食货志上【登录】

《汉书》 > 志 > 《食货志上》 > 拼音版

《洪(hóng )范(fàn )》八(bā )政(zhèng ),一(yī )曰(yuē )食(shí ),二(èr )曰(yuē )货(huò )。食(shí )谓(wèi )农(nóng )殖(zhí )嘉(jiā )谷(gǔ )可(kě )食(shí )之(zhī )物(wù ),货(huò )谓(wèi )布(bù )帛(bó )可(kě )衣(yī ),及(jí )金(jīn )、刀(dāo )、鱼(yú )、贝(bèi ),所(suǒ )以(yǐ )分(fèn )财(cái )布(bù )利(lì )通(tōng )有(yǒu )无(wú )者(zhě )也(yě )。二(èr )者(zhě ),生(shēng )民(mín )之(zhī )本(běn ),兴(xìng )自(zì )神(shén )农(nóng )之(zhī )世(shì )。“斫(zhuó )木(mù )为(wéi )耜(sì )煣(rǒu )木(mù )为(wéi )耒(lěi ),耒(lěi )耨(nòu )之(zhī )利(lì )以(yǐ )教(jiāo )天(tiān )下(xià )”,而(ér )食(shí )足(zú );“日(rì )中(zhōng )为(wéi )市(shì ),致(zhì )天(tiān )下(xià )之(zhī )民(mín ),聚(jù )天(tiān )下(xià )之(zhī )货(huò ),交(jiāo )易(yì )而(ér )退(tuì ),各(gè )得(dé )其(qí )所(suǒ )”,而(ér )货(huò )通(tōng )。食(shí )足(zú )货(huò )通(tōng ),然(rán )后(hòu )国(guó )实(shí )民(mín )富(fù ),而(ér )教(jiāo )化(huà )成(chéng )。黄(huáng )帝(dì )以(yǐ )下(xià )“通(tōng )其(qí )变(biàn ),使(shǐ )民(mín )不(bú )倦(juàn )”。尧(yáo )命(mìng )四(sì )子(zǐ )以(yǐ )“敬(jìng )授(shòu )民(mín )时(shí )”,舜(shùn )命(mìng )后(hòu )稷(jì )以(yǐ )“黎(lí )民(mín )祖(zǔ )饥(jī )”,是(shì )为(wéi )政(zhèng )首(shǒu )。禹(yǔ )平(píng )洪(hóng )水(shuǐ ),定(dìng )九(jiǔ )州(zhōu ),制(zhì )土(tǔ )田(tián ),各(gè )因(yīn )所(suǒ )生(shēng )远(yuǎn )近(jìn ),赋(fù )入(rù )贡(gòng )棐(féi ),茂(mào )迁(qiān )有(yǒu )无(wú ),万(wàn )国(guó )作(zuò )乂(ài )。殷(yīn )周(zhōu )之(zhī )盛(shèng ),《诗(shī )》、《书(shū )》所(suǒ )述(shù ),要(yào )在(zài )安(ān )民(mín ),富(fù )而(ér )教(jiāo )之(zhī )。故(gù )《易(yì )》称(chēng ):“天(tiān )地(dì )之(zhī )大(dà )德(dé )曰(yuē )生(shēng ),圣(shèng )人(rén )之(zhī )大(dà )宝(bǎo )曰(yuē )位(wèi );何(hé )以(yǐ )守(shǒu )位(wèi )曰(yuē )仁(rén ),何(hé )以(yǐ )聚(jù )人(rén )曰(yuē )财(cái )。”财(cái )者(zhě ),帝(dì )王(wáng )所(suǒ )以(yǐ )聚(jù )人(rén )守(shǒu )位(wèi ),养(yǎng )成(chéng )群(qún )生(shēng ),奉(fèng )顺(shùn )天(tiān )德(dé ),治(zhì )国(guó )安(ān )民(mín )之(zhī )本(běn )也(yě )。故(gù )曰(yuē ):“不(bú )患(huàn )寡(guǎ )而(ér )患(huàn )不(bú )均(jūn ),不(bú )患(huàn )贫(pín )而(ér )患(huàn )不(bú )安(ān );盖(gài )均(jūn )亡(wáng )贫(pín ),和(hé )亡(wáng )寡(guǎ ),安(ān )亡(wáng )倾(qīng )。”是(shì )以(yǐ )圣(shèng )王(wáng )域(yù )民(mín ),筑(zhù )城(chéng )郭(guō )以(yǐ )居(jū )之(zhī );制(zhì )庐(lú )井(jǐng )以(yǐ )均(jūn )之(zhī );开(kāi )市(shì )肆(sì )以(yǐ )通(tōng )之(zhī );设(shè )庠(xiáng )序(xù )以(yǐ )教(jiāo )之(zhī );士(shì )、农(nóng )、工(gōng )、商(shāng ),四(sì )人(rén )有(yǒu )业(yè )。学(xué )以(yǐ )居(jū )位(wèi )曰(yuē )士(shì ),辟(pì )土(tǔ )殖(zhí )谷(gǔ )曰(yuē )农(nóng ),作(zuò )巧(qiǎo )成(chéng )器(qì )曰(yuē )工(gōng ),通(tōng )财(cái )鬻(yù )货(huò )曰(yuē )商(shāng )。圣(shèng )王(wáng )量(liàng )能(néng )授(shòu )事(shì ),四(sì )民(mín )陈(chén )力(lì )受(shòu )职(zhí ),故(gù )朝(cháo )亡(wáng )废(fèi )官(guān ),邑(yì )亡(wáng )敖(áo )民(mín ),地(dì )亡(wáng )旷(kuàng )土(tǔ )。

理(lǐ )民(mín )之(zhī )道(dào ),地(dì )著(zhe )为(wéi )本(běn )。故(gù )必(bì )建(jiàn )步(bù )立(lì )亩(mǔ ),正(zhèng )其(qí )经(jīng )界(jiè )。六(liù )尺(chǐ )为(wéi )步(bù ),步(bù )百(bǎi )为(wéi )亩(mǔ ),亩(mǔ )百(bǎi )为(wéi )夫(fū ),夫(fū )三(sān )为(wéi )屋(wū ),屋(wū )三(sān )为(wéi )井(jǐng ),井(jǐng )方(fāng )一(yī )里(lǐ ),是(shì )为(wéi )九(jiǔ )夫(fū )。八(bā )家(jiā )共(gòng )之(zhī ),各(gè )受(shòu )私(sī )田(tián )百(bǎi )亩(mǔ ),公(gōng )田(tián )十(shí )亩(mǔ ),是(shì )为(wéi )八(bā )百(bǎi )八(bā )十(shí )亩(mǔ ),余(yú )二(èr )十(shí )亩(mǔ )以(yǐ )为(wéi )庐(lú )舍(shě )。出(chū )入(rù )相(xiàng )友(yǒu ),守(shǒu )望(wàng )相(xiàng )助(zhù ),疾(jí )病(bìng )相(xiàng )救(jiù ),民(mín )是(shì )以(yǐ )和(hé )睦(mù ),而(ér )教(jiāo )化(huà )齐(qí )同(tóng ),力(lì )役(yì )生(shēng )产(chǎn )可(kě )得(dé )而(ér )平(píng )也(yě )。

民(mín )受(shòu )田(tián ):上(shàng )田(tián )夫(fū )百(bǎi )亩(mǔ ),中(zhōng )田(tián )夫(fū )二(èr )百(bǎi )亩(mǔ ),下(xià )田(tián )夫(fū )三(sān )百(bǎi )亩(mǔ )。岁(suì )耕(gēng )种(zhǒng )者(zhě )为(wéi )不(bú )易(yì )上(shàng )田(tián );休(xiū )一(yī )岁(suì )者(zhě )为(wéi )一(yī )易(yì )中(zhōng )田(tián );休(xiū )二(èr )岁(suì )者(zhě )为(wéi )再(zài )易(yì )下(xià )田(tián ),三(sān )岁(suì )更(gèng )耕(gēng )之(zhī ),自(zì )爰(yuán )其(qí )处(chù )。农(nóng )民(mín )户(hù )人(rén )己(jǐ )受(shòu )田(tián ),其(qí )家(jiā )众(zhòng )男(nán )为(wéi )余(yú )夫(fū ),亦(yì )以(yǐ )口(kǒu )受(shòu )田(tián )如(rú )比(bǐ )。士(shì )、工(gōng )、商(shāng )家(jiā )受(shòu )田(tián ),五(wǔ )口(kǒu )乃(nǎi )当(dāng )农(nóng )夫(fū )一(yī )人(rén )。此(cǐ )谓(wèi )平(píng )土(tǔ )可(kě )以(yǐ )为(wéi )法(fǎ )者(zhě )也(yě )。若(ruò )山(shān )林(lín )、薮(sǒu )泽(zé )、原(yuán )陵(líng )、淳(chún )卤(lǔ )之(zhī )地(dì ),各(gè )以(yǐ )肥(féi )硗(qiāo )多(duō )少(shǎo )为(wéi )差(chà )。有(yǒu )赋(fù )有(yǒu )税(shuì )。税(shuì )谓(wèi )公(gōng )田(tián )什(shí )一(yī )及(jí )工(gōng )、商(shāng )、衡(héng )虞(yú )之(zhī )人(rén )也(yě )。赋(fù )共(gòng )车(chē )马(mǎ )、兵(bīng )甲(jiǎ )、士(shì )徒(tú )之(zhī )役(yì ),充(chōng )实(shí )府(fǔ )库(kù )、赐(cì )予(yǔ )之(zhī )用(yòng )。税(shuì )给(gěi )郊(jiāo )、社(shè )、宗(zōng )庙(miào )、百(bǎi )神(shén )之(zhī )祀(sì ),天(tiān )子(zǐ )奉(fèng )养(yǎng )、百(bǎi )官(guān )禄(lù )食(shí )庶(shù )事(shì )之(zhī )费(fèi )。民(mín )年(nián )二(èr )十(shí )受(shòu )田(tián ),六(liù )十(shí )归(guī )田(tián )。七(qī )十(shí )以(yǐ )上(shàng ),上(shàng )所(suǒ )养(yǎng )也(yě );十(shí )岁(suì )以(yǐ )下(xià ),上(shàng )所(suǒ )长(zhǎng )也(yě );十(shí )一(yī )以(yǐ )上(shàng ),上(shàng )所(suǒ )强(qiáng )也(yě )。种(zhǒng )谷(gǔ )必(bì )杂(zá )五(wǔ )种(zhǒng ),以(yǐ )备(bèi )灾(zāi )害(hài )。田(tián )中(zhōng )不(bú )得(dé )有(yǒu )树(shù ),用(yòng )妨(fáng )五(wǔ )谷(gǔ )。力(lì )耕(gēng )数(shù )耘(yún ),收(shōu )获(huò )如(rú )寇(kòu )盗(dào )之(zhī )至(zhì )。还(hái )庐(lú )树(shù )桑(sāng ),菜(cài )茹(rú )有(yǒu )畦(qí ),瓜(guā )瓠(hù )、果(guǒ )D733殖(zhí )于(yú )疆(jiāng )易(yì )。鸡(jī )、豚(tún )、狗(gǒu )、彘(zhì )毋(wú )失(shī )其(qí )时(shí ),女(nǚ )修(xiū )蚕(cán )织(zhī ),则(zé )五(wǔ )十(shí )可(kě )以(yǐ )衣(yī )帛(bó ),七(qī )十(shí )可(kě )以(yǐ )食(shí )肉(ròu )。

