng ),犹(yóu )生(shēng )长(zhǎng )于(yú )楚(chǔ )之(zhī )地(dì )不(bú )能(néng )不(bú )楚(chǔ )言(yán )也(yě )。孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):‘少(shǎo )成(chéng )若(ruò )天(tiān )性(xìng ),习(xí )贯(guàn )如(rú )自(zì )然(rán )。’习(xí )与(yǔ )智(zhì )长(zhǎng ),故(gù )切(qiē )而(ér )不(bú )愧(kuì );化(huà )与(yǔ )心(xīn )成(chéng ),故(gù )中(zhōng )道(dào )若(ruò )性(xìng )。夫(fū )三(sān )代(dài )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )长(zhǎng )久(jiǔ )者(zhě ),以(yǐ )其(qí )辅(fǔ )翼(yì )太(tài )子(zǐ )有(yǒu )此(cǐ )具(jù )也(yě )。及(jí )秦(qín )而(ér )不(bú )然(rán ),使(shǐ )赵(zhào )高(gāo )傅(fù )胡(hú )亥(hài )而(ér )教(jiāo )之(zhī )狱(yù ),所(suǒ )习(xí )者(zhě )非(fēi )斩(zhǎn )、劓(yì )人(rén ),则(zé )夷(yí )人(rén )之(zhī )三(sān )族(zú )也(yě )。胡(hú )亥(hài )今(jīn )日(rì )即(jí )位(wèi )而(ér )明(míng )日(rì )射(shè )人(rén ),忠(zhōng )谏(jiàn )者(zhě )谓(wèi )之(zhī )诽(fěi )谤(bàng ),深(shēn )计(jì )者(zhě )谓(wèi )之(zhī )妖(yāo )言(yán ),其(qí )视(shì )杀(shā )人(rén )若(ruò )艾(ài )草(cǎo )菅(jiān )然(rán )。岂(qǐ )惟(wéi )胡(hú )亥(hài )之(zhī )性(xìng )恶(è )哉(zāi )?彼(bǐ )其(qí )所(suǒ )以(yǐ )道(dào )之(zhī )者(zhě )非(fēi )其(qí )理(lǐ )故(gù )也(yě )。鄙(bǐ )谚(yàn )曰(yuē ):‘前(qián )车(chē )覆(fù ),后(hòu )车(chē )诫(jiè )。’秦(qín )世(shì )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )亟(jí )绝(jué )者(zhě ),其(qí )辙(zhé )迹(jì )可(kě )见(jiàn )也(yě );然(rán )而(ér )不(bú )避(bì ),是(shì )后(hòu )车(chē )又(yòu )将(jiāng )覆(fù )也(yě )。天(tiān )下(xià )之(zhī )命(mìng ),县(xiàn )于(yú )太(tài )子(zǐ ),太(tài )子(zǐ )之(zhī )善(shàn ),在(zài )于(yú )早(zǎo )谕(yù )教(jiāo )与(yǔ )选(xuǎn )左(zuǒ )右(yòu )。夫(fū )心(xīn )未(wèi )滥(làn )而(ér )先(xiān )谕(yù )都(dōu ),则(zé )化(huà )易(yì )成(chéng )也(yě );开(kāi )于(yú )道(dào )术(shù )智(zhì )谊(yì )之(zhī )指(zhǐ ),则(zé )教(jiāo )之(zhī )力(lì )也(yě );若(ruò )其(qí )服(fú )习(xí )积(jī )贯(guàn ),则(zé )左(zuǒ )右(yòu )而(ér )已(yǐ )。夫(fū )胡(hú )、粤(yuè )之(zhī )人(rén ),生(shēng )而(ér )同(tóng )声(shēng ),嗜(shì )欲(yù )不(bú )异(yì );及(jí )其(qí )长(zhǎng )而(ér )成(chéng )俗(sú ),累(lèi )数(shù )译(yì )而(ér )不(bú )能(néng )相(xiàng )通(tōng ),有(yǒu )虽(suī )死(sǐ )而(ér )不(bú )相(xiàng )为(wéi )者(zhě ),则(zé )教(jiāo )习(xí )然(rán )也(yě )。臣(chén )故(gù )曰(yuē )选(xuǎn )左(zuǒ )右(yòu )、早(zǎo )谕(yù )教(jiāo )最(zuì )急(jí )。夫(fū )教(jiāo )得(dé )而(ér )左(zuǒ )右(yòu )正(zhèng ),则(zé )太(tài )子(zǐ )正(zhèng )矣(yǐ ),太(tài )子(zǐ )正(zhèng )而(ér )天(tiān )下(xià )定(dìng )矣(yǐ )。《书(shū )》曰(yuē ):‘一(yī )人(rén )有(yǒu )庆(qìng ),兆(zhào )民(mín )赖(lài )之(zhī )。’此(cǐ )时(shí )务(wù )也(yě )。

