正论【登录】

ok8.org > 《反经》 > 《正论》 > 拼音版

议(yì )曰(yuē ):《反(fǎn )经(jīng )》、《是(shì )非(fēi )》、《适(shì )变(biàn )》三(sān )篇(piān ),虽(suī )博(bó )辩(biàn )利(lì )害(hài ),然(rán )其(qí )弊(bì )流(liú )遁(dùn )漫(màn )羡(xiàn ),无(wú )所(suǒ )归(guī )宿(xiǔ )。故(gù )作(zuò )《正(zhèng )论(lùn )》以(yǐ )质(zhì )之(zhī )。)

孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):“六(liù )艺(yì )于(yú )治(zhì )一(yī )也(yě )。《礼(lǐ )》以(yǐ )节(jiē )人(rén ),《乐(lè )》以(yǐ )发(fā )和(hé ),《书(shū )》以(yǐ )导(dǎo )事(shì ),《诗(shī )》以(yǐ )达(dá )意(yì ),《易(yì )》以(yǐ )道(dào )化(huà ),《春(chūn )秋(qiū )》以(yǐ )道(dào )义(yì )。”

(司(sī )马(mǎ )谈(tán )曰(yuē ):“《易(yì )》着(zhe )天(tiān )地(dì )阴(yīn )阳(yáng )、四(sì )时(shí )五(wǔ )行(háng ),故(gù )长(zhǎng )于(yú )变(biàn );《礼(lǐ )》经(jīng )纪(jì )人(rén )伦(lún ),故(gù )长(zhǎng )于(yú )行(háng );《书(shū )》记(jì )先(xiān )王(wáng )之(zhī )事(shì ),故(gù )长(zhǎng )于(yú )政(zhèng );《诗(shī )》记(jì )山(shān )川(chuān )溪(xī )谷(gǔ )、禽(qín )兽(shòu )草(cǎo )木(mù )、牝(pìn )牡(mǔ )雌(cí )雄(xióng ),故(gù )长(zhǎng )于(yú )风(fēng );《乐(lè )》所(suǒ )以(yǐ )立(lì ),故(gù )长(zhǎng )于(yú )和(hé );《春(chūn )秋(qiū )》是(shì )非(fēi ),故(gù )长(zhǎng )于(yú )理(lǐ )人(rén )也(yě )。”)

故(gù )曰(yuē ):入(rù )其(qí )国(guó ),其(qí )教(jiāo )可(kě )知(zhī )也(yě )。其(qí )为(wéi )人(rén )也(yě ),温(wēn )柔(róu )敦(dūn )厚(hòu ),《诗(shī )》教(jiāo )也(yě );疏(shū )通(tōng )知(zhī )远(yuǎn ),《书(shū )》教(jiāo )也(yě );广(guǎng )博(bó )易(yì )良(liáng ),《乐(lè )》教(jiāo )也(yě );洁(jié )净(jìng )精(jīng )微(wēi ),《易(yì )》教(jiāo )也(yě );恭(gōng )俭(jiǎn )庄(zhuāng )敬(jìng ),《礼(lǐ )》教(jiāo )也(yě );属(shǔ )辞(cí )比(bǐ )事(shì ),《春(chūn )秋(qiū )》教(jiāo )也(yě )。故(gù )《诗(shī )》之(zhī )失(shī )愚(yú ),《书(shū )》之(zhī )失(shī )诬(wū ),《乐(lè )》之(zhī )失(shī )奢(shē ),《易(yì )》之(zhī )失(shī )贼(zéi ),《礼(lǐ )》之(zhī )失(shī )烦(fán ),《春(chūn )秋(qiū )》之(zhī )失(shī )乱(luàn )。其(qí )为(wéi )人(rén )也(yě ),温(wēn )柔(róu )敦(dūn )厚(hòu )而(ér )不(bú )愚(yú ),则(zé )深(shēn )于(yú )《诗(shī )》也(yě )。

(子(zǐ )夏(xià )曰(yuē ):“声(shēng )成(chéng )文(wén )谓(wèi )之(zhī )音(yīn )。治(zhì )世(shì )之(zhī )音(yīn )安(ān )以(yǐ )乐(lè ),其(qí )政(zhèng )和(hé );乱(luàn )世(shì )之(zhī )音(yīn )怨(yuàn )以(yǐ )怒(nù ),其(qí )政(zhèng )乖(guāi );亡(wáng )国(guó )之(zhī )音(yīn )哀(āi )以(yǐ )思(sī ),其(qí )民(mín )困(kùn )。故(gù )正(zhèng )得(dé )失(shī ),动(dòng )天(tiān )地(dì ),感(gǎn )鬼(guǐ )神(shén ),莫(mò )近(jìn )于(yú )《诗(shī )》。”

太(tài )史(shǐ )公(gōng )曰(yuē ):“《大(dà )雅(yǎ )》言(yán )王(wáng )公(gōng )大(dà )人(rén ),而(ér )德(dé )逮(dǎi )黎(lí )庶(shù );《小(xiǎo )雅(yǎ )》讥(jī )己(jǐ )之(zhī )得(dé )失(shī ),其(qí )流(liú )及(jí )上(shàng )。所(suǒ )言(yán )虽(suī )殊(shū ),其(qí )合(hé )德(dé )一(yī )也(yě )。”晋(jìn )时(shí )王(wáng )政(zhèng )陵(líng )迟(chí ),南(nán )阳(yáng )鲁(lǔ )褒(bāo )着(zhe )《钱(qián )神(shén )论(lùn )》,吴(wú )郡(jùn )蔡(cài )洪(hóng )作(zuò )《孤(gū )愤(fèn )》。前(qián )史(shǐ )以(yǐ )为(wéi )乱(luàn )世(shì )之(zhī )音(yīn )怨(yuàn )以(yǐ )怒(nù ),其(qí )政(zhèng )乖(guāi )。此(cǐ )之(zhī )谓(wèi )也(yě )。)