在(zài )野(yě )曰(yuē )庐(lú ),在(zài )邑(yì )曰(yuē )里(lǐ )。五(wǔ )家(jiā )为(wéi )邻(lín ),五(wǔ )邻(lín )为(wéi )里(lǐ ),四(sì )里(lǐ )为(wéi )族(zú ),五(wǔ )族(zú )为(wéi )常(cháng ),五(wǔ )常(cháng )为(wéi )州(zhōu ),五(wǔ )州(zhōu )为(wéi )乡(xiāng )。乡(xiāng ),万(wàn )二(èr )千(qiān )五(wǔ )百(bǎi )户(hù )也(yě )。邻(lín )长(zhǎng )位(wèi )下(xià )士(shì ),自(zì )此(cǐ )以(yǐ )上(shàng ),稍(shāo )登(dēng )一(yī )级(jí ),至(zhì )乡(xiāng )而(ér )为(wéi )卿(qīng )也(yě )。于(yú )是(shì )里(lǐ )有(yǒu )序(xù )而(ér )乡(xiāng )有(yǒu )庠(xiáng )。序(xù )以(yǐ )明(míng )教(jiāo ),庠(xiáng )则(zé )行(háng )礼(lǐ )而(ér )视(shì )化(huà )焉(yān )。春(chūn )令(lìng )民(mín )毕(bì )出(chū )在(zài )野(yě ),冬(dōng )则(zé )毕(bì )入(rù )于(yú )邑(yì )。其(qí )《诗(shī )》曰(yuē ):“四(sì )之(zhī )日(rì )举(jǔ )止(zhǐ ),同(tóng )我(wǒ )妇(fù )子(zǐ ),馌(yè )彼(bǐ )南(nán )亩(mǔ )。”又(yòu )曰(yuē ):“十(shí )月(yuè )蟋(xī )蟀(shuài ),入(rù )我(wǒ )床(chuáng )下(xià )”,“嗟(jiē )我(wǒ )妇(fù )子(zǐ ),聿(yù )为(wéi )改(gǎi )岁(suì ),入(rù )此(cǐ )室(shì )处(chù )。”所(suǒ )以(yǐ )顺(shùn )阴(yīn )阳(yáng ),备(bèi )寇(kòu )贼(zéi ),习(xí )礼(lǐ )文(wén )也(yě )。春(chūn )将(jiāng )出(chū )民(mín ),里(lǐ )胥(xū )平(píng )旦(dàn )坐(zuò )于(yú )右(yòu )塾(shú ),邻(lín )长(zhǎng )坐(zuò )于(yú )左(zuǒ )塾(shú ),毕(bì )出(chū )然(rán )后(hòu )归(guī ),夕(xī )亦(yì )如(rú )之(zhī )。入(rù )者(zhě )必(bì )持(chí )薪(xīn )樵(qiáo ),轻(qīng )重(zhòng )相(xiàng )分(fèn ),班(bān )白(bái )不(bú )提(tí )挈(qiè )。冬(dōng ),民(mín )既(jì )入(rù ),妇(fù )人(rén )同(tóng )巷(xiàng ),相(xiàng )从(cóng )夜(yè )绩(jì ),女(nǚ )工(gōng )一(yī )月(yuè )得(dé )四(sì )十(shí )五(wǔ )日(rì )。必(bì )相(xiàng )从(cóng )者(zhě ),所(suǒ )以(yǐ )省(shěng )费(fèi )燎(liáo )火(huǒ ),同(tóng )巧(qiǎo )拙(zhuō )而(ér )合(hé )习(xí )俗(sú )也(yě )。男(nán )女(nǚ )有(yǒu )不(bú )得(dé )其(qí )所(suǒ )者(zhě ),因(yīn )相(xiàng )与(yǔ )歌(gē )咏(yǒng ),各(gè )言(yán )其(qí )伤(shāng )。

是(shì )月(yuè ),余(yú )子(zǐ )亦(yì )在(zài )于(yú )序(xù )室(shì )。八(bā )岁(suì )入(rù )小(xiǎo )学(xué ),学(xué )六(liù )甲(jiǎ )、五(wǔ )方(fāng )、书(shū )计(jì )之(zhī )事(shì ),始(shǐ )知(zhī )室(shì )家(jiā )长(zhǎng )幼(yòu )之(zhī )节(jiē )。十(shí )五(wǔ )入(rù )大(dà )学(xué ),学(xué )先(xiān )圣(shèng )礼(lǐ )乐(lè ),而(ér )知(zhī )朝(cháo )廷(tíng )君(jūn )臣(chén )之(zhī )礼(lǐ )。其(qí )有(yǒu )秀(xiù )异(yì )者(zhě ),移(yí )乡(xiāng )学(xué )于(yú )庠(xiáng )序(xù )。庠(xiáng )序(xù )之(zhī )异(yì )者(zhě ),移(yí )国(guó )学(xué )于(yú )少(shǎo )学(xué )。诸(zhū )侯(hóu )岁(suì )贡(gòng )小(xiǎo )学(xué )之(zhī )异(yì )者(zhě )于(yú )天(tiān )子(zǐ ),学(xué )于(yú )大(dà )学(xué ),命(mìng )曰(yuē )造(zào )士(shì )。行(háng )同(tóng )能(néng )偶(ǒu ),则(zé )别(bié )之(zhī )以(yǐ )射(shè ),然(rán )后(hòu )爵(jué )命(mìng )焉(yān )。

孟(mèng )春(chūn )之(zhī )月(yuè ),群(qún )居(jū )者(zhě )将(jiāng )散(sàn ),行(háng )人(rén )振(zhèn )木(mù )鐸(duó )徇(xùn )于(yú )路(lù )以(yǐ )采(cǎi )诗(shī ),献(xiàn )之(zhī )大(dà )师(shī ),比(bǐ )其(qí )音(yīn )律(lǜ ),以(yǐ )闻(wén )于(yú )天(tiān )子(zǐ )。故(gù )曰(yuē )王(wáng )者(zhě )不(bú )窥(kuī )牖(yǒu )户(hù )而(ér )知(zhī )天(tiān )下(xià )。此(cǐ )先(xiān )王(wáng )制(zhì )土(tǔ )处(chù )民(mín ),富(fù )而(ér )教(jiāo )之(zhī )之(zhī )大(dà )略(luè )也(yě )。故(gù )孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):“道(dào )千(qiān )乘(chéng )之(zhī )国(guó ),敬(jìng )事(shì )而(ér )信(xìn ),节(jiē )用(yòng )而(ér )爱(ài )人(rén ),使(shǐ )民(mín )以(yǐ )时(shí )。”故(gù )民(mín )皆(jiē )劝(quàn )功(gōng )乐(lè )业(yè ),先(xiān )公(gōng )而(ér )后(hòu )私(sī )。其(qí )《诗(shī )》曰(yuē ):“有(yǒu )CA56凄(qī )凄(qī ),兴(xìng )云(yún )祁(qí )祁(qí ),雨(yǔ )我(wǒ )公(gōng )田(tián ),遂(suí )及(jí )我(wǒ )私(sī )。”民(mín )三(sān )年(nián )耕(gēng ),则(zé )余(yú )一(yī )年(nián )之(zhī )畜(chù )。衣(yī )食(shí )足(zú )而(ér )知(zhī )荣(róng )辱(rǔ ),廉(lián )让(ràng )生(shēng )而(ér )争(zhēng )讼(sòng )息(xī ),故(gù )三(sān )载(zǎi )考(kǎo )绩(jì )。孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):“苟(gǒu )有(yǒu )用(yòng )我(wǒ )者(zhě ),期(qī )月(yuè )而(ér )已(yǐ )可(kě )也(yě ),三(sān )年(nián )有(yǒu )成(chéng )”,成(chéng )此(cǐ )功(gōng )也(yě )。三(sān )考(kǎo )黜(chù )陟(zhì ),余(yú )三(sān )年(nián )食(shí ),进(jìn )业(yè )曰(yuē )登(dēng );再(zài )故(gù )曰(yuē )“如(rú )有(yǒu )王(wáng )者(zhě ),必(bì )世(shì )而(ér )后(hòu )仁(rén )”,繇(yáo )此(cǐ )道(dào )也(yě )。

周(zhōu )室(shì )既(jì )衰(shuāi ),暴(bào )君(jūn )污(wū )吏(lì )慢(màn )其(qí )经(jīng )界(jiè ),徭(yáo )役(yì )横(héng )作(zuò ),政(zhèng )令(lìng )不(bú )信(xìn ),上(shàng )下(xià )相(xiàng )诈(zhà ),公(gōng )田(tián )不(bú )治(zhì )。故(gù )鲁(lǔ )宣(xuān )公(gōng )“初(chū )税(shuì )亩(mǔ )”,《春(chūn )秋(qiū )》讥(jī )焉(yān )。于(yú )是(shì )上(shàng )贪(tān )民(mín )怨(yuàn ),灾(zāi )害(hài )生(shēng )而(ér )祸(huò )乱(luàn )作(zuò )。