“凡(fán )人(rén )之(zhī )智(zhì ),能(néng )见(jiàn )已(yǐ )然(rán ),不(bú )能(néng )见(jiàn )将(jiāng )然(rán )。夫(fū )礼(lǐ )者(zhě )禁(jìn )于(yú )将(jiāng )然(rán )之(zhī )前(qián ),而(ér )法(fǎ )者(zhě )禁(jìn )于(yú )已(yǐ )然(rán )之(zhī )后(hòu ),是(shì )故(gù )法(fǎ )之(zhī )所(suǒ )为(wéi )用(yòng )易(yì )见(jiàn )而(ér )礼(lǐ )之(zhī )所(suǒ )为(wéi )生(shēng )难(nán )知(zhī )也(yě )。若(ruò )夫(fū )庆(qìng )赏(shǎng )以(yǐ )劝(quàn )善(shàn ),刑(xíng )罚(fá )以(yǐ )惩(chéng )恶(è ),先(xiān )王(wáng )执(zhí )此(cǐ )之(zhī )政(zhèng ),坚(jiān )如(rú )金(jīn )石(shí );行(háng )此(cǐ )之(zhī )令(lìng ),信(xìn )如(rú )四(sì )时(shí );据(jù )此(cǐ )之(zhī )公(gōng ),无(wú )私(sī )如(rú )天(tiān )地(dì ),岂(qǐ )顾(gù )不(bú )用(yòng )哉(zāi )?然(rán )而(ér )曰(yuē )礼(lǐ )云(yún )、礼(lǐ )云(yún )者(zhě ),贵(guì )绝(jué )恶(è )于(yú )未(wèi )萌(méng )而(ér )起(qǐ )教(jiāo )于(yú )微(wēi )眇(miǎo ),使(shǐ )民(mín )日(rì )迁(qiān )善(shàn )、远(yuǎn )罪(zuì )而(ér )不(bú )自(zì )知(zhī )也(yě )。孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):‘听(tīng )讼(sòng ),吾(wú )犹(yóu )人(rén )也(yě );必(bì )也(yě )使(shǐ )毋(wú )讼(sòng )乎(hū )!’为(wéi )人(rén )主(zhǔ )计(jì )者(zhě ),莫(mò )如(rú )先(xiān )审(shěn )取(qǔ )舍(shě ),取(qǔ )舍(shě )之(zhī )极(jí )定(dìng )于(yú )内(nèi )而(ér )安(ān )危(wēi )之(zhī )萌(méng )应(yīng )于(yú )外(wài )矣(yǐ )。秦(qín )王(wáng )之(zhī )欲(yù )尊(zūn )宗(zōng )庙(miào )而(ér )安(ān )子(zǐ )孙(sūn ),与(yǔ )汤(tāng )、武(wǔ )同(tóng )。然(rán )而(ér )汤(tāng )、武(wǔ )广(guǎng )大(dà )其(qí )德(dé )行(háng ),六(liù )七(qī )百(bǎi )岁(suì )而(ér )弗(fú )失(shī ),秦(qín )王(wáng )治(zhì )天(tiān )下(xià )十(shí )馀(yú )岁(suì )则(zé )大(dà )败(bài )。此(cǐ )亡(wáng )他(tā )故(gù )矣(yǐ ):汤(tāng )、武(wǔ )之(zhī )定(dìng )取(qǔ )舍(shě )审(shěn )而(ér )秦(qín )王(wáng )之(zhī )定(dìng )取(qǔ )舍(shě )不(bú )审(shěn )矣(yǐ )。