疏(shū )通(tōng )知(zhī )远(yuǎn )而(ér )不(bú )诬(wū ),则(zé )深(shēn )于(yú )《书(shū )》也(yě )。(《书(shū )》着(zhe )帝(dì )王(wáng )之(zhī )道(dào ),典(diǎn )谟(mó )训(xùn )诰(gào )、誓(shì )命(mìng )之(zhī )文(wén ),三(sān )千(qiān )之(zhī )徒(tú ),并(bìng )受(shòu )其(qí )义(yì )也(yě ))

广(guǎng )博(bó )易(yì )良(liáng )而(ér )不(bú )奢(shē ),则(zé )深(shēn )于(yú )《乐(lè )》也(yě )。

(《乐(lè )》书(shū )曰(yuē ):“凡(fán )音(yīn )者(zhě ),生(shēng )人(rén )心(xīn )者(zhě )也(yě )。情(qíng )动(dòng )其(qí )中(zhōng ),故(gù )形(xíng )于(yú )声(shēng ),声(shēng )成(chéng )文(wén )谓(wèi )之(zhī )音(yīn )。是(shì )故(gù )治(zhì )世(shì )之(zhī )音(yīn )安(ān )以(yǐ )乐(lè ),其(qí )政(zhèng )和(hé );乱(luàn )世(shì )之(zhī )音(yīn )怨(yuàn )以(yǐ )怒(nù ),其(qí )政(zhèng )乖(guāi );亡(wáng )国(guó )之(zhī )音(yīn )哀(āi )以(yǐ )思(sī ),其(qí )民(mín )困(kùn )。声(shēng )音(yīn )之(zhī )道(dào ),与(yǔ )政(zhèng )相(xiàng )通(tōng )。宫(gōng )为(wéi )君(jūn ),商(shāng )为(wéi )臣(chén ),角(jiǎo )为(wéi )人(rén ),征(zhēng )为(wéi )事(shì ),羽(yǔ )为(wéi )物(wù )。五(wǔ )音(yīn )不(bú )乱(luàn ),则(zé )无(wú )沾(zhān )滞(zhì )之(zhī )音(yīn )矣(yǐ )。宫(gōng )乱(luàn )则(zé )荒(huāng ),其(qí )君(jūn )骄(jiāo );商(shāng )乱(luàn )则(zé )捶(chuí ),其(qí )臣(chén )坏(huài );角(jiǎo )乱(luàn )则(zé )忧(yōu ),其(qí )人(rén )怨(yuàn );征(zhēng )乱(luàn )则(zé )哀(āi ),其(qí )事(shì )勤(qín );羽(yǔ )乱(luàn )则(zé )危(wēi ),其(qí )财(cái )匮(kuì )。五(wǔ )音(yīn )皆(jiē )乱(luàn ),则(zé )迭(dié )相(xiàng )陵(líng ),谓(wèi )之(zhī )慢(màn )。如(rú )此(cǐ ),国(guó )灭(miè )亡(wáng )无(wú )日(rì )矣(yǐ )。夫(fū )上(shàng )古(gǔ )明(míng )王(wáng )举(jǔ )乐(lè )者(zhě ),非(fēi )以(yǐ )娱(yú )心(xīn )快(kuài )意(yì ),所(suǒ )以(yǐ )动(dòng )荡(dàng )血(xuè )脉(mò ),流(liú )通(tōng )精(jīng )神(shén ),而(ér )和(hé )正(zhèng )心(xīn )也(yě )。故(gù )宫(gōng )动(dòng )脾(pí )而(ér )和(hé )正(zhèng )信(xìn ),商(shāng )动(dòng )肺(fèi )而(ér )和(hé )正(zhèng )义(yì ),角(jiǎo )动(dòng )肝(gān )而(ér )和(hé )正(zhèng )仁(rén ),征(zhēng )动(dòng )心(xīn )而(ér )和(hé )正(zhèng )礼(lǐ ),羽(yǔ )动(dòng )肾(shèn )而(ér )和(hé )正(zhèng )智(zhì )。故(gù )闻(wén )宫(gōng )音(yīn )者(zhě ),使(shǐ )人(rén )温(wēn )舒(shū )而(ér )广(guǎng )大(dà );闻(wén )商(shāng )音(yīn )者(zhě ),使(shǐ )人(rén )方(fāng )正(zhèng )而(ér )好(hǎo )义(yì );闻(wén )角(jiǎo )音(yīn )者(zhě ),使(shǐ )人(rén )恻(cè )隐(yǐn )而(ér )爱(ài )人(rén );闻(wén )征(zhēng )音(yīn )者(zhě ),使(shǐ )人(rén )乐(lè )善(shàn )而(ér )好(hǎo )施(shī );闻(wén )羽(yǔ )音(yīn )者(zhě ),使(shǐ )人(rén )整(zhěng )齐(qí )而(ér )好(hǎo )礼(lǐ )。夫(fū )礼(lǐ )由(yóu )外(wài )入(rù ),乐(lè )自(zì )内(nèi )出(chū )。故(gù )圣(shèng )王(wáng )使(shǐ )人(rén )耳(ěr )闻(wén )《雅(yǎ )》、《颂(sòng )》之(zhī )音(yīn ),目(mù )视(shì )威(wēi )仪(yí )之(zhī )礼(lǐ ),足(zú )行(háng )恭(gōng )敬(jìng )之(zhī )容(róng ),口(kǒu )言(yán )仁(rén )义(yì )之(zhī )道(dào )。故(gù )君(jūn )子(zǐ )终(zhōng )日(rì )言(yán )而(ér )邪(xié )僻(pì )无(wú )由(yóu )入(rù )也(yě )。”