陵(líng )夷(yí )至(zhì )于(yú )战(zhàn )国(guó ),贵(guì )诈(zhà )力(lì )而(ér )贱(jiàn )仁(rén )谊(yì ),先(xiān )富(fù )有(yǒu )而(ér )后(hòu )礼(lǐ )让(ràng )。是(shì )时(shí ),李(lǐ )悝(kuī )为(wéi )魏(wèi )文(wén )侯(hóu )作(zuò )尽(jìn )地(dì )力(lì )之(zhī )教(jiāo ),以(yǐ )为(wéi )地(dì )方(fāng )百(bǎi )里(lǐ ),提(tí )封(fēng )九(jiǔ )百(bǎi )顷(qǐng ),除(chú )山(shān )泽(zé )、邑(yì )居(jū )参(cān )分(fèn )去(qù )一(yī ),为(wéi )田(tián )六(liù )百(bǎi )万(wàn )亩(mǔ ),治(zhì )田(tián )勤(qín )谨(jǐn )则(zé )亩(mǔ )益(yì )三(sān )升(shēng ),不(bú )勤(qín )则(zé )损(sǔn )亦(yì )如(rú )之(zhī )。地(dì )方(fāng )百(bǎi )里(lǐ )之(zhī )增(zēng )减(jiǎn ),辄(zhé )为(wéi )粟(sù )百(bǎi )八(bā )十(shí )万(wàn )石(shí )矣(yǐ )。又(yòu )曰(yuē ):籴(dí )甚(shèn )贵(guì )伤(shāng )民(mín ),甚(shèn )贱(jiàn )伤(shāng )农(nóng )。民(mín )伤(shāng )则(zé )离(lí )散(sàn ),农(nóng )伤(shāng )则(zé )国(guó )贫(pín ),故(gù )甚(shèn )贵(guì )与(yǔ )甚(shèn )贱(jiàn ),其(qí )伤(shāng )一(yī )也(yě )。善(shàn )为(wéi )国(guó )者(zhě ),使(shǐ )民(mín )毋(wú )伤(shāng )而(ér )农(nóng )益(yì )劝(quàn )。今(jīn )一(yī )夫(fū )挟(jiā )五(wǔ )口(kǒu ),治(zhì )田(tián )百(bǎi )亩(mǔ ),岁(suì )收(shōu )亩(mǔ )一(yī )石(shí )半(bàn ),为(wéi )粟(sù )百(bǎi )五(wǔ )十(shí )石(shí ),除(chú )十(shí )一(yī )之(zhī )税(shuì )十(shí )五(wǔ )石(shí ),余(yú )百(bǎi )三(sān )十(shí )五(wǔ )石(shí )。食(shí ),人(rén )月(yuè )一(yī )石(shí )半(bàn ),五(wǔ )人(rén )终(zhōng )岁(suì )为(wéi )粟(sù )九(jiǔ )十(shí )石(shí ),余(yú )有(yǒu )四(sì )十(shí )五(wǔ )石(shí )。石(shí )三(sān )十(shí ),为(wéi )钱(qián )千(qiān )三(sān )百(bǎi )五(wǔ )十(shí ),除(chú )社(shè )闾(lǘ )尝(cháng )新(xīn )、春(chūn )秋(qiū )之(zhī )祠(cí ),用(yòng )钱(qián )三(sān )百(bǎi ),余(yú )千(qiān )五(wǔ )十(shí )。衣(yī ),人(rén )率(lǜ )用(yòng )钱(qián )三(sān )百(bǎi ),五(wǔ )人(rén )终(zhōng )岁(suì )用(yòng )千(qiān )五(wǔ )百(bǎi ),不(bú )足(zú )四(sì )百(bǎi )五(wǔ )十(shí )。不(bú )幸(xìng )疾(jí )病(bìng )死(sǐ )丧(sàng )之(zhī )费(fèi ),及(jí )上(shàng )赋(fù )敛(liǎn ),又(yòu )未(wèi )与(yǔ )此(cǐ )。此(cǐ )农(nóng )夫(fū )所(suǒ )以(yǐ )常(cháng )困(kùn ),有(yǒu )不(bú )劝(quàn )耕(gēng )之(zhī )心(xīn ),而(ér )令(lìng )籴(dí )至(zhì )于(yú )甚(shèn )贵(guì )者(zhě )也(yě )。是(shì )故(gù )善(shàn )平(píng )籴(dí )者(zhě ),必(bì )谨(jǐn )观(guān )岁(suì )有(yǒu )上(shàng )、中(zhōng )、下(xià )孰(shú )。上(shàng )孰(shú )其(qí )收(shōu )自(zì )四(sì ),余(yú )四(sì )百(bǎi )石(shí );中(zhōng )孰(shú )自(zì )三(sān ),余(yú )三(sān )百(bǎi )石(shí );下(xià )孰(shú )自(zì )倍(bèi ),余(yú )百(bǎi )石(shí )。小(xiǎo )饥(jī )则(zé )收(shōu )百(bǎi )石(shí ),中(zhōng )饥(jī )七(qī )十(shí )石(shí ),大(dà )饥(jī )三(sān )十(shí )石(shí ),故(gù )大(dà )孰(shú )则(zé )上(shàng )籴(dí )三(sān )而(ér )舍(shě )一(yī ),中(zhōng )孰(shú )则(zé )籴(dí )二(èr ),下(xià )孰(shú )则(zé )籴(dí )一(yī ),使(shǐ )民(mín )适(shì )足(zú ),贾(jiǎ )平(píng )则(zé )止(zhǐ )。小(xiǎo )饥(jī )则(zé )发(fā )小(xiǎo )孰(shú )之(zhī )所(suǒ )敛(liǎn )、中(zhōng )饥(jī )则(zé )发(fā )中(zhōng )孰(shú )之(zhī )所(suǒ )敛(liǎn )、大(dà )饥(jī )则(zé )发(fā )大(dà )孰(shú )之(zhī )所(suǒ )敛(liǎn )而(ér )粜(tiào )之(zhī )。故(gù )虽(suī )遇(yù )饥(jī )馑(jǐn )、水(shuǐ )旱(hàn ),籴(dí )不(bú )贵(guì )而(ér )民(mín )不(bú )散(sàn ),取(qǔ )有(yǒu )余(yú )以(yǐ )补(bǔ )不(bú )足(zú )也(yě )。行(háng )之(zhī )魏(wèi )国(guó ),国(guó )以(yǐ )富(fù )强(qiáng )。

及(jí )秦(qín )孝(xiào )公(gōng )用(yòng )商(shāng )君(jūn ),坏(huài )井(jǐng )田(tián ),开(kāi )阡(qiān )陌(mò ),急(jí )耕(gēng )战(zhàn )之(zhī )赏(shǎng ),虽(suī )非(fēi )古(gǔ )道(dào ),犹(yóu )以(yǐ )务(wù )本(běn )之(zhī )故(gù ),倾(qīng )邻(lín )国(guó )而(ér )雄(xióng )诸(zhū )侯(hóu )。然(rán )王(wáng )制(zhì )遂(suí )灭(miè ),僭(jiàn )差(chà )亡(wáng )度(dù )。庶(shù )人(rén )之(zhī )富(fù )者(zhě )累(lèi )巨(jù )万(wàn ),而(ér )贫(pín )者(zhě )食(shí )糟(zāo )糠(kāng );有(yǒu )国(guó )强(qiáng )者(zhě )兼(jiān )州(zhōu )域(yù ),而(ér )弱(ruò )者(zhě )丧(sàng )社(shè )稷(jì )。至(zhì )于(yú )始(shǐ )皇(huáng ),遂(suí )并(bìng )天(tiān )下(xià ),内(nèi )兴(xìng )功(gōng )作(zuò ),外(wài )攘(rǎng )夷(yí )狄(dí ),收(shōu )泰(tài )半(bàn )之(zhī )赋(fù ),发(fā )闾(lǘ )左(zuǒ )之(zhī )戍(shù )。男(nán )子(zǐ )力(lì )耕(gēng )不(bú )足(zú )粮(liáng )饷(xiǎng ),女(nǚ )子(zǐ )纺(fǎng )绩(jì )不(bú )足(zú )衣(yī )服(fú )。竭(jié )天(tiān )下(xià )之(zhī )资(zī )财(cái )以(yǐ )奉(fèng )其(qí )政(zhèng ),犹(yóu )未(wèi )足(zú )以(yǐ )澹(dàn )其(qí )欲(yù )也(yě )。海(hǎi )内(nèi )愁(chóu )怨(yuàn ),遂(suí )用(yòng )溃(kuì )畔(pàn )。

汉(hàn )兴(xìng ),接(jiē )秦(qín )之(zhī )敝(bì ),诸(zhū )侯(hóu )并(bìng )起(qǐ ),民(mín )失(shī )作(zuò )业(yè )而(ér )大(dà )饥(jī )馑(jǐn )。凡(fán )米(mǐ )石(shí )五(wǔ )千(qiān ),人(rén )相(xiàng )食(shí ),死(sǐ )者(zhě )过(guò )半(bàn )。高(gāo )祖(zǔ )乃(nǎi )令(lìng )民(mín )得(dé )卖(mài )子(zǐ ),就(jiù )食(shí )蜀(shǔ )、汉(hàn )。天(tiān )下(xià )既(jì )定(dìng ),民(mín )亡(wáng )盖(gài )臧(zāng ),自(zì )天(tiān )子(zǐ )不(bú )能(néng )具(jù )醇(chún )驷(sì ),而(ér )将(jiāng )相(xiàng )或(huò )乘(chéng )牛(niú )车(chē )。上(shàng )于(yú )是(shì )约(yuē )法(fǎ )省(shěng )禁(jìn ),轻(qīng )田(tián )租(zū ),十(shí )五(wǔ )而(ér )税(shuì )一(yī ),量(liàng )吏(lì )禄(lù ),度(dù )官(guān )用(yòng ),以(yǐ )赋(fù )于(yú )民(mín )。而(ér )山(shān )川(chuān )、园(yuán )池(chí )、市(shì )肆(sì )租(zū )税(shuì )之(zhī )人(rén ),自(zì )天(tiān )子(zǐ )以(yǐ )至(zhì )封(fēng )君(jūn )汤(tāng )沐(mù )邑(yì ),皆(jiē )各(gè )为(wéi )私(sī )奉(fèng )养(yǎng ),不(bú )领(lǐng )于(yú )天(tiān )子(zǐ )之(zhī )经(jīng )费(fèi )。漕(cáo )转(zhuǎn )关(guān )东(dōng )粟(sù )以(yǐ )给(gěi )中(zhōng )都(dōu )官(guān ),岁(suì )不(bú )过(guò )数(shù )十(shí )万(wàn )石(shí )。孝(xiào )惠(huì )、高(gāo )后(hòu )之(zhī )间(jiān ),衣(yī )食(shí )滋(zī )殖(zhí )。文(wén )帝(dì )即(jí )位(wèi ),躬(gōng )修(xiū )俭(jiǎn )节(jiē ),思(sī )安(ān )百(bǎi )姓(xìng )。时(shí )民(mín )近(jìn )战(zhàn )国(guó ),皆(jiē )背(bèi )本(běn )趋(qū )末(mò ),贾(jiǎ )谊(yì )说(shuō )上(shàng )曰(yuē ):

管(guǎn )子(zǐ )曰(yuē ):“仓(cāng )廪(lǐn )实(shí )而(ér )知(zhī )礼(lǐ )节(jiē )。”民(mín )不(bú )足(zú )而(ér )可(kě )治(zhì )者(zhě ),自(zì )古(gǔ )及(jí )今(jīn ),未(wèi )之(zhī )尝(cháng )闻(wén )。古(gǔ )之(zhī )人(rén )曰(yuē ):“一(yī )夫(fū )不(bú )耕(gēng ),或(huò )受(shòu )之(zhī )饥(jī );一(yī )女(nǚ )不(bú )织(zhī ),或(huò )受(shòu )之(zhī )寒(hán )。”生(shēng )之(zhī )有(yǒu )时(shí ),而(ér )用(yòng )之(zhī )亡(wáng )度(dù ),则(zé )物(wù )力(lì )必(bì )屈(qū )。古(gǔ )之(zhī )治(zhì )天(tiān )下(xià ),至(zhì )孅(qiān )至(zhì )悉(xī )也(yě ),故(gù )其(qí )畜(chù )积(jī )足(zú )恃(shì )。今(jīn )背(bèi )本(běn )而(ér )趋(qū )末(mò ),食(shí )者(zhě )甚(shèn )众(zhòng ),是(shì )天(tiān )下(xià )之(zhī )大(dà )残(cán )也(yě );淫(yín )侈(chǐ )之(zhī )俗(sú ),日(rì )日(rì )以(yǐ )长(zhǎng ),是(shì )天(tiān )下(xià )之(zhī )大(dà )赋(fù )也(yě )。残(cán )贼(zéi )公(gōng )行(háng ),莫(mò )之(zhī )或(huò )止(zhǐ );大(dà )命(mìng )将(jiāng )泛(fàn ),莫(mò )之(zhī )振(zhèn )救(jiù )。生(shēng )之(zhī )者(zhě )甚(shèn )少(shǎo )而(ér )靡(mí )之(zhī )者(zhě )甚(shèn )多(duō ),天(tiān )下(xià )财(cái )产(chǎn )何(hé )得(dé )不(bú )蹶(juě )!汉(hàn )之(zhī )为(wéi )汉(hàn )几(jǐ )四(sì )十(shí )年(nián )矣(yǐ ),公(gōng )私(sī )之(zhī )积(jī )犹(yóu )可(kě )哀(āi )痛(tòng )。失(shī )时(shí )不(bú )雨(yǔ ),民(mín )且(qiě )狼(láng )顾(gù );岁(suì )恶(è )不(bú )入(rù ),请(qǐng )卖(mài )爵(jué )、子(zǐ )。既(jì )闻(wén )耳(ěr )矣(yǐ ),安(ān )有(yǒu )为(wéi )天(tiān )下(xià )阽(yán )危(wēi )者(zhě )若(ruò )是(shì )而(ér )上(shàng )不(bú )惊(jīng )者(zhě )!