夫(fū )天(tiān )下(xià ),大(dà )器(qì )也(yě );今(jīn )人(rén )之(zhī )置(zhì )器(qì ),置(zhì )诸(zhū )安(ān )处(chù )则(zé )安(ān ),置(zhì )诸(zhū )危(wēi )处(chù )则(zé )危(wēi )。天(tiān )下(xià )之(zhī )情(qíng ),与(yǔ )器(qì )无(wú )以(yǐ )异(yì ),在(zài )天(tiān )子(zǐ )之(zhī )所(suǒ )置(zhì )之(zhī )。汤(tāng )、武(wǔ )置(zhì )天(tiān )下(xià )于(yú )仁(rén )、义(yì )、礼(lǐ )、乐(lè ),累(lèi )子(zǐ )孙(sūn )数(shù )十(shí )世(shì ),此(cǐ )天(tiān )下(xià )所(suǒ )共(gòng )闻(wén )也(yě );秦(qín )王(wáng )置(zhì )天(tiān )下(xià )于(yú )法(fǎ )令(lìng )、刑(xíng )罚(fá ),祸(huò )几(jǐ )及(jí )身(shēn ),子(zǐ )孙(sūn )诛(zhū )绝(jué ),此(cǐ )天(tiān )下(xià )之(zhī )所(suǒ )共(gòng )见(jiàn )也(yě )。是(shì )非(fēi )其(qí )明(míng )效(xiào )大(dà )验(yàn )邪(xié )!人(rén )之(zhī )言(yán )曰(yuē ):‘听(tīng )言(yán )之(zhī )道(dào ),必(bì )以(yǐ )其(qí )事(shì )观(guān )之(zhī ),则(zé )言(yán )者(zhě )莫(mò )敢(gǎn )妄(wàng )言(yán )。’今(jīn )或(huò )言(yán )礼(lǐ )谊(yì )之(zhī )不(bú )如(rú )法(fǎ )令(lìng ),教(jiāo )化(huà )之(zhī )不(bú )如(rú )刑(xíng )罚(fá ),人(rén )主(zhǔ )胡(hú )不(bú )引(yǐn )殷(yīn )、周(zhōu )、秦(qín )事(shì )以(yǐ )观(guān )之(zhī )也(yě )!人(rén )主(zhǔ )之(zhī )尊(zūn )譬(pì )如(rú )堂(táng ),群(qún )臣(chén )如(rú )陛(bì ),众(zhòng )庶(shù )如(rú )地(dì )。故(gù )陛(bì )九(jiǔ )级(jí )上(shàng ),廉(lián )远(yuǎn )地(dì ),则(zé )堂(táng )高(gāo );陛(bì )无(wú )级(jí ),廉(lián )近(jìn )地(dì ),则(zé )堂(táng )卑(bēi )。高(gāo )者(zhě )难(nán )攀(pān ),卑(bēi )者(zhě )易(yì )陵(líng ),理(lǐ )势(shì )然(rán )也(yě )。故(gù )古(gǔ )者(zhě )圣(shèng )王(wáng )制(zhì )为(wéi )等(děng )列(liè ),内(nèi )有(yǒu )公(gōng )、卿(qīng )、大(dà )夫(fū )、士(shì ),外(wài )有(yǒu )公(gōng )、侯(hóu )、伯(bó )、子(zǐ )、男(nán ),然(rán )后(hòu )有(yǒu )官(guān )师(shī )、小(xiǎo )吏(lì ),延(yán )及(jí )庶(shù )人(rén ),等(děng )级(jí )分(fèn )明(míng )而(ér )天(tiān )子(zǐ )加(jiā )焉(yān ),故(gù )其(qí )尊(zūn )不(bú )可(kě )及(jí )也(yě )。

