唐纪十【登录】

《资治通鉴》 > 《唐纪》·八十一卷 > 《唐纪十》 > 拼音版

起(qǐ )玄(xuán )黓(yì )执(zhí )徐(xú ),尽(jìn )强(qiáng )圉(yǔ )作(zuò )噩(è )四(sì )月(yuè ),凡(fán )五(wǔ )年(nián )有(yǒu )奇(qí )。

太(tài )宗(zōng )文(wén )武(wǔ )大(dà )圣(shèng )大(dà )广(guǎng )孝(xiào )皇(huáng )帝(dì )上(shàng )之(zhī )下(xià )

贞(zhēn )观(guān )六(liù )年(nián )壬(rén )辰(chén ),公(gōng )元(yuán )六(liù )三(sān )二(èr )年(nián )

春(chūn ),正(zhèng )月(yuè ),乙(yǐ )卯(mǎo )朔(shuò ),日(rì )有(yǒu )食(shí )之(zhī )。

癸(guǐ )酉(yǒu ),静(jìng )州(zhōu )獠(liáo )反(fǎn ),将(jiāng )军(jūn )李(lǐ )子(zǐ )和(hé )讨(tǎo )平(píng )之(zhī )。

文(wén )武(wǔ )官(guān )复(fù )请(qǐng )封(fēng )禅(chán ),上(shàng )曰(yuē ):“卿(qīng )辈(bèi )皆(jiē )以(yǐ )封(fēng )禅(chán )为(wéi )帝(dì )王(wáng )盛(shèng )事(shì ),朕(zhèn )意(yì )不(bú )然(rán )。若(ruò )天(tiān )下(xià )乂(ài )安(ān ),家(jiā )给(gěi )人(rén )足(zú ),虽(suī )不(bú )封(fēng )禅(chán ),庸(yōng )何(hé )伤(shāng )乎(hū )!昔(xī )秦(qín )始(shǐ )皇(huáng )封(fēng )禅(chán ),而(ér )汉(hàn )文(wén )帝(dì )不(bú )封(fēng )禅(chán ),后(hòu )世(shì )岂(qǐ )以(yǐ )文(wén )帝(dì )之(zhī )贤(xián )不(bú )及(jí )始(shǐ )皇(huáng )邪(xié )!且(qiě )事(shì )天(tiān )扫(sǎo )地(dì )而(ér )祭(jì ),何(hé )必(bì )登(dēng )泰(tài )山(shān )之(zhī )巅(diān ),封(fēng )数(shù )尺(chǐ )之(zhī )土(tǔ ),然(rán )后(hòu )可(kě )以(yǐ )展(zhǎn )其(qí )诚(chéng )敬(jìng )乎(hū )!”群(qún )臣(chén )犹(yóu )请(qǐng )之(zhī )不(bú )已(yǐ ),上(shàng )亦(yì )欲(yù )从(cóng )之(zhī ),魏(wèi )征(zhēng )独(dú )以(yǐ )为(wéi )不(bú )可(kě )。上(shàng )曰(yuē ):“公(gōng )不(bú )欲(yù )朕(zhèn )封(fēng )禅(chán )者(zhě ),以(yǐ )功(gōng )未(wèi )高(gāo )邪(xié )?”曰(yuē ):“高(gāo )矣(yǐ )。”“德(dé )未(wèi )厚(hòu )邪(xié )?”曰(yuē ):“厚(hòu )矣(yǐ )。”“中(zhōng )国(guó )未(wèi )安(ān )邪(xié )?”曰(yuē ):“安(ān )矣(yǐ )。”“四(sì )夷(yí )未(wèi )服(fú )邪(xié )?”曰(yuē ):“服(fú )矣(yǐ )。”“年(nián )谷(gǔ )未(wèi )丰(fēng )邪(xié )?”曰(yuē ):“丰(fēng )矣(yǐ )。”“符(fú )瑞(ruì )未(wèi )至(zhì )邪(xié )?”曰(yuē ):“至(zhì )矣(yǐ )。”然(rán )则(zé )何(hé )为(wéi )不(bú )可(kě )封(fēng )禅(chán )?”对(duì )曰(yuē ):“陛(bì )下(xià )虽(suī )有(yǒu )此(cǐ )六(liù )者(zhě ),然(rán )承(chéng )隋(suí )末(mò )大(dà )乱(luàn )之(zhī )后(hòu ),户(hù )口(kǒu )未(wèi )复(fù ),仓(cāng )廪(lǐn )尚(shàng )虚(xū ),而(ér )车(chē )驾(jià )东(dōng )巡(xún ),千(qiān )乘(chéng )万(wàn )骑(qí ),其(qí )供(gòng )顿(dùn )劳(láo )费(fèi ),未(wèi )易(yì )任(rèn )也(yě )。且(qiě )陛(bì )下(xià )封(fēng )禅(chán ),则(zé )万(wàn )国(guó )咸(xián )集(jí ),远(yuǎn )夷(yí )君(jūn )长(zhǎng ),皆(jiē )当(dāng )扈(hù )从(cóng );今(jīn )自(zì )伊(yī )、洛(luò )以(yǐ )东(dōng )至(zhì )于(yú )海(hǎi )、岱(dài ),烟(yān )火(huǒ )尚(shàng )希(xī ),灌(guàn )莽(mǎng )极(jí )目(mù ),此(cǐ )乃(nǎi )引(yǐn )戎(róng )狄(dí )入(rù )腹(fù )中(zhōng ),示(shì )之(zhī )以(yǐ )虚(xū )弱(ruò )也(yě )。况(kuàng )赏(shǎng )赉(lài )不(bú )赀(zī ),未(wèi )厌(yàn )远(yuǎn )人(rén )之(zhī )望(wàng );给(gěi )复(fù )连(lián )年(nián ),不(bú )偿(cháng )百(bǎi )姓(xìng )之(zhī )劳(láo );崇(chóng )虚(xū )名(míng )而(ér )受(shòu )实(shí )害(hài ),陛(bì )下(xià )将(jiāng )焉(yān )用(yòng )之(zhī )!”会(huì )河(hé )南(nán )、北(běi )数(shù )州(zhōu )大(dà )水(shuǐ ),事(shì )遂(suí )寝(qǐn )。

上(shàng )将(jiāng )幸(xìng )九(jiǔ )成(chéng )宫(gōng ),通(tōng )直(zhí )散(sàn )骑(qí )常(cháng )侍(shì )姚(yáo )思(sī )廉(lián )谏(jiàn )。上(shàng )曰(yuē ):“朕(zhèn )有(yǒu )气(qì )疾(jí ),暑(shǔ )辄(zhé )顿(dùn )剧(jù ),往(wǎng )避(bì )之(zhī )耳(ěr )。”赐(cì )思(sī )廉(lián )绢(juàn )五(wǔ )十(shí )匹(pǐ )。

监(jiān )察(chá )御(yù )史(shǐ )马(mǎ )周(zhōu )上(shàng )疏(shū ),以(yǐ )为(wéi ):“东(dōng )宫(gōng )在(zài )宫(gōng )城(chéng )之(zhī )中(zhōng ),而(ér )大(dà )安(ān )宫(gōng )乃(nǎi )在(zài )宫(gōng )城(chéng )之(zhī )西(xī ),制(zhì )度(dù )比(bǐ )于(yú )宸(chén )居(jū ),尚(shàng )为(wéi )卑(bēi )小(xiǎo ),于(yú )四(sì )方(fāng )观(guān )听(tīng ),有(yǒu )所(suǒ )不(bú )足(zú )。宜(yí )增(zēng )修(xiū )高(gāo )大(dà ),以(yǐ )称(chēng )中(zhōng )外(wài )之(zhī )望(wàng )。又(yòu ),太(tài )上(shàng )皇(huáng )春(chūn )秋(qiū )已(yǐ )高(gāo ),陛(bì )下(xià )宜(yí )朝(cháo )夕(xī )视(shì )膳(shàn )。今(jīn )九(jiǔ )成(chéng )宫(gōng )去(qù )京(jīng )师(shī )三(sān )百(bǎi )馀(yú )里(lǐ ),太(tài )上(shàng )皇(huáng )或(huò )时(shí )思(sī )念(niàn )陛(bì )下(xià ),陛(bì )下(xià )何(hé )以(yǐ )赴(fù )之(zhī )?又(yòu ),车(chē )驾(jià )此(cǐ )行(háng ),欲(yù )以(yǐ )避(bì )暑(shǔ );太(tài )上(shàng )皇(huáng )尚(shàng )留(liú )暑(shǔ )中(zhōng ),而(ér )陛(bì )下(xià )独(dú )居(jū )京(jīng )处(chù ),温(wēn )清(qīng )之(zhī )礼(lǐ ),窃(qiè )所(suǒ )未(wèi )安(ān )。今(jīn )行(háng )计(jì )已(yǐ )成(chéng ),不(bú )可(kě )复(fù )止(zhǐ ),愿(yuàn )速(sù )示(shì )返(fǎn )期(qī ),以(yǐ )解(jiě )众(zhòng )惑(huò )。又(yòu ),王(wáng )长(zhǎng )通(tōng )、白(bái )明(míng )达(dá )皆(jiē )乐(lè )工(gōng ),韦(wéi )槃(pán )提(tí )、斛(hú )斯(sī )正(zhèng )止(zhǐ )能(néng )调(diào )马(mǎ ),纵(zòng )使(shǐ )技(jì )能(néng )出(chū )众(zhòng ),正(zhèng )可(kě )赉(lài )之(zhī )金(jīn )帛(bó ),岂(qǐ )得(dé )超(chāo )授(shòu )官(guān )爵(jué ),鸣(míng )玉(yù )曳(yè )履(lǚ ),与(yǔ )士(shì )君(jūn )子(zǐ )比(bǐ )肩(jiān )而(ér )立(lì ),同(tóng )坐(zuò )而(ér )食(shí )?臣(chén )窃(qiè )耻(chǐ )之(zhī )。”上(shàng )深(shēn )纳(nà )之(zhī )。

上(shàng )以(yǐ )新(xīn )令(lìng )无(wú )三(sān )师(shī )官(guān ),二(èr )月(yuè ),丙(bǐng )戌(xū ),诏(zhào )特(tè )置(zhì )之(zhī )。

三(sān )月(yuè ),戊(wù )辰(chén ),上(shàng )幸(xìng )九(jiǔ )成(chéng )宫(gōng )。

庚(gēng )午(wǔ ),吐(tǔ )谷(gǔ )浑(hún )寇(kòu )兰(lán )州(zhōu ),州(zhōu )兵(bīng )击(jī )走(zǒu )之(zhī )。

长(zhǎng )乐(lè )公(gōng )主(zhǔ )将(jiāng )出(chū )降(jiàng ),上(shàng )以(yǐ )公(gōng )主(zhǔ )皇(huáng )后(hòu )所(suǒ )生(shēng ),特(tè )爱(ài )之(zhī ),敕(chì )有(yǒu )司(sī )资(zī )送(sòng )倍(bèi )于(yú )永(yǒng )嘉(jiā )长(zhǎng )公(gōng )主(zhǔ )。魏(wèi )征(zhēng )谏(jiàn )曰(yuē );“昔(xī )汉(hàn )明(míng )帝(dì )欲(yù )封(fēng )皇(huáng )子(zǐ ),曰(yuē ):‘我(wǒ )子(zǐ )岂(qǐ )得(dé )与(yǔ )先(xiān )帝(dì )子(zǐ )比(bǐ )!’皆(jiē )令(lìng )半(bàn )楚(chǔ )、淮(huái )阳(yáng )。今(jīn )资(zī )送(sòng )公(gōng )主(zhǔ ),倍(bèi )于(yú )长(zhǎng )主(zhǔ ),得(dé )无(wú )异(yì )于(yú )明(míng )帝(dì )之(zhī )意(yì )乎(hū )!”上(shàng )然(rán )其(qí )言(yán ),入(rù )告(gào )皇(huáng )后(hòu )。后(hòu )叹(tàn )曰(yuē ):“妾(qiè )亟(jí )闻(wén )陛(bì )下(xià )称(chēng )重(zhòng )魏(wèi )征(zhēng ),不(bú )知(zhī )其(qí )故(gù ),今(jīn )观(guān )其(qí )引(yǐn )礼(lǐ )义(yì )以(yǐ )抑(yì )人(rén )主(zhǔ )之(zhī )情(qíng ),乃(nǎi )知(zhī )真(zhēn )社(shè )稷(jì )之(zhī )臣(chén )也(yě )!妾(qiè )与(yǔ )陛(bì )下(xià )结(jié )发(fā )为(wéi )夫(fū )妇(fù ),曲(qǔ )承(chéng )恩(ēn )礼(lǐ ),每(měi )言(yán )必(bì )先(xiān )候(hòu )颜(yán )色(sè ),不(bú )敢(gǎn )轻(qīng )犯(fàn )威(wēi )严(yán );况(kuàng )以(yǐ )人(rén )臣(chén )之(zhī )疏(shū )远(yuǎn ),乃(nǎi )能(néng )抗(kàng )言(yán )如(rú )是(shì ),陛(bì )下(xià )不(bú )可(kě )不(bú )从(cóng )也(yě )。”因(yīn )请(qǐng )遣(qiǎn )中(zhōng )使(shǐ )赍(jī )钱(qián )四(sì )百(bǎi )缗(mín )、绢(juàn )四(sì )百(bǎi )匹(pǐ )以(yǐ )赐(cì )征(zhēng ),且(qiě )语(yǔ )之(zhī )曰(yuē ):“闻(wén )公(gōng )正(zhèng )直(zhí ),乃(nǎi )今(jīn )见(jiàn )之(zhī ),故(gù )以(yǐ )相(xiàng )赏(shǎng )。公(gōng )宜(yí )常(cháng )秉(bǐng )此(cǐ )心(xīn ),勿(wù )转(zhuǎn )移(yí )也(yě )。”上(shàng )尝(cháng )罢(bà )朝(cháo ),怒(nù )曰(yuē ):“会(huì )须(xū )杀(shā )此(cǐ )田(tián )舍(shě )翁(wēng )。”后(hòu )问(wèn )为(wéi )谁(shuí ),上(shàng )曰(yuē ):“魏(wèi )征(zhēng )每(měi )廷(tíng )辱(rǔ )我(wǒ )。”后(hòu )退(tuì ),具(jù )朝(cháo )服(fú )立(lì )于(yú )庭(tíng ),上(shàng )惊(jīng )问(wèn )其(qí )故(gù )。后(hòu )曰(yuē ):“妾(qiè )闻(wén )主(zhǔ )明(míng )臣(chén )直(zhí );今(jīn )魏(wèi )征(zhēng )直(zhí ),由(yóu )陛(bì )下(xià )之(zhī )明(míng )故(gù )也(yě ),妾(qiè )敢(gǎn )不(bú )贺(hè )!”上(shàng )乃(nǎi )悦(yuè )。

夏(xià ),四(sì )月(yuè ),辛(xīn )卯(mǎo ),襄(xiāng )州(zhōu )都(dōu )督(dū )邹(zōu )襄(xiāng )公(gōng )张(zhāng )公(gōng )谨(jǐn )卒(zú )。明(míng )日(rì ),上(shàng )出(chū )次(cì )发(fā )哀(āi )。有(yǒu )司(sī )奏(zòu ),辰(chén )日(rì )忌(jì )哭(kū )。上(shàng )曰(yuē ):“君(jūn )之(zhī )于(yú )臣(chén ),犹(yóu )父(fù )子(zǐ )也(yě ),情(qíng )发(fā )于(yú )衷(zhōng ),安(ān )避(bì )辰(chén )日(rì )!”遂(suí )哭(kū )之(zhī )。

六(liù )月(yuè ),己(jǐ )亥(hài ),金(jīn )州(zhōu )刺(cì )史(shǐ )酆(fēng )悼(dào )王(wáng )元(yuán )亨(hēng )薨(hōng )。辛(xīn )亥(hài ),江(jiāng )王(wáng )嚣(xiāo )薨(hōng )。

秋(qiū ),七(qī )月(yuè ),丙(bǐng )辰(chén ),焉(yān )耆(qí )王(wáng )突(tū )骑(qí )支(zhī )遣(qiǎn )使(shǐ )入(rù )贡(gòng )。初(chū ),焉(yān )耆(qí )入(rù )中(zhōng )国(guó )由(yóu )碛(qì )路(lù ),隋(suí )末(mò )闭(bì )塞(sāi ),道(dào )由(yóu )高(gāo )昌(chāng );突(tū )骑(qí )支(zhī )请(qǐng )复(fù )开(kāi )碛(qì )路(lù )以(yǐ )便(biàn )往(wǎng )来(lái ),上(shàng )许(xǔ )之(zhī )。由(yóu )是(shì )高(gāo )昌(chāng )恨(hèn )之(zhī ),遣(qiǎn )兵(bīng )袭(xí )焉(yān )耆(qí ),大(dà )掠(luě )而(ér )去(qù )。

辛(xīn )未(wèi ),宴(yàn )三(sān )品(pǐn )已(yǐ )上(shàng )于(yú )丹(dān )霄(xiāo )殿(diàn )。上(shàng )从(cóng )容(róng )言(yán )曰(yuē ):“中(zhōng )外(wài )又(yòu )安(ān ),皆(jiē )公(gōng )卿(qīng )之(zhī )力(lì )。然(rán )隋(suí )炀(yáng )帝(dì )威(wēi )加(jiā )夷(yí )、夏(xià ),颉(jié )利(lì )跨(kuà )有(yǒu )北(běi )荒(huāng ),统(tǒng )叶(yè )护(hù )雄(xióng )据(jù )西(xī )域(yù ),今(jīn )皆(jiē )覆(fù )亡(wáng ),此(cǐ )乃(nǎi )朕(zhèn )与(yǔ )公(gōng )等(děng )所(suǒ )亲(qīn )见(jiàn ),勿(wù )矜(jīn )强(qiáng )盛(shèng )以(yǐ )自(zì )满(mǎn )也(yě )!”