班(bān )固(gù )曰(yuē ):“乐(lè )者(zhě ),圣(shèng )人(rén )之(zhī )所(suǒ )乐(lè )也(yě ),而(ér )可(kě )以(yǐ )善(shàn )人(rén )心(xīn ),其(qí )感(gǎn )人(rén )也(yě )深(shēn )。故(gù )先(xiān )王(wáng )着(zhe )其(qí )教(jiāo )焉(yān )。夫(fū )人(rén )有(yǒu )血(xuè )气(qì )心(xīn )知(zhī )之(zhī )性(xìng ),而(ér )无(wú )哀(āi )乐(lè )喜(xǐ )怒(nù )之(zhī )常(cháng )。应(yīng )感(gǎn )而(ér )动(dòng ),然(rán )后(hòu )心(xīn )术(shù )形(xíng )焉(yān )。故(gù )纤(xiān )微(wēi )憔(qiáo )悴(cuì )之(zhī )音(yīn )作(zuò ),而(ér )民(mín )思(sī )忧(yōu );阐(chǎn )谐(xié )慢(màn )易(yì )之(zhī )音(yīn )作(zuò ),而(ér )民(mín )康(kāng )乐(lè );粗(cū )厉(lì )猛(měng )奋(fèn )之(zhī )音(yīn )作(zuò ),而(ér )民(mín )刚(gāng )毅(yì );廉(lián )直(zhí )正(zhèng )诚(chéng )之(zhī )音(yīn )作(zuò ),而(ér )民(mín )肃(sù )静(jìng );宽(kuān )裕(yù )和(hé )顺(shùn )之(zhī )音(yīn )作(zuò ),而(ér )民(mín )慈(cí )爱(ài );流(liú )僻(pì )邪(xié )散(sàn )之(zhī )音(yīn )作(zuò ),而(ér )民(mín )淫(yín )乱(luàn )。先(xiān )王(wáng )耻(chǐ )其(qí )乱(luàn )也(yě ),故(gù )制(zhì )《雅(yǎ )》、《颂(sòng )》之(zhī )声(shēng )。本(běn )之(zhī )情(qíng )性(xìng ),稽(jī )之(zhī )度(dù )数(shù ),制(zhì )之(zhī )礼(lǐ )义(yì ),合(hé )生(shēng )气(qì )之(zhī )和(hé ),导(dǎo )五(wǔ )常(cháng )之(zhī )行(háng ),使(shǐ )之(zhī )阳(yáng )而(ér )不(bú )散(sàn ),阴(yīn )而(ér )不(bú )集(jí ),刚(gāng )气(qì )不(bú )怒(nù ),柔(róu )气(qì )不(bú )慑(shè ),四(sì )畅(chàng )交(jiāo )于(yú )中(zhōng ),而(ér )发(fā )作(zuò )于(yú )外(wài )。足(zú )以(yǐ )感(gǎn )人(rén )之(zhī )善(shàn )心(xīn ),而(ér )不(bú )使(shǐ )邪(xié )气(qì )得(dé )接(jiē )焉(yān )。是(shì )先(xiān )王(wáng )立(lì )乐(lè )之(zhī )方(fāng )也(yě )。”

《吕(lǚ )氏(shì )春(chūn )秋(qiū )》曰(yuē ):“亡(wáng )国(guó )戮(lù )人(rén ),非(fēi )无(wú )乐(lè )也(yě ),其(qí )乐(lè )不(bú )乐(lè )。溺(nì )者(zhě ),非(fēi )不(bú )笑(xiào )也(yě );罪(zuì )人(rén ),非(fēi )不(bú )歌(gē )也(yě );狂(kuáng )者(zhě ),非(fēi )不(bú )舞(wǔ )也(yě )。乱(luàn )世(shì )之(zhī )乐(lè ),有(yǒu )似(sì )于(yú )此(cǐ )。”

范(fàn )晔(yè )曰(yuē ):“夫(fū )钟(zhōng )鼓(gǔ ),非(fēi )乐(lè )之(zhī )本(běn ),而(ér )器(qì )不(bú )可(kě )去(qù ):三(sān )牲(shēng ),非(fēi )孝(xiào )之(zhī )主(zhǔ ),而(ér )养(yǎng )不(bú )可(kě )废(fèi )。夫(fū )存(cún )器(qì )而(ér )亡(wáng )本(běn ),乐(lè )之(zhī )失(shī )也(yě )。调(diào )气(qì )以(yǐ )和(hé )声(shēng ),乐(lè )之(zhī )盛(shèng )也(yě )。崇(chóng )养(yǎng )以(yǐ )伤(shāng )行(háng ),孝(xiào )之(zhī )累(lèi )也(yě )。行(háng )孝(xiào )以(yǐ )致(zhì )养(yǎng ),孝(xiào )之(zhī )大(dà )也(yě )。”