“里(lǐ )谚(yàn )曰(yuē ):‘欲(yù )投(tóu )鼠(shǔ )而(ér )忌(jì )器(qì )。’此(cǐ )善(shàn )谕(yù )也(yě )。鼠(shǔ )近(jìn )于(yú )器(qì ),尚(shàng )惮(dàn )不(bú )投(tóu ),恐(kǒng )伤(shāng )其(qí )器(qì ),况(kuàng )于(yú )贵(guì )臣(chén )之(zhī )近(jìn )主(zhǔ )乎(hū )!廉(lián )耻(chǐ )节(jiē )礼(lǐ )以(yǐ )治(zhì )君(jūn )子(zǐ ),故(gù )有(yǒu )赐(cì )死(sǐ )而(ér )亡(wáng )戮(lù )辱(rǔ )。是(shì )以(yǐ )黥(qíng )、劓(yì )之(zhī )罪(zuì )不(bú )及(jí )大(dà )夫(fū ),以(yǐ )其(qí )离(lí )主(zhǔ )上(shàng )不(bú )远(yuǎn )也(yě )。礼(lǐ ):不(bú )敢(gǎn )齿(chǐ )君(jūn )之(zhī )路(lù )马(mǎ ),蹴(cù )其(qí )刍(chú )者(zhě )有(yǒu )罚(fá ),所(suǒ )以(yǐ )为(wéi )主(zhǔ )上(shàng )豫(yù )远(yuǎn )不(bú )敬(jìng )也(yě )。今(jīn )自(zì )王(wáng )、侯(hóu )、三(sān )公(gōng )之(zhī )贵(guì ),皆(jiē )天(tiān )子(zǐ )之(zhī )所(suǒ )改(gǎi )容(róng )而(ér )礼(lǐ )之(zhī )也(yě ),古(gǔ )天(tiān )子(zǐ )之(zhī )所(suǒ )谓(wèi )伯(bó )父(fù )、伯(bó )舅(jiù )也(yě );而(ér )令(lìng )与(yǔ )众(zhòng )庶(shù )同(tóng )黥(qíng )、劓(yì )、髡(kūn )、刖(yuè )、笞(chī )、傌(mǎ )、弃(qì )市(shì )之(zhī )法(fǎ ),然(rán )则(zé )堂(táng )不(bú )无(wú )陛(bì )虖(hū )!被(bèi )戮(lù )辱(rǔ )者(zhě )不(bú )泰(tài )迫(pò )虖(hū )!廉(lián )耻(chǐ )不(bú )行(háng ),大(dà )臣(chén )无(wú )乃(nǎi )握(wò )重(zhòng )权(quán )、大(dà )官(guān )而(ér )有(yǒu )徒(tú )隶(lì )无(wú )耻(chǐ )之(zhī )心(xīn )虖(hū )!夫(fū )望(wàng )夷(yí )之(zhī )事(shì ),二(èr )世(shì )见(jiàn )当(dāng )以(yǐ )重(zhòng )法(fǎ )者(zhě ),投(tóu )鼠(shǔ )而(ér )不(bú )忌(jì )器(qì )之(zhī )习(xí )也(yě )。臣(chén )闻(wén )之(zhī ):履(lǚ )虽(suī )鲜(xiān )不(bú )加(jiā )于(yú )枕(zhěn ),冠(guàn )虽(suī )敝(bì )不(bú )以(yǐ )苴(jū )履(lǚ )。夫(fū )尝(cháng )已(yǐ )在(zài )贵(guì )宠(chǒng )之(zhī )位(wèi ),天(tiān )子(zǐ )改(gǎi )容(róng )而(ér )礼(lǐ )貌(mào )之(zhī )矣(yǐ ),吏(lì )民(mín )尝(cháng )俯(fǔ )伏(fú )以(yǐ )敬(jìng )畏(wèi )之(zhī )矣(yǐ );今(jīn )而(ér )有(yǒu )过(guò ),帝(dì )令(lìng )废(fèi )之(zhī )可(kě )也(yě ),退(tuì )之(zhī )可(kě )也(yě ),赐(cì )之(zhī )死(sǐ )可(kě )也(yě ),灭(miè )之(zhī )可(kě )也(yě );若(ruò )夫(fū )束(shù )缚(fù )之(zhī ),系(xì )緤(yè )之(zhī ),输(shū )之(zhī )司(sī )寇(kòu ),编(biān )之(zhī )徒(tú )官(guān ),司(sī )寇(kòu )小(xiǎo )吏(lì )詈(lì )骂(mà )而(ér )榜(bǎng )笞(chī )之(zhī ),殆(dài )非(fēi )所(suǒ )以(yǐ )令(lìng )众(zhòng )庶(shù )见(jiàn )也(yě )。