西(xī )突(tū )厥(jué )肆(sì )叶(yè )护(hù )可(kě )汗(hàn )发(fā )兵(bīng )击(jī )薛(xuē )延(yán )陀(tuó ),为(wéi )薛(xuē )延(yán )陀(tuó )所(suǒ )败(bài )。肆(sì )叶(yè )护(hù )性(xìng )猜(cāi )狠(hěn ),信(xìn )谗(chán );有(yǒu )乙(yǐ )利(lì )可(kě )汗(hàn ),功(gōng )最(zuì )多(duō ),肆(sì )叶(yè )护(hù )以(yǐ )非(fēi )其(qí )族(zú )类(lèi ),诛(zhū )灭(miè )之(zhī ),由(yóu )是(shì )诸(zhū )部(bù )皆(jiē )不(bú )自(zì )保(bǎo )。肆(sì )叶(yè )护(hù )又(yòu )忌(jì )莫(mò )贺(hè )设(shè )之(zhī )子(zǐ )泥(ní )孰(shú ),阴(yīn )欲(yù )图(tú )之(zhī ),泥(ní )孰(shú )奔(bēn )焉(yān )耆(qí )。设(shè )卑(bēi )达(dá )官(guān )与(yǔ )弩(nǔ )失(shī )毕(bì )二(èr )部(bù )攻(gōng )之(zhī ),肆(sì )叶(yè )护(hù )轻(qīng )骑(qí )奔(bēn )康(kāng )居(jū ),寻(xún )卒(zú )。国(guó )人(rén )迎(yíng )泥(ní )孰(shú )于(yú )焉(yān )耆(qí )而(ér )立(lì )之(zhī ),是(shì )为(wéi )咄(duō )陆(lù )可(kě )汗(hàn ),遣(qiǎn )使(shǐ )内(nèi )附(fù )。丁(dīng )酉(yǒu ),遣(qiǎn )鸿(hóng )胪(lú )少(shǎo )卿(qīng )刘(liú )善(shàn )因(yīn )立(lì )咄(duō )陆(lù )为(wéi )奚(xī )利(lì )邲(bì )咄(duō )陆(lù )可(kě )汗(hàn )。

闰(rùn )月(yuè ),乙(yǐ )卯(mǎo ),上(shàng )宴(yàn )近(jìn )臣(chén )于(yú )丹(dān )霄(xiāo )殿(diàn ),长(zhǎng )孙(sūn )无(wú )忌(jì )曰(yuē );“王(wáng )珪(guī )、魏(wèi )征(zhēng ),昔(xī )为(wéi )仇(chóu )雠(chóu ),不(bú )谓(wèi )今(jīn )日(rì )得(dé )同(tóng )此(cǐ )宴(yàn )。”上(shàng )曰(yuē ):“征(zhēng )、珪(guī )尽(jìn )心(xīn )所(suǒ )事(shì ),故(gù )我(wǒ )用(yòng )之(zhī )。然(rán )征(zhēng )每(měi )谏(jiàn ),我(wǒ )不(bú )从(cóng ),我(wǒ )与(yǔ )之(zhī )言(yán )辄(zhé )不(bú )应(yīng ),何(hé )也(yě )?”魏(wèi )征(zhēng )对(duì )曰(yuē ):“臣(chén )以(yǐ )事(shì )为(wéi )不(bú )可(kě ),故(gù )谏(jiàn );若(ruò )陛(bì )下(xià )不(bú )从(cóng )而(ér )臣(chén )应(yīng )之(zhī ),则(zé )事(shì )遂(suí )施(shī )行(háng ),故(gù )不(bú )敢(gǎn )应(yīng )。”上(shàng )曰(yuē ):“且(qiě )应(yīng )而(ér )复(fù )谏(jiàn ),庸(yōng )何(hé )伤(shāng )!”对(duì )曰(yuē ):“昔(xī )舜(shùn )戒(jiè )郡(jùn )臣(chén ):‘尔(ěr )无(wú )面(miàn )从(cóng ),退(tuì )有(yǒu )后(hòu )言(yán )。’臣(chén )心(xīn )知(zhī )其(qí )非(fēi )而(ér )口(kǒu )应(yīng )陛(bì )下(xià ),乃(nǎi )面(miàn )从(cóng )也(yě ),岂(qǐ )稷(jì )、契(qì )事(shì )舜(shùn )之(zhī )意(yì )邪(xié )!”上(shàng )大(dà )笑(xiào )曰(yuē ):“人(rén )言(yán )魏(wèi )征(zhēng )举(jǔ )止(zhǐ )疏(shū )慢(màn ),我(wǒ )视(shì )之(zhī )更(gèng )觉(jiào )妩(wǔ )媚(mèi ),正(zhèng )为(wéi )此(cǐ )耳(ěr )!”征(zhēng )起(qǐ ),拜(bài )谢(xiè )曰(yuē ):“陛(bì )下(xià )开(kāi )臣(chén )使(shǐ )言(yán ),故(gù )臣(chén )得(dé )尽(jìn )其(qí )愚(yú ),若(ruò )陛(bì )下(xià )拒(jù )而(ér )不(bú )受(shòu ),臣(chén )何(hé )敢(gǎn )数(shù )犯(fàn )颜(yán )色(sè )乎(hū )!”

戊(wù )辰(chén ),秘(mì )书(shū )少(shǎo )监(jiān )虞(yú )世(shì )南(nán )上(shàng )《圣(shèng )德(dé )论(lùn )》,上(shàng )赐(cì )手(shǒu )诏(zhào ),称(chēng ):“卿(qīng )论(lùn )太(tài )高(gāo )。朕(zhèn )何(hé )敢(gǎn )拟(nǐ )上(shàng )古(gǔ )!但(dàn )比(bǐ )近(jìn )世(shì )差(chà )胜(shèng )耳(ěr )。然(rán )卿(qīng )适(shì )睹(dǔ )其(qí )始(shǐ ),未(wèi )知(zhī )其(qí )终(zhōng )。若(ruò )朕(zhèn )能(néng )慎(shèn )终(zhōng )如(rú )始(shǐ ),则(zé )此(cǐ )论(lùn )可(kě )传(chuán );如(rú )或(huò )不(bú )然(rán ),恐(kǒng )徒(tú )使(shǐ )后(hòu )世(shì )笑(xiào )卿(qīng )也(yě )。”

九(jiǔ )月(yuè ),己(jǐ )酉(yǒu ),幸(xìng )庆(qìng )善(shàn )宫(gōng ),上(shàng )生(shēng )时(shí )故(gù )宅(zhái )也(yě ),因(yīn )与(yǔ )贵(guì )臣(chén )宴(yàn ),赋(fù )诗(shī )。起(qǐ )居(jū )郎(láng )清(qīng )平(píng )吕(lǚ )才(cái )被(bèi )之(zhī )管(guǎn )弦(xián ),命(mìng )曰(yuē ):“《功(gōng )成(chéng )庆(qìng )善(shàn )乐(lè )》,使(shǐ )童(tóng )子(zǐ )八(bā )佾(yì )为(wéi )《九(jiǔ )功(gōng )之(zhī )舞(wǔ )》,大(dà )宴(yàn )会(huì ),与(yǔ )《破(pò )陈(chén )舞(wǔ )》偕(xié )奏(zòu )于(yú )庭(tíng )。同(tóng )州(zhōu )刺(cì )史(shǐ )尉(wèi )迟(chí )敬(jìng )德(dé )预(yù )宴(yàn ),有(yǒu )班(bān )在(zài )其(qí )上(shàng )者(zhě ),敬(jìng )德(dé )怒(nù )曰(yuē ):“汝(rǔ )何(hé )功(gōng ),坐(zuò )我(wǒ )上(shàng )!”任(rèn )城(chéng )王(wáng )道(dào )宗(zōng )次(cì )其(qí )下(xià ),谕(yù )解(jiě )之(zhī )。敬(jìng )德(dé )拳(quán )殴(ōu )道(dào )宗(zōng ),目(mù )几(jǐ )眇(miǎo )。上(shàng )不(bú )怿(yì )而(ér )罢(bà ),谓(wèi )敬(jìng )德(dé )曰(yuē ):“朕(zhèn )见(jiàn )汉(hàn )高(gāo )祖(zǔ )诛(zhū )灭(miè )功(gōng )臣(chén ),意(yì )常(cháng )尤(yóu )之(zhī ),故(gù )欲(yù )与(yǔ )卿(qīng )等(děng )共(gòng )保(bǎo )富(fù )贵(guì ),令(lìng )子(zǐ )孙(sūn )不(bú )绝(jué )。然(rán )卿(qīng )居(jū )官(guān )数(shù )犯(fàn )法(fǎ ),乃(nǎi )知(zhī )韩(hán )、彭(péng )菹(zū )醢(hǎi ),非(fēi )高(gāo )祖(zǔ )之(zhī )罪(zuì )也(yě )。国(guó )家(jiā )纲(gāng )纪(jì ),唯(wéi )赏(shǎng )与(yǔ )罚(fá ),非(fēi )分(fèn )之(zhī )恩(ēn ),不(bú )可(kě )数(shù )得(dé ),勉(miǎn )自(zì )修(xiū )饬(chì ),无(wú )贻(yí )后(hòu )悔(huǐ )!”敬(jìng )德(dé )由(yóu )是(shì )始(shǐ )惧(jù )而(ér )自(zì )戢(jí )。

冬(dōng ),十(shí )月(yuè ),乙(yǐ )卯(mǎo ),车(chē )驾(jià )还(hái )京(jīng )师(shī )。帝(dì )侍(shì )上(shàng )皇(huáng )宴(yàn )于(yú )大(dà )安(ān )宫(gōng ),帝(dì )与(yǔ )皇(huáng )后(hòu )更(gèng )献(xiàn )饮(yǐn )膳(shàn )及(jí )服(fú )御(yù )之(zhī )物(wù ),夜(yè )久(jiǔ )乃(nǎi )罢(bà )。帝(dì )亲(qīn )为(wéi )上(shàng )皇(huáng )捧(pěng )舆(yú )至(zhì )殿(diàn )门(mén ),上(shàng )皇(huáng )不(bú )许(xǔ ),命(mìng )太(tài )子(zǐ )代(dài )之(zhī )。

突(tū )厥(jué )颉(jié )利(lì )可(kě )汗(hàn )郁(yù )郁(yù )不(bú )得(dé )意(yì ),数(shù )与(yǔ )家(jiā )人(rén )相(xiàng )对(duì )悲(bēi )泣(qì ),容(róng )貌(mào )羸(léi )惫(bèi )。上(shàng )见(jiàn )而(ér )怜(lián )之(zhī ),以(yǐ )虢(guó )州(zhōu )地(dì )多(duō )麋(mí )鹿(lù ),可(kě )以(yǐ )游(yóu )猎(liè ),乃(nǎi )以(yǐ )颉(jié )利(lì )为(wéi )虢(guó )州(zhōu )刺(cì )史(shǐ );颉(jié )利(lì )辞(cí ),不(bú )愿(yuàn )往(wǎng )。癸(guǐ )未(wèi ),复(fù )以(yǐ )为(wéi )右(yòu )卫(wèi )大(dà )将(jiāng )军(jūn )。

十(shí )一(yī )月(yuè ),辛(xīn )巳(sì ),契(qì )苾(bì )酋(qiú )长(zhǎng )何(hé )力(lì )帅(shuài )部(bù )落(luò )六(liù )千(qiān )馀(yú )家(jiā )诣(yì )沙(shā )州(zhōu )降(jiàng ),诏(zhào )处(chù )之(zhī )于(yú )甘(gān )、凉(liáng )之(zhī )间(jiān ),以(yǐ )何(hé )力(lì )为(wéi )左(zuǒ )领(lǐng )军(jūn )将(jiāng )军(jūn )。

庚(gēng )寅(yín ),以(yǐ )左(zuǒ )光(guāng )禄(lù )大(dà )夫(fū )陈(chén )叔(shū )达(dá )为(wéi )礼(lǐ )部(bù )尚(shàng )书(shū )。帝(dì )谓(wèi )叔(shū )达(dá )曰(yuē ):“卿(qīng )武(wǔ )德(dé )中(zhōng )有(yǒu )谠(dǎng )言(yán ),故(gù )以(yǐ )此(cǐ )官(guān )相(xiàng )报(bào )。”对(duì )曰(yuē ):“臣(chén )见(jiàn )隋(suí )室(shì )父(fù )子(zǐ )相(xiàng )残(cán ),以(yǐ )取(qǔ )乱(luàn )亡(wáng ),当(dāng )日(rì )之(zhī )言(yán ),非(fēi )为(wéi )陛(bì )下(xià ),乃(nǎi )社(shè )稷(jì )之(zhī )计(jì )耳(ěr )。”

十(shí )二(èr )月(yuè ),癸(guǐ )丑(chǒu ),帝(dì )与(yǔ )侍(shì )臣(chén )论(lùn )安(ān )危(wēi )之(zhī )本(běn )。中(zhōng )书(shū )令(lìng )温(wēn )彦(yàn )博(bó )曰(yuē ):“伏(fú )愿(yuàn )陛(bì )下(xià )常(cháng )如(rú )贞(zhēn )观(guān )初(chū ),则(zé )善(shàn )矣(yǐ )。”帝(dì )曰(yuē ):“朕(zhèn )比(bǐ )来(lái )怠(dài )于(yú )为(wéi )政(zhèng )乎(hū )?”魏(wèi )征(zhēng )曰(yuē ):“贞(zhēn )观(guān )之(zhī )初(chū ),陛(bì )下(xià )志(zhì )在(zài )节(jiē )俭(jiǎn ),求(qiú )谏(jiàn )不(bú )倦(juàn )。比(bǐ )来(lái )营(yíng )缮(shàn )微(wēi )多(duō ),谏(jiàn )者(zhě )颇(pō )有(yǒu )忤(wǔ )旨(zhǐ ),此(cǐ )其(qí )所(suǒ )以(yǐ )异(yì )耳(ěr )。”帝(dì )拊(fǔ )掌(zhǎng )大(dà )笑(xiào )曰(yuē ):“诚(chéng )有(yǒu )是(shì )事(shì )!”

辛(xīn )未(wèi ),帝(dì )亲(qīn )录(lù )系(xì )囚(qiú ),见(jiàn )应(yīng )死(sǐ )者(zhě ),闵(mǐn )之(zhī ),纵(zòng )使(shǐ )归(guī )家(jiā ),期(qī )以(yǐ )来(lái )秋(qiū )来(lái )就(jiù )死(sǐ )。仍(réng )敕(chì )天(tiān )下(xià )死(sǐ )囚(qiú ),皆(jiē )纵(zòng )遣(qiǎn ),使(shǐ )至(zhì )期(qī )来(lái )诣(yì )京(jīng )师(shī )。

是(shì )岁(suì ),党(dǎng )项(xiàng )等(děng )羌(qiāng )前(qián )后(hòu )内(nèi )属(shǔ )者(zhě )三(sān )十(shí )万(wàn )口(kǒu )。

公(gōng )卿(qīng )以(yǐ )下(xià )请(qǐng )封(fēng )禅(chán )者(zhě )首(shǒu )尾(wěi )相(xiàng )属(shǔ ),上(shàng )谕(yù )以(yǐ )“旧(jiù )有(yǒu )气(qì )疾(jí ),恐(kǒng )登(dēng )高(gāo )增(zēng )剧(jù ),公(gōng )等(děng )勿(wù )复(fù )言(yán )。”

上(shàng )谓(wèi )侍(shì )臣(chén )曰(yuē ):“朕(zhèn )比(bǐ )来(lái )决(jué )事(shì )或(huò )不(bú )能(néng )皆(jiē )如(rú )律(lǜ )令(lìng ),公(gōng )辈(bèi )以(yǐ )为(wéi )事(shì )小(xiǎo ),不(bú )复(fù )执(zhí )奏(zòu )。夫(fū )事(shì )无(wú )不(bú )由(yóu )小(xiǎo )以(yǐ )致(zhì )大(dà ),此(cǐ )乃(nǎi )危(wēi )亡(wáng )之(zhī )端(duān )也(yě )。昔(xī )关(guān )龙(lóng )逄(páng )忠(zhōng )谏(jiàn )而(ér )死(sǐ ),朕(zhèn )每(měi )痛(tòng )之(zhī )。炀(yáng )帝(dì )骄(jiāo )暴(bào )而(ér )亡(wáng ),公(gōng )辈(bèi )所(suǒ )亲(qīn )见(jiàn )也(yě )。公(gōng )辈(bèi )常(cháng )宜(yí )为(wéi )朕(zhèn )思(sī )炀(yáng )帝(dì )之(zhī )亡(wáng ),朕(zhèn )常(cháng )为(wéi )公(gōng )辈(bèi )念(niàn )关(guān )龙(lóng )逄(páng )之(zhī )死(sǐ ),何(hé )患(huàn )君(jūn )臣(chén )不(bú )相(xiàng )保(bǎo )乎(hū )!”

上(shàng )谓(wèi )魏(wèi )征(zhēng )曰(yuē ):“为(wéi )官(guān )择(zé )人(rén ),不(bú )可(kě )造(zào )次(cì )。用(yòng )一(yī )君(jūn )子(zǐ ),则(zé )君(jūn )子(zǐ )皆(jiē )至(zhì );用(yòng )一(yī )小(xiǎo )人(rén ),则(zé )小(xiǎo )人(rén )竞(jìng )进(jìn )矣(yǐ )。”对(duì )曰(yuē ):“然(rán )。天(tiān )下(xià )未(wèi )定(dìng ),则(zé )专(zhuān )取(qǔ )其(qí )才(cái ),不(bú )考(kǎo )其(qí )行(háng );丧(sàng )乱(luàn )既(jì )平(píng ),则(zé )非(fēi )才(cái )行(háng )兼(jiān )备(bèi )不(bú )可(kě )用(yòng )也(yě )。”

贞(zhēn )观(guān )七(qī )年(nián )癸(guǐ )巳(sì ),公(gōng )元(yuán )六(liù )三(sān )三(sān )年(nián )

春(chūn ),正(zhèng )月(yuè ),更(gèng )名(míng )《破(pò )陈(chén )乐(lè )》曰(yuē )《七(qī )德(dé )舞(wǔ )》。癸(guǐ )巳(sì ),宴(yàn )三(sān )品(pǐn )已(yǐ )上(shàng )及(jí )州(zhōu )牧(mù )、蛮(mán )夷(yí )酋(qiú )长(zhǎng )于(yú )玄(xuán )武(wǔ )门(mén ),奏(zòu )《七(qī )德(dé )》、《九(jiǔ )功(gōng )》之(zhī )舞(wǔ )。太(tài )常(cháng )卿(qīng )萧(xiāo )瑀(yǔ )上(shàng )言(yán ):“《七(qī )德(dé )舞(wǔ )》形(xíng )容(róng )圣(shèng )功(gōng ),有(yǒu )所(suǒ )未(wèi )尽(jìn ),请(qǐng )写(xiě )刘(liú )武(wǔ )周(zhōu )、薛(xuē )仁(rén )果(guǒ )、窦(dòu )建(jiàn )德(dé )、王(wáng )世(shì )充(chōng )等(děng )擒(qín )获(huò )之(zhī )状(zhuàng )。”上(shàng )曰(yuē ):“彼(bǐ )皆(jiē )一(yī )时(shí )英(yīng )雄(xióng ),今(jīn )朝(cháo )廷(tíng )之(zhī )臣(chén )往(wǎng )往(wǎng )尝(cháng )北(běi )面(miàn )事(shì )之(zhī ),若(ruò )睹(dǔ )其(qí )故(gù )主(zhǔ )屈(qū )辱(rǔ )之(zhī )状(zhuàng ),能(néng )不(bú )伤(shāng )其(qí )心(xīn )乎(hū )?”瑀(yǔ )谢(xiè )曰(yuē ):“此(cǐ )非(fēi )臣(chén )愚(yú )虑(lǜ )所(suǒ )及(jí )。”魏(wèi )征(zhēng )欲(yù )上(shàng )偃(yǎn )武(wǔ )修(xiū )文(wén ),每(měi )侍(shì )宴(yàn ),见(jiàn )《七(qī )德(dé )舞(wǔ )》辄(zhé )俯(fǔ )首(shǒu )不(bú )视(shì ),见(jiàn )《九(jiǔ )功(gōng )舞(wǔ )》则(zé )谛(dì )观(guān )之(zhī )。

三(sān )月(yuè ),戊(wù )子(zǐ ),侍(shì )中(zhōng )王(wáng )珪(guī )坐(zuò )漏(lòu )泄(xiè )禁(jìn )中(zhōng )语(yǔ ),左(zuǒ )迁(qiān )同(tóng )州(zhōu )刺(cì )史(shǐ )。庚(gēng )寅(yín ),以(yǐ )秘(mì )书(shū )监(jiān )魏(wèi )征(zhēng )为(wéi )侍(shì )中(zhōng )。

直(zhí )太(tài )史(shǐ )雍(yōng )人(rén )李(lǐ )淳(chún )风(fēng )奏(zòu )灵(líng )台(tái )候(hòu )仪(yí )制(zhì )度(dù )疏(shū )略(luè ),但(dàn )有(yǒu )赤(chì )道(dào ),请(qǐng )更(gèng )造(zào )浑(hún )天(tiān )黄(huáng )道(dào )仪(yí ),许(xǔ )之(zhī )。癸(guǐ )巳(sì ),成(chéng )而(ér )奏(zòu )之(zhī )。

夏(xià ),五(wǔ )月(yuè ),癸(guǐ )未(wèi ),上(shàng )幸(xìng )九(jiǔ )成(chéng )宫(gōng )。

雅(yǎ )州(zhōu )道(dào )行(háng )军(jūn )总(zǒng )管(guǎn )张(zhāng )士(shì )贵(guì )击(jī )反(fǎn )獠(liáo ),破(pò )之(zhī )。秋(qiū ),八(bā )月(yuè ),乙(yǐ )丑(chǒu ),左(zuǒ )屯(tún )卫(wèi )大(dà )将(jiāng )军(jūn )谯(qiáo )敬(jìng )公(gōng )周(zhōu )范(fàn )卒(zú )。上(shàng )行(háng )幸(xìng ),常(cháng )令(lìng )范(fàn )与(yǔ )房(fáng )玄(xuán )龄(líng )居(jū )守(shǒu )。范(fàn )为(wéi )人(rén )忠(zhōng )笃(dǔ )严(yán )正(zhèng ),疾(jí )甚(shèn ),不(bú )肯(kěn )出(chū )外(wài ),竟(jìng )终(zhōng )于(yú )内(nèi )省(shěng ),与(yǔ )玄(xuán )龄(líng )相(xiàng )抱(bào )而(ér )诀(jué )曰(yuē ):“所(suǒ )恨(hèn )不(bú )获(huò )再(zài )奉(fèng )圣(shèng )颜(yán )!”