议(yì )曰(yuē ):东(dōng )方(fāng )角(jiǎo )主(zhǔ )仁(rén ),南(nán )方(fāng )征(zhēng )主(zhǔ )礼(lǐ ),中(zhōng )央(yāng )宫(gōng )主(zhǔ )信(xìn ),西(xī )方(fāng )商(shāng )主(zhǔ )义(yì ),北(běi )方(fāng )羽(yǔ )主(zhǔ )智(zhì )。此(cǐ )常(cháng )理(lǐ )也(yě )。今(jīn )太(tài )史(shǐ )公(gōng )以(yǐ )为(wéi ):征(zhēng )动(dòng )心(xīn )而(ér )和(hé )正(zhèng )智(zhì ),羽(yǔ )动(dòng )肾(shèn )而(ér )和(hé )正(zhèng )礼(lǐ )。则(zé )以(yǐ )征(zhēng )主(zhǔ )智(zhì ),羽(yǔ )主(zhǔ )礼(lǐ ),与(yǔ )旧(jiù )例(lì )乖(guāi )殊(shū )。故(gù )非(fēi )末(mò )学(xué )所(suǒ )能(néng )详(xiáng )也(yě )。)

洁(jié )净(jìng )精(jīng )微(wēi )而(ér )不(bú )贼(zéi ),则(zé )深(shēn )于(yú )《易(yì )》也(yě )。(《易(yì )》之(zhī )精(jīng )微(wēi ),爱(ài )恶(è )相(xiàng )攻(gōng ),远(yuǎn )近(jìn )相(xiàng )取(qǔ ),则(zé )不(bú )能(néng )容(róng )人(rén ),近(jìn )于(yú )相(xiàng )害(hài )。)

恭(gōng )俭(jiǎn )庄(zhuāng )敬(jìng )而(ér )不(bú )烦(fán ),则(zé )深(shēn )于(yú )《礼(lǐ )》也(yě )。

(太(tài )史(shǐ )公(gōng )曰(yuē ):“余(yú )至(zhì )大(dà )行(háng )礼(lǐ )官(guān ),观(guān )三(sān )代(dài )损(sǔn )益(yì ),乃(nǎi )知(zhī )缘(yuán )人(rén )情(qíng )而(ér )制(zhì )礼(lǐ ),依(yī )人(rén )性(xìng )而(ér )作(zuò )仪(yí )。人(rén )道(dào )经(jīng )纬(wěi ),万(wàn )端(duān )规(guī )矩(jǔ ),无(wú )所(suǒ )不(bú )贯(guàn ),诱(yòu )进(jìn )以(yǐ )仁(rén )义(yì ),束(shù )缚(fù )以(yǐ )刑(xíng )罚(fá ),故(gù )德(dé )厚(hòu )者(zhě )位(wèi )尊(zūn ),禄(lù )重(zhòng )者(zhě )宠(chǒng )荣(róng ),所(suǒ )以(yǐ )总(zǒng )一(yī )海(hǎi )内(nèi )而(ér )整(zhěng )齐(qí )万(wàn )人(rén )也(yě )。人(rén )体(tǐ )安(ān )驾(jià )乘(chéng ),为(wéi )之(zhī )金(jīn )舆(yú )错(cuò )衡(héng )以(yǐ )繁(fán )其(qí )饰(shì );目(mù )好(hǎo )五(wǔ )色(sè ),为(wéi )之(zhī )黼(fǔ )黻(fú )文(wén )章(zhāng )以(yǐ )表(biǎo )其(qí )能(néng );耳(ěr )乐(lè )钟(zhōng )磬(qìng ),为(wéi )之(zhī )调(diào )谐(xié )八(bā )音(yīn )以(yǐ )荡(dàng )其(qí )心(xīn );口(kǒu )甘(gān )五(wǔ )味(wèi ),为(wéi )之(zhī )庶(shù )羞(xiū )酸(suān )咸(xián )以(yǐ )致(zhì )其(qí )美(měi );情(qíng )好(hǎo )珍(zhēn )善(shàn ),为(wéi )之(zhī )琢(zhuó )磨(mó )圭(guī )璧(bì )以(yǐ )通(tōng )其(qí )意(yì )。故(gù )大(dà )路(lù )越(yuè )席(xí ),皮(pí )弁(biàn )布(bù )裳(shang ),朱(zhū )弦(xián )洞(dòng )越(yuè ),大(dà )羹(gēng )玄(xuán )酒(jiǔ ),所(suǒ )以(yǐ )防(fáng )其(qí )淫(yín )佚(yì ),救(jiù )其(qí )弊(bì )也(yě )。是(shì )以(yǐ )君(jūn )臣(chén )朝(cháo )廷(tíng )、尊(zūn )卑(bēi )贵(guì )贱(jiàn )之(zhī )序(xù ),下(xià )及(jí )黎(lí )庶(shù )、车(chē )舆(yú )、衣(yī )服(fú )、宫(gōng )室(shì )、饮(yǐn )食(shí )、嫁(jià )娶(qǔ )、丧(sàng )祭(jì )之(zhī )分(fèn ),事(shì )有(yǒu )适(shì )宜(yí ),物(wù )有(yǒu )节(jiē )文(wén )。周(zhōu )衰(shuāi ),礼(lǐ )废(fèi )乐(lè )坏(huài ),大(dà )小(xiǎo )相(xiàng )逾(yú ),管(guǎn )仲(zhòng )之(zhī )家(jiā ),遂(suí )备(bèi )三(sān )归(guī )。循(xún )法(fǎ )守(shǒu )正(zhèng )者(zhě ),见(jiàn )侮(wǔ )于(yú )世(shì );奢(shē )溢(yì )僭(jiàn )差(chà )者(zhě ),谓(wèi )之(zhī )显(xiǎn )荣(róng )。自(zì )子(zǐ )夏(xià )门(mén )人(rén )之(zhī )高(gāo )弟(dì )也(yě ),犹(yóu )云(yún ):‘出(chū )见(jiàn )纷(fēn )华(huá )盛(shèng )丽(lì )而(ér )悦(yuè ),入(rù )闻(wén )夫(fū )子(zǐ )之(zhī )道(dào )而(ér )乐(lè ),二(èr )者(zhě )心(xīn )战(zhàn ),未(wèi )能(néng )决(jué )。’而(ér )况(kuàng )中(zhōng )庸(yōng )以(yǐ )下(xià ),渐(jiàn )渍(zì )于(yú )失(shī )教(jiāo ),被(bèi )服(fú )于(yú )成(chéng )俗(sú )乎(hū )?孔(kǒng )子(zǐ )必(bì )正(zhèng )名(míng )于(yú )卫(wèi ),所(suǒ )居(jū )不(bú )合(hé ),岂(qǐ )不(bú )哀(āi )哉(zāi )!”