夫(fū )卑(bēi )贱(jiàn )者(zhě )习(xí )知(zhī )尊(zūn )贵(guì )者(zhě )之(zhī )一(yī )旦(dàn )吾(wú )亦(yì )乃(nǎi )可(kě )以(yǐ )加(jiā )此(cǐ )也(yě ),非(fēi )所(suǒ )以(yǐ )尊(zūn )尊(zūn )、贵(guì )贵(guì )之(zhī )化(huà )也(yě )。古(gǔ )者(zhě )大(dà )臣(chén )有(yǒu )坐(zuò )不(bú )廉(lián )而(ér )废(fèi )者(zhě ),不(bú )谓(wèi )不(bú )廉(lián ),曰(yuē )簠(fǔ )簋(guǐ )不(bú )饰(shì )’;坐(zuò )污(wū )秽(huì )淫(yín )乱(luàn )、男(nán )女(nǚ )无(wú )别(bié )者(zhě ),不(bú )曰(yuē )污(wū )秽(huì ),曰(yuē )‘帷(wéi )薄(báo )不(bú )修(xiū )’;坐(zuò )罢(bà )软(ruǎn )不(bú )胜(shèng )任(rèn )者(zhě ),不(bú )谓(wèi )罢(bà )软(ruǎn ),曰(yuē )‘下(xià )官(guān )不(bú )职(zhí )’。故(gù )贵(guì )大(dà )臣(chén )定(dìng )有(yǒu )其(qí )罪(zuì )矣(yǐ ),犹(yóu )未(wèi )斥(chì )然(rán )正(zhèng )以(yǐ )呼(hū )之(zhī )也(yě ),尚(shàng )迁(qiān )就(jiù )而(ér )为(wéi )之(zhī )讳(huì )也(yě )。故(gù )其(qí )在(zài )大(dà )谴(qiǎn )、大(dà )何(hé )之(zhī )域(yù )者(zhě ),闻(wén )谴(qiǎn )、何(hé )则(zé )白(bái )冠(guàn )氂(lí )缨(yīng ),盘(pán )水(shuǐ )加(jiā )剑(jiàn ),造(zào )请(qǐng )室(shì )而(ér )请(qǐng )罪(zuì )耳(ěr ),上(shàng )不(bú )执(zhí )缚(fù )系(xì )引(yǐn )而(ér )行(háng )也(yě );其(qí )有(yǒu )中(zhōng )罪(zuì )者(zhě ),闻(wén )命(mìng )而(ér )自(zì )弛(chí ),上(shàng )不(bú )使(shǐ )人(rén )颈(jǐng )盭(lì )而(ér )加(jiā )也(yě );其(qí )有(yǒu )大(dà )罪(zuì )者(zhě ),闻(wén )命(mìng )则(zé )北(běi )面(miàn )再(zài )拜(bài ),跪(guì )而(ér )自(zì )裁(cái ),上(shàng )不(bú )使(shǐ )人(rén )捽(zuó )抑(yì )而(ér )刑(xíng )之(zhī )也(yě )。曰(yuē ):‘子(zǐ )大(dà )夫(fū )自(zì )有(yǒu )过(guò )耳(ěr ),吾(wú )遇(yù )子(zǐ )有(yǒu )礼(lǐ )矣(yǐ )。’遇(yù )之(zhī )有(yǒu )礼(lǐ ),故(gù )群(qún )臣(chén )自(zì )熹(xī );婴(yīng )以(yǐ )廉(lián )耻(chǐ ),故(gù )人(rén )矜(jīn )节(jiē )行(háng )。上(shàng )设(shè )廉(lián )耻(chǐ )、礼(lǐ )义(yì )以(yǐ )遇(yù )其(qí )臣(chén )不(bú )以(yǐ )节(jiē )行(háng )报(bào )其(qí )上(shàng )者(zhě ),则(zé )非(fēi )人(rén )类(lèi )也(yě )。故(gù )化(huà )成(chéng )俗(sú )定(dìng ),则(zé )为(wéi )人(rén )臣(chén )者(zhě )皆(jiē )顾(gù )行(háng )而(ér )忘(wàng )利(lì ),守(shǒu )节(jiē )而(ér )伏(fú )义(yì ),故(gù )可(kě )以(yǐ )托(tuō )不(bú )御(yù )之(zhī )权(quán ),可(kě )以(yǐ )寄(jì )六(liù )尺(chǐ )之(zhī )孤(gū ),此(cǐ )厉(lì )廉(lián )耻(chǐ )、行(háng )礼(lǐ )谊(yì )之(zhī )所(suǒ )致(zhì )也(yě ),主(zhǔ )上(shàng )何(hé )丧(sàng )焉(yān )!此(cǐ )之(zhī )不(bú )为(wéi )而(ér )顾(gù )彼(bǐ )之(zhī )久(jiǔ )行(háng ),故(gù )曰(yuē )可(kě )为(wéi )长(zhǎng )太(tài )息(xī )者(zhě )此(cǐ )也(yě )。”