世(shì )之(zhī )有(yǒu )饥(jī )穰(ráng ),天(tiān )之(zhī )行(háng )也(yě ),禹(yǔ )、汤(tāng )被(bèi )之(zhī )矣(yǐ )。即(jí )不(bú )幸(xìng )有(yǒu )方(fāng )二(èr )三(sān )千(qiān )里(lǐ )之(zhī )旱(hàn ),国(guó )胡(hú )以(yǐ )相(xiàng )恤(xù )?卒(zú )然(rán )边(biān )境(jìng )有(yǒu )急(jí ),数(shù )十(shí )百(bǎi )万(wàn )之(zhī )众(zhòng ),国(guó )胡(hú )以(yǐ )馈(kuì )之(zhī )?兵(bīng )旱(hàn )相(xiàng )乘(chéng ),天(tiān )下(xià )大(dà )屈(qū ),有(yǒu )勇(yǒng )力(lì )者(zhě )聚(jù )徒(tú )而(ér )衡(héng )击(jī ),罢(bà )夫(fū )赢(yíng )老(lǎo )易(yì )子(zǐ )而(ér )咬(yǎo )其(qí )骨(gǔ )。政(zhèng )治(zhì )未(wèi )毕(bì )通(tōng )也(yě ),远(yuǎn )方(fāng )之(zhī )能(néng )疑(yí )者(zhě )并(bìng )举(jǔ )而(ér )争(zhēng )起(qǐ )矣(yǐ ),乃(nǎi )骇(hài )而(ér )图(tú )之(zhī ),岂(qǐ )将(jiāng )有(yǒu )及(jí )乎(hū )?

夫(fū )积(jī )贮(zhù )者(zhě ),天(tiān )下(xià )之(zhī )大(dà )命(mìng )也(yě )。苟(gǒu )粟(sù )多(duō )而(ér )财(cái )有(yǒu )余(yú ),何(hé )为(wéi )而(ér )不(bú )成(chéng )?以(yǐ )攻(gōng )则(zé )取(qǔ ),以(yǐ )守(shǒu )则(zé )固(gù ),以(yǐ )战(zhàn )则(zé )胜(shèng )。怀(huái )敌(dí )附(fù )远(yuǎn ),何(hé )招(zhāo )而(ér )不(bú )至(zhì )?今(jīn )殴(ōu )民(mín )而(ér )归(guī )之(zhī )农(nóng ),皆(jiē )著(zhe )于(yú )本(běn ),使(shǐ )天(tiān )下(xià )各(gè )食(shí )基(jī )力(lì ),末(mò )技(jì )游(yóu )食(shí )之(zhī )民(mín )转(zhuǎn )而(ér )缘(yuán )南(nán )亩(mǔ ),则(zé )畜(chù )积(jī )足(zú )而(ér )人(rén )乐(lè )其(qí )所(suǒ )矣(yǐ )。可(kě )以(yǐ )为(wéi )富(fù )安(ān )天(tiān )下(xià ),而(ér )直(zhí )为(wéi )此(cǐ )廪(lǐn )廪(lǐn )也(yě ),窃(qiè )为(wéi )陛(bì )下(xià )惜(xī )之(zhī )!

于(yú )是(shì )上(shàng )感(gǎn )谊(yì )言(yán ),始(shǐ )开(kāi )籍(jí )田(tián ),躬(gōng )耕(gēng )以(yǐ )劝(quàn )百(bǎi )姓(xìng )。晁(cháo )错(cuò )复(fù )说(shuō )上(shàng )曰(yuē ):

圣(shèng )王(wáng )在(zài )上(shàng )而(ér )民(mín )不(bú )冻(dòng )饥(jī )者(zhě ),非(fēi )能(néng )耕(gēng )而(ér )食(shí )之(zhī ),织(zhī )而(ér )衣(yī )之(zhī )也(yě ),为(wéi )开(kāi )其(qí )资(zī )财(cái )之(zhī )道(dào )也(yě )。故(gù )尧(yáo )、禹(yǔ )有(yǒu )九(jiǔ )年(nián )之(zhī )水(shuǐ ),汤(tāng )有(yǒu )七(qī )年(nián )之(zhī )旱(hàn ),而(ér )国(guó )亡(wáng )捐(juān )瘠(jí )者(zhě ),以(yǐ )畜(chù )积(jī )多(duō )而(ér )备(bèi )先(xiān )具(jù )也(yě )。今(jīn )海(hǎi )内(nèi )为(wéi )一(yī ),土(tǔ )地(dì )人(rén )民(mín )之(zhī )众(zhòng )不(bú )避(bì )汤(tāng )、禹(yǔ ),加(jiā )以(yǐ )亡(wáng )天(tiān )灾(zāi )数(shù )年(nián )之(zhī )水(shuǐ )旱(hàn ),而(ér )畜(chù )积(jī )未(wèi )及(jí )者(zhě ),何(hé )也(yě )?地(dì )有(yǒu )遗(yí )利(lì ),民(mín )有(yǒu )余(yú )力(lì ),生(shēng )谷(gǔ )之(zhī )土(tǔ )未(wèi )尽(jìn )垦(kěn ),山(shān )泽(zé )之(zhī )利(lì )未(wèi )尽(jìn )出(chū )也(yě ),游(yóu )食(shí )之(zhī )民(mín )未(wèi )尽(jìn )归(guī )农(nóng )也(yě )。民(mín )贫(pín ),则(zé )奸(jiān )邪(xié )生(shēng )。贫(pín )生(shēng )于(yú )不(bú )足(zú ),不(bú )足(zú )生(shēng )于(yú )不(bú )农(nóng ),不(bú )农(nóng )则(zé )不(bú )地(dì )著(zhe ),不(bú )地(dì )著(zhe )则(zé )离(lí )乡(xiāng )轻(qīng )家(jiā ),民(mín )如(rú )鸟(niǎo )兽(shòu ),虽(suī )有(yǒu )高(gāo )城(chéng )深(shēn )池(chí ),严(yán )法(fǎ )重(zhòng )刑(xíng ),犹(yóu )不(bú )能(néng )禁(jìn )也(yě )。

夫(fū )寒(hán )之(zhī )于(yú )衣(yī ),不(bú )待(dài )轻(qīng )暖(nuǎn );饥(jī )之(zhī )于(yú )食(shí ),不(bú )待(dài )甘(gān )旨(zhǐ );饥(jī )寒(hán )至(zhì )身(shēn ),不(bú )顾(gù )廉(lián )耻(chǐ )。人(rén )情(qíng ),一(yī )日(rì )不(bú )再(zài )食(shí )则(zé )饥(jī ),终(zhōng )岁(suì )不(bú )制(zhì )衣(yī )则(zé )寒(hán )。夫(fū )腹(fù )饥(jī )不(bú )得(dé )食(shí ),肤(fū )寒(hán )不(bú )得(dé )衣(yī ),虽(suī )慈(cí )父(fù )不(bú )能(néng )保(bǎo )其(qí )子(zǐ ),君(jūn )安(ān )能(néng )以(yǐ )有(yǒu )其(qí )民(mín )哉(zāi )!明(míng )主(zhǔ )知(zhī )其(qí )然(rán )也(yě ),故(gù )务(wù )民(mín )于(yú )农(nóng )桑(sāng ),薄(báo )赋(fù )敛(liǎn ),广(guǎng )畜(chù )积(jī ),以(yǐ )实(shí )仓(cāng )廪(lǐn ),备(bèi )水(shuǐ )旱(hàn ),故(gù )民(mín )可(kě )得(dé )而(ér )有(yǒu )也(yě )。

民(mín )者(zhě ),在(zài )上(shàng )所(suǒ )以(yǐ )牧(mù )之(zhī ),趋(qū )利(lì )如(rú )水(shuǐ )走(zǒu )下(xià ),四(sì )方(fāng )忘(wàng )择(zé )也(yě )。夫(fū )珠(zhū )玉(yù )金(jīn )银(yín ),饥(jī )不(bú )可(kě )食(shí ),寒(hán )不(bú )可(kě )衣(yī ),然(rán )而(ér )众(zhòng )贵(guì )之(zhī )者(zhě ),以(yǐ )上(shàng )用(yòng )之(zhī )故(gù )也(yě )。其(qí )为(wéi )物(wù )轻(qīng )微(wēi )易(yì )臧(zāng ),在(zài )于(yú )把(bǎ )握(wò ),可(kě )以(yǐ )周(zhōu )海(hǎi )内(nèi )而(ér )亡(wáng )饥(jī )寒(hán )之(zhī )患(huàn )。此(cǐ )令(lìng )臣(chén )轻(qīng )背(bèi )其(qí )主(zhǔ ),而(ér )民(mín )易(yì )去(qù )其(qí )乡(xiāng ),盗(dào )贼(zéi )有(yǒu )所(suǒ )劝(quàn ),亡(wáng )逃(táo )者(zhě )得(dé )轻(qīng )资(zī )也(yě )。粟(sù )米(mǐ )布(bù )帛(bó )生(shēng )于(yú )地(dì ),长(zhǎng )于(yú )时(shí ),聚(jù )于(yú )力(lì ),非(fēi )可(kě )一(yī )日(rì )成(chéng )也(yě );数(shù )石(shí )之(zhī )重(zhòng ),中(zhōng )人(rén )弗(fú )胜(shèng ),不(bú )为(wéi )奸(jiān )邪(xié )所(suǒ )利(lì ),一(yī )日(rì )弗(fú )得(dé )而(ér )饥(jī )寒(hán )至(zhì )。是(shì )故(gù )明(míng )君(jūn )贵(guì )五(wǔ )谷(gǔ )而(ér )贱(jiàn )金(jīn )玉(yù )。