班(bān )固(gù )曰(yuē ):“人(rén )函(hán )天(tiān )地(dì )阴(yīn )阳(yáng )之(zhī )气(qì ),有(yǒu )喜(xǐ )怒(nù )哀(āi )乐(lè )之(zhī )情(qíng ),天(tiān )禀(bǐng )其(qí )性(xìng )而(ér )不(bú )节(jiē )也(yě ),圣(shèng )人(rén )能(néng )为(wéi )之(zhī )节(jiē ),而(ér )不(bú )能(néng )绝(jué )也(yě )。故(gù )象(xiàng )天(tiān )地(dì )而(ér )制(zhì )礼(lǐ )乐(lè ),所(suǒ )以(yǐ )通(tōng )神(shén )明(míng )、立(lì )人(rén )伦(lún )、正(zhèng )情(qíng )性(xìng )、节(jiē )万(wàn )事(shì )也(yě )。人(rén )性(xìng )有(yǒu )男(nán )女(nǚ )之(zhī )情(qíng ),妒(dù )忌(jì )之(zhī )别(bié ),为(wéi )制(zhì )婚(hūn )姻(yīn )之(zhī )礼(lǐ );有(yǒu )交(jiāo )接(jiē )长(zhǎng )幼(yòu )之(zhī )序(xù ),为(wéi )制(zhì )乡(xiāng )饮(yǐn )之(zhī )礼(lǐ );有(yǒu )哀(āi )死(sǐ )思(sī )远(yuǎn )之(zhī )情(qíng ),为(wéi )制(zhì )丧(sàng )祭(jì )之(zhī )礼(lǐ );有(yǒu )尊(zūn )尊(zūn )敬(jìng )上(shàng )之(zhī )心(xīn ),为(wéi )制(zhì )朝(cháo )觐(jìn )之(zhī )礼(lǐ )。哀(āi )有(yǒu )哭(kū )踊(yǒng )之(zhī )节(jiē ),乐(lè )有(yǒu )歌(gē )舞(wǔ )之(zhī )容(róng ),正(zhèng )人(rén )足(zú )以(yǐ )副(fù )其(qí )诚(chéng ),邪(xié )人(rén )足(zú )以(yǐ )防(fáng )其(qí )失(shī )。故(gù )婚(hūn )姻(yīn )之(zhī )礼(lǐ )之(zhī )废(fèi ),则(zé )夫(fū )妇(fù )之(zhī )道(dào )苦(kǔ ),而(ér )淫(yín )僻(pì )之(zhī )罪(zuì )多(duō );乡(xiāng )饮(yǐn )之(zhī )礼(lǐ )废(fèi ),则(zé )长(zhǎng )幼(yòu )之(zhī )序(xù )乱(luàn ),而(ér )争(zhēng )斗(dòu )之(zhī )狱(yù )烦(fán );丧(sàng )祭(jì )之(zhī )礼(lǐ )废(fèi ),则(zé )骨(gǔ )肉(ròu )之(zhī )恩(ēn )薄(báo ),而(ér )背(bèi )死(sǐ )忘(wàng )生(shēng )者(zhě )众(zhòng );朝(cháo )聘(pìn )之(zhī )礼(lǐ )废(fèi ),则(zé )君(jūn )臣(chén )之(zhī )位(wèi )失(shī ),而(ér )侵(qīn )凌(líng )之(zhī )渐(jiàn )起(qǐ )。故(gù )孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):‘安(ān )上(shàng )治(zhì )人(rén ),莫(mò )善(shàn )于(yú )礼(lǐ );移(yí )风(fēng )易(yì )俗(sú ),莫(mò )善(shàn )于(yú )乐(lè )。揖(yī )让(ràng )而(ér )治(zhì )天(tiān )下(xià )者(zhě ),礼(lǐ )乐(lè )之(zhī )谓(wèi )也(yě )。’”)

属(shǔ )辞(cí )比(bǐ )事(shì )而(ér )不(bú )乱(luàn ),则(zé )深(shēn )于(yú )《春(chūn )秋(qiū )》也(yě )。

(壶(hú )遂(suí )曰(yuē ):“昔(xī )孔(kǒng )子(zǐ )何(hé )为(wéi )作(zuò )《春(chūn )秋(qiū )》哉(zāi )?”