谊(yì )以(yǐ )绛(jiàng )侯(hóu )前(qián )逮(dǎi )系(xì )狱(yù ),卒(zú )无(wú )事(shì ),故(gù )以(yǐ )此(cǐ )讥(jī )上(shàng )。上(shàng )深(shēn )纳(nà )其(qí )言(yán ),养(yǎng )臣(chén )下(xià )有(yǒu )节(jiē ),是(shì )后(hòu )大(dà )臣(chén )有(yǒu )罪(zuì ),皆(jiē )自(zì )杀(shā ),不(bú )受(shòu )刑(xíng )。

太(tài )宗(zōng )孝(xiào )文(wén )皇(huáng )帝(dì )中(zhōng )七(qī )年(nián )(戊(wù )辰(chén ),公(gōng )元(yuán )前(qián )一(yī )七(qī )三(sān )年(nián ))

冬(dōng ),十(shí )月(yuè ),令(lìng )列(liè )侯(hóu )太(tài )夫(fū )人(rén )、夫(fū )人(rén )、诸(zhū )侯(hóu )王(wáng )子(zǐ )及(jí )吏(lì )二(èr )千(qiān )石(shí )无(wú )得(dé )擅(shàn )征(zhēng )捕(bǔ )。

夏(xià ),四(sì )月(yuè ),赦(shè )天(tiān )下(xià )。

六(liù )月(yuè ),癸(guǐ )酉(yǒu ),未(wèi )央(yāng )宫(gōng )东(dōng )阙(què )罘(fú )罳(sī )灾(zāi )。

民(mín )有(yǒu )歌(gē )淮(huái )南(nán )王(wáng )者(zhě )曰(yuē ):“一(yī )尺(chǐ )布(bù ),尚(shàng )可(kě )缝(féng );一(yī )斗(dòu )粟(sù ),尚(shàng )可(kě )舂(chōng );兄(xiōng )弟(dì )二(èr )人(rén )不(bú )相(xiàng )容(róng )!”帝(dì )闻(wén )而(ér )病(bìng )之(zhī )。

太(tài )宗(zōng )孝(xiào )文(wén )皇(huáng )帝(dì )中(zhōng )八(bā )年(nián )(己(jǐ )巳(sì ),公(gōng )元(yuán )前(qián )一(yī )七(qī )二(èr )年(nián ))