今(jīn )农(nóng )夫(fū )五(wǔ )口(kǒu )之(zhī )家(jiā ),其(qí )服(fú )役(yì )者(zhě )不(bú )下(xià )二(èr )人(rén ),其(qí )能(néng )耕(gēng )者(zhě )不(bú )过(guò )百(bǎi )亩(mǔ ),百(bǎi )亩(mǔ )之(zhī )收(shōu )不(bú )过(guò )百(bǎi )石(shí )。春(chūn )耕(gēng )、夏(xià )耘(yún ),秋(qiū )获(huò )、冬(dōng )藏(cáng ),伐(fá )薪(xīn )樵(qiáo ),治(zhì )官(guān )府(fǔ ),给(gěi )徭(yáo )役(yì );春(chūn )不(bú )得(dé )避(bì )风(fēng )尘(chén ),夏(xià )不(bú )得(dé )避(bì )暑(shǔ )热(rè ),秋(qiū )不(bú )得(dé )避(bì )阴(yīn )雨(yǔ ),冬(dōng )不(bú )得(dé )避(bì )寒(hán )冻(dòng ),四(sì )时(shí )之(zhī )间(jiān )亡(wáng )日(rì )休(xiū )息(xī );又(yòu )私(sī )自(zì )送(sòng )往(wǎng )迎(yíng )来(lái ),吊(diào )死(sǐ )问(wèn )疾(jí ),养(yǎng )孤(gū )长(zhǎng )幼(yòu )在(zài )其(qí )中(zhōng )。勤(qín )苦(kǔ )如(rú )此(cǐ ),尚(shàng )复(fù )被(bèi )水(shuǐ )旱(hàn )之(zhī )灾(zāi ),急(jí )政(zhèng )暴(bào )赋(fù ),赋(fù )敛(liǎn )不(bú )时(shí ),朝(cháo )令(lìng )而(ér )暮(mù )当(dāng )具(jù )。有(yǒu )者(zhě )半(bàn )贾(jiǎ )而(ér )卖(mài ),亡(wáng )者(zhě )取(qǔ )倍(bèi )称(chēng )之(zhī )息(xī ),于(yú )是(shì )有(yǒu )卖(mài )田(tián )宅(zhái )、鬻(yù )子(zǐ )孙(sūn )以(yǐ )偿(cháng )责(zé )者(zhě )矣(yǐ )。而(ér )商(shāng )贾(jiǎ )大(dà )者(zhě )积(jī )贮(zhù )倍(bèi )息(xī ),小(xiǎo )者(zhě )坐(zuò )列(liè )贩(fàn )卖(mài ),操(cāo )其(qí )奇(qí )赢(yíng ),日(rì )游(yóu )都(dōu )市(shì ),乘(chéng )上(shàng )之(zhī )急(jí ),所(suǒ )卖(mài )必(bì )倍(bèi )。故(gù )其(qí )男(nán )不(bú )耕(gēng )耘(yún ),女(nǚ )不(bú )蚕(cán )织(zhī ),衣(yī )必(bì )文(wén )采(cǎi ),食(shí )必(bì )梁(liáng )肉(ròu );亡(wáng )农(nóng )夫(fū )之(zhī )苦(kǔ ),有(yǒu )仟(qiān )佰(bǎi )之(zhī )得(dé )。因(yīn )其(qí )富(fù )厚(hòu ),交(jiāo )通(tōng )王(wáng )侯(hóu ),为(wéi )过(guò )吏(lì )势(shì ),以(yǐ )利(lì )相(xiàng )倾(qīng );千(qiān )里(lǐ )游(yóu )遨(áo ),冠(guàn )盖(gài )相(xiàng )望(wàng ),乘(chéng )坚(jiān )策(cè )肥(féi ),履(lǚ )丝(sī )曳(yè )缟(gǎo )。此(cǐ )商(shāng )人(rén )所(suǒ )以(yǐ )兼(jiān )并(bìng )农(nóng )人(rén ),农(nóng )人(rén )所(suǒ )以(yǐ )流(liú )亡(wáng )者(zhě )也(yě )。

今(jīn )法(fǎ )律(lǜ )贱(jiàn )商(shāng )人(rén ),商(shāng )人(rén )已(yǐ )富(fù )贵(guì )矣(yǐ );尊(zūn )农(nóng )夫(fū ),农(nóng )夫(fū )已(yǐ )贫(pín )贱(jiàn )矣(yǐ )。故(gù )俗(sú )之(zhī )所(suǒ )贵(guì ),主(zhǔ )之(zhī )所(suǒ )贱(jiàn )也(yě );吏(lì )之(zhī )所(suǒ )卑(bēi ),法(fǎ )之(zhī )所(suǒ )尊(zūn )也(yě )。上(shàng )下(xià )相(xiàng )反(fǎn ),好(hǎo )恶(è )乖(guāi )迕(wǔ ),而(ér )欲(yù )国(guó )富(fù )法(fǎ )立(lì ),不(bú )可(kě )得(dé )也(yě )。方(fāng )今(jīn )之(zhī )务(wù ),莫(mò )若(ruò )使(shǐ )民(mín )务(wù )农(nóng )而(ér )已(yǐ )矣(yǐ )。欲(yù )民(mín )务(wù )农(nóng ),在(zài )于(yú )贵(guì )粟(sù );贵(guì )粟(sù )之(zhī )道(dào ),在(zài )于(yú )使(shǐ )民(mín )以(yǐ )粟(sù )为(wéi )赏(shǎng )罚(fá )。今(jīn )募(mù )天(tiān )下(xià )入(rù )粟(sù )县(xiàn )官(guān ),得(dé )以(yǐ )拜(bài )爵(jué ),得(dé )以(yǐ )除(chú )罪(zuì )。如(rú )此(cǐ ),富(fù )人(rén )有(yǒu )爵(jué ),农(nóng )民(mín )有(yǒu )钱(qián ),粟(sù )有(yǒu )所(suǒ )渫(xiè )。夫(fū )能(néng )入(rù )粟(sù )以(yǐ )受(shòu )爵(jué ),皆(jiē )有(yǒu )余(yú )者(zhě )也(yě );取(qǔ )于(yú )有(yǒu )余(yú ),以(yǐ )供(gòng )上(shàng )用(yòng ),则(zé )贫(pín )民(mín )之(zhī )赋(fù )可(kě )损(sǔn ),所(suǒ )谓(wèi )损(sǔn )有(yǒu )余(yú )补(bǔ )不(bú )足(zú ),令(lìng )出(chū )而(ér )民(mín )利(lì )者(zhě )也(yě )。顺(shùn )于(yú )民(mín )心(xīn ),所(suǒ )补(bǔ )者(zhě )三(sān ):一(yī )曰(yuē )主(zhǔ )用(yòng )足(zú ),二(èr )曰(yuē )民(mín )赋(fù )少(shǎo ),三(sān )曰(yuē )劝(quàn )农(nóng )功(gōng )。今(jīn )令(lìng )民(mín )有(yǒu )车(chē )骑(qí )马(mǎ )一(yī )匹(pǐ )者(zhě ),复(fù )卒(zú )三(sān )人(rén )。车(chē )骑(qí )者(zhě ),天(tiān )下(xià )武(wǔ )备(bèi )也(yě ),故(gù )为(wéi )复(fù )卒(zú )。神(shén )农(nóng )之(zhī )教(jiāo )曰(yuē ):“有(yǒu )石(shí )城(chéng )十(shí )仞(rèn ),汤(tāng )池(chí )百(bǎi )步(bù ),带(dài )甲(jiǎ )百(bǎi )万(wàn ),而(ér )亡(wáng )粟(sù ),弗(fú )能(néng )守(shǒu )也(yě )。”以(yǐ )是(shì )观(guān )之(zhī ),粟(sù )者(zhě ),王(wáng )者(zhě )大(dà )用(yòng ),政(zhèng )之(zhī )本(běn )务(wù )。令(lìng )民(mín )入(rù )粟(sù )受(shòu )爵(jué )至(zhì )五(wǔ )大(dà )夫(fū )以(yǐ )上(shàng ),乃(nǎi )复(fù )一(yī )人(rén )耳(ěr ),此(cǐ )其(qí )与(yǔ )骑(qí )马(mǎ )之(zhī )功(gōng )相(xiàng )去(qù )远(yuǎn )矣(yǐ )。爵(jué )者(zhě ),上(shàng )之(zhī )所(suǒ )擅(shàn ),出(chū )于(yú )口(kǒu )而(ér )亡(wáng )穷(qióng );粟(sù )者(zhě ),民(mín )之(zhī )所(suǒ )种(zhǒng ),生(shēng )于(yú )地(dì )而(ér )不(bú )乏(fá )。夫(fū )得(dé )高(gāo )爵(jué )与(yǔ )免(miǎn )罪(zuì ),人(rén )之(zhī )所(suǒ )甚(shèn )欲(yù )也(yě )。使(shǐ )天(tiān )下(xià )人(rén )入(rù )粟(sù )于(yú )边(biān ),以(yǐ )受(shòu )爵(jué )免(miǎn )罪(zuì ),不(bú )过(guò )三(sān )岁(suì ),塞(sāi )下(xià )之(zhī )粟(sù )必(bì )多(duō )矣(yǐ )。

于(yú )是(shì )文(wén )帝(dì )从(cóng )错(cuò )之(zhī )言(yán ),令(lìng )民(mín )入(rù )粟(sù )边(biān ),六(liù )百(bǎi )石(shí )爵(jué )上(shàng )造(zào ),稍(shāo )增(zēng )至(zhì )四(sì )千(qiān )石(shí )为(wéi )五(wǔ )大(dà )夫(fū ),万(wàn )二(èr )千(qiān )石(shí )为(wéi )大(dà )庶(shù )长(zhǎng ),各(gè )以(yǐ )多(duō )少(shǎo )级(jí )数(shù )为(wéi )差(chà )。错(cuò )复(fù )奏(zòu )言(yán ):“陛(bì )下(xià )幸(xìng )使(shǐ )天(tiān )下(xià )入(rù )粟(sù )塞(sāi )下(xià )以(yǐ )拜(bài )爵(jué ),甚(shèn )大(dà )惠(huì )也(yě )。窃(qiè )恐(kǒng )塞(sāi )卒(zú )之(zhī )食(shí )不(bú )足(zú )用(yòng )大(dà )渫(xiè )天(tiān )下(xià )粟(sù )。边(biān )食(shí )足(zú )以(yǐ )支(zhī )五(wǔ )岁(suì ),可(kě )令(lìng )入(rù )粟(sù )郡(jùn )、县(xiàn )矣(yǐ );足(zú )支(zhī )一(yī )岁(suì )以(yǐ )上(shàng ),可(kě )时(shí )赦(shè ),勿(wù )收(shōu )农(nóng )民(mín )租(zū )。如(rú )此(cǐ ),德(dé )泽(zé )加(jiā )于(yú )万(wàn )民(mín ),民(mín )俞(yú )勤(qín )农(nóng )。时(shí )有(yǒu )军(jūn )役(yì ),若(ruò )遭(zāo )水(shuǐ )旱(hàn ),民(mín )不(bú )困(kùn )乏(fá ),天(tiān )下(xià )安(ān )宁(níng )”岁(suì )孰(shú )且(qiě )美(měi ),则(zé )民(mín )大(dà )富(fù )乐(lè )矣(yǐ )。”上(shàng )复(fù )从(cóng )其(qí )言(yán ),乃(nǎi )下(xià )诏(zhào )赐(cì )民(mín )十(shí )二(èr )年(nián )租(zū )税(shuì )之(zhī )半(bàn )。明(míng )年(nián ),遂(suí )除(chú )民(mín )田(tián )之(zhī )租(zū )税(shuì )。