辛(xīn )未(wèi ),以(yǐ )张(zhāng )士(shì )贵(guì )为(wéi )龚(gōng )州(zhōu )道(dào )行(háng )军(jūn )总(zǒng )管(guǎn ),使(shǐ )击(jī )反(fǎn )獠(liáo )。

九(jiǔ )月(yuè ),山(shān )东(dōng )、河(hé )南(nán )四(sì )十(shí )馀(yú )州(zhōu )水(shuǐ ),遣(qiǎn )使(shǐ )赈(zhèn )之(zhī )。

去(qù )岁(suì )所(suǒ )纵(zòng )天(tiān )下(xià )死(sǐ )囚(qiú )凡(fán )三(sān )百(bǎi )九(jiǔ )十(shí )人(rén ),无(wú )人(rén )督(dū )帅(shuài ),皆(jiē )如(rú )期(qī )自(zì )诣(yì )朝(cháo )堂(táng ),无(wú )一(yī )人(rén )亡(wáng )匿(nì )者(zhě );上(shàng )皆(jiē )赦(shè )之(zhī )。

冬(dōng ),十(shí )月(yuè ),庚(gēng )申(shēn ),上(shàng )还(hái )京(jīng )师(shī )。

十(shí )一(yī )月(yuè ),壬(rén )辰(chén ),以(yǐ )开(kāi )府(fǔ )仪(yí )同(tóng )三(sān )司(sī )长(zhǎng )孙(sūn )无(wú )忌(jì )为(wéi )司(sī )空(kōng ),无(wú )忌(jì )固(gù )辞(cí )曰(yuē ):“臣(chén )忝(tiǎn )预(yù )外(wài )戚(qī ),恐(kǒng )天(tiān )下(xià )谓(wèi )陛(bì )下(xià )为(wéi )私(sī )。”上(shàng )不(bú )许(xǔ ),曰(yuē ):“吾(wú )为(wéi )官(guān )择(zé )人(rén ),惟(wéi )才(cái )是(shì )与(yǔ )。苟(gǒu )或(huò )不(bú )才(cái ),虽(suī )亲(qīn )不(bú )用(yòng ),襄(xiāng )邑(yì )王(wáng )神(shén )符(fú )是(shì )也(yě );如(rú )其(qí )有(yǒu )才(cái ),虽(suī )仇(chóu )不(bú )弃(qì ),魏(wèi )征(zhēng )等(děng )是(shì )也(yě )。今(jīn )日(rì )之(zhī )举(jǔ ),非(fēi )私(sī )亲(qīn )也(yě )。”

十(shí )二(èr )月(yuè ),甲(jiǎ )寅(yín ),上(shàng )幸(xìng )芙(fú )蓉(róng )园(yuán );丙(bǐng )辰(chén ),校(xiào )猎(liè )少(shǎo )陵(líng )原(yuán )。戊(wù )午(wǔ ),还(hái )宫(gōng ),从(cóng )上(shàng )皇(huáng )置(zhì )酒(jiǔ )故(gù )汉(hàn )未(wèi )央(yāng )宫(gōng )。上(shàng )皇(huáng )命(mìng )突(tū )厥(jué )颉(jié )利(lì )可(kě )汗(hàn )起(qǐ )舞(wǔ ),又(yòu )命(mìng )南(nán )蛮(mán )酋(qiú )长(zhǎng )冯(féng )智(zhì )戴(dài )咏(yǒng )诗(shī ),既(jì )而(ér )笑(xiào )曰(yuē ):“胡(hú )、越(yuè )一(yī )家(jiā ),自(zì )古(gǔ )未(wèi )有(yǒu )也(yě )!”帝(dì )奉(fèng )觞(shāng )上(shàng )寿(shòu )曰(yuē ):“今(jīn )四(sì )夷(yí )入(rù )臣(chén ),皆(jiē )陛(bì )下(xià )教(jiāo )诲(huì ),非(fēi )臣(chén )智(zhì )力(lì )所(suǒ )及(jí )。昔(xī )汉(hàn )高(gāo )祖(zǔ )亦(yì )从(cóng )太(tài )上(shàng )皇(huáng )置(zhì )酒(jiǔ )此(cǐ )宫(gōng ),妄(wàng )自(zì )矜(jīn )大(dà ),臣(chén )所(suǒ )不(bú )取(qǔ )也(yě )。”上(shàng )皇(huáng )大(dà )悦(yuè )。殿(diàn )上(shàng )皆(jiē )呼(hū )万(wàn )岁(suì )。

帝(dì )谓(wèi )左(zuǒ )庶(shù )子(zǐ )于(yú )志(zhì )宁(níng )、右(yòu )庶(shù )子(zǐ )杜(dù )正(zhèng )伦(lún )曰(yuē ):“朕(zhèn )年(nián )十(shí )八(bā ),犹(yóu )在(zài )民(mín )间(jiān ),民(mín )之(zhī )疾(jí )苦(kǔ )情(qíng )伪(wěi ),无(wú )不(bú )知(zhī )之(zhī )。及(jí )居(jū )大(dà )位(wèi ),区(qū )处(chù )世(shì )务(wù ),犹(yóu )有(yǒu )差(chà )失(shī )。况(kuàng )太(tài )子(zǐ )生(shēng )长(zhǎng )深(shēn )宫(gōng ),百(bǎi )姓(xìng )艰(jiān )难(nán ),耳(ěr )目(mù )所(suǒ )未(wèi )涉(shè ),能(néng )无(wú )骄(jiāo )逸(yì )乎(hū )?卿(qīng )等(děng )不(bú )可(kě )不(bú )极(jí )谏(jiàn )。”太(tài )子(zǐ )好(hǎo )嬉(xī )戏(xì ),颇(pō )亏(kuī )礼(lǐ )法(fǎ ),志(zhì )宁(níng )与(yǔ )右(yòu )庶(shù )子(zǐ )孔(kǒng )颖(yǐng )达(dá )数(shù )直(zhí )谏(jiàn ),上(shàng )闻(wén )而(ér )嘉(jiā )之(zhī ),各(gè )赐(cì )金(jīn )一(yī )斤(jīn ),帛(bó )五(wǔ )百(bǎi )匹(pǐ )。

工(gōng )部(bù )尚(shàng )书(shū )段(duàn )纶(lún )奏(zòu )征(zhēng )巧(qiǎo )工(gōng )杨(yáng )思(sī )齐(qí ),上(shàng )令(lìng )试(shì )之(zhī )。纶(lún )使(shǐ )先(xiān )造(zào )傀(guī )儡(lěi )。上(shàng )曰(yuē ):“得(dé )巧(qiǎo )工(gōng )庶(shù )供(gòng )国(guó )事(shì ),卿(qīng )令(lìng )先(xiān )造(zào )戏(xì )具(jù ),岂(qǐ )百(bǎi )工(gōng )相(xiàng )戒(jiè )无(wú )作(zuò )淫(yín )巧(qiǎo )之(zhī )意(yì )邪(xié )!”乃(nǎi )削(xuē )纶(lún )阶(jiē )。

嘉(jiā )、陵(líng )州(zhōu )獠(liáo )反(fǎn ),命(mìng )邗(hán )江(jiāng )府(fǔ )统(tǒng )军(jūn )牛(niú )进(jìn )达(dá )击(jī )破(pò )之(zhī )。

上(shàng )问(wèn )魏(wèi )征(zhēng )曰(yuē ):“群(qún )臣(chén )上(shàng )书(shū )可(kě )采(cǎi ),及(jí )召(zhào )对(duì )多(duō )失(shī )次(cì ),何(hé )也(yě )?”对(duì )曰(yuē ):“臣(chén )观(guān )百(bǎi )司(sī )奏(zòu )事(shì ),常(cháng )数(shù )日(rì )思(sī )之(zhī ),及(jí )至(zhì )上(shàng )前(qián ),三(sān )分(fèn )不(bú )能(néng )道(dào )一(yī )。况(kuàng )谏(jiàn )者(zhě )拂(fú )意(yì )触(chù )忌(jì ),非(fēi )陛(bì )下(xià )借(jiè )之(zhī )辞(cí )色(sè ),岂(qǐ )敢(gǎn )尽(jìn )其(qí )情(qíng )哉(zāi )!”上(shàng )由(yóu )是(shì )接(jiē )群(qún )臣(chén )辞(cí )色(sè )愈(yù )温(wēn ),尝(cháng )曰(yuē ):“炀(yáng )帝(dì )多(duō )猜(cāi )忌(jì ),临(lín )朝(cháo )对(duì )群(qún )臣(chén )多(duō )不(bú )语(yǔ )。朕(zhèn )则(zé )不(bú )然(rán ),与(yǔ )群(qún )臣(chén )相(xiàng )亲(qīn )如(rú )一(yī )体(tǐ )耳(ěr )。”

贞(zhēn )观(guān )八(bā )年(nián )甲(jiǎ )午(wǔ ),公(gōng )元(yuán )六(liù )三(sān )四(sì )年(nián )

春(chūn ),正(zhèng )月(yuè ),癸(guǐ )未(wèi ),突(tū )厥(jué )颉(jié )利(lì )可(kě )汗(hàn )卒(zú )。命(mìng )国(guó )人(rén )从(cóng )其(qí )俗(sú ),焚(fén )尸(shī )葬(zàng )之(zhī )。

辛(xīn )丑(chǒu ),行(háng )军(jūn )总(zǒng )管(guǎn )张(zhāng )士(shì )贵(guì )讨(tǎo )东(dōng )、西(xī )王(wáng )洞(dòng )反(fǎn )獠(liáo ),平(píng )之(zhī )。

上(shàng )欲(yù )分(fèn )遣(qiǎn )大(dà )臣(chén )为(wéi )诸(zhū )道(dào )黜(chù )陟(zhì )大(dà )使(shǐ ),未(wèi )得(dé )其(qí )人(rén );李(lǐ )靖(jìng )荐(jiàn )魏(wèi )征(zhēng )。上(shàng )曰(yuē ):“征(zhēng )箴(zhēn )规(guī )朕(zhèn )失(shī ),不(bú )可(kě )一(yī )日(rì )离(lí )左(zuǒ )右(yòu )。”乃(nǎi )命(mìng )靖(jìng )与(yǔ )太(tài )常(cháng )卿(qīng )萧(xiāo )瑀(yǔ )等(děng )凡(fán )十(shí )三(sān )人(rén )分(fèn )行(háng )天(tiān )下(xià ),“察(chá )长(zhǎng )吏(lì )贤(xián )不(bú )肖(xiāo ),问(wèn )民(mín )间(jiān )疾(jí )苦(kǔ ),礼(lǐ )高(gāo )年(nián ),赈(zhèn )穷(qióng )乏(fá ),起(qǐ )滞(zhì )淹(yān ),俾(bǐ )使(shǐ )者(zhě )所(suǒ )至(zhì ),如(rú )朕(zhèn )亲(qīn )睹(dǔ )。”

三(sān )月(yuè ),庚(gēng )辰(chén ),上(shàng )幸(xìng )九(jiǔ )成(chéng )宫(gōng )。

夏(xià ),五(wǔ )月(yuè ),辛(xīn )未(wèi )朔(shuò ),日(rì )有(yǒu )食(shí )之(zhī )。

初(chū ),吐(tǔ )谷(gǔ )浑(hún )可(kě )汗(hàn )伏(fú )允(yǔn )遣(qiǎn )使(shǐ )入(rù )贡(gòng ),未(wèi )返(fǎn ),大(dà )掠(luě )鄯(shàn )州(zhōu )而(ér )去(qù )。上(shàng )遣(qiǎn )使(shǐ )让(ràng )之(zhī ),征(zhēng )伏(fú )允(yǔn )入(rù )朝(cháo ),称(chēng )疾(jí )不(bú )至(zhì ),仍(réng )为(wéi )其(qí )子(zǐ )尊(zūn )王(wáng )求(qiú )婚(hūn );上(shàng )许(xǔ )之(zhī ),令(lìng )其(qí )亲(qīn )迎(yíng ),尊(zūn )王(wáng )又(yòu )不(bú )至(zhì ),乃(nǎi )绝(jué )婚(hūn ),伏(fú )允(yǔn )复(fù )遣(qiǎn )兵(bīng )寇(kòu )兰(lán )、廓(kuò )二(èr )州(zhōu )。伏(fú )允(yǔn )年(nián )老(lǎo ),信(xìn )其(qí )臣(chén )天(tiān )柱(zhù )王(wáng )之(zhī )谋(móu ),数(shù )犯(fàn )边(biān );又(yòu )执(zhí )唐(táng )使(shǐ )者(zhě )赵(zhào )德(dé )楷(kǎi ),上(shàng )遣(qiǎn )使(shǐ )谕(yù )之(zhī ),十(shí )返(fǎn );又(yòu )引(yǐn )其(qí )使(shǐ )者(zhě ),临(lín )轩(xuān )亲(qīn )谕(yù )以(yǐ )祸(huò )福(fú ),伏(fú )允(yǔn )终(zhōng )无(wú )悛(quān )心(xīn )。六(liù )月(yuè ),遣(qiǎn )左(zuǒ )骁(xiāo )卫(wèi )大(dà )将(jiāng )军(jūn )段(duàn )志(zhì )玄(xuán )为(wéi )西(xī )海(hǎi )道(dào )行(háng )军(jūn )总(zǒng )管(guǎn ),左(zuǒ )骁(xiāo )卫(wèi )将(jiāng )军(jūn )樊(fán )兴(xìng )为(wéi )赤(chì )水(shuǐ )道(dào )行(háng )军(jūn )总(zǒng )管(guǎn ),将(jiāng )边(biān )兵(bīng )及(jí )契(qì )苾(bì )、党(dǎng )项(xiàng )之(zhī )众(zhòng )以(yǐ )击(jī )之(zhī )。

秋(qiū ),七(qī )月(yuè ),山(shān )东(dōng )、河(hé )南(nán )、淮(huái )、海(hǎi )之(zhī )间(jiān )大(dà )水(shuǐ )。

上(shàng )屡(lǚ )请(qǐng )上(shàng )皇(huáng )避(bì )暑(shǔ )九(jiǔ )成(chéng )宫(gōng ),上(shàng )皇(huáng )以(yǐ )隋(suí )文(wén )帝(dì )终(zhōng )于(yú )彼(bǐ ),恶(è )之(zhī )。冬(dōng ),十(shí )月(yuè ),营(yíng )大(dà )明(míng )宫(gōng ),以(yǐ )为(wéi )上(shàng )皇(huáng )清(qīng )暑(shǔ )之(zhī )所(suǒ )。未(wèi )成(chéng )而(ér )上(shàng )皇(huáng )寝(qǐn )疾(jí ),不(bú )果(guǒ )居(jū )。

辛(xīn )丑(chǒu ),段(duàn )志(zhì )玄(xuán )击(jī )吐(tǔ )谷(gǔ )浑(hún ),破(pò )之(zhī ),追(zhuī )奔(bēn )八(bā )百(bǎi )馀(yú )里(lǐ ),去(qù )青(qīng )海(hǎi )三(sān )十(shí )馀(yú )里(lǐ ),吐(tǔ )谷(gǔ )浑(hún )驱(qū )牧(mù )马(mǎ )而(ér )遁(dùn )。

甲(jiǎ )子(zǐ ),上(shàng )还(hái )京(jīng )师(shī )。

右(yòu )仆(pú )射(shè )李(lǐ )靖(jìng )以(yǐ )疾(jí )逊(xùn )位(wèi ),许(xǔ )之(zhī )。十(shí )一(yī )月(yuè ),辛(xīn )未(wèi ),以(yǐ )靖(jìng )为(wéi )特(tè )进(jìn ),封(fēng )爵(jué )如(rú )故(gù ),禄(lù )赐(cì )、吏(lì )卒(zú )并(bìng )依(yī )旧(jiù )给(gěi ),俟(sì )疾(jí )小(xiǎo )瘳(chōu ),每(měi )三(sān )两(liǎng )日(rì )至(zhì )门(mén )下(xià )、中(zhōng )书(shū )平(píng )章(zhāng )政(zhèng )事(shì )。

甲(jiǎ )申(shēn ),吐(tǔ )蕃(fān )赞(zàn )普(pǔ )弃(qì )宗(zōng )弄(nòng )赞(zàn )遣(qiǎn )使(shǐ )入(rù )贡(gòng ),仍(réng )请(qǐng )婚(hūn )。吐(tǔ )蕃(fān )在(zài )吐(tǔ )谷(gǔ )浑(hún )西(xī )南(nán ),近(jìn )世(shì )浸(jìn )强(qiáng ),蚕(cán )食(shí )它(tā )国(guó ),土(tǔ )宇(yǔ )广(guǎng )大(dà ),胜(shèng )兵(bīng )数(shù )十(shí )万(wàn ),然(rán )未(wèi )尝(cháng )通(tōng )中(zhōng )国(guó )。其(qí )王(wáng )称(chēng )赞(zàn )普(pǔ ),俗(sú )不(bú )言(yán )姓(xìng ),王(wáng )族(zú )皆(jiē )曰(yuē )论(lùn ),宦(huàn )族(zú )皆(jiē )曰(yuē )尚(shàng )。弃(qì )宗(zōng )弄(nòng )赞(zàn )有(yǒu )勇(yǒng )略(luè ),四(sì )邻(lín )畏(wèi )之(zhī )。上(shàng )遣(qiǎn )使(shǐ )者(zhě )冯(féng )德(dé )遐(xiá )往(wǎng )慰(wèi )抚(fǔ )之(zhī )。