夏(xià ),封(fēng )淮(huái )南(nán )厉(lì )王(wáng )子(zǐ )安(ān )等(děng )四(sì )人(rén )为(wéi )列(liè )侯(hóu )。贾(jiǎ )谊(yì )知(zhī )上(shàng )必(bì )将(jiāng )复(fù )王(wáng )之(zhī )也(yě ),上(shàng )疏(shū )谏(jiàn )曰(yuē ):“淮(huái )南(nán )王(wáng )之(zhī )悖(bèi )逆(nì )无(wú )道(dào ),天(tiān )下(xià )孰(shú )不(bú )知(zhī )其(qí )罪(zuì )!陛(bì )下(xià )幸(xìng )而(ér )赦(shè )迁(qiān )之(zhī ),自(zì )疾(jí )而(ér )死(sǐ ),天(tiān )下(xià )孰(shú )以(yǐ )王(wáng )死(sǐ )之(zhī )不(bú )当(dāng )!今(jīn )奉(fèng )尊(zūn )罪(zuì )人(rén )之(zhī )子(zǐ ),适(shì )足(zú )以(yǐ )负(fù )谤(bàng )于(yú )天(tiān )下(xià )耳(ěr )。此(cǐ )人(rén )少(shǎo )壮(zhuàng ),岂(qǐ )能(néng )忘(wàng )其(qí )父(fù )哉(zāi )!白(bái )公(gōng )胜(shèng )所(suǒ )为(wéi )父(fù )报(bào )仇(chóu )者(zhě ),大(dà )父(fù )与(yǔ )叔(shū )父(fù )也(yě )。白(bái )公(gōng )为(wéi )乱(luàn ),非(fēi )欲(yù )取(qǔ )国(guó )代(dài )主(zhǔ ),发(fā )忿(fèn )快(kuài )志(zhì ),剡(yǎn )手(shǒu )以(yǐ )冲(chōng )仇(chóu )人(rén )之(zhī )匈(xiōng ),固(gù )为(wéi )俱(jù )靡(mí )而(ér )已(yǐ )。淮(huái )南(nán )虽(suī )小(xiǎo ),黥(qíng )布(bù )尝(cháng )用(yòng )之(zhī )矣(yǐ ),汉(hàn )存(cún ),特(tè )幸(xìng )耳(ěr )。夫(fū )擅(shàn )仇(chóu )人(rén )足(zú )以(yǐ )危(wēi )汉(hàn )之(zhī )资(zī ),于(yú )策(cè )不(bú )便(biàn )。予(yǔ )之(zhī )众(zhòng ),积(jī )之(zhī )财(cái ),此(cǐ )非(fēi )有(yǒu )子(zǐ )胥(xū )、白(bái )公(gōng )报(bào )于(yú )广(guǎng )都(dōu )之(zhī )中(zhōng ),即(jí )疑(yí )有(yǒu )专(zhuān )诸(zhū )、荆(jīng )轲(kē )起(qǐ )于(yú )两(liǎng )柱(zhù )之(zhī )间(jiān ),所(suǒ )谓(wèi )假(jiǎ )贼(zéi )兵(bīng ),为(wéi )虎(hǔ )翼(yì )者(zhě )也(yě )。愿(yuàn )陛(bì )下(xià )少(shǎo )留(liú )计(jì )!”上(shàng )弗(fú )听(tīng )。

有(yǒu )长(zhǎng )星(xīng )出(chū )于(yú )东(dōng )方(fāng )。

太(tài )宗(zōng )孝(xiào )文(wén )皇(huáng )帝(dì )中(zhōng )九(jiǔ )年(nián )(庚(gēng )午(wǔ ),公(gōng )元(yuán )前(qián )一(yī )七(qī )一(yī )年(nián ))

春(chūn ),大(dà )旱(hàn )。

太(tài )宗(zōng )孝(xiào )文(wén )皇(huáng )帝(dì )中(zhōng )十(shí )年(nián )(辛(xīn )未(wèi ),公(gōng )元(yuán )前(qián )一(yī )七(qī )零(líng )年(nián ))