后(hòu )十(shí )三(sān )岁(suì ),孝(xiào )景(jǐng )二(èr )年(nián ),令(lìng )民(mín )半(bàn )出(chū )田(tián )租(zū ),三(sān )十(shí )而(ér )税(shuì )一(yī )也(yě )。其(qí )后(hòu ),上(shàng )郡(jùn )以(yǐ )西(xī )旱(hàn ),复(fù )修(xiū )卖(mài )爵(jué )令(lìng ),而(ér )裁(cái )其(qí )贾(jiǎ )以(yǐ )招(zhāo )民(mín ),及(jí )徒(tú )复(fù )作(zuò ),得(dé )输(shū )粟(sù )于(yú )县(xiàn )官(guān )以(yǐ )除(chú )罪(zuì )。始(shǐ )造(zào )苑(yuàn )马(mǎ )以(yǐ )广(guǎng )用(yòng ),宫(gōng )室(shì )、列(liè )馆(guǎn )、车(chē )马(mǎ )益(yì )增(zēng )修(xiū )矣(yǐ )。然(rán )娄(lóu )敕(chì )有(yǒu )司(sī )以(yǐ )农(nóng )为(wéi )务(wù ),民(mín )遂(suí )乐(lè )业(yè )。至(zhì )武(wǔ )帝(dì )之(zhī )初(chū )七(qī )十(shí )年(nián )间(jiān ),国(guó )家(jiā )亡(wáng )事(shì ),非(fēi )遇(yù )水(shuǐ )旱(hàn ),则(zé )民(mín )人(rén )给(gěi )家(jiā )足(zú ),都(dōu )鄙(bǐ )廪(lǐn )庾(yǔ )尽(jìn )满(mǎn ),而(ér )府(fǔ )库(kù )余(yú )财(cái )。京(jīng )师(shī )之(zhī )钱(qián )累(lèi )百(bǎi )巨(jù )万(wàn ),贯(guàn )朽(xiǔ )而(ér )不(bú )可(kě )校(xiào )。太(tài )仓(cāng )之(zhī )粟(sù )陈(chén )陈(chén )相(xiàng )因(yīn ),充(chōng )溢(yì )露(lù )积(jī )于(yú )外(wài ),腐(fǔ )败(bài )不(bú )可(kě )食(shí )。众(zhòng )庶(shù )街(jiē )巷(xiàng )有(yǒu )马(mǎ ),阡(qiān )陌(mò )之(zhī )间(jiān )成(chéng )群(qún ),乘(chéng )C03D牝(pìn )者(zhě )摈(bìn )而(ér )不(bú )得(dé )会(huì )聚(jù )。守(shǒu )闾(lǘ )阎(yán )者(zhě )食(shí )粱(liáng )肉(ròu );为(wéi )吏(lì )者(zhě )长(zhǎng )子(zǐ )孙(sūn );居(jū )官(guān )者(zhě )以(yǐ )为(wéi )姓(xìng )号(hào )。人(rén )人(rén )自(zì )爱(ài )而(ér )重(zhòng )犯(fàn )法(fǎ ),先(xiān )行(háng )谊(yì )而(ér )黜(chù )愧(kuì )辱(rǔ )焉(yān )。于(yú )是(shì )罔(wǎng )疏(shū )而(ér )民(mín )富(fù ),役(yì )财(cái )骄(jiāo )溢(yì ),或(huò )至(zhì )并(bìng )兼(jiān );豪(háo )党(dǎng )之(zhī )徒(tú )以(yǐ )武(wǔ )断(duàn )于(yú )乡(xiāng )曲(qǔ )。宗(zōng )室(shì )有(yǒu )土(tǔ ),公(gōng )卿(qīng )大(dà )夫(fū )以(yǐ )下(xià )争(zhēng )于(yú )奢(shē )侈(chǐ ),室(shì )庐(lú )车(chē )服(fú )僭(jiàn )上(shàng )亡(wáng )限(xiàn )。物(wù )盛(shèng )而(ér )衰(shuāi ),固(gù )其(qí )变(biàn )也(yě )。

是(shì )后(hòu ),外(wài )事(shì )四(sì )夷(yí ),内(nèi )兴(xìng )功(gōng )利(lì ),役(yì )费(fèi )并(bìng )兴(xìng ),而(ér )民(mín )去(qù )本(běn )。董(dǒng )仲(zhòng )舒(shū )说(shuō )上(shàng )曰(yuē ):“《春(chūn )秋(qiū )》它(tā )谷(gǔ )不(bú )书(shū ),至(zhì )于(yú )麦(mài )禾(hé )不(bú )成(chéng )则(zé )书(shū )之(zhī ),以(yǐ )此(cǐ )见(jiàn )圣(shèng )人(rén )于(yú )五(wǔ )谷(gǔ )最(zuì )重(zhòng )麦(mài )与(yǔ )禾(hé )也(yě )。今(jīn )关(guān )中(zhōng )俗(sú )不(bú )好(hǎo )种(zhǒng )麦(mài ),是(shì )岁(suì )失(shī )《春(chūn )秋(qiū )》之(zhī )所(suǒ )重(zhòng ),而(ér )损(sǔn )生(shēng )民(mín )之(zhī )具(jù )也(yě )。愿(yuàn )陛(bì )下(xià )幸(xìng )诏(zhào )大(dà )司(sī )农(nóng ),使(shǐ )关(guān )中(zhōng )民(mín )益(yì )种(zhǒng )宿(xiǔ )麦(mài ),令(lìng )毋(wú )后(hòu )时(shí )。”又(yòu )言(yán ):“古(gǔ )者(zhě )税(shuì )民(mín )不(bú )过(guò )什(shí )一(yī ),其(qí )求(qiú )易(yì )共(gòng );使(shǐ )民(mín )不(bú )过(guò )三(sān )日(rì ),其(qí )力(lì )易(yì )足(zú )。民(mín )财(cái )内(nèi )足(zú )以(yǐ )养(yǎng )老(lǎo )尽(jìn )孝(xiào ),外(wài )足(zú )以(yǐ )事(shì )上(shàng )共(gòng )税(shuì ),下(xià )足(zú )以(yǐ )蓄(xù )妻(qī )子(zǐ )极(jí )爱(ài ),故(gù )民(mín )说(shuō )从(cóng )上(shàng )。至(zhì )秦(qín )则(zé )不(bú )然(rán ),用(yòng )商(shāng )鞅(yāng )之(zhī )法(fǎ ),改(gǎi )帝(dì )王(wáng )之(zhī )制(zhì ),除(chú )井(jǐng )田(tián ),民(mín )得(dé )卖(mài )买(mǎi ),富(fù )者(zhě )田(tián )连(lián )阡(qiān )陌(mò ),贫(pín )者(zhě )无(wú )立(lì )锥(zhuī )之(zhī )地(dì )。又(yòu )颛(zhuān )川(chuān )泽(zé )之(zhī )利(lì ),管(guǎn )山(shān )林(lín )之(zhī )饶(ráo ),荒(huāng )淫(yín )越(yuè )制(zhì ),逾(yú )侈(chǐ )以(yǐ )相(xiàng )高(gāo );邑(yì )有(yǒu )人(rén )君(jūn )之(zhī )尊(zūn ),里(lǐ )有(yǒu )公(gōng )侯(hóu )之(zhī )富(fù ),小(xiǎo )民(mín )安(ān )得(dé )不(bú )困(kùn )?又(yòu )加(jiā )月(yuè )为(wéi )更(gèng )卒(zú ),已(yǐ ),复(fù )为(wéi )正(zhèng ),一(yī )岁(suì )屯(tún )戍(shù ),一(yī )岁(suì )力(lì )役(yì ),三(sān )十(shí )倍(bèi )于(yú )古(gǔ );田(tián )租(zū )口(kǒu )赋(fù ),盐(yán )铁(tiě )之(zhī )利(lì ),二(èr )十(shí )倍(bèi )于(yú )古(gǔ )。或(huò )耕(gēng )豪(háo )民(mín )之(zhī )田(tián ),见(jiàn )税(shuì )什(shí )五(wǔ )。故(gù )贫(pín )民(mín )常(cháng )衣(yī )牛(niú )马(mǎ )之(zhī )衣(yī ),而(ér )食(shí )犬(quǎn )彘(zhì )之(zhī )食(shí )。重(zhòng )以(yǐ )贪(tān )暴(bào )之(zhī )吏(lì ),刑(xíng )戮(lù )妄(wàng )加(jiā ),民(mín )愁(chóu )亡(wáng )聊(liáo ),亡(wáng )逃(táo )山(shān )林(lín ),转(zhuǎn )为(wéi )盗(dào )贼(zéi ),赭(zhě )衣(yī )半(bàn )道(dào ),断(duàn )狱(yù )岁(suì )以(yǐ )千(qiān )万(wàn )数(shù )。汉(hàn )兴(xìng ),循(xún )而(ér )未(wèi )改(gǎi )。古(gǔ )井(jǐng )田(tián )法(fǎ )虽(suī )难(nán )卒(zú )行(háng ),宜(yí )少(shǎo )近(jìn )古(gǔ ),限(xiàn )民(mín )名(míng )田(tián ),以(yǐ )澹(dàn )不(bú )足(zú ),塞(sāi )并(bìng )兼(jiān )之(zhī )路(lù )。盐(yán )铁(tiě )皆(jiē )归(guī )于(yú )民(mín )。去(qù )奴(nú )婢(bì ),除(chú )专(zhuān )杀(shā )之(zhī )威(wēi )。薄(báo )赋(fù )敛(liǎn ),省(shěng )徭(yáo )役(yì ),以(yǐ )宽(kuān )民(mín )力(lì )。然(rán )后(hòu )可(kě )善(shàn )治(zhì )也(yě )。”仲(zhòng )舒(shū )死(sǐ )后(hòu ),功(gōng )费(fèi )愈(yù )甚(shèn ),天(tiān )下(xià )虚(xū )耗(hào ),人(rén )复(fù )相(xiàng )食(shí )。