丁(dīng )亥(hài ),吐(tǔ )谷(gǔ )浑(hún )寇(kòu )凉(liáng )州(zhōu )。己(jǐ )丑(chǒu ),下(xià )诏(zhào )大(dà )举(jǔ )讨(tǎo )吐(tǔ )谷(gǔ )浑(hún )。上(shàng )欲(yù )得(dé )李(lǐ )靖(jìng )为(wéi )将(jiāng ),为(wéi )其(qí )老(lǎo ),重(zhòng )劳(láo )之(zhī )。靖(jìng )闻(wén )之(zhī ),请(qǐng )行(háng );上(shàng )大(dà )悦(yuè )。十(shí )二(èr )月(yuè ),辛(xīn )丑(chǒu ),以(yǐ )靖(jìng )为(wéi )西(xī )海(hǎi )道(dào )行(háng )军(jūn )大(dà )总(zǒng )管(guǎn ),节(jiē )度(dù )诸(zhū )军(jūn )。兵(bīng )部(bù )尚(shàng )书(shū )侯(hóu )君(jūn )集(jí )为(wéi )积(jī )石(shí )道(dào )、刑(xíng )部(bù )尚(shàng )书(shū )任(rèn )城(chéng )王(wáng )道(dào )宗(zōng )为(wéi )鄯(shàn )善(shàn )道(dào )、凉(liáng )州(zhōu )都(dōu )督(dū )李(lǐ )大(dà )亮(liàng )为(wéi )且(qiě )末(mò )道(dào )、岷(mín )州(zhōu )都(dōu )督(dū )李(lǐ )道(dào )彦(yàn )为(wéi )赤(chì )水(shuǐ )道(dào )、利(lì )州(zhōu )刺(cì )史(shǐ )高(gāo )甑(zèng )生(shēng )为(wéi )盐(yán )泽(zé )道(dào )行(háng )军(jūn )总(zǒng )管(guǎn ),并(bìng )突(tū )厥(jué )、契(qì )苾(bì )之(zhī )众(zhòng )击(jī )吐(tǔ )谷(gǔ )浑(hún )。

帝(dì )聘(pìn )隋(suí )通(tōng )事(shì )舍(shě )人(rén )郑(zhèng )仁(rén )基(jī )女(nǚ )为(wéi )充(chōng )华(huá ),诏(zhào )已(yǐ )行(háng ),册(cè )使(shǐ )将(jiāng )发(fā ),魏(wèi )征(zhēng )闻(wén )其(qí )尝(cháng )许(xǔ )嫁(jià )士(shì )人(rén )陆(lù )爽(shuǎng ),遽(jù )上(shàng )表(biǎo )谏(jiàn )。帝(dì )闻(wén )之(zhī ),大(dà )惊(jīng ),手(shǒu )诏(zhào )深(shēn )自(zì )克(kè )责(zé ),命(mìng )停(tíng )册(cè )使(shǐ )。房(fáng )玄(xuán )龄(líng )等(děng )奏(zòu )称(chēng ):“许(xǔ )嫁(jià )陆(lù )氏(shì ),无(wú )显(xiǎn )状(zhuàng ),大(dà )礼(lǐ )既(jì )行(háng ),不(bú )可(kě )中(zhōng )止(zhǐ )。”爽(shuǎng )亦(yì )表(biǎo )言(yán )初(chū )无(wú )婚(hūn )姻(yīn )之(zhī )议(yì )。帝(dì )谓(wèi )征(zhēng )曰(yuē ):“群(qún )臣(chén )或(huò )容(róng )希(xī )合(hé );爽(shuǎng )亦(yì )自(zì )陈(chén ),何(hé )也(yě )?”对(duì )曰(yuē ):“彼(bǐ )以(yǐ )陛(bì )下(xià )为(wéi )外(wài )虽(suī )舍(shě )之(zhī ),或(huò )阴(yīn )加(jiā )罪(zuì )谴(qiǎn ),故(gù )不(bú )得(dé )不(bú )然(rán )。”帝(dì )笑(xiào )曰(yuē ):“外(wài )人(rén )意(yì )或(huò )当(dāng )如(rú )是(shì )。朕(zhèn )之(zhī )言(yán )未(wèi )能(néng )使(shǐ )人(rén )必(bì )信(xìn )如(rú )此(cǐ )邪(xié )?”

中(zhōng )牟(móu )丞(chéng )皇(huáng )甫(fǔ )德(dé )参(cān )上(shàng )言(yán ):“修(xiū )洛(luò )阳(yáng )宫(gōng ),劳(láo )人(rén );收(shōu )地(dì )租(zū ),厚(hòu )敛(liǎn );俗(sú )好(hǎo )高(gāo )髻(jì ),盖(gài )宫(gōng )中(zhōng )所(suǒ )化(huà )。”上(shàng )怒(nù ),谓(wèi )房(fáng )玄(xuán )龄(líng )等(děng )曰(yuē ):“德(dé )参(cān )欲(yù )国(guó )家(jiā )不(bú )役(yì )一(yī )人(rén ),不(bú )收(shōu )斗(dòu )租(zū ),宫(gōng )人(rén )皆(jiē )无(wú )发(fā ),乃(nǎi )可(kě )其(qí )意(yì )邪(xié )!”欲(yù )治(zhì )其(qí )谤(bàng )讪(shàn )之(zhī )罪(zuì )。魏(wèi )征(zhēng )谏(jiàn )曰(yuē ):“贾(jiǎ )谊(yì )当(dāng )汉(hàn )文(wén )帝(dì )时(shí )上(shàng )书(shū ),云(yún )‘可(kě )为(wéi )痛(tòng )哭(kū )者(zhě )一(yī ),可(kě )为(wéi )流(liú )涕(tì )者(zhě )二(èr )。’自(zì )古(gǔ )上(shàng )书(shū )不(bú )激(jī )切(qiē ),不(bú )能(néng )动(dòng )人(rén )主(zhǔ )之(zhī )心(xīn ),所(suǒ )谓(wèi )狂(kuáng )夫(fū )之(zhī )言(yán ),圣(shèng )人(rén )择(zé )焉(yān ),唯(wéi )陛(bì )下(xià )裁(cái )察(chá )。”上(shàng )曰(yuē ):“朕(zhèn )罪(zuì )斯(sī )人(rén ),则(zé )谁(shuí )复(fù )敢(gǎn )言(yán )?”乃(nǎi )赐(cì )绢(juàn )二(èr )十(shí )匹(pǐ )。他(tā )日(rì ),征(zhēng )奏(zòu )言(yán ):“陛(bì )下(xià )近(jìn )日(rì )不(bú )好(hǎo )直(zhí )言(yán ),虽(suī )勉(miǎn )强(qiáng )含(hán )容(róng ),非(fēi )曩(nǎng )时(shí )之(zhī )豁(huō )如(rú )。”上(shàng )乃(nǎi )更(gèng )加(jiā )优(yōu )赐(cì ),拜(bài )监(jiān )察(chá )御(yù )史(shǐ )。

中(zhōng )书(shū )舍(shě )人(rén )高(gāo )季(jì )辅(fǔ )上(shàng )言(yán ):“外(wài )官(guān )卑(bēi )品(pǐn ),犹(yóu )未(wèi )得(dé )禄(lù ),饥(jī )寒(hán )切(qiē )身(shēn ),难(nán )保(bǎo )清(qīng )白(bái ),今(jīn )仓(cāng )廪(lǐn )浸(jìn )实(shí ),宜(yí )量(liàng )加(jiā )优(yōu )给(gěi ),然(rán )后(hòu )可(kě )责(zé )以(yǐ )不(bú )贪(tān ),严(yán )设(shè )科(kē )禁(jìn )。又(yòu ),密(mì )王(wáng )元(yuán )晓(xiǎo )等(děng )皆(jiē )陛(bì )下(xià )之(zhī )弟(dì ),比(bǐ )见(jiàn )帝(dì )子(zǐ )拜(bài )诸(zhū )叔(shū ),叔(shū )皆(jiē )答(dá )拜(bài ),紊(wěn )乱(luàn )昭(zhāo )穆(mù ),宜(yí )训(xùn )之(zhī )以(yǐ )礼(lǐ )。”书(shū )奏(zòu ),上(shàng )善(shàn )之(zhī )。

西(xī )突(tū )厥(jué )咄(duō )陆(lù )可(kě )汗(hàn )卒(zú ),其(qí )弟(dì )同(tóng )娥(é )设(shè )立(lì ),是(shì )为(wéi )沙(shā )钵(bō )罗(luó )咥(xī )利(lì )失(shī )可(kě )汗(hàn )。

贞(zhēn )观(guān )九(jiǔ )年(nián )乙(yǐ )未(wèi ),公(gōng )元(yuán )六(liù )三(sān )五(wǔ )年(nián )

春(chūn ),正(zhèng )月(yuè ),党(dǎng )项(xiàng )先(xiān )内(nèi )属(shǔ )者(zhě )皆(jiē )叛(pàn )归(guī )吐(tǔ )谷(gǔ )浑(hún )。三(sān )月(yuè ),庚(gēng )辰(chén ),洮(táo )州(zhōu )羌(qiāng )叛(pàn )入(rù )吐(tǔ )谷(gǔ )浑(hún ),杀(shā )刺(cì )史(shǐ )孔(kǒng )长(zhǎng )秀(xiù )。

壬(rén )辰(chén ),赦(shè )天(tiān )下(xià )。

乙(yǐ )酉(yǒu ),盐(yán )泽(zé )道(dào )行(háng )军(jūn )总(zǒng )管(guǎn )高(gāo )甑(zèng )生(shēng )击(jī )叛(pàn )羌(qiāng ),破(pò )之(zhī )。

庚(gēng )寅(yín ),诏(zhào ):民(mín )赀(zī )分(fèn )三(sān )等(děng )未(wèi )尽(jìn )其(qí )详(xiáng ),宜(yí )分(fèn )九(jiǔ )等(děng )。

上(shàng )谓(wèi )魏(wèi )征(zhēng )曰(yuē ):“齐(qí )后(hòu )主(zhǔ )、周(zhōu )天(tiān )元(yuán )皆(jiē )重(zhòng )敛(liǎn )百(bǎi )姓(xìng ),厚(hòu )自(zì )奉(fèng )养(yǎng ),力(lì )竭(jié )而(ér )亡(wáng )。譬(pì )如(rú )馋(chán )人(rén )自(zì )噉(dàn )其(qí )肉(ròu ),肉(ròu )尽(jìn )而(ér )毙(bì ),何(hé )其(qí )愚(yú )也(yě )!然(rán )二(èr )主(zhǔ )孰(shú )为(wéi )优(yōu )劣(liè )?”对(duì )曰(yuē ):“齐(qí )后(hòu )主(zhǔ )懦(nuò )弱(ruò ),政(zhèng )出(chū )多(duō )门(mén );周(zhōu )天(tiān )元(yuán )骄(jiāo )暴(bào ),威(wēi )福(fú )在(zài )己(jǐ );虽(suī )同(tóng )为(wéi )亡(wáng )国(guó ),齐(qí )主(zhǔ )尤(yóu )劣(liè )也(yě )。”

夏(xià ),闰(rùn )四(sì )月(yuè ),癸(guǐ )酉(yǒu ),任(rèn )城(chéng )王(wáng )道(dào )宗(zōng )败(bài )吐(tǔ )谷(gǔ )浑(hún )于(yú )库(kù )山(shān )。吐(tǔ )谷(gǔ )浑(hún )可(kě )汗(hàn )伏(fú )允(yǔn )悉(xī )烧(shāo )野(yě )草(cǎo ),轻(qīng )兵(bīng )走(zǒu )入(rù )碛(qì )。诸(zhū )将(jiāng )以(yǐ )为(wéi )“马(mǎ )无(wú )草(cǎo ),疲(pí )瘦(shòu ),未(wèi )可(kě )深(shēn )入(rù )。”侯(hóu )君(jūn )集(jí )曰(yuē ):“不(bú )然(rán )。向(xiàng )者(zhě )段(duàn )志(zhì )玄(xuán )军(jūn )还(hái ),才(cái )及(jí )鄯(shàn )州(zhōu ),虏(lǔ )已(yǐ )至(zhì )其(qí )城(chéng )下(xià )。盖(gài )虏(lǔ )犹(yóu )完(wán )实(shí ),众(zhòng )为(wéi )之(zhī )用(yòng )故(gù )也(yě )。今(jīn )一(yī )败(bài )之(zhī )后(hòu ),鼠(shǔ )逃(táo )鸟(niǎo )散(sàn ),斥(chì )候(hòu )亦(yì )绝(jué ),君(jūn )臣(chén )携(xié )离(lí ),父(fù )子(zǐ )相(xiàng )失(shī ),取(qǔ )之(zhī )易(yì )于(yú )拾(shí )芥(jiè )。此(cǐ )而(ér )不(bú )乘(chéng ),后(hòu )必(bì )悔(huǐ )之(zhī )。”李(lǐ )靖(jìng )从(cóng )之(zhī )。中(zhōng )分(fèn )其(qí )军(jūn )为(wéi )两(liǎng )道(dào ):靖(jìng )与(yǔ )薛(xuē )万(wàn )均(jūn )、李(lǐ )大(dà )亮(liàng )由(yóu )北(běi )道(dào ),君(jūn )集(jí )与(yǔ )任(rèn )城(chéng )王(wáng )道(dào )宗(zōng )由(yóu )南(nán )道(dào )。戊(wù )子(zǐ ),靖(jìng )部(bù )将(jiāng )薛(xuē )孤(gū )儿(ér )败(bài )吐(tǔ )谷(gǔ )浑(hún )于(yú )曼(màn )头(tóu )山(shān ),斩(zhǎn )其(qí )名(míng )王(wáng ),大(dà )获(huò )杂(zá )畜(chù ),以(yǐ )充(chōng )军(jūn )食(shí )。癸(guǐ )巳(sì ),靖(jìng )等(děng )败(bài )吐(tǔ )谷(gǔ )浑(hún )于(yú )牛(niú )心(xīn )堆(duī ),又(yòu )败(bài )诸(zhū )赤(chì )水(shuǐ )原(yuán )。侯(hóu )君(jūn )集(jí )、任(rèn )城(chéng )王(wáng )道(dào )宗(zōng )引(yǐn )兵(bīng )行(háng )无(wú )人(rén )之(zhī )境(jìng )二(èr )千(qiān )馀(yú )里(lǐ ),盛(shèng )夏(xià )降(jiàng )霜(shuāng ),经(jīng )破(pò )逻(luó )真(zhēn )谷(gǔ ),其(qí )地(dì )无(wú )水(shuǐ ),人(rén )龁(hé )冰(bīng ),马(mǎ )啖(dàn )雪(xuě )。五(wǔ )月(yuè ),追(zhuī )及(jí )伏(fú )允(yǔn )于(yú )乌(wū )海(hǎi ),与(yǔ )战(zhàn ),大(dà )破(pò )之(zhī ),获(huò )其(qí )名(míng )王(wáng )。薛(xuē )万(wàn )均(jūn )、薛(xuē )万(wàn )彻(chè )又(yòu )败(bài )天(tiān )柱(zhù )王(wáng )于(yú )寺(sì )海(hǎi )。

上(shàng )皇(huáng )自(zì )去(qù )秋(qiū )得(dé )风(fēng )疾(jí ),庚(gēng )子(zǐ ),崩(bēng )于(yú )垂(chuí )拱(gǒng )殿(diàn )。甲(jiǎ )辰(chén ),群(qún )臣(chén )请(qǐng )上(shàng )准(zhǔn )遗(yí )诰(gào )视(shì )军(jūn )国(guó )大(dà )事(shì ),上(shàng )不(bú )许(xǔ )。乙(yǐ )巳(sì ),诏(zhào )太(tài )子(zǐ )承(chéng )乾(qián )于(yú )东(dōng )宫(gōng )平(píng )决(jué )庶(shù )政(zhèng )。

赤(chì )水(shuǐ )之(zhī )战(zhàn ),薛(xuē )万(wàn )均(jūn )、薛(xuē )万(wàn )彻(chè )轻(qīng )骑(qí )先(xiān )进(jìn ),为(wéi )吐(tǔ )谷(gǔ )浑(hún )所(suǒ )围(wéi ),兄(xiōng )弟(dì )皆(jiē )中(zhōng )枪(qiāng ),失(shī )马(mǎ )步(bù )斗(dòu ),从(cóng )骑(qí )死(sǐ )者(zhě )什(shí )六(liù )七(qī ),左(zuǒ )领(lǐng )军(jūn )将(jiāng )军(jūn )契(qì )苾(bì )何(hé )力(lì )将(jiāng )数(shù )百(bǎi )骑(qí )救(jiù )之(zhī ),竭(jié )力(lì )奋(fèn )击(jī ),所(suǒ )向(xiàng )披(pī )靡(mí ),万(wàn )均(jūn )、万(wàn )彻(chè )由(yóu )是(shì )得(dé )免(miǎn )。李(lǐ )大(dà )亮(liàng )败(bài )吐(tǔ )谷(gǔ )浑(hún )于(yú )蜀(shǔ )浑(hún )山(shān ),获(huò )其(qí )名(míng )王(wáng )二(èr )十(shí )人(rén )。将(jiāng )军(jūn )执(zhí )失(shī )思(sī )力(lì )败(bài )吐(tǔ )谷(gǔ )浑(hún )于(yú )居(jū )茹(rú )川(chuān )。李(lǐ )靖(jìng )督(dū )诸(zhū )军(jūn )经(jīng )积(jī )石(shí )山(shān )河(hé )源(yuán ),至(zhì )且(qiě )末(mò ),穷(qióng )其(qí )西(xī )境(jìng )。闻(wén )伏(fú )允(yǔn )在(zài )突(tū )伦(lún )川(chuān ),将(jiāng )奔(bēn )于(yú )阗(tián ),契(qì )苾(bì )何(hé )力(lì )欲(yù )追(zhuī )袭(xí )之(zhī )。薛(xuē )万(wàn )均(jūn )惩(chéng )其(qí )前(qián )败(bài ),固(gù )言(yán )不(bú )可(kě )。何(hé )力(lì )曰(yuē ):“虏(lǔ )非(fēi )有(yǒu )城(chéng )郭(guō ),随(suí )水(shuǐ )草(cǎo )迁(qiān )徙(xǐ ),若(ruò )不(bú )因(yīn )其(qí )聚(jù )居(jū )袭(xí )取(qǔ )之(zhī ),一(yī )朝(cháo )云(yún )散(sàn ),岂(qǐ )得(dé )复(fù )倾(qīng )其(qí )巢(cháo )穴(xué )邪(xié )!”自(zì )选(xuǎn )骁(xiāo )骑(qí )千(qiān )馀(yú ),直(zhí )趣(qù )突(tū )伦(lún )川(chuān ),万(wàn )均(jūn )乃(nǎi )引(yǐn )兵(bīng )从(cóng )之(zhī )。碛(qì )中(zhōng )乏(fá )水(shuǐ ),将(jiāng )士(shì )刺(cì )马(mǎ )血(xuè )饮(yǐn )之(zhī )。袭(xí )破(pò )伏(fú )允(yǔn )牙(yá )帐(zhàng ),斩(zhǎn )首(shǒu )数(shù )千(qiān )级(jí ),获(huò )杂(zá )畜(chù )二(èr )十(shí )馀(yú )万(wàn ),伏(fú )允(yǔn )脱(tuō )身(shēn )走(zǒu ),俘(fú )其(qí )妻(qī )子(zǐ )。侯(hóu )君(jūn )集(jí )等(děng )进(jìn )逾(yú )星(xīng )宿(xiǔ )川(chuān ),至(zhì )柏(bǎi )海(hǎi ),还(hái )与(yǔ )李(lǐ )靖(jìng )军(jūn )合(hé )。