冬(dōng ),上(shàng )行(háng )幸(xìng )甘(gān )泉(quán )。

将(jiāng )军(jūn )薄(báo )昭(zhāo )杀(shā )汉(hàn )使(shǐ )者(zhě )。帝(dì )不(bú )忍(rěn )加(jiā )诛(zhū ),使(shǐ )公(gōng )卿(qīng )从(cóng )之(zhī )饮(yǐn )酒(jiǔ )。欲(yù )令(lìng )自(zì )引(yǐn )分(fèn ),昭(zhāo )不(bú )肯(kěn );使(shǐ )群(qún )臣(chén )丧(sàng )服(fú )往(wǎng )哭(kū )之(zhī ),乃(nǎi )自(zì )杀(shā )。

臣(chén )光(guāng )曰(yuē ):李(lǐ )德(dé )裕(yù )以(yǐ )为(wéi ):“汉(hàn )文(wén )帝(dì )诛(zhū )薄(báo )昭(zhāo ),断(duàn )则(zé )明(míng )矣(yǐ ),于(yú )义(yì )则(zé )未(wèi )安(ān )也(yě )。秦(qín )康(kāng )送(sòng )晋(jìn )文(wén ),兴(xìng )如(rú )存(cún )之(zhī )感(gǎn );况(kuàng )太(tài )后(hòu )尚(shàng )存(cún ),唯(wéi )一(yī )弟(dì )薄(báo )昭(zhāo ),断(duàn )之(zhī )不(bú )疑(yí ),非(fēi )所(suǒ )以(yǐ )慰(wèi )母(mǔ )氏(shì )之(zhī )心(xīn )也(yě )。”臣(chén )愚(yú )以(yǐ )为(wéi )法(fǎ )者(zhě )天(tiān )下(xià )之(zhī )公(gōng )器(qì ),惟(wéi )善(shàn )持(chí )法(fǎ )者(zhě ),亲(qīn )疏(shū )如(rú )一(yī ),无(wú )所(suǒ )不(bú )行(háng ),则(zé )人(rén )莫(mò )敢(gǎn )有(yǒu )所(suǒ )恃(shì )而(ér )犯(fàn )之(zhī )也(yě )。夫(fū )薄(báo )昭(zhāo )虽(suī )素(sù )称(chēng )长(zhǎng )者(zhě ),文(wén )帝(dì )不(bú )为(wéi )置(zhì )贤(xián )师(shī )傅(fù )而(ér )用(yòng )之(zhī )典(diǎn )兵(bīng );骄(jiāo )而(ér )犯(fàn )上(shàng ),至(zhì )于(yú )杀(shā )汉(hàn )使(shǐ )者(zhě ),非(fēi )有(yǒu )恃(shì )而(ér )然(rán )乎(hū )!若(ruò )又(yòu )从(cóng )而(ér )赦(shè )之(zhī ),则(zé )与(yǔ )成(chéng )、哀(āi )之(zhī )世(shì )何(hé )异(yì )哉(zāi )!魏(wèi )文(wén )帝(dì )尝(cháng )称(chēng )汉(hàn )文(wén )帝(dì )之(zhī )美(měi ),而(ér )不(bú )取(qǔ )其(qí )杀(shā )薄(báo )昭(zhāo ),曰(yuē ):“舅(jiù )后(hòu )之(zhī )家(jiā ),但(dàn )当(dāng )养(yǎng )育(yù )以(yǐ )恩(ēn )而(ér )不(bú )当(dāng )假(jiǎ )借(jiè )以(yǐ )权(quán ),既(jì )触(chù )罪(zuì )法(fǎ ),又(yòu )不(bú )得(dé )不(bú )害(hài )。”讥(jī )文(wén )帝(dì )之(zhī )始(shǐ )不(bú )防(fáng )闲(xián )昭(zhāo )也(yě ),斯(sī )言(yán )得(dé )之(zhī )矣(yǐ )。然(rán )则(zé )欲(yù )慰(wèi )母(mǔ )心(xīn )者(zhě ),将(jiāng )慎(shèn )之(zhī )于(yú )始(shǐ )乎(hū )!

阅读:25792

打赏捐助〔Donate〕>>>

《汉纪六》简体版

©2015-2026 ok8.org 文学库