武(wǔ )帝(dì )末(mò )年(nián ),悔(huǐ )征(zhēng )伐(fá )之(zhī )事(shì ),乃(nǎi )封(fēng )丞(chéng )相(xiàng )为(wéi )富(fù )民(mín )侯(hóu )。下(xià )诏(zhào )曰(yuē ):“方(fāng )今(jīn )之(zhī )务(wù ),在(zài )于(yú )力(lì )农(nóng )。”以(yǐ )赵(zhào )过(guò )为(wéi )搜(sōu )粟(sù )都(dōu )尉(wèi )。过(guò )能(néng )为(wéi )代(dài )田(tián ),一(yī )亩(mǔ )三(sān )甽(quǎn )。岁(suì )代(dài )处(chù ),故(gù )曰(yuē )代(dài )田(tián ),古(gǔ )法(fǎ )也(yě )。后(hòu )稷(jì )始(shǐ )甽(quǎn )田(tián ),以(yǐ )二(èr )耜(sì )为(wéi )耦(ǒu ),广(guǎng )尺(chǐ )、深(shēn )尺(chǐ )曰(yuē )甽(quǎn ),长(zhǎng )终(zhōng )亩(mǔ )。一(yī )亩(mǔ )三(sān )甽(quǎn ),一(yī )夫(fū )三(sān )百(bǎi )甽(quǎn ),而(ér )播(bō )种(zhǒng )于(yú )甽(quǎn )中(zhōng )。苗(miáo )生(shēng )叶(yè )以(yǐ )上(shàng ),稍(shāo )耨(nòu )陇(lǒng )草(cǎo ),因(yīn )贵(guì )阝(zuǒ )其(qí )土(tǔ )以(yǐ )附(fù )苗(miáo )根(gēn )。故(gù )其(qí )《诗(shī )》曰(yuē ):“或(huò )芸(yún )或(huò )芓(zī ),黍(shǔ )稷(jì )儗(yì )儗(yì )。”芸(yún ),除(chú )草(cǎo )也(yě )。芓(zī ),附(fù )根(gēn )也(yě )。言(yán )苗(miáo )稍(shāo )壮(zhuàng ),每(měi )耨(nòu )辄(zhé )附(fù )根(gēn )。比(bǐ )盛(shèng )暑(shǔ ),陇(lǒng )尽(jìn )而(ér )根(gēn )深(shēn ),能(néng )风(fēng )与(yǔ )旱(hàn ),故(gù )儗(yì )儗(yì )而(ér )盛(shèng )也(yě )。其(qí )耕(gēng )耘(yún )下(xià )种(zhǒng )田(tián )器(qì ),皆(jiē )有(yǒu )便(biàn )巧(qiǎo )。率(lǜ )十(shí )二(èr )夫(fū )为(wéi )田(tián )一(yī )井(jǐng )一(yī )屋(wū ),故(gù )亩(mǔ )五(wǔ )顷(qǐng ),用(yòng )耦(ǒu )犁(lí ),二(èr )牛(niú )三(sān )人(rén ),一(yī )岁(suì )之(zhī )收(shōu )常(cháng )过(guò )缦(màn )田(tián )亩(mǔ )一(yī )斛(hú )以(yǐ )上(shàng ),善(shàn )者(zhě )倍(bèi )之(zhī )。过(guò )使(shǐ )教(jiāo )田(tián )太(tài )常(cháng )、三(sān )辅(fǔ ),大(dà )农(nóng )置(zhì )工(gōng )巧(qiǎo )奴(nú )与(yǔ )从(cóng )事(shì ),为(wéi )作(zuò )田(tián )器(qì )。二(èr )千(qiān )石(shí )遣(qiǎn )令(lìng )长(zhǎng )、三(sān )老(lǎo )、力(lì )田(tián )及(jí )里(lǐ )父(fù )老(lǎo )善(shàn )田(tián )者(zhě )受(shòu )田(tián )器(qì ),学(xué )耕(gēng )种(zhǒng )养(yǎng )苗(miáo )状(zhuàng )。民(mín )或(huò )苦(kǔ )少(shǎo )牛(niú ),亡(wáng )以(yǐ )趋(qū )泽(zé ),故(gù )平(píng )都(dōu )令(lìng )光(guāng )教(jiāo )过(guò )以(yǐ )人(rén )挽(wǎn )犁(lí )。过(guò )奏(zòu )光(guāng )以(yǐ )为(wéi )丞(chéng ),教(jiāo )民(mín )相(xiàng )与(yǔ )庸(yōng )挽(wǎn )犁(lí )。率(lǜ )多(duō )人(rén )者(zhě )田(tián )日(rì )三(sān )十(shí )亩(mǔ ),少(shǎo )者(zhě )十(shí )三(sān )亩(mǔ ),以(yǐ )故(gù )田(tián )多(duō )垦(kěn )辟(pì )。过(guò )试(shì )以(yǐ )离(lí )宫(gōng )卒(zú )田(tián )其(qí )宫(gōng )壖(ruán )地(dì ),课(kè )得(dé )谷(gǔ )皆(jiē )多(duō )旁(páng )田(tián ),亩(mǔ )一(yī )斛(hú )以(yǐ )上(shàng )。令(lìng )命(mìng )家(jiā )田(tián )三(sān )辅(fǔ )公(gōng )田(tián ),又(yòu )教(jiāo )边(biān )郡(jùn )及(jí )居(jū )延(yán )城(chéng )。是(shì )后(hòu )边(biān )城(chéng )、河(hé )东(dōng )、弘(hóng )农(nóng )、三(sān )辅(fǔ )、太(tài )常(cháng )民(mín )皆(jiē )便(biàn )代(dài )田(tián ),用(yòng )力(lì )少(shǎo )而(ér )得(dé )谷(gǔ )多(duō )。

至(zhì )昭(zhāo )帝(dì )时(shí ),流(liú )民(mín )稍(shāo )还(hái ),田(tián )野(yě )益(yì )辟(pì ),颇(pō )有(yǒu )蓄(xù )积(jī )。宣(xuān )帝(dì )即(jí )位(wèi ),用(yòng )吏(lì )多(duō )选(xuǎn )贤(xián )良(liáng ),百(bǎi )姓(xìng )安(ān )土(tǔ ),岁(suì )数(shù )丰(fēng )穰(ráng ),谷(gǔ )至(zhì )石(shí )五(wǔ )钱(qián ),农(nóng )人(rén )少(shǎo )利(lì )。时(shí )大(dà )司(sī )农(nóng )中(zhōng )丞(chéng )耿(gěng )寿(shòu )昌(chāng )以(yǐ )善(shàn )为(wéi )算(suàn )能(néng )商(shāng )功(gōng )利(lì ),得(dé )幸(xìng )于(yú )上(shàng ),五(wǔ )凤(fèng )中(zhōng )奏(zòu )言(yán ):“故(gù )事(shì ),岁(suì )漕(cáo )关(guān )东(dōng )谷(gǔ )四(sì )百(bǎi )万(wàn )斛(hú )以(yǐ )给(gěi )京(jīng )师(shī ),用(yòng )卒(zú )六(liù )万(wàn )人(rén )。宜(yí )籴(dí )三(sān )辅(fǔ )、弘(hóng )农(nóng )、河(hé )东(dōng )、上(shàng )党(dǎng )、太(tài )原(yuán )郡(jùn )谷(gǔ ),足(zú )供(gòng )京(jīng )师(shī ),可(kě )以(yǐ )省(shěng )关(guān )东(dōng )漕(cáo )卒(zú )过(guò )半(bàn )。”又(yòu )白(bái )增(zēng )海(hǎi )租(zū )三(sān )倍(bèi ),天(tiān )子(zǐ )皆(jiē )从(cóng )其(qí )计(jì )。御(yù )史(shǐ )大(dà )夫(fū )萧(xiāo )望(wàng )之(zhī )奏(zòu )言(yán ):“故(gù )御(yù )史(shǐ )属(shǔ )徐(xú )宫(gōng )家(jiā )在(zài )东(dōng )莱(lái ),言(yán )往(wǎng )年(nián )加(jiā )海(hǎi )租(zū ),鱼(yú )不(bú )出(chū )。长(zhǎng )老(lǎo )皆(jiē )言(yán )武(wǔ )帝(dì )时(shí )县(xiàn )官(guān )尝(cháng )自(zì )渔(yú ),海(hǎi )鱼(yú )不(bú )出(chū ),后(hòu )复(fù )予(yǔ )民(mín ),鱼(yú )乃(nǎi )出(chū )。夫(fū )阴(yīn )阳(yáng )之(zhī )感(gǎn ),物(wù )类(lèi )相(xiàng )应(yīng ),万(wàn )事(shì )尽(jìn )然(rán )。今(jīn )寿(shòu )昌(chāng )欲(yù )近(jìn )籴(dí )漕(cáo )关(guān )内(nèi )之(zhī )谷(gǔ ),筑(zhù )仓(cāng )治(zhì )船(chuán ),费(fèi )值(zhí )二(èr )万(wàn )万(wàn )余(yú ),有(yǒu )动(dòng )众(zhòng )之(zhī )功(gōng ),恐(kǒng )生(shēng )旱(hàn )气(qì ),民(mín )被(bèi )其(qí )灾(zāi )。寿(shòu )昌(chāng )习(xí )于(yú )商(shāng )功(gōng )分(fèn )铢(zhū )之(zhī )事(shì ),其(qí )深(shēn )计(jì )远(yuǎn )虑(lǜ ),诚(chéng )未(wèi )足(zú )任(rèn ),宜(yí )且(qiě )如(rú )故(gù )。”上(shàng )不(bú )听(tīng )。漕(cáo )事(shì )果(guǒ )便(biàn ),寿(shòu )昌(chāng )遂(suí )白(bái )令(lìng )边(biān )郡(jùn )皆(jiē )筑(zhù )仓(cāng ),以(yǐ )谷(gǔ )贱(jiàn )时(shí )增(zēng )其(qí )贾(jiǎ )而(ér )籴(dí ),以(yǐ )利(lì )农(nóng ),谷(gǔ )贵(guì )时(shí )减(jiǎn )贾(jiǎ )而(ér )粜(tiào ),名(míng )曰(yuē )常(cháng )平(píng )仓(cāng )。民(mín )便(biàn )之(zhī )。上(shàng )乃(nǎi )下(xià )诏(zhào ),赐(cì )寿(shòu )昌(chāng )爵(jué )关(guān )内(nèi )侯(hóu )。而(ér )蔡(cài )癸(guǐ )以(yǐ )好(hǎo )农(nóng )使(shǐ )劝(quàn )郡(jùn )国(guó ),至(zhì )大(dà )官(guān )。

元(yuán )帝(dì )即(jí )位(wèi ),天(tiān )下(xià )大(dà )水(shuǐ ),关(guān )东(dōng )郡(jùn )十(shí )一(yī )尤(yóu )甚(shèn )。二(èr )年(nián ),齐(qí )地(dì )饥(jī ),谷(gǔ )石(shí )三(sān )百(bǎi )余(yú ),民(mín )多(duō )饿(è )死(sǐ ),琅(láng )邪(xié )郡(jùn )人(rén )相(xiàng )食(shí )。在(zài )位(wèi )诸(zhū )儒(rú )多(duō )言(yán )盐(yán )、铁(tiě )官(guān )及(jí )北(běi )假(jiǎ )田(tián )官(guān )、常(cháng )平(píng )仓(cāng )可(kě )罢(bà ),毋(wú )与(yǔ )民(mín )争(zhēng )利(lì )。上(shàng )从(cóng )其(qí )议(yì ),皆(jiē )罢(bà )之(zhī )。又(yòu )罢(bà )建(jiàn )章(zhāng )、甘(gān )泉(quán )宫(gōng )卫(wèi )、角(jiǎo )抵(dǐ )、齐(qí )三(sān )服(fú )官(guān ),省(shěng )禁(jìn )苑(yuàn )以(yǐ )予(yǔ )贫(pín )民(mín ),减(jiǎn )诸(zhū )侯(hóu )王(wáng )庙(miào )卫(wèi )卒(zú )半(bàn )。又(yòu )减(jiǎn )关(guān )中(zhōng )卒(zú )五(wǔ )百(bǎi )人(rén ),转(zhuǎn )谷(gǔ )赈(zhèn )贷(dài )穷(qióng )乏(fá )。其(qí )后(hòu )用(yòng )度(dù )不(bú )足(zú ),独(dú )复(fù )盐(yán )铁(tiě )官(guān )。

成(chéng )帝(dì )时(shí ),天(tiān )下(xià )亡(wáng )兵(bīng )革(gé )之(zhī )事(shì ),号(hào )为(wéi )安(ān )乐(lè ),然(rán )俗(sú )奢(shē )侈(chǐ ),不(bú )以(yǐ )蓄(xù )聚(jù )为(wéi )意(yì )。永(yǒng )始(shǐ )二(èr )年(nián ),梁(liáng )国(guó )、平(píng )原(yuán )郡(jùn )比(bǐ )年(nián )伤(shāng )水(shuǐ )灾(zāi ),人(rén )相(xiàng )食(shí ),刺(cì )史(shǐ )、守(shǒu )、相(xiàng )坐(zuò )免(miǎn )。