大(dà )宁(níng )王(wáng )顺(shùn ),隋(suí )氏(shì )之(zhī )甥(shēng )、伏(fú )允(yǔn )之(zhī )嫡(dí )子(zǐ )也(yě ),为(wéi )侍(shì )子(zǐ )于(yú )隋(suí ),久(jiǔ )不(bú )得(dé )归(guī ),伏(fú )允(yǔn )立(lì )它(tā )子(zǐ )为(wéi )太(tài )子(zǐ ),及(jí )归(guī ),意(yì )常(cháng )怏(yàng )怏(yàng )。会(huì )李(lǐ )靖(jìng )破(pò )其(qí )国(guó ),国(guó )人(rén )穷(qióng )蹙(cù ),怨(yuàn )天(tiān )柱(zhù )王(wáng );顺(shùn )因(yīn )众(zhòng )心(xīn ),斩(zhǎn )天(tiān )柱(zhù )王(wáng ),举(jǔ )国(guó )请(qǐng )降(jiàng )。伏(fú )允(yǔn )帅(shuài )千(qiān )馀(yú )骑(qí )逃(táo )碛(qì )中(zhōng ),十(shí )馀(yú )日(rì ),众(zhòng )散(sàn )稍(shāo )尽(jìn ),为(wéi )左(zuǒ )右(yòu )所(suǒ )杀(shā )。国(guó )人(rén )立(lì )顺(shùn )为(wéi )可(kě )汗(hàn )。壬(rén )子(zǐ ),李(lǐ )靖(jìng )奏(zòu )平(píng )吐(tǔ )谷(gǔ )浑(hún )。乙(yǐ )卯(mǎo ),诏(zhào )复(fù )其(qí )国(guó ),以(yǐ )慕(mù )容(róng )顺(shùn )为(wéi )西(xī )平(píng )郡(jùn )王(wáng )、趉(jú )故(gù )吕(lǚ )乌(wū )甘(gān )豆(dòu )可(kě )汗(hàn )。上(shàng )虑(lǜ )顺(shùn )未(wèi )能(néng )服(fú )其(qí )众(zhòng ),仍(réng )命(mìng )李(lǐ )大(dà )亮(liàng )将(jiāng )精(jīng )兵(bīng )数(shù )千(qiān )为(wéi )其(qí )声(shēng )援(yuán )。

六(liù )月(yuè ),己(jǐ )丑(chǒu ),群(qún )臣(chén )复(fù )请(qǐng )听(tīng )政(zhèng ),上(shàng )许(xǔ )之(zhī ),其(qí )细(xì )务(wù )仍(réng )委(wěi )太(tài )子(zǐ ),太(tài )子(zǐ )颇(pō )能(néng )听(tīng )断(duàn )。是(shì )后(hòu )上(shàng )每(měi )出(chū )行(háng )幸(xìng ),常(cháng )令(lìng )居(jū )守(shǒu )监(jiān )国(guó )。

秋(qiū ),七(qī )月(yuè ),庚(gēng )子(zǐ ),盐(yán )泽(zé )道(dào )行(háng )军(jūn )副(fù )总(zǒng )管(guǎn )刘(liú )德(dé )敏(mǐn )击(jī )叛(pàn )羌(qiāng ),破(pò )之(zhī )。

丁(dīng )巳(sì ),诏(zhào ):“山(shān )陵(líng )依(yī )汉(hàn )长(zhǎng )陵(líng )故(gù )事(shì ),务(wù )存(cún )隆(lóng )厚(hòu )。”期(qī )限(xiàn )既(jì )促(cù ),功(gōng )不(bú )能(néng )及(jí )。秘(mì )书(shū )监(jiān )虞(yú )世(shì )南(nán )上(shàng )疏(shū ),以(yǐ )为(wéi ):“圣(shèng )人(rén )薄(báo )葬(zàng )其(qí )亲(qīn ),非(fēi )不(bú )孝(xiào )也(yě ),深(shēn )思(sī )远(yuǎn )虑(lǜ ),以(yǐ )厚(hòu )葬(zàng )适(shì )足(zú )为(wéi )亲(qīn )之(zhī )累(lèi ),故(gù )不(bú )为(wéi )耳(ěr )。昔(xī )张(zhāng )释(shì )之(zhī )言(yán ):‘使(shǐ )其(qí )中(zhōng )有(yǒu )可(kě )欲(yù ),虽(suī )锢(gù )南(nán )山(shān )犹(yóu )有(yǒu )隙(xì )。’刘(liú )向(xiàng )言(yán ):‘死(sǐ )者(zhě )无(wú )终(zhōng )极(jí )而(ér )国(guó )家(jiā )有(yǒu )废(fèi )兴(xìng ),释(shì )之(zhī )之(zhī )言(yán ),为(wéi )无(wú )穷(qióng )计(jì )也(yě )。’其(qí )言(yán )深(shēn )切(qiē ),诚(chéng )合(hé )至(zhì )理(lǐ )。伏(fú )惟(wéi )陛(bì )下(xià )圣(shèng )德(dé )度(dù )越(yuè )唐(táng )、虞(yú ),而(ér )厚(hòu )葬(zàng )其(qí )亲(qīn )乃(nǎi )以(yǐ )秦(qín )、汉(hàn )为(wéi )法(fǎ ),臣(chén )窃(qiè )为(wéi )陛(bì )下(xià )不(bú )取(qǔ )。虽(suī )复(fù )不(bú )藏(cáng )金(jīn )玉(yù ),后(hòu )世(shì )但(dàn )见(jiàn )丘(qiū )垄(lǒng )如(rú )此(cǐ )其(qí )大(dà ),安(ān )知(zhī )其(qí )中(zhōng )无(wú )金(jīn )玉(yù )邪(xié )!且(qiě )今(jīn )释(shì )服(fú )已(yǐ )依(yī )霸(bà )陵(líng ),而(ér )丘(qiū )垄(lǒng )之(zhī )制(zhì )独(dú )依(yī )长(zhǎng )陵(líng ),恐(kǒng )非(fēi )所(suǒ )宜(yí )。伏(fú )愿(yuàn )依(yī )《白(bái )虎(hǔ )通(tōng )》为(wéi )三(sān )仞(rèn )之(zhī )坟(fén ),器(qì )物(wù )制(zhì )度(dù ),率(lǜ )皆(jiē )节(jiē )损(sǔn ),仍(réng )刻(kè )石(shí )立(lì )之(zhī )陵(líng )旁(páng ),别(bié )书(shū )一(yī )通(tōng ),藏(cáng )之(zhī )宗(zōng )庙(miào ),用(yòng )为(wéi )子(zǐ )孙(sūn )永(yǒng )久(jiǔ )之(zhī )法(fǎ )。”疏(shū )奏(zòu ),不(bú )报(bào )。世(shì )南(nán )复(fù )上(shàng )疏(shū ),以(yǐ )为(wéi ):“汉(hàn )天(tiān )子(zǐ )即(jí )位(wèi )即(jí )营(yíng )山(shān )陵(líng ),远(yuǎn )者(zhě )五(wǔ )十(shí )馀(yú )年(nián );今(jīn )以(yǐ )数(shù )月(yuè )之(zhī )间(jiān )为(wéi )数(shù )十(shí )年(nián )之(zhī )功(gōng ),恐(kǒng )于(yú )人(rén )力(lì )有(yǒu )所(suǒ )不(bú )逮(dǎi )。”上(shàng )乃(nǎi )以(yǐ )世(shì )南(nán )疏(shū )授(shòu )有(yǒu )司(sī ),令(lìng )详(xiáng )处(chù )其(qí )宜(yí )。房(fáng )玄(xuán )龄(líng )等(děng )议(yì ),以(yǐ )为(wéi ):“汉(hàn )长(zhǎng )陵(líng )高(gāo )九(jiǔ )丈(zhàng ),原(yuán )陵(líng )高(gāo )六(liù )丈(zhàng ),今(jīn )九(jiǔ )丈(zhàng )则(zé )太(tài )崇(chóng ),三(sān )仞(rèn )则(zé )太(tài )卑(bēi ),请(qǐng )依(yī )原(yuán )陵(líng )之(zhī )制(zhì )。”从(cóng )之(zhī )。

辛(xīn )亥(hài ),诏(zhào ):“国(guó )初(chū )草(cǎo )创(chuàng ),宗(zōng )庙(miào )之(zhī )制(zhì )未(wèi )备(bèi ),今(jīn )将(jiāng )迁(qiān )祔(fù ),宜(yí )令(lìng )礼(lǐ )官(guān )详(xiáng )议(yì )。”谏(jiàn )议(yì )大(dà )夫(fū )硃(zhū )子(zǐ )奢(shē )请(qǐng )立(lì )三(sān )昭(zhāo )三(sān )穆(mù )而(ér )虚(xū )太(tài )祖(zǔ )之(zhī )位(wèi )。于(yú )是(shì )增(zēng )修(xiū )太(tài )庙(miào ),祔(fù )弘(hóng )农(nóng )府(fǔ )君(jūn )及(jí )高(gāo )祖(zǔ )并(bìng )旧(jiù )神(shén )主(zhǔ )四(sì )为(wéi )六(liù )室(shì )。房(fáng )玄(xuán )龄(líng )等(děng )议(yì )以(yǐ )凉(liáng )武(wǔ )昭(zhāo )王(wáng )为(wéi )始(shǐ )祖(zǔ )。左(zuǒ )庶(shù )子(zǐ )于(yú )志(zhì )宁(níng )议(yì )以(yǐ )为(wéi )武(wǔ )昭(zhāo )王(wáng )非(fēi )王(wáng )业(yè )所(suǒ )因(yīn ),不(bú )可(kě )为(wéi )始(shǐ )祖(zǔ );上(shàng )从(cóng )之(zhī )。

党(dǎng )项(xiàng )寇(kòu )叠(dié )州(zhōu )。

李(lǐ )靖(jìng )之(zhī )击(jī )吐(tǔ )谷(gǔ )浑(hún )也(yě ),厚(hòu )赂(lù )党(dǎng )项(xiàng ),使(shǐ )为(wéi )乡(xiāng )导(dǎo )。党(dǎng )项(xiàng )酋(qiú )长(zhǎng )拓(tuò )跋(bá )赤(chì )辞(cí )来(lái ),谓(wèi )诸(zhū )将(jiāng )曰(yuē ):“隋(suí )人(rén )无(wú )信(xìn ),喜(xǐ )暴(bào )掠(luě )我(wǒ )。今(jīn )诸(zhū )军(jūn )苟(gǒu )无(wú )异(yì )心(xīn ),我(wǒ )请(qǐng )供(gòng )其(qí )资(zī )粮(liáng );如(rú )或(huò )不(bú )然(rán ),我(wǒ )将(jiāng )据(jù )险(xiǎn )以(yǐ )塞(sāi )诸(zhū )军(jūn )之(zhī )道(dào )。”诸(zhū )将(jiāng )与(yǔ )之(zhī )盟(méng )而(ér )遣(qiǎn )之(zhī )。赤(chì )水(shuǐ )道(dào )行(háng )军(jūn )总(zǒng )管(guǎn )李(lǐ )道(dào )彦(yàn )行(háng )至(zhì )阔(kuò )水(shuǐ ),见(jiàn )赤(chì )辞(cí )无(wú )备(bèi ),袭(xí )之(zhī ),获(huò )牛(niú )羊(yáng )数(shù )千(qiān )头(tóu )。于(yú )是(shì )群(qún )羌(qiāng )怨(yuàn )怒(nù ),屯(tún )野(yě )狐(hú )峡(xiá ),道(dào )彦(yàn )不(bú )得(dé )进(jìn );赤(chì )辞(cí )击(jī )之(zhī ),道(dào )彦(yàn )大(dà )败(bài ),死(sǐ )者(zhě )数(shù )万(wàn ),退(tuì )保(bǎo )松(sōng )州(zhōu )。左(zuǒ )骁(xiāo )卫(wèi )将(jiāng )军(jūn )樊(fán )兴(xìng )逗(dòu )遛(liú )失(shī )军(jūn )期(qī ),士(shì )卒(zú )失(shī )亡(wáng )多(duō )。乙(yǐ )卯(mǎo ),道(dào )彦(yàn )、兴(xìng )皆(jiē )坐(zuò )减(jiǎn )死(sǐ )徙(xǐ )边(biān )。

上(shàng )遣(qiǎn )使(shǐ )劳(láo )诸(zhū )将(jiāng )于(yú )大(dà )斗(dòu )拔(bá )谷(gǔ ),薛(xuē )万(wàn )均(jūn )排(pái )毁(huǐ )契(qì )苾(bì )何(hé )力(lì ),自(zì )称(chēng )己(jǐ )功(gōng )。何(hé )力(lì )不(bú )胜(shèng )忿(fèn ),拔(bá )刀(dāo )起(qǐ ),欲(yù )杀(shā )万(wàn )均(jūn ),诸(zhū )将(jiāng )救(jiù )止(zhǐ )之(zhī )。上(shàng )闻(wén )之(zhī ),以(yǐ )让(ràng )何(hé )力(lì ),何(hé )力(lì )具(jù )言(yán )其(qí )状(zhuàng ),上(shàng )怒(nù ),欲(yù )解(jiě )万(wàn )均(jūn )官(guān )以(yǐ )授(shòu )何(hé )力(lì ),何(hé )力(lì )固(gù )辞(cí ),曰(yuē ):“陛(bì )下(xià )以(yǐ )臣(chén )之(zhī )故(gù )解(jiě )万(wàn )均(jūn )官(guān ),群(qún )胡(hú )无(wú )知(zhī ),以(yǐ )陛(bì )下(xià )为(wéi )重(zhòng )胡(hú )轻(qīng )汉(hàn ),转(zhuǎn )相(xiàng )诬(wū )告(gào ),驰(chí )竞(jìng )必(bì )多(duō )。且(qiě )使(shǐ )胡(hú )人(rén )谓(wèi )诸(zhū )将(jiāng )皆(jiē )如(rú )万(wàn )均(jūn ),将(jiāng )有(yǒu )轻(qīng )汉(hàn )之(zhī )心(xīn )。”上(shàng )善(shàn )之(zhī )而(ér )止(zhǐ )。寻(xún )令(lìng )宿(xiǔ )卫(wèi )北(běi )门(mén ),检(jiǎn )校(xiào )屯(tún )营(yíng )事(shì ),尚(shàng )宗(zōng )女(nǚ )临(lín )洮(táo )县(xiàn )主(zhǔ )。

岷(mín )州(zhōu )都(dōu )督(dū )、盐(yán )泽(zé )道(dào )行(háng )军(jūn )总(zǒng )管(guǎn )高(gāo )甑(zèng )生(shēng )后(hòu )军(jūn )期(qī ),李(lǐ )靖(jìng )按(àn )之(zhī )。甑(zèng )生(shēng )恨(hèn )靖(jìng ),诬(wū )告(gào )靖(jìng )谋(móu )反(fǎn ),按(àn )验(yàn )无(wú )状(zhuàng )。八(bā )月(yuè ),庚(gēng )辰(chén ),甑(zèng )生(shēng )坐(zuò )减(jiǎn )死(sǐ )徙(xǐ )边(biān )。或(huò )言(yán ):“甑(zèng )生(shēng ),秦(qín )府(fǔ )功(gōng )臣(chén ),宽(kuān )其(qí )罪(zuì )。”上(shàng )曰(yuē ):“甑(zèng )生(shēng )违(wéi )李(lǐ )靖(jìng )节(jiē )度(dù ),又(yòu )诬(wū )其(qí )反(fǎn ),此(cǐ )而(ér )可(kě )宽(kuān ),法(fǎ )将(jiāng )安(ān )施(shī )!且(qiě )国(guó )家(jiā )自(zì )起(qǐ )晋(jìn )阳(yáng ),功(gōng )臣(chén )多(duō )矣(yǐ ),若(ruò )甑(zèng )生(shēng )获(huò )免(miǎn ),则(zé )人(rén )人(rén )犯(fàn )法(fǎ ),安(ān )可(kě )复(fù )禁(jìn )乎(hū )!我(wǒ )于(yú )旧(jiù )勋(xūn ),未(wèi )尝(cháng )忘(wàng )也(yě ),为(wéi )此(cǐ )不(bú )敢(gǎn )赦(shè )耳(ěr )。”李(lǐ )靖(jìng )自(zì )是(shì )阖(hé )门(mén )杜(dù )绝(jué )宾(bīn )客(kè ),虽(suī )亲(qīn )戚(qī )不(bú )得(dé )妄(wàng )见(jiàn )也(yě )。

上(shàng )欲(yù )自(zì )诣(yì )园(yuán )陵(líng ),群(qún )臣(chén )以(yǐ )上(shàng )哀(āi )毁(huǐ )羸(léi )瘠(jí ),固(gù )谏(jiàn )而(ér )止(zhǐ )。

冬(dōng ),十(shí )月(yuè ),乙(yǐ )亥(hài ),处(chù )月(yuè )初(chū )遣(qiǎn )使(shǐ )入(rù )贡(gòng )。处(chù )月(yuè )、处(chù )密(mì ),皆(jiē )西(xī )突(tū )厥(jué )之(zhī )别(bié )部(bù )也(yě )。

庚(gēng )寅(yín ),葬(zàng )太(tài )武(wǔ )皇(huáng )帝(dì )于(yú )献(xiàn )陵(líng ),庙(miào )号(hào )高(gāo )祖(zǔ );以(yǐ )穆(mù )皇(huáng )后(hòu )祔(fù )葬(zàng ),加(jiā )号(hào )太(tài )穆(mù )皇(huáng )后(hòu )。

十(shí )一(yī )月(yuè ),庚(gēng )戌(xū ),诏(zhào )议(yì )于(yú )太(tài )原(yuán )立(lì )高(gāo )祖(zǔ )庙(miào )。秘(mì )书(shū )监(jiān )颜(yán )师(shī )古(gǔ )议(yì ),以(yǐ )为(wéi ):“寝(qǐn )庙(miào )庆(qìng )在(zài )京(jīng )师(shī ),汉(hàn )世(shì )郡(jùn )国(guó )立(lì )庙(miào ),非(fēi )礼(lǐ )。”乃(nǎi )止(zhǐ )。

戊(wù )午(wǔ ),以(yǐ )光(guāng )禄(lù )大(dà )夫(fū )萧(xiāo )瑀(yǔ )为(wéi )特(tè )进(jìn ),复(fù )令(lìng )参(cān )预(yù )政(zhèng )事(shì )。上(shàng )曰(yuē ):“武(wǔ )德(dé )六(liù )年(nián )以(yǐ )后(hòu ),高(gāo )祖(zǔ )有(yǒu )废(fèi )立(lì )之(zhī )心(xīn )而(ér )未(wèi )定(dìng ),我(wǒ )不(bú )为(wéi )兄(xiōng )弟(dì )所(suǒ )容(róng ),实(shí )有(yǒu )功(gōng )高(gāo )不(bú )赏(shǎng )之(zhī )惧(jù )。斯(sī )人(rén )也(yě ),不(bú )可(kě )以(yǐ )利(lì )诱(yòu ),不(bú )可(kě )以(yǐ )死(sǐ )胁(xié ),真(zhēn )社(shè )稷(jì )臣(chén )也(yě )!”因(yīn )赐(cì )瑀(yǔ )诗(shī )曰(yuē ):“疾(jí )风(fēng )知(zhī )劲(jìn )草(cǎo ),板(bǎn )荡(dàng )识(shí )诚(chéng )臣(chén )。”又(yòu )谓(wèi )瑀(yǔ )曰(yuē ):“卿(qīng )之(zhī )忠(zhōng )直(zhí ),古(gǔ )人(rén )不(bú )过(guò );然(rán )善(shàn )恶(è )太(tài )明(míng ),亦(yì )有(yǒu )时(shí )而(ér )失(shī )。”瑀(yǔ )再(zài )拜(bài )谢(xiè )。魏(wèi )征(zhēng )曰(yuē ):“瑀(yǔ )违(wéi )众(zhòng )孤(gū )立(lì ),唯(wéi )陛(bì )下(xià )知(zhī )其(qí )忠(zhōng )劲(jìn ),向(xiàng )不(bú )遇(yù )圣(shèng )明(míng ),求(qiú )免(miǎn )难(nán )矣(yǐ )!”