太(tài )史(shǐ )公(gōng )曰(yuē ):“余(yú )闻(wén )之(zhī )董(dǒng )生(shēng )曰(yuē ):‘由(yóu )周(zhōu )道(dào )衰(shuāi )微(wēi ),孔(kǒng )子(zǐ )为(wéi )鲁(lǔ )司(sī )寇(kòu ),诸(zhū )侯(hóu )害(hài )之(zhī ),大(dà )夫(fū )壅(yōng )之(zhī )。孔(kǒng )子(zǐ )知(zhī )言(yán )之(zhī )不(bú )用(yòng ),道(dào )之(zhī )不(bú )行(háng )也(yě ),是(shì )非(fēi )二(èr )百(bǎi )四(sì )十(shí )二(èr )年(nián )之(zhī )中(zhōng ),以(yǐ )为(wéi )天(tiān )下(xià )仪(yí )表(biǎo ),贬(biǎn )天(tiān )子(zǐ ),退(tuì )诸(zhū )侯(hóu ),讨(tǎo )大(dà )夫(fū ),以(yǐ )达(dá )王(wáng )事(shì )而(ér )已(yǐ )矣(yǐ )。’子(zǐ )曰(yuē ):‘我(wǒ )欲(yù )载(zǎi )之(zhī )空(kōng )言(yán ),不(bú )如(rú )见(jiàn )之(zhī )于(yú )行(háng )事(shì )之(zhī )深(shēn )切(qiē )着(zhe )明(míng )也(yě )。’夫(fū )《春(chūn )秋(qiū )》,上(shàng )明(míng )三(sān )王(wáng )之(zhī )道(dào ),下(xià )辨(biàn )人(rén )事(shì )之(zhī )纪(jì ),别(bié )嫌(xián )疑(yí ),明(míng )是(shì )非(fēi ),定(dìng )犹(yóu )豫(yù ),善(shàn )善(shàn )恶(è )恶(è ),贤(xián )贤(xián )贱(jiàn )不(bú )肖(xiāo ),存(cún )亡(wáng )国(guó ),继(jì )绝(jué )代(dài ),补(bǔ )弊(bì )起(qǐ )废(fèi ),王(wáng )道(dào )之(zhī )大(dà )者(zhě )也(yě )。拨(bō )乱(luàn )代(dài ),反(fǎn )之(zhī )正(zhèng )道(dào ),莫(mò )近(jìn )于(yú )《春(chūn )秋(qiū )》。《春(chūn )秋(qiū )》之(zhī )中(zhōng ),弒(shì )君(jūn )三(sān )十(shí )六(liù ),亡(wáng )国(guó )五(wǔ )十(shí )二(èr ),诸(zhū )侯(hóu )奔(bēn )走(zǒu )不(bú )得(dé )保(bǎo )其(qí )社(shè )稷(jì )者(zhě ),不(bú )可(kě )胜(shèng )数(shù )。察(chá )其(qí )所(suǒ )以(yǐ ),皆(jiē )失(shī )其(qí )本(běn )也(yě )。”

壶(hú )遂(suí )曰(yuē ):“孔(kǒng )子(zǐ )之(zhī )时(shí ),上(shàng )无(wú )明(míng )君(jūn ),下(xià )不(bú )得(dé )任(rèn )用(yòng ),故(gù )作(zuò )《春(chūn )秋(qiū )》,垂(chuí )空(kōng )文(wén )以(yǐ )断(duàn )礼(lǐ )义(yì ),当(dāng )一(yī )王(wáng )之(zhī )法(fǎ )。今(jīn )夫(fū )子(zǐ )上(shàng )遇(yù )明(míng )天(tiān )子(zǐ ),下(xià )得(dé )守(shǒu )职(zhí ),夫(fū )子(zǐ )所(suǒ )论(lùn ),欲(yù )以(yǐ )何(hé )明(míng )?”

太(tài )史(shǐ )公(gōng )曰(yuē ):“伏(fú )羲(xī )至(zhì )纯(chún )厚(hòu ),作(zuò )《易(yì )》八(bā )卦(guà )。尧(yáo )舜(shùn )之(zhī )盛(shèng ),《尚(shàng )书(shū )》载(zǎi )之(zhī ),礼(lǐ )乐(lè )作(zuò )焉(yān )。汤(tāng )武(wǔ )之(zhī )隆(lóng ),诗(shī )人(rén )歌(gē )之(zhī )。《春(chūn )秋(qiū )》采(cǎi )善(shàn )贬(biǎn )恶(è ),推(tuī )三(sān )代(dài )之(zhī )德(dé ),褒(bāo )周(zhōu )室(shì ),非(fēi )独(dú )刺(cì )讥(jī )而(ér )已(yǐ )。汉(hàn )兴(xìng )以(yǐ )来(lái ),至(zhì )明(míng )天(tiān )子(zǐ ),受(shòu )命(mìng )于(yú )穆(mù )清(qīng ),泽(zé )流(liú )四(sì )极(jí ),臣(chén )下(xià )百(bǎi )官(guān ),力(lì )诵(sòng )圣(shèng )德(dé ),犹(yóu )不(bú )能(néng )宣(xuān )尽(jìn )其(qí )意(yì )。且(qiě )士(shì )贤(xián )能(néng )而(ér )不(bú )用(yòng ),有(yǒu )国(guó )之(zhī )耻(chǐ )也(yě );主(zhǔ )上(shàng )明(míng )圣(shèng ),而(ér )德(dé )不(bú )布(bù )闻(wén ),有(yǒu )司(sī )之(zhī )过(guò )也(yě )。且(qiě )余(yú )掌(zhǎng )其(qí )官(guān ),废(fèi )明(míng )圣(shèng ),罪(zuì )莫(mò )大(dà )焉(yān )。余(yú )所(suǒ )谓(wèi )述(shù ),非(fēi )所(suǒ )谓(wèi )作(zuò )也(yě ),而(ér )君(jūn )比(bǐ )之(zhī )于(yú )《春(chūn )秋(qiū )》,谬(miù )矣(yǐ )。”)