哀(āi )帝(dì )即(jí )位(wèi ),师(shī )丹(dān )辅(fǔ )政(zhèng ),建(jiàn )言(yán ):“古(gǔ )之(zhī )圣(shèng )王(wáng )莫(mò )不(bú )设(shè )井(jǐng )田(tián ),然(rán )后(hòu )治(zhì )乃(nǎi )可(kě )平(píng )。孝(xiào )文(wén )皇(huáng )帝(dì )承(chéng )亡(wáng )周(zhōu )乱(luàn )秦(qín )兵(bīng )革(gé )之(zhī )后(hòu ),天(tiān )下(xià )空(kōng )虚(xū ),故(gù )务(wù )劝(quàn )农(nóng )桑(sāng ),帅(shuài )以(yǐ )节(jiē )俭(jiǎn )。民(mín )始(shǐ )充(chōng )实(shí ),未(wèi )有(yǒu )并(bìng )兼(jiān )之(zhī )害(hài ),故(gù )不(bú )为(wéi )民(mín )田(tián )及(jí )奴(nú )婢(bì )为(wéi )限(xiàn )。今(jīn )累(lèi )世(shì )承(chéng )平(píng ),豪(háo )富(fù )吏(lì )民(mín )訾(zī )数(shù )巨(jù )万(wàn ),而(ér )贫(pín )弱(ruò )俞(yú )困(kùn )。盖(gài )君(jūn )子(zǐ )为(wéi )政(zhèng ),贵(guì )因(yīn )循(xún )而(ér )重(zhòng )改(gǎi )作(zuò ),然(rán )所(suǒ )以(yǐ )有(yǒu )改(gǎi )者(zhě ),将(jiāng )以(yǐ )救(jiù )急(jí )也(yě )。亦(yì )未(wèi )可(kě )详(xiáng ),宜(yí )略(luè )为(wéi )限(xiàn )。”天(tiān )子(zǐ )下(xià )其(qí )议(yì )。丞(chéng )相(xiàng )孔(kǒng )光(guāng )、大(dà )司(sī )空(kōng )何(hé )武(wǔ )奏(zòu )请(qǐng ):“诸(zhū )侯(hóu )王(wáng )、列(liè )侯(hóu )皆(jiē )得(dé )名(míng )田(tián )国(guó )中(zhōng )。列(liè )侯(hóu )在(zài )长(zhǎng )安(ān ),公(gōng )主(zhǔ )名(míng )田(tián )县(xiàn )道(dào ),及(jí )关(guān )内(nèi )侯(hóu )、吏(lì )、民(mín )名(míng )田(tián ),皆(jiē )毋(wú )过(guò )三(sān )十(shí )顷(qǐng )。请(qǐng )侯(hóu )王(wáng )奴(nú )婢(bì )二(èr )百(bǎi )人(rén ),列(liè )侯(hóu )、公(gōng )主(zhǔ )百(bǎi )人(rén ),关(guān )内(nèi )侯(hóu )、吏(lì )、民(mín )三(sān )十(shí )人(rén )。期(qī )尽(jìn )三(sān )年(nián ),犯(fàn )者(zhě )没(méi )入(rù )官(guān )。”时(shí )田(tián )宅(zhái )奴(nú )婢(bì )贾(jiǎ )为(wéi )减(jiǎn )贱(jiàn ),丁(dīng )、傅(fù )用(yòng )事(shì ),董(dǒng )贤(xián )隆(lóng )贵(guì ),皆(jiē )不(bú )便(biàn )也(yě )。诏(zhào )书(shū ):“且(qiě )须(xū )后(hòu )”,遂(suí )寝(qǐn )不(bú )行(háng )。宫(gōng )室(shì )、苑(yuàn )囿(yòu )、府(fǔ )库(kù )之(zhī )臧(zāng )已(yǐ )侈(chǐ ),百(bǎi )姓(xìng )訾(zī )富(fù )虽(suī )不(bú )及(jí )文(wén )、景(jǐng ),然(rán )天(tiān )下(xià )户(hù )口(kǒu )最(zuì )盛(shèng )矣(yǐ )。

平(píng )帝(dì )崩(bēng ),王(wáng )莽(mǎng )居(jū )摄(shè ),遂(suí )篡(cuàn )位(wèi )。王(wáng )莽(mǎng )因(yīn )汉(hàn )承(chéng )平(píng )之(zhī )业(yè ),匈(xiōng )奴(nú )称(chēng )籓(bān ),百(bǎi )蛮(mán )宾(bīn )服(fú ),舟(zhōu )车(chē )所(suǒ )通(tōng ),尽(jìn )为(wéi )臣(chén )妾(qiè ),府(fǔ )库(kù )百(bǎi )官(guān )之(zhī )富(fù ),天(tiān )下(xià )晏(yàn )然(rán )。莽(mǎng )一(yī )朝(cháo )有(yǒu )之(zhī ),其(qí )心(xīn )意(yì )未(wèi )满(mǎn ),狭(xiá )小(xiǎo )汉(hàn )家(jiā )制(zhì )度(dù ),以(yǐ )为(wéi )疏(shū )阔(kuò )。宣(xuān )帝(dì )始(shǐ )赐(cì )单(dān )于(yú )印(yìn )玺(xǐ ),与(yǔ )天(tiān )子(zǐ )同(tóng ),而(ér )西(xī )南(nán )夷(yí )钅(jīn )句(jù )町(dīng )称(chēng )王(wáng )。莽(mǎng )乃(nǎi )遣(qiǎn )使(shǐ )易(yì )单(dān )于(yú )印(yìn ),贬(biǎn )钅(jīn )句(jù )町(dīng )王(wáng )为(wéi )侯(hóu )。二(èr )方(fāng )始(shǐ )怨(yuàn ),侵(qīn )犯(fàn )边(biān )境(jìng )。莽(mǎng )遣(qiǎn )兴(xìng )师(shī ),发(fā )三(sān )十(shí )万(wàn )众(zhòng ),欲(yù )同(tóng )时(shí )十(shí )道(dào )并(bìng )出(chū ),一(yī )举(jǔ )灭(miè )匈(xiōng )奴(nú );募(mù )发(fā )天(tiān )下(xià )囚(qiú )徒(tú )、丁(dīng )男(nán )、甲(jiǎ )卒(zú )转(zhuǎn )委(wěi )输(shū )兵(bīng )器(qì ),自(zì )负(fù )海(hǎi )江(jiāng )、淮(huái )而(ér )至(zhì )北(běi )边(biān ),使(shǐ )者(zhě )驰(chí )传(chuán )督(dū )趣(qù ),海(hǎi )内(nèi )扰(rǎo )矣(yǐ )。又(yòu )动(dòng )欲(yù )慕(mù )古(gǔ ),不(bú )度(dù )时(shí )宜(yí ),分(fèn )裂(liè )州(zhōu )郡(jùn ),改(gǎi )职(zhí )作(zuò )官(guān ),下(xià )令(lìng )曰(yuē ):“汉(hàn )氏(shì )减(jiǎn )轻(qīng )田(tián )租(zū ),三(sān )十(shí )而(ér )税(shuì )一(yī ),常(cháng )有(yǒu )更(gèng )赋(fù ),罢(bà )癃(lóng )咸(xián )出(chū ),而(ér )豪(háo )民(mín )侵(qīn )陵(líng ),分(fèn )田(tián )劫(jié )假(jiǎ ),厥(jué )名(míng )三(sān )十(shí ),实(shí )十(shí )税(shuì )五(wǔ )也(yě )。富(fù )者(zhě )骄(jiāo )而(ér )为(wéi )邪(xié ),贫(pín )者(zhě )穷(qióng )而(ér )为(wéi )奸(jiān ),俱(jù )陷(xiàn )于(yú )辜(gū ),刑(xíng )用(yòng )不(bú )错(cuò )。今(jīn )更(gèng )名(míng )天(tiān )下(xià )田(tián )曰(yuē )王(wáng )田(tián ),奴(nú )婢(bì )曰(yuē )私(sī )属(shǔ ),皆(jiē )不(bú )得(dé )卖(mài )买(mǎi )。其(qí )男(nán )口(kǒu )不(bú )满(mǎn )八(bā ),而(ér )田(tián )过(guò )一(yī )井(jǐng )者(zhě ),分(fèn )余(yú )田(tián )与(yǔ )九(jiǔ )族(zú )乡(xiāng )党(dǎng )。”犯(fàn )令(lìng ),法(fǎ )至(zhì )死(sǐ ),。制(zhì )度(dù )又(yòu )不(bú )定(dìng ),吏(lì )缘(yuán )为(wéi )奸(jiān ),天(tiān )下(xià )謷(áo )謷(áo )然(rán ),陷(xiàn )刑(xíng )者(zhě )众(zhòng )。

后(hòu )三(sān )年(nián ),莽(mǎng )知(zhī )民(mín )愁(chóu ),下(xià )诏(zhào )诸(zhū )食(shí )王(wáng )田(tián )及(jí )私(sī )属(shǔ )皆(jiē )得(dé )卖(mài )买(mǎi ),勿(wù )拘(jū )以(yǐ )法(fǎ )。然(rán )刑(xíng )罚(fá )深(shēn )刻(kè ),它(tā )政(zhèng )誖(bèi )乱(luàn )。边(biān )兵(bīng )二(èr )十(shí )余(yú )万(wàn )人(rén )仰(yǎng )县(xiàn )官(guān )衣(yī )食(shí ),用(yòng )度(dù )不(bú )足(zú ),数(shù )横(héng )赋(fù )敛(liǎn ),民(mín )俞(yú )贫(pín )困(kùn )。常(cháng )苦(kǔ )枯(kū )旱(hàn ),亡(wáng )有(yǒu )平(píng )岁(suì ),谷(gǔ )贾(jiǎ )翔(xiáng )贵(guì )。

末(mò )年(nián ),盗(dào )贼(zéi )群(qún )起(qǐ ),发(fā )军(jūn )击(jī )之(zhī ),将(jiāng )吏(lì )放(fàng )纵(zòng )于(yú )外(wài )。北(běi )边(biān )及(jí )青(qīng )、徐(xú )地(dì )人(rén )相(xiàng )食(shí ),雒(luò )阳(yáng )以(yǐ )东(dōng )米(mǐ )石(shí )二(èr )千(qiān )。莽(mǎng )遣(qiǎn )三(sān )公(gōng )将(jiāng )军(jūn )开(kāi )东(dōng )方(fāng )诸(zhū )仓(cāng )赈(zhèn )贷(dài )穷(qióng )乏(fá ),又(yòu )分(fèn )遣(qiǎn )大(dà )夫(fū )谒(yè )者(zhě )教(jiāo )民(mín )煮(zhǔ )木(mù )为(wéi )酪(lào );酪(lào )不(bú )可(kě )食(shí ),重(zhòng )为(wéi )烦(fán )扰(rǎo )。流(liú )民(mín )入(rù )关(guān )者(zhě )数(shù )十(shí )万(wàn )人(rén ),置(zhì )养(yǎng )澹(dàn )官(guān )以(yǐ )廪(lǐn )之(zhī ),吏(lì )盗(dào )其(qí )廪(lǐn ),饥(jī )死(sǐ )者(zhě )什(shí )七(qī )八(bā )。莽(mǎng )耻(chǐ )为(wéi )政(zhèng )所(suǒ )至(zhì ),乃(nǎi )下(xià )诏(zhào )曰(yuē ):“予(yǔ )遭(zāo )阳(yáng )九(jiǔ )之(zhī )厄(è ),百(bǎi )六(liù )之(zhī )会(huì ),枯(kū )、旱(hàn )、霜(shuāng )、蝗(huáng ),饥(jī )馑(jǐn )荐(jiàn )臻(zhēn ),蛮(mán )夷(yí )猾(huá )夏(xià ),寇(kòu )贼(zéi )奸(jiān )轨(guǐ ),百(bǎi )姓(xìng )流(liú )离(lí )。予(yǔ )甚(shèn )悼(dào )之(zhī ),害(hài )气(qì )将(jiāng )究(jiū )矣(yǐ )。”岁(suì )为(wéi )此(cǐ )言(yán ),以(yǐ )至(zhì )于(yú )亡(wáng )。

阅读:25760

打赏捐助〔Donate〕>>>

《食货志上》简体版

©2015-2026 ok8.org 文学库