特(tè )进(jìn )李(lǐ )靖(jìng )上(shàng )书(shū ),请(qǐng )依(yī )遗(yí )诰(gào ),御(yù )常(cháng )服(fú ),临(lín )正(zhèng )殿(diàn );弗(fú )许(xǔ )。

吐(tǔ )谷(gǔ )浑(hún )甘(gān )豆(dòu )可(kě )汗(hàn )久(jiǔ )质(zhì )中(zhōng )国(guó ),国(guó )人(rén )不(bú )附(fù ),竟(jìng )为(wéi )其(qí )下(xià )所(suǒ )杀(shā )。子(zǐ )燕(yàn )王(wáng )诺(nuò )曷(hé )钵(bō )立(lì )。诺(nuò )曷(hé )钵(bō )幼(yòu ),大(dà )臣(chén )争(zhēng )权(quán ),国(guó )中(zhōng )大(dà )乱(luàn )。十(shí )二(èr )月(yuè ),诏(zhào )兵(bīng )部(bù )尚(shàng )书(shū )侯(hóu )君(jūn )集(jí )等(děng )将(jiāng )兵(bīng )援(yuán )之(zhī );先(xiān )遣(qiǎn )使(shǐ )者(zhě )谕(yù )解(jiě ),有(yǒu )不(bú )奉(fèng )诏(zhào )者(zhě ),随(suí )宜(yí )讨(tǎo )之(zhī )。

贞(zhēn )观(guān )十(shí )年(nián )丙(bǐng )申(shēn ),公(gōng )元(yuán )六(liù )三(sān )六(liù )年(nián )

春(chūn ),正(zhèng )月(yuè ),甲(jiǎ )午(wǔ ),上(shàng )始(shǐ )亲(qīn )听(tīng )政(zhèng )。

辛(xīn )丑(chǒu ),以(yǐ )突(tū )厥(jué )拓(tuò )设(shè )阿(ā )史(shǐ )那(nà )社(shè )尔(ěr )为(wéi )左(zuǒ )骁(xiāo )卫(wèi )大(dà )将(jiāng )军(jūn )。社(shè )尔(ěr ),处(chù )罗(luó )可(kě )汗(hàn )之(zhī )子(zǐ )也(yě ),年(nián )十(shí )一(yī ),以(yǐ )智(zhì )略(luè )闻(wén )。可(kě )汗(hàn )以(yǐ )为(wéi )拓(tuò )设(shè ),建(jiàn )牙(yá )于(yú )碛(qì )北(běi ),与(yǔ )欲(yù )谷(gǔ )设(shè )分(fèn )统(tǒng )敕(chì )勒(lè )诸(zhū )部(bù ),居(jū )官(guān )十(shí )年(nián ),未(wèi )尝(cháng )有(yǒu )所(suǒ )赋(fù )敛(liǎn )。诸(zhū )设(shè )或(huò )鄙(bǐ )其(qí )不(bú )能(néng )为(wéi )富(fù )贵(guì ),社(shè )尔(ěr )曰(yuē ):“部(bù )落(luò )苟(gǒu )丰(fēng ),于(yú )我(wǒ )足(zú )矣(yǐ )。”诸(zhū )设(shè )惭(cán )服(fú )。及(jí )薛(xuē )延(yán )陀(tuó )叛(pàn ),攻(gōng )破(pò )欲(yù )谷(gǔ )设(shè ),社(shè )尔(ěr )兵(bīng )亦(yì )败(bài ),将(jiāng )其(qí )馀(yú )众(zhòng )走(zǒu )保(bǎo )西(xī )陲(chuí )。颉(jié )利(lì )可(kě )汗(hàn )既(jì )亡(wáng ),西(xī )突(tū )厥(jué )亦(yì )乱(luàn ),咄(duō )陆(lù )可(kě )汗(hàn )兄(xiōng )弟(dì )争(zhēng )国(guó )。社(shè )尔(ěr )诈(zhà )往(wǎng )降(jiàng )之(zhī ),引(yǐn )兵(bīng )袭(xí )破(pò )西(xī )突(tū )厥(jué ),取(qǔ )其(qí )地(dì )几(jǐ )半(bàn ),有(yǒu )众(zhòng )十(shí )馀(yú )万(wàn ),自(zì )称(chēng )答(dá )布(bù )可(kě )汗(hàn )。社(shè )尔(ěr )乃(nǎi )谓(wèi )诸(zhū )部(bù )曰(yuē ):“首(shǒu )为(wéi )乱(luàn )破(pò )我(wǒ )国(guó )者(zhě ),薛(xuē )延(yán )陀(tuó )也(yě ),我(wǒ )当(dāng )为(wéi )先(xiān )可(kě )汗(hàn )报(bào )仇(chóu )击(jī )灭(miè )之(zhī )。”诸(zhū )部(bù )皆(jiē )谏(jiàn )曰(yuē ):“新(xīn )得(dé )西(xī )方(fāng ),宜(yí )且(qiě )留(liú )镇(zhèn )抚(fǔ )。今(jīn )遽(jù )舍(shě )之(zhī )远(yuǎn )去(qù ),西(xī )突(tū )厥(jué )必(bì )来(lái )取(qǔ )其(qí )故(gù )地(dì )。”社(shè )尔(ěr )不(bú )从(cóng ),击(jī )薛(xuē )延(yán )陀(tuó )于(yú )碛(qì )北(běi ),连(lián )兵(bīng )百(bǎi )馀(yú )日(rì )。会(huì )咥(xī )利(lì )失(shī )可(kě )汗(hàn )立(lì ),社(shè )尔(ěr )之(zhī )众(zhòng )苦(kǔ )于(yú )久(jiǔ )役(yì ),多(duō )弃(qì )社(shè )尔(ěr )逃(táo )归(guī )。薛(xuē )延(yán )陀(tuó )纵(zòng )兵(bīng )击(jī )之(zhī ),社(shè )尔(ěr )大(dà )败(bài ),走(zǒu )保(bǎo )高(gāo )昌(chāng ),其(qí )旧(jiù )兵(bīng )在(zài )者(zhě )才(cái )万(wàn )馀(yú )家(jiā ),又(yòu )畏(wèi )西(xī )突(tū )厥(jué )之(zhī )逼(bī ),遂(suí )帅(shuài )众(zhòng )来(lái )降(jiàng )。敕(chì )处(chù )其(qí )部(bù )落(luò )于(yú )灵(líng )州(zhōu )之(zhī )北(běi ),留(liú )社(shè )尔(ěr )于(yú )长(zhǎng )安(ān ),尚(shàng )皇(huáng )妹(mèi )南(nán )阳(yáng )长(zhǎng )公(gōng )主(zhǔ ),典(diǎn )屯(tún )兵(bīng )于(yú )苑(yuàn )内(nèi )。

癸(guǐ )丑(chǒu ),徙(xǐ )赵(zhào )王(wáng )元(yuán )景(jǐng )为(wéi )荆(jīng )王(wáng ),鲁(lǔ )王(wáng )元(yuán )昌(chāng )为(wéi )汉(hàn )王(wáng ),郑(zhèng )王(wáng )元(yuán )礼(lǐ )为(wéi )徐(xú )王(wáng ),徐(xú )王(wáng )元(yuán )嘉(jiā )为(wéi )韩(hán )王(wáng ),荆(jīng )王(wáng )元(yuán )则(zé )为(wéi )彭(péng )王(wáng ),滕(téng )王(wáng )元(yuán )懿(yì )为(wéi )郑(zhèng )王(wáng ),吴(wú )王(wáng )元(yuán )轨(guǐ )为(wéi )霍(huò )王(wáng ),豳(bīn )王(wáng )元(yuán )凤(fèng )为(wéi )虢(guó )王(wáng ),陈(chén )王(wáng )元(yuán )庆(qìng )为(wéi )道(dào )王(wáng ),魏(wèi )王(wáng )灵(líng )夔(kuí )为(wéi )燕(yàn )王(wáng ),蜀(shǔ )王(wáng )恪(kè )为(wéi )吴(wú )王(wáng ),越(yuè )王(wáng )泰(tài )为(wéi )魏(wèi )王(wáng ),燕(yàn )王(wáng )祐(yòu )为(wéi )齐(qí )王(wáng ),梁(liáng )王(wáng )愔(yīn )为(wéi )蜀(shǔ )王(wáng ),郯(tán )王(wáng )恽(yùn )为(wéi )蒋(jiǎng )王(wáng ),汉(hàn )王(wáng )贞(zhēn )为(wéi )越(yuè )王(wáng ),申(shēn )王(wáng )慎(shèn )为(wéi )纪(jì )王(wáng )。

二(èr )月(yuè ),乙(yǐ )丑(chǒu ),以(yǐ )元(yuán )景(jǐng )为(wéi )荆(jīng )州(zhōu )都(dōu )督(dū ),元(yuán )昌(chāng )为(wéi )梁(liáng )州(zhōu )都(dōu )督(dū ),元(yuán )礼(lǐ )为(wéi )徐(xú )州(zhōu )都(dōu )督(dū ),元(yuán )嘉(jiā )为(wéi )潞(lù )州(zhōu )都(dōu )督(dū ),元(yuán )则(zé )为(wéi )遂(suí )州(zhōu )都(dōu )督(dū ),灵(líng )夔(kuí )为(wéi )幽(yōu )州(zhōu )都(dōu )督(dū ),恪(kè )为(wéi )潭(tán )州(zhōu )都(dōu )督(dū ),泰(tài )为(wéi )相(xiàng )州(zhōu )都(dōu )督(dū ),祐(yòu )为(wéi )齐(qí )州(zhōu )都(dōu )督(dū ),愔(yīn )为(wéi )益(yì )州(zhōu )都(dōu )督(dū ),恽(yùn )为(wéi )安(ān )州(zhōu )都(dōu )督(dū ),贞(zhēn )为(wéi )扬(yáng )州(zhōu )都(dōu )督(dū )。泰(tài )不(bú )之(zhī )官(guān ),以(yǐ )金(jīn )紫(zǐ )光(guāng )禄(lù )大(dà )夫(fū )张(zhāng )亮(liàng ),行(háng )都(dōu )督(dū )事(shì )。上(shàng )以(yǐ )泰(tài )好(hǎo )文(wén )学(xué ),礼(lǐ )接(jiē )士(shì )大(dà )夫(fū ),特(tè )命(mìng )于(yú )其(qí )府(fǔ )别(bié )置(zhì )文(wén )学(xué )馆(guǎn ),听(tīng )自(zì )引(yǐn )召(zhào )学(xué )士(shì )。

三(sān )月(yuè ),丁(dīng )酉(yǒu ),吐(tǔ )谷(gǔ )浑(hún )王(wáng )诺(nuò )曷(hé )钵(bō )遣(qiǎn )使(shǐ )请(qǐng )颁(bān )历(lì ),行(háng )年(nián )号(hào ),遣(qiǎn )子(zǐ )弟(dì )入(rù )侍(shì );并(bìng )从(cóng )之(zhī )。丁(dīng )未(wèi ),以(yǐ )诺(nuò )曷(hé )钵(bō )为(wéi )河(hé )源(yuán )郡(jùn )王(wáng )、乌(wū )地(dì )也(yě )拔(bá )勤(qín )豆(dòu )可(kě )汗(hàn )。

癸(guǐ )丑(chǒu ),诸(zhū )王(wáng )之(zhī )籓(bān ),上(shàng )与(yǔ )之(zhī )别(bié )曰(yuē ):“兄(xiōng )弟(dì )之(zhī )情(qíng ),岂(qǐ )不(bú )欲(yù )常(cháng )共(gòng )处(chù )邪(xié )!但(dàn )以(yǐ )天(tiān )下(xià )之(zhī )重(zhòng ),不(bú )得(dé )不(bú )尔(ěr )。诸(zhū )子(zǐ )尚(shàng )可(kě )复(fù )有(yǒu ),兄(xiōng )弟(dì )不(bú )可(kě )复(fù )得(dé )。”因(yīn )流(liú )涕(tì )呜(wū )咽(yān )不(bú )能(néng )止(zhǐ )。

夏(xià ),六(liù )月(yuè ),壬(rén )申(shēn ),以(yǐ )温(wēn )彦(yàn )博(bó )为(wéi )右(yòu )仆(pú )射(shè ),太(tài )常(cháng )卿(qīng )杨(yáng )师(shī )道(dào )为(wéi )侍(shì )中(zhōng )。

侍(shì )中(zhōng )魏(wèi )征(zhēng )屡(lǚ )以(yǐ )目(mù )疾(jí )求(qiú )为(wéi )散(sàn )官(guān ),上(shàng )不(bú )得(dé )已(yǐ ),以(yǐ )征(zhēng )为(wéi )特(tè )进(jìn ),仍(réng )知(zhī )门(mén )下(xià )事(shì ),朝(cháo )章(zhāng )国(guó )典(diǎn ),参(cān )议(yì )得(dé )失(shī ),徒(tú )流(liú )以(yǐ )上(shàng )罪(zuì ),详(xiáng )事(shì )闻(wén )奏(zòu );其(qí )禄(lù )赐(cì )、吏(lì )卒(zú )并(bìng )同(tóng )职(zhí )事(shì )。长(zhǎng )孙(sūn )皇(huáng )后(hòu )性(xìng )仁(rén )孝(xiào )俭(jiǎn )素(sù ),好(hǎo )读(dú )书(shū ),常(cháng )与(yǔ )上(shàng )从(cóng )容(róng )商(shāng )略(luè )古(gǔ )事(shì ),因(yīn )而(ér )献(xiàn )替(tì ),裨(bì )益(yì )弘(hóng )多(duō )。上(shàng )或(huò )以(yǐ )非(fēi )罪(zuì )谴(qiǎn )怒(nù )宫(gōng )人(rén ),后(hòu )亦(yì )阳(yáng )怒(nù ),请(qǐng )自(zì )推(tuī )鞫(jū ),因(yīn )命(mìng )囚(qiú )系(xì ),俟(sì )上(shàng )怒(nù )息(xī ),徐(xú )为(wéi )申(shēn )理(lǐ ),由(yóu )是(shì )宫(gōng )壶(hú )之(zhī )中(zhōng ),刑(xíng )无(wú )枉(wǎng )滥(làn )。豫(yù )章(zhāng )公(gōng )主(zhǔ )早(zǎo )丧(sàng )其(qí )母(mǔ ),后(hòu )收(shōu )养(yǎng )之(zhī ),慈(cí )爱(ài )逾(yú )于(yú )所(suǒ )生(shēng )。妃(fēi )嫔(pín )以(yǐ )下(xià )有(yǒu )疾(jí ),后(hòu )亲(qīn )抚(fǔ )视(shì ),辍(chuò )己(jǐ )之(zhī )药(yào )膳(shàn )以(yǐ )资(zī )之(zhī ),宫(gōng )中(zhōng )无(wú )不(bú )爱(ài )戴(dài )。训(xùn )诸(zhū )子(zǐ ),常(cháng )以(yǐ )谦(qiān )俭(jiǎn )为(wéi )先(xiān ),太(tài )子(zǐ )乳(rǔ )母(mǔ )遂(suí )安(ān )夫(fū )人(rén )尝(cháng )白(bái )后(hòu ),以(yǐ )东(dōng )宫(gōng )器(qì )用(yòng )少(shǎo ),请(qǐng )奏(zòu )益(yì )之(zhī )。后(hòu )不(bú )许(xǔ ),曰(yuē ):“为(wéi )太(tài )子(zǐ ),患(huàn )在(zài )德(dé )不(bú )立(lì ),名(míng )不(bú )扬(yáng ),何(hé )患(huàn )无(wú )器(qì )用(yòng )邪(xié )!”