自(zì )仲(zhòng )尼(ní )没(méi )而(ér )微(wēi )言(yán )绝(jué ),七(qī )十(shí )子(zǐ )丧(sàng )而(ér )大(dà )义(yì )乖(guāi )。战(zhàn )国(guó )纵(zòng )横(héng ),真(zhēn )伪(wěi )分(fèn )争(zhēng ),诸(zhū )子(zǐ )之(zhī )言(yán ),纷(fēn )然(rán )散(sàn )乱(luàn )矣(yǐ )。

儒(rú )家(jiā )者(zhě ),盖(gài )出(chū )于(yú )司(sī )徒(tú )之(zhī )官(guān ),助(zhù )人(rén )君(jūn )顺(shùn )阴(yīn )阳(yáng ),明(míng )教(jiāo )化(huà )者(zhě )也(yě )。游(yóu )文(wén )于(yú )六(liù )经(jīng )之(zhī )中(zhōng ),留(liú )意(yì )于(yú )仁(rén )义(yì )之(zhī )际(jì ),祖(zǔ )述(shù )尧(yáo )舜(shùn ),宪(xiàn )章(zhāng )文(wén )武(wǔ ),宗(zōng )师(shī )仲(zhòng )尼(ní ),此(cǐ )其(qí )最(zuì )高(gāo )也(yě )。然(rán )惑(huò )者(zhě )既(jì )失(shī )精(jīng )微(wēi ),而(ér )僻(pì )者(zhě )又(yòu )随(suí )时(shí )抑(yì )扬(yáng ),违(wéi )离(lí )道(dào )本(běn ),苟(gǒu )以(yǐ )哗(huá )众(zhòng )取(qǔ )宠(chǒng ),此(cǐ )僻(pì )儒(rú )之(zhī )患(huàn )也(yě )。

(司(sī )马(mǎ )谈(tán )曰(yuē ):“儒(rú )者(zhě ),博(bó )而(ér )寡(guǎ )要(yào ),劳(láo )而(ér )少(shǎo )功(gōng ),是(shì )以(yǐ )其(qí )事(shì )难(nán )尽(jìn )从(cóng ),然(rán )其(qí )叙(xù )君(jūn )臣(chén )父(fù )子(zǐ )之(zhī )礼(lǐ ),列(liè )夫(fū )妇(fù )长(zhǎng )幼(yòu )之(zhī )别(bié ),不(bú )可(kě )易(yì )也(yě )。夫(fū )儒(rú )者(zhě ),以(yǐ )六(liù )艺(yì )为(wéi )法(fǎ ),经(jīng )传(chuán )以(yǐ )十(shí )数(shù ),累(lèi )世(shì )不(bú )能(néng )通(tōng )其(qí )学(xué ),常(cháng )年(nián )不(bú )能(néng )究(jiū )其(qí )礼(lǐ ),故(gù )曰(yuē ):‘博(bó )而(ér )寡(guǎ )要(yào ),劳(láo )而(ér )少(shǎo )功(gōng )’。若(ruò )夫(fū )列(liè )君(jūn )臣(chén )父(fù )子(zǐ )之(zhī )礼(lǐ ),序(xù )夫(fū )妇(fù )长(zhǎng )幼(yòu )之(zhī )别(bié ),虽(suī )百(bǎi )家(jiā )弗(fú )能(néng )易(yì )也(yě )。”

范(fàn )晔(yè )曰(yuē ):“夫(fū )游(yóu )庠(xiáng )序(xù ),服(fú )儒(rú )衣(yī ),所(suǒ )谈(tán )者(zhě )仁(rén )义(yì ),所(suǒ )传(chuán )者(zhě )圣(shèng )法(fǎ )也(yě )。故(gù )人(rén )识(shí )君(jūn )臣(chén )父(fù )子(zǐ )之(zhī )纲(gāng ),家(jiā )知(zhī )违(wéi )邪(xié )归(guī )正(zhèng )之(zhī )路(lù )。自(zì )桓(huán )、灵(líng )之(zhī )间(jiān ),朝(cháo )纲(gāng )日(rì )陵(líng ),国(guó )隙(xì )屡(lǚ )启(qǐ ),中(zhōng )智(zhì )以(yǐ )下(xià ),靡(mí )不(bú )审(shěn )其(qí )崩(bēng )离(lí ),而(ér )刚(gāng )强(qiáng )之(zhī )臣(chén ),息(xī )其(qí )窥(kuī )盗(dào )之(zhī )谋(móu );豪(háo )俊(jùn )之(zhī )夫(fū ),屈(qū )于(yú )鄙(bǐ )生(shēng )之(zhī )议(yì )者(zhě ),民(mín )诵(sòng )先(xiān )王(wáng )之(zhī )言(yán )也(yě ),下(xià )畏(wèi )逆(nì )顺(shùn )之(zhī )势(shì )也(yě )。至(zhì )如(rú )张(zhāng )温(wēn )、皇(huáng )甫(fǔ )嵩(sōng )之(zhī )徒(tú ),功(gōng )定(dìng )天(tiān )下(xià )之(zhī )半(bàn ),声(shēng )驰(chí )四(sì )海(hǎi )之(zhī )表(biǎo ),俯(fǔ )仰(yǎng )顾(gù )盼(pàn ),则(zé )大(dà )业(yè )移(yí )矣(yǐ ),犹(yóu )鞠(jū )躬(gōng )昏(hūn )主(zhǔ )之(zhī )下(xià ),狼(láng )狈(bèi )折(shé )礼(lǐ )之(zhī )命(mìng ),散(sàn )成(chéng )兵(bīng )就(jiù )绳(shéng )约(yuē )而(ér )无(wú )悔(huǐ )心(xīn )者(zhě ),斯(sī )岂(qǐ )非(fēi )学(xué )者(zhě )之(zhī )效(xiào )乎(hū )?故(gù )先(xiān )师(shī )褒(bāo )励(lì )学(xué )者(zhě )之(zhī )功(gōng ),笃(dǔ )矣(yǐ )。”)