上(shàng )得(dé )疾(jí ),累(lèi )年(nián )不(bú )愈(yù ),后(hòu )侍(shì )奉(fèng ),昼(zhòu )夜(yè )不(bú )离(lí )侧(cè )。常(cháng )系(xì )毒(dú )药(yào )于(yú )衣(yī )带(dài ),曰(yuē ):“若(ruò )有(yǒu )不(bú )讳(huì ),义(yì )不(bú )独(dú )生(shēng )!”后(hòu )素(sù )有(yǒu )气(qì )疾(jí ),前(qián )年(nián )从(cóng )上(shàng )幸(xìng )九(jiǔ )成(chéng )宫(gōng ),柴(chái )绍(shào )等(děng )中(zhōng )夕(xī )告(gào )变(biàn ),上(shàng )擐(huàn )甲(jiǎ )出(chū )阁(gé )问(wèn )状(zhuàng ),后(hòu )扶(fú )疾(jí )以(yǐ )从(cóng ),左(zuǒ )右(yòu )止(zhǐ )之(zhī ),后(hòu )曰(yuē ):“上(shàng )既(jì )震(zhèn )惊(jīng ),吾(wú )何(hé )心(xīn )自(zì )安(ān )!”由(yóu )是(shì )疾(jí )遂(suí )甚(shèn )。太(tài )子(zǐ )言(yán )于(yú )后(hòu )曰(yuē ):“医(yī )药(yào )备(bèi )尽(jìn )而(ér )疾(jí )不(bú )瘳(chōu ),请(qǐng )奏(zòu )赦(shè )罪(zuì )人(rén )及(jí )度(dù )人(rén )入(rù )道(dào ),庶(shù )获(huò )冥(míng )福(fú )。”后(hòu )曰(yuē ):“死(sǐ )生(shēng )有(yǒu )命(mìng ),非(fēi )智(zhì )力(lì )所(suǒ )移(yí )。若(ruò )为(wéi )善(shàn )有(yǒu )福(fú ),则(zé )吾(wú )不(bú )为(wéi )恶(è );如(rú )其(qí )不(bú )然(rán ),妄(wàng )求(qiú )何(hé )益(yì )!赦(shè )者(zhě )国(guó )之(zhī )大(dà )事(shì ),不(bú )可(kě )数(shù )下(xià )。道(dào )、释(shì )异(yì )端(duān )之(zhī )教(jiāo ),蠹(dù )国(guó )病(bìng )民(mín ),皆(jiē )上(shàng )素(sù )所(suǒ )不(bú )为(wéi ),奈(nài )何(hé )以(yǐ )吾(wú )一(yī )妇(fù )人(rén )使(shǐ )上(shàng )为(wéi )所(suǒ )不(bú )为(wéi )乎(hū )?必(bì )行(háng )汝(rǔ )言(yán ),吾(wú )不(bú )如(rú )速(sù )死(sǐ )!”太(tài )子(zǐ )不(bú )敢(gǎn )奏(zòu ),私(sī )以(yǐ )语(yǔ )房(fáng )玄(xuán )龄(líng ),玄(xuán )龄(líng )白(bái )上(shàng ),上(shàng )哀(āi )之(zhī ),欲(yù )为(wéi )之(zhī )赦(shè ),后(hòu )固(gù )止(zhǐ )之(zhī )。

及(jí )疾(jí )笃(dǔ ),与(yǔ )上(shàng )诀(jué )。时(shí )房(fáng )玄(xuán )龄(líng )以(yǐ )谴(qiǎn )归(guī )第(dì ),后(hòu )言(yán )于(yú )上(shàng )曰(yuē ):“玄(xuán )龄(líng )事(shì )陛(bì )下(xià )久(jiǔ ),小(xiǎo )心(xīn )慎(shèn )密(mì ),奇(qí )谋(móu )秘(mì )计(jì ),未(wèi )尝(cháng )宣(xuān )泄(xiè ),苟(gǒu )无(wú )大(dà )故(gù ),愿(yuàn )勿(wù )弃(qì )之(zhī )。妾(qiè )之(zhī )本(běn )宗(zōng ),因(yīn )缘(yuán )葭(jiā )莩(piǎo ),以(yǐ )致(zhì )禄(lù )位(wèi ),既(jì )非(fēi )德(dé )举(jǔ ),易(yì )致(zhì )颠(diān )危(wēi ),欲(yù )使(shǐ )其(qí )子(zǐ )孙(sūn )保(bǎo )全(quán ),慎(shèn )勿(wù )处(chù )之(zhī )权(quán )要(yào ),但(dàn )以(yǐ )外(wài )戚(qī )奉(fèng )朝(cháo )请(qǐng )足(zú )矣(yǐ )。妾(qiè )生(shēng )无(wú )益(yì )于(yú )人(rén ),不(bú )可(kě )以(yǐ )死(sǐ )害(hài )人(rén ),愿(yuàn )勿(wù )以(yǐ )丘(qiū )垄(lǒng )劳(láo )费(fèi )天(tiān )下(xià ),但(dàn )因(yīn )山(shān )为(wéi )坟(fén ),器(qì )用(yòng )瓦(wǎ )木(mù )而(ér )已(yǐ )。仍(réng )愿(yuàn )陛(bì )下(xià )亲(qīn )君(jūn )子(zǐ ),远(yuǎn )小(xiǎo )人(rén ),纳(nà )忠(zhōng )谏(jiàn ),屏(píng )谗(chán )慝(tè ),省(shěng )作(zuò )役(yì ),止(zhǐ )游(yóu )畋(tián ),妾(qiè )虽(suī )没(méi )于(yú )九(jiǔ )泉(quán ),诚(chéng )无(wú )所(suǒ )恨(hèn )!儿(ér )女(nǚ )辈(bèi )不(bú )必(bì )令(lìng )来(lái ),见(jiàn )其(qí )悲(bēi )哀(āi ),徒(tú )乱(luàn )人(rén )意(yì )。”因(yīn )取(qǔ )衣(yī )中(zhōng )毒(dú )药(yào )以(yǐ )示(shì )上(shàng )曰(yuē ):“妾(qiè )于(yú )陛(bì )下(xià )不(bú )豫(yù )之(zhī )日(rì ),誓(shì )以(yǐ )死(sǐ )从(cóng )乘(chéng )舆(yú ),不(bú )能(néng )当(dāng )吕(lǚ )后(hòu )之(zhī )地(dì )耳(ěr )。”己(jǐ )卯(mǎo ),崩(bēng )于(yú )立(lì )政(zhèng )殿(diàn )。

后(hòu )尝(cháng )采(cǎi )自(zì )古(gǔ )妇(fù )人(rén )得(dé )失(shī )事(shì ),为(wéi )《女(nǚ )则(zé )》三(sān )十(shí )卷(juàn ),又(yòu )尝(cháng )著(zhe )论(lùn )驳(bó )汉(hàn )明(míng )德(dé )马(mǎ )后(hòu )以(yǐ )不(bú )能(néng )抑(yì )退(tuì )外(wài )亲(qīn ),使(shǐ )当(dāng )朝(cháo )贵(guì )盛(shèng ),徒(tú )戒(jiè )其(qí )车(chē )如(rú )流(liú )水(shuǐ )马(mǎ )如(rú )龙(lóng ),是(shì )开(kāi )其(qí )祸(huò )败(bài )之(zhī )源(yuán )而(ér )防(fáng )其(qí )末(mò )流(liú )也(yě )。及(jí )崩(bēng ),宫(gōng )司(sī )并(bìng )《女(nǚ )则(zé )》奏(zòu )之(zhī ),上(shàng )览(lǎn )之(zhī )悲(bēi )恸(tòng ),以(yǐ )示(shì )近(jìn )臣(chén )曰(yuē ):“皇(huáng )后(hòu )此(cǐ )书(shū ),足(zú )以(yǐ )垂(chuí )范(fàn )百(bǎi )世(shì )!朕(zhèn )非(fēi )不(bú )知(zhī )天(tiān )命(mìng )而(ér )为(wéi )无(wú )益(yì )之(zhī )悲(bēi ),但(dàn )入(rù )宫(gōng )不(bú )复(fù )闻(wén )规(guī )谏(jiàn )之(zhī )言(yán ),失(shī )一(yī )良(liáng )佐(zuǒ ),故(gù )不(bú )能(néng )忘(wàng )怀(huái )耳(ěr )!”乃(nǎi )召(zhào )房(fáng )玄(xuán )龄(líng ),使(shǐ )复(fù )其(qí )位(wèi )。

秋(qiū ),八(bā )月(yuè ),丙(bǐng )子(zǐ ),上(shàng )谓(wèi )群(qún )臣(chén )曰(yuē ):“朕(zhèn )开(kāi )直(zhí )言(yán )之(zhī )路(lù ),以(yǐ )利(lì )国(guó )也(yě ),而(ér )比(bǐ )来(lái )上(shàng )封(fēng )事(shì )者(zhě )多(duō )讦(jié )人(rén )细(xì )事(shì ),自(zì )今(jīn )复(fù )有(yǒu )为(wéi )是(shì )者(zhě ),朕(zhèn )当(dāng )以(yǐ )谗(chán )人(rén )罪(zuì )之(zhī )。”

冬(dōng ),十(shí )一(yī )月(yuè ),庚(gēng )午(wǔ ),葬(zàng )文(wén )德(dé )皇(huáng )后(hòu )于(yú )昭(zhāo )陵(líng )。将(jiāng )军(jūn )段(duàn )志(zhì )玄(xuán )、宇(yǔ )文(wén )士(shì )及(jí )分(fèn )统(tǒng )士(shì )众(zhòng )出(chū )肃(sù )章(zhāng )门(mén )。帝(dì )夜(yè )使(shǐ )宫(gōng )官(guān )至(zhì )二(èr )人(rén )所(suǒ ),士(shì )及(jí )开(kāi )营(yíng )内(nèi )之(zhī );志(zhì )玄(xuán )闭(bì )门(mén )不(bú )纳(nà ),曰(yuē ):“军(jūn )门(mén )不(bú )可(kě )夜(yè )开(kāi )。”使(shǐ )者(zhě )曰(yuē ):“此(cǐ )有(yǒu )手(shǒu )敕(chì )。”志(zhì )玄(xuán )曰(yuē ):“夜(yè )中(zhōng )不(bú )辨(biàn )真(zhēn )伪(wěi )。”竟(jìng )留(liú )使(shǐ )者(zhě )至(zhì )明(míng )。帝(dì )闻(wén )而(ér )叹(tàn )曰(yuē ):“真(zhēn )将(jiāng )军(jūn )也(yě )!”

帝(dì )复(fù )为(wéi )文(wén )刻(kè )之(zhī )石(shí ),称(chēng )“皇(huáng )后(hòu )节(jiē )俭(jiǎn ),遗(yí )言(yán )薄(báo )葬(zàng ),以(yǐ )为(wéi )‘盗(dào )贼(zéi )之(zhī )心(xīn ),止(zhǐ )求(qiú )珍(zhēn )货(huò ),既(jì )无(wú )珍(zhēn )货(huò ),复(fù )何(hé )所(suǒ )求(qiú )。’朕(zhèn )之(zhī )本(běn )志(zhì ),亦(yì )复(fù )如(rú )此(cǐ )。王(wáng )者(zhě )以(yǐ )天(tiān )下(xià )为(wéi )家(jiā ),何(hé )必(bì )物(wù )在(zài )陵(líng )中(zhōng ),乃(nǎi )为(wéi )己(jǐ )有(yǒu )。今(jīn )因(yīn )九(jiǔ )嵕(zōng )山(shān )为(wéi )陵(líng ),凿(záo )石(shí )之(zhī )工(gōng )才(cái )百(bǎi )馀(yú )人(rén ),数(shù )十(shí )日(rì )而(ér )毕(bì )。不(bú )藏(cáng )金(jīn )玉(yù ),人(rén )马(mǎ )、器(qì )皿(mǐn ),皆(jiē )用(yòng )土(tǔ )木(mù ),形(xíng )具(jù )而(ér )已(yǐ ),庶(shù )几(jǐ )奸(jiān )盗(dào )息(xī )心(xīn ),存(cún )没(méi )无(wú )累(lèi )。当(dāng )使(shǐ )百(bǎi )世(shì )子(zǐ )孙(sūn )奉(fèng )以(yǐ )为(wéi )法(fǎ )。”

上(shàng )念(niàn )后(hòu )不(bú )已(yǐ ),于(yú )苑(yuàn )中(zhōng )作(zuò )层(céng )观(guān )以(yǐ )望(wàng )昭(zhāo )陵(líng ),尝(cháng )引(yǐn )魏(wèi )征(zhēng )同(tóng )登(dēng ),使(shǐ )视(shì )之(zhī )。征(zhēng )熟(shú )视(shì )之(zhī )曰(yuē ):“臣(chén )昏(hūn )眊(mèi ),不(bú )能(néng )见(jiàn )。”上(shàng )指(zhǐ )示(shì )之(zhī ),征(zhēng )曰(yuē ):“臣(chén )以(yǐ )为(wéi )陛(bì )下(xià )望(wàng )献(xiàn )陵(líng )若(ruò )昭(zhāo )陵(líng ),则(zé )臣(chén )固(gù )见(jiàn )之(zhī )矣(yǐ )。”上(shàng )泣(qì ),为(wéi )之(zhī )毁(huǐ )观(guān )。

十(shí )二(èr )月(yuè ),戊(wù )寅(yín ),硃(zhū )俱(jù )波(bō )、甘(gān )棠(táng )遣(qiǎn )使(shǐ )入(rù )贡(gòng )。硃(zhū )俱(jù )波(bō )在(zài )葱(cōng )岭(lǐng )之(zhī )北(běi ),去(qù )瓜(guā )州(zhōu )三(sān )千(qiān )八(bā )百(bǎi )里(lǐ )。甘(gān )棠(táng )在(zài )大(dà )海(hǎi )南(nán )。上(shàng )曰(yuē ):“中(zhōng )国(guó )既(jì )安(ān ),四(sì )夷(yí )自(zì )服(fú )。然(rán )朕(zhèn )不(bú )能(néng )无(wú )惧(jù ),昔(xī )秦(qín )始(shǐ )皇(huáng )威(wēi )振(zhèn )胡(hú )、越(yuè ),二(èr )世(shì )而(ér )亡(wáng ),唯(wéi )诸(zhū )公(gōng )匡(kuāng )其(qí )不(bú )逮(dǎi )耳(ěr )。”

魏(wèi )王(wáng )泰(tài )有(yǒu )宠(chǒng )于(yú )上(shàng ),或(huò )言(yán )三(sān )品(pǐn )以(yǐ )上(shàng )多(duō )轻(qīng )魏(wèi )王(wáng )。上(shàng )怒(nù ),引(yǐn )三(sān )品(pǐn )以(yǐ )上(shàng ),作(zuò )色(sè )让(ràng )之(zhī )曰(yuē ):“隋(suí )文(wén )帝(dì )时(shí ),一(yī )品(pǐn )以(yǐ )下(xià )皆(jiē )为(wéi )诸(zhū )王(wáng )所(suǒ )顿(dùn )踬(zhì ),彼(bǐ )岂(qǐ )非(fēi )天(tiān )子(zǐ )儿(ér )邪(xié )!朕(zhèn )但(dàn )不(bú )听(tīng )诸(zhū )子(zǐ )纵(zòng )横(héng )耳(ěr ),闻(wén )三(sān )品(pǐn )以(yǐ )上(shàng )皆(jiē )轻(qīng )之(zhī ),我(wǒ )若(ruò )纵(zòng )之(zhī ),岂(qǐ )不(bú )能(néng )折(shé )辱(rǔ )公(gōng )辈(bèi )乎(hū )!”房(fáng )玄(xuán )龄(líng )等(děng )皆(jiē )惶(huáng )惧(jù )流(liú )汗(hàn )拜(bài )谢(xiè )。魏(wèi )征(zhēng )独(dú )正(zhèng )色(sè )曰(yuē ):“臣(chén )窃(qiè )计(jì )当(dāng )今(jīn )群(qún )臣(chén ),心(xīn )无(wú )敢(gǎn )轻(qīng )魏(wèi )王(wáng )者(zhě )。在(zài )礼(lǐ ),臣(chén )、子(zǐ )一(yī )也(yě )。《春(chūn )秋(qiū )》:王(wáng )人(rén )虽(suī )微(wēi ),序(xù )于(yú )诸(zhū )侯(hóu )之(zhī )上(shàng )。三(sān )品(pǐn )以(yǐ )上(shàng )皆(jiē )公(gōng )卿(qīng ),陛(bì )下(xià )所(suǒ )尊(zūn )礼(lǐ ),若(ruò )纪(jì )纲(gāng )大(dà )坏(huài ),固(gù )所(suǒ )不(bú )论(lùn );圣(shèng )明(míng )在(zài )上(shàng ),魏(wèi )王(wáng )必(bì )无(wú )顿(dùn )辱(rǔ )群(qún )臣(chén )之(zhī )理(lǐ )。隋(suí )文(wén )帝(dì )骄(jiāo )其(qí )诸(zhū )子(zǐ ),使(shǐ )多(duō )行(háng )无(wú )礼(lǐ ),卒(zú )皆(jiē )夷(yí )灭(miè ),又(yòu )足(zú )法(fǎ )乎(hū )?”上(shàng )悦(yuè ),曰(yuē ):“理(lǐ )到(dào )之(zhī )语(yǔ ),不(bú )得(dé )不(bú )服(fú )。朕(zhèn )以(yǐ )私(sī )爱(ài )忘(wàng )公(gōng )义(yì ),向(xiàng )者(zhě )之(zhī )忿(fèn ),自(zì )谓(wèi )不(bú )疑(yí ),及(jí )闻(wén )征(zhēng )言(yán ),方(fāng )知(zhī )理(lǐ )屈(qū )。人(rén )主(zhǔ )发(fā )言(yán )何(hé )得(dé )容(róng )易(yì )乎(hū )!”

上(shàng )曰(yuē ):“法(fǎ )令(lìng )不(bú )可(kě )数(shù )变(biàn ),数(shù )变(biàn )则(zé )烦(fán ),官(guān )长(zhǎng )不(bú )能(néng )尽(jìn )记(jì );又(yòu )前(qián )后(hòu )差(chà )违(wéi ),吏(lì )得(dé )以(yǐ )为(wéi )奸(jiān )。自(zì )今(jīn )变(biàn )法(fǎ ),皆(jiē )宜(yí )详(xiáng )慎(shèn )而(ér )行(háng )之(zhī )。”

治(zhì )书(shū )侍(shì )御(yù )史(shǐ )权(quán )万(wàn )纪(jì )上(shàng )言(yán ):“宣(xuān )、饶(ráo )二(èr )州(zhōu )银(yín )大(dà )发(fā )采(cǎi )之(zhī ),岁(suì )可(kě )得(dé )数(shù )百(bǎi )万(wàn )缗(mín )。”上(shàng )曰(yuē ):“朕(zhèn )贵(guì )为(wéi )天(tiān )子(zǐ ),所(suǒ )乏(fá )者(zhě )非(fēi )财(cái )也(yě ),但(dàn )恨(hèn )无(wú )嘉(jiā )言(yán )可(kě )以(yǐ )利(lì )民(mín )耳(ěr )。与(yǔ )其(qí )多(duō )得(dé )数(shù )百(bǎi )万(wàn )缗(mín ),何(hé )如(rú )得(dé )一(yī )贤(xián )才(cái )!卿(qīng )未(wèi )尝(cháng )进(jìn )一(yī )贤(xián ),退(tuì )一(yī )不(bú )肖(xiāo ),而(ér )专(zhuān )言(yán )税(shuì )银(yín )之(zhī )利(lì )。昔(xī )尧(yáo )、舜(shùn )抵(dǐ )璧(bì )于(yú )山(shān ),投(tóu )珠(zhū )于(yú )谷(gǔ ),汉(hàn )之(zhī )桓(huán )、灵(líng )乃(nǎi )聚(jù )钱(qián )为(wéi )私(sī )藏(cáng ),卿(qīng )欲(yù )以(yǐ )桓(huán )、灵(líng )俟(sì )我(wǒ )邪(xié )!”是(shì )日(rì )。黜(chù )万(wàn )纪(jì ),使(shǐ )还(hái )家(jiā )。

是(shì )岁(suì ),更(gèng )命(mìng )统(tǒng )军(jūn )为(wéi )折(shé )冲(chōng )都(dōu )尉(wèi ),别(bié )将(jiāng )为(wéi )果(guǒ )毅(yì )都(dōu )尉(wèi )。凡(fán )十(shí )道(dào ),置(zhì )府(fǔ )六(liù )百(bǎi )三(sān )十(shí )四(sì ),而(ér )关(guān )内(nèi )二(èr )百(bǎi )六(liù )十(shí )一(yī ),皆(jiē )隶(lì )诸(zhū )卫(wèi )及(jí )东(dōng )宫(gōng )六(liù )率(lǜ )。凡(fán )上(shàng )府(fǔ )兵(bīng )千(qiān )二(èr )百(bǎi )人(rén ),中(zhōng )府(fǔ )千(qiān )人(rén ),下(xià )府(fǔ )八(bā )百(bǎi )人(rén )。三(sān )百(bǎi )人(rén )为(wéi )团(tuán ),团(tuán )有(yǒu )校(xiào )尉(wèi );五(wǔ )十(shí )人(rén )为(wéi )队(duì ),队(duì )有(yǒu )正(zhèng );十(shí )人(rén )为(wéi )火(huǒ ),火(huǒ )有(yǒu )长(zhǎng )。每(měi )人(rén )兵(bīng )甲(jiǎ )粮(liáng )装(zhuāng )各(gè )有(yǒu )数(shù ),皆(jiē )自(zì )备(bèi ),输(shū )之(zhī )库(kù ),有(yǒu )征(zhēng )行(háng )则(zé )给(gěi )之(zhī )。年(nián )二(èr )十(shí )为(wéi )兵(bīng ),六(liù )十(shí )而(ér )免(miǎn )。其(qí )能(néng )骑(qí )射(shè )者(zhě )为(wéi )越(yuè )骑(qí ),其(qí )馀(yú )为(wéi )步(bù )兵(bīng )。每(měi )岁(suì )季(jì )冬(dōng ),折(shé )冲(chōng )都(dōu )尉(wèi )帅(shuài )其(qí )属(shǔ )教(jiāo )战(zhàn ),当(dāng )给(gěi )马(mǎ )者(zhě )官(guān )予(yǔ )其(qí )直(zhí )市(shì )之(zhī )。凡(fán )当(dāng )宿(xiǔ )卫(wèi )者(zhě )番(fān )上(shàng ),兵(bīng )部(bù )以(yǐ )远(yuǎn )近(jìn )给(gěi )番(fān ),远(yuǎn )疏(shū )、近(jìn )数(shù ),皆(jiē )一(yī )月(yuè )而(ér )更(gèng )。

贞(zhēn )观(guān )十(shí )一(yī )年(nián )丁(dīng )酉(yǒu ),公(gōng )元(yuán )六(liù )三(sān )七(qī )年(nián )

春(chūn ),正(zhèng )月(yuè ),徙(xǐ )郐(kuài )王(wáng )元(yuán )裕(yù )为(wéi )邓(dèng )王(wáng ),谯(qiáo )王(wáng )元(yuán )名(míng )为(wéi )舒(shū )王(wáng )。

辛(xīn )卯(mǎo ),以(yǐ )吴(wú )王(wáng )恪(kè )为(wéi )安(ān )州(zhōu )都(dōu )督(dū ),晋(jìn )王(wáng )治(zhì )为(wéi )并(bìng )州(zhōu )都(dōu )督(dū ),纪(jì )王(wáng )慎(shèn )为(wéi )秦(qín )州(zhōu )都(dōu )督(dū )。将(jiāng )之(zhī )官(guān ),上(shàng )赐(cì )书(shū )戒(jiè )敕(chì )曰(yuē ):“吾(wú )欲(yù )遗(yí )汝(rǔ )珍(zhēn )玩(wán ),恐(kǒng )益(yì )骄(jiāo )奢(shē ),不(bú )如(rú )得(dé )此(cǐ )一(yī )言(yán )耳(ěr )。”

上(shàng )作(zuò )飞(fēi )山(shān )宫(gōng )。庚(gēng )子(zǐ ),特(tè )进(jìn )魏(wèi )征(zhēng )上(shàng )疏(shū ),以(yǐ )为(wéi ):“炀(yáng )帝(dì )恃(shì )其(qí )富(fù )强(qiáng ),不(bú )虞(yú )后(hòu )患(huàn ),穷(qióng )奢(shē )极(jí )欲(yù ),使(shǐ )百(bǎi )姓(xìng )困(kùn )穷(qióng ),以(yǐ )至(zhì )身(shēn )死(sǐ )人(rén )手(shǒu ),社(shè )稷(jì )为(wéi )墟(xū )。陛(bì )下(xià )拨(bō )乱(luàn )返(fǎn )正(zhèng ),宜(yí )思(sī )隋(suí )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )失(shī ),我(wǒ )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )得(dé ),撤(chè )其(qí )峻(jùn )宇(yǔ ),安(ān )于(yú )卑(bēi )宫(gōng );若(ruò )因(yīn )基(jī )而(ér )增(zēng )广(guǎng ),袭(xí )旧(jiù )而(ér )加(jiā )饰(shì ),此(cǐ )则(zé )以(yǐ )乱(luàn )易(yì )乱(luàn ),殃(yāng )咎(jiù )必(bì )至(zhì ),难(nán )得(dé )易(yì )失(shī ),可(kě )不(bú )念(niàn )哉(zāi )!

房(fáng )玄(xuán )龄(líng )等(děng )先(xiān )受(shòu )诏(zhào )定(dìng )律(lǜ )令(lìng ),以(yǐ )为(wéi ):“旧(jiù )法(fǎ ),兄(xiōng )弟(dì )异(yì )居(jū ),廕(yìn )不(bú )相(xiàng )及(jí ),而(ér )谋(móu )反(fǎn )连(lián )坐(zuò )皆(jiē )死(sǐ );祖(zǔ )孙(sūn )有(yǒu )廕(yìn ),而(ér )止(zhǐ )应(yīng )配(pèi )流(liú )。据(jù )礼(lǐ )论(lùn )情(qíng ),深(shēn )为(wéi )未(wèi )惬(qiè )。今(jīn )定(dìng )律(lǜ ),祖(zǔ )孙(sūn )与(yǔ )兄(xiōng )弟(dì )缘(yuán )坐(zuò )者(zhě )俱(jù )配(pèi )役(yì )。”从(cóng )之(zhī )。自(zì )是(shì )比(bǐ )古(gǔ )死(sǐ )刑(xíng ),除(chú )其(qí )太(tài )半(bàn ),天(tiān )下(xià )称(chēng )赖(lài )焉(yān )。玄(xuán )龄(líng )等(děng )定(dìng )律(lǜ )五(wǔ )百(bǎi )条(tiáo ),立(lì )刑(xíng )名(míng )二(èr )十(shí )等(děng ),比(bǐ )隋(suí )律(lǜ )减(jiǎn )大(dà )辟(pì )九(jiǔ )十(shí )二(èr )条(tiáo ),减(jiǎn )流(liú )入(rù )徙(xǐ )者(zhě )七(qī )十(shí )一(yī )条(tiáo ),凡(fán )削(xuē )烦(fán )去(qù )蠹(dù ),变(biàn )重(zhòng )为(wéi )轻(qīng )者(zhě ),不(bú )可(kě )胜(shèng )纪(jì )。又(yòu )定(dìng )令(lìng )一(yī )千(qiān )五(wǔ )百(bǎi )九(jiǔ )十(shí )馀(yú )条(tiáo )。武(wǔ )德(dé )旧(jiù )制(zhì ),释(shì )奠(diàn )于(yú )太(tài )学(xué ),以(yǐ )周(zhōu )公(gōng )为(wéi )先(xiān )圣(shèng ),孔(kǒng )子(zǐ )配(pèi )飨(xiǎng );玄(xuán )龄(líng )等(děng )建(jiàn )议(yì )停(tíng )祭(jì )周(zhōu )公(gōng ),以(yǐ )孔(kǒng )子(zǐ )为(wéi )先(xiān )圣(shèng ),颜(yán )回(huí )配(pèi )飨(xiǎng )。又(yòu )删(shān )武(wǔ )德(dé )以(yǐ )来(lái )敕(chì )格(gé ),定(dìng )留(liú )七(qī )百(bǎi )条(tiáo ),至(zhì )是(shì )颁(bān )行(háng )之(zhī )。又(yòu )定(dìng )枷(jiā )、杻(niǔ )、钳(qián )、锁(suǒ )、杖(zhàng )、笞(chī ),皆(jiē )有(yǒu )长(zhǎng )短(duǎn )广(guǎng )狭(xiá )之(zhī )制(zhì )。

自(zì )张(zhāng )蕴(yùn )古(gǔ )之(zhī )死(sǐ ),法(fǎ )官(guān )以(yǐ )出(chū )罪(zuì )为(wéi )戒(jiè );时(shí )有(yǒu )失(shī )入(rù )者(zhě ),又(yòu )不(bú )加(jiā )罪(zuì )。上(shàng )尝(cháng )问(wèn )大(dà )理(lǐ )卿(qīng )刘(liú )德(dé )威(wēi )曰(yuē ):“近(jìn )日(rì )刑(xíng )网(wǎng )稍(shāo )密(mì ),何(hé )也(yě )?”对(duì )曰(yuē ):“此(cǐ )在(zài )主(zhǔ )上(shàng ),不(bú )在(zài )群(qún )臣(chén ),人(rén )主(zhǔ )好(hǎo )宽(kuān )则(zé )宽(kuān ),好(hǎo )急(jí )则(zé )急(jí )。律(lǜ )文(wén ):失(shī )入(rù )减(jiǎn )三(sān )等(děng ),失(shī )出(chū )减(jiǎn )五(wǔ )等(děng )。今(jīn )失(shī )入(rù )无(wú )辜(gū ),失(shī )出(chū )更(gèng )获(huò )大(dà )罪(zuì ),是(shì )以(yǐ )吏(lì )各(gè )自(zì )免(miǎn ),竞(jìng )就(jiù )深(shēn )文(wén ),非(fēi )有(yǒu )教(jiāo )使(shǐ )之(zhī )然(rán ),畏(wèi )罪(zuì )故(gù )耳(ěr )。陛(bì )下(xià )倘(tǎng )一(yī )断(duàn )以(yǐ )律(lǜ ),则(zé )此(cǐ )风(fēng )立(lì )变(biàn )矣(yǐ )。”上(shàng )悦(yuè ),从(cóng )之(zhī )。由(yóu )是(shì )断(duàn )狱(yù )平(píng )允(yǔn )。

上(shàng )以(yǐ )汉(hàn )世(shì )豫(yù )作(zuò )山(shān )陵(líng ),免(miǎn )子(zǐ )孙(sūn )苍(cāng )猝(cù )劳(láo )费(fèi ),又(yòu )志(zhì )在(zài )俭(jiǎn )葬(zàng ),恐(kǒng )子(zǐ )孙(sūn )从(cóng )欲(yù )奢(shē )靡(mí );二(èr )月(yuè ),丁(dīng )巳(sì ),自(zì )为(wéi )终(zhōng )制(zhì ),因(yīn )山(shān )为(wéi )陵(líng ),容(róng )棺(guān )而(ér )已(yǐ )。

甲(jiǎ )子(zǐ ),上(shàng )行(háng )幸(xìng )洛(luò )阳(yáng )宫(gōng )。

上(shàng )至(zhì )显(xiǎn )仁(rén )宫(gōng ),官(guān )吏(lì )以(yǐ )缺(quē )储(chǔ )偫(zhì ),有(yǒu )被(bèi )谴(qiǎn )者(zhě )。魏(wèi )征(zhēng )谏(jiàn )曰(yuē ):“陛(bì )下(xià )以(yǐ )储(chǔ )偫(zhì )谴(qiǎn )官(guān )吏(lì ),臣(chén )恐(kǒng )承(chéng )风(fēng )相(xiàng )扇(shàn ),异(yì )日(rì )民(mín )不(bú )聊(liáo )生(shēng ),殆(dài )非(fēi )行(háng )幸(xìng )之(zhī )本(běn )意(yì )也(yě )。昔(xī )炀(yáng )帝(dì )讽(fěng )郡(jùn )县(xiàn )献(xiàn )食(shí ),视(shì )其(qí )丰(fēng )俭(jiǎn )以(yǐ )为(wéi )赏(shǎng )罚(fá ),故(gù )海(hǎi )内(nèi )叛(pàn )之(zhī )。此(cǐ )陛(bì )下(xià )所(suǒ )亲(qīn )见(jiàn ),奈(nài )何(hé )欲(yù )效(xiào )之(zhī )乎(hū )!”上(shàng )惊(jīng )曰(yuē ):“非(fēi )公(gōng )不(bú )闻(wén )此(cǐ )言(yán )。”因(yīn )谓(wèi )长(zhǎng )孙(sūn )无(wú )忌(jì )等(děng )曰(yuē ):“朕(zhèn )昔(xī )过(guò )此(cǐ ),买(mǎi )饭(fàn )而(ér )食(shí ),僦(jiù )舍(shě )而(ér )宿(xiǔ );今(jīn )供(gòng )顿(dùn )如(rú )此(cǐ ),岂(qǐ )得(dé )犹(yóu )嫌(xián )不(bú )足(zú )乎(hū )!”

三(sān )月(yuè ),丙(bǐng )戌(xū )朔(shuò ),日(rì )有(yǒu )食(shí )之(zhī )。庚(gēng )子(zǐ ),上(shàng )宴(yàn )洛(luò )阳(yáng )宫(gōng )西(xī )宛(wǎn ),泛(fàn )积(jī )翠(cuì )池(chí ),顾(gù )谓(wèi )侍(shì )臣(chén )曰(yuē ):“炀(yáng )帝(dì )作(zuò )此(cǐ )宫(gōng )苑(yuàn ),结(jié )怨(yuàn )于(yú )民(mín ),今(jīn )悉(xī )为(wéi )我(wǒ )有(yǒu ),正(zhèng )由(yóu )宇(yǔ )文(wén )述(shù )、虞(yú )世(shì )基(jī )、裴(péi )蕴(yùn )之(zhī )徒(tú )内(nèi )为(wéi )谄(chǎn )谀(yú )、外(wài )蔽(bì )聪(cōng )明(míng )故(gù )也(yě ),可(kě )不(bú )戒(jiè )哉(zāi )!”

房(fáng )玄(xuán )龄(líng )、魏(wèi )征(zhēng )上(shàng )所(suǒ )定(dìng )《新(xīn )礼(lǐ )》一(yī )百(bǎi )三(sān )十(shí )八(bā )篇(piān );丙(bǐng )午(wǔ ),诏(zhào )行(háng )之(zhī )。

以(yǐ )礼(lǐ )部(bù )尚(shàng )书(shū )王(wáng )珪(guī )为(wéi )魏(wèi )王(wáng )泰(tài )师(shī ),上(shàng )谓(wèi )泰(tài )曰(yuē ):“汝(rǔ )事(shì )珪(guī )当(dāng )如(rú )事(shì )我(wǒ )。”泰(tài )见(jiàn )珪(guī ),辄(zhé )先(xiān )拜(bài ),珪(guī )亦(yì )以(yǐ )师(shī )道(dào )自(zì )居(jū )。子(zǐ )敬(jìng )直(zhí )尚(shàng )南(nán )平(píng )公(gōng )主(zhǔ )。先(xiān )是(shì ),公(gōng )主(zhǔ )下(xià )嫁(jià ),皆(jiē )不(bú )以(yǐ )妇(fù )礼(lǐ )事(shì )舅(jiù )姑(gū ),珪(guī )曰(yuē ):“今(jīn )主(zhǔ )上(shàng )钦(qīn )明(míng ),动(dòng )循(xún )礼(lǐ )法(fǎ ),吾(wú )受(shòu )公(gōng )主(zhǔ )谒(yè )见(jiàn ),岂(qǐ )为(wéi )身(shēn )荣(róng ),所(suǒ )以(yǐ )成(chéng )国(guó )家(jiā )之(zhī )美(měi )耳(ěr )。”乃(nǎi )与(yǔ )其(qí )妻(qī )就(jiù )席(xí )坐(zuò ),令(lìng )公(gōng )主(zhǔ )执(zhí ){弁(biàn )},行(háng )盥(guàn )馈(kuì )之(zhī )礼(lǐ )。是(shì )后(hòu )公(gōng )主(zhǔ )始(shǐ )行(háng )妇(fù )礼(lǐ ),自(zì )珪(guī )始(shǐ )。

群(qún )臣(chén )复(fù )请(qǐng )封(fēng )禅(chán ),上(shàng )使(shǐ )秘(mì )书(shū )监(jiān )颜(yán )师(shī )古(gǔ )等(děng )议(yì )其(qí )礼(lǐ ),房(fáng )玄(xuán )龄(líng )裁(cái )定(dìng )之(zhī )。

夏(xià ),四(sì )月(yuè ),己(jǐ )卯(mǎo ),魏(wèi )征(zhēng )上(shàng )疏(shū ),以(yǐ )为(wéi ):“人(rén )主(zhǔ )善(shàn )始(shǐ )者(zhě )多(duō ),克(kè )终(zhōng )者(zhě )寡(guǎ ),岂(qǐ )取(qǔ )之(zhī )易(yì )而(ér )守(shǒu )之(zhī )难(nán )乎(hū )?盖(gài )以(yǐ )殷(yīn )忧(yōu )则(zé )竭(jié )诚(chéng )以(yǐ )尽(jìn )下(xià ),安(ān )逸(yì )则(zé )骄(jiāo )恣(zì )而(ér )轻(qīng )物(wù );尽(jìn )下(xià )则(zé )胡(hú )、越(yuè )同(tóng )心(xīn ),轻(qīng )物(wù )则(zé )六(liù )亲(qīn )离(lí )德(dé ),虽(suī )震(zhèn )之(zhī )以(yǐ )威(wēi )怒(nù ),亦(yì )皆(jiē )貌(mào )从(cóng )而(ér )心(xīn )不(bú )服(fú )故(gù )也(yě )。人(rén )主(zhǔ )诚(chéng )能(néng )见(jiàn )可(kě )欲(yù )则(zé )思(sī )知(zhī )足(zú ),将(jiāng )兴(xìng )缮(shàn )则(zé )思(sī )知(zhī )止(zhǐ ),处(chù )高(gāo )危(wēi )则(zé )思(sī )谦(qiān )降(jiàng ),临(lín )满(mǎn )盈(yíng )则(zé )思(sī )挹(yì )损(sǔn ),遇(yù )逸(yì )乐(lè )则(zé )思(sī )撙(zǔn )节(jiē ),在(zài )宴(yàn )安(ān )则(zé )思(sī )后(hòu )患(huàn ),防(fáng )壅(yōng )蔽(bì )则(zé )思(sī )延(yán )纳(nà ),疾(jí )谗(chán )邪(xié )则(zé )思(sī )正(zhèng )己(jǐ ),行(háng )爵(jué )赏(shǎng )则(zé )思(sī )因(yīn )喜(xǐ )而(ér )僭(jiàn ),施(shī )刑(xíng )罚(fá )则(zé )思(sī )因(yīn )怒(nù )而(ér )滥(làn ),兼(jiān )是(shì )十(shí )思(sī ),而(ér )选(xuǎn )贤(xián )任(rèn )能(néng ),固(gù )可(kě )以(yǐ )无(wú )为(wéi )而(ér )治(zhì ),又(yòu )何(hé )必(bì )劳(láo )神(shén )苦(kǔ )体(tǐ )以(yǐ )代(dài )百(bǎi )司(sī )之(zhī )任(rèn )哉(zāi )!”

阅读:25060

打赏捐助〔Donate〕>>>

《唐纪十》简体版

©2015-2026 ok8.org 文学库