道(dào )家(jiā )者(zhě ),盖(gài )出(chū )于(yú )史(shǐ )官(guān ),历(lì )纪(jì )成(chéng )败(bài ),秉(bǐng )要(yào )执(zhí )本(běn ),清(qīng )虚(xū )以(yǐ )自(zì )守(shǒu ),卑(bēi )弱(ruò )以(yǐ )自(zì )持(chí ),此(cǐ )君(jūn )人(rén )南(nán )面(miàn )者(zhě )之(zhī )术(shù )也(yě )。合(hé )于(yú )尧(yáo )之(zhī )克(kè )让(ràng ),《易(yì )》之(zhī )谦(qiān )谦(qiān ),此(cǐ )其(qí )所(suǒ )长(zhǎng )也(yě )。及(jí )放(fàng )者(zhě )为(wéi )之(zhī ),则(zé )欲(yù )绝(jué )去(qù )礼(lǐ )乐(lè ),兼(jiān )弃(qì )仁(rén )义(yì ),独(dú )任(rèn )清(qīng )虚(xū ),何(hé )以(yǐ )为(wéi )治(zhì )?此(cǐ )道(dào )家(jiā )之(zhī )弊(bì )也(yě )。

(司(sī )马(mǎ )谈(tán )曰(yuē ):“道(dào )家(jiā )使(shǐ )人(rén )精(jīng )神(shén )专(zhuān )一(yī ),动(dòng )合(hé )无(wú )形(xíng ),赡(shàn )足(zú )万(wàn )物(wù ),其(qí )为(wéi )术(shù )也(yě ),因(yīn )阴(yīn )阳(yáng )之(zhī )大(dà )顺(shùn ),采(cǎi )儒(rú )墨(mò )之(zhī )善(shàn ),撮(cuō )名(míng )法(fǎ )之(zhī )要(yào ),与(yǔ )时(shí )迁(qiān )徙(xǐ ),应(yīng )物(wù )变(biàn )化(huà ),立(lì )俗(sú )施(shī )事(shì ),无(wú )所(suǒ )不(bú )宜(yí )。指(zhǐ )约(yuē )而(ér )易(yì )操(cāo ),事(shì )少(shǎo )而(ér )功(gōng )多(duō )。夫(fū )道(dào )家(jiā )无(wú )为(wéi )又(yòu )曰(yuē )无(wú )不(bú )为(wéi ),其(qí )实(shí )易(yì )行(háng ),其(qí )辞(cí )难(nán )知(zhī ),其(qí )术(shù )以(yǐ )虚(xū )无(wú )为(wéi )本(běn ),以(yǐ )因(yīn )循(xún )为(wéi )用(yòng ),无(wú )成(chéng )势(shì ),无(wú )常(cháng )形(xíng )。故(gù )能(néng )究(jiū )万(wàn )物(wù )之(zhī )情(qíng ),不(bú )为(wéi )物(wù )先(xiān ),不(bú )为(wéi )物(wù )后(hòu ),故(gù )能(néng )为(wéi )万(wàn )物(wù )主(zhǔ )。有(yǒu )法(fǎ )无(wú )法(fǎ ),因(yīn )时(shí )为(wéi )业(yè );有(yǒu )度(dù )无(wú )度(dù ),因(yīn )物(wù )与(yǔ )合(hé )。故(gù )曰(yuē ):‘圣(shèng )人(rén )不(bú )朽(xiǔ ),时(shí )变(biàn )是(shì )守(shǒu )。’虚(xū )者(zhě ),道(dào )之(zhī )常(cháng );因(yīn )者(zhě ),君(jūn )之(zhī )纲(gāng );君(jūn )臣(chén )并(bìng )至(zhì ),使(shǐ )自(zì )明(míng )也(yě )。”)

阴(yīn )阳(yáng )家(jiā )者(zhě ),盖(gài )出(chū )于(yú )羲(xī )和(hé )之(zhī )官(guān ),敬(jìng )顺(shùn )昊(hào )天(tiān ),历(lì )象(xiàng )日(rì )月(yuè )星(xīng )辰(chén ),敬(jìng )授(shòu )人(rén )时(shí ),此(cǐ )其(qí )所(suǒ )长(zhǎng )也(yě )。及(jí )拘(jū )者(zhě )为(wéi )之(zhī ),则(zé )牵(qiān )于(yú )禁(jìn )忌(jì ),泥(ní )于(yú )小(xiǎo )数(shù ),舍(shě )人(rén )事(shì )而(ér )任(rèn )鬼(guǐ )神(shén ),此(cǐ )阴(yīn )阳(yáng )之(zhī )弊(bì )也(yě )。

(司(sī )马(mǎ )谈(tán )曰(yuē ):“阴(yīn )阳(yáng )之(zhī )术(shù )大(dà )详(xiáng ),而(ér )众(zhòng )忌(jì )讳(huì ),使(shǐ )人(rén )拘(jū )而(ér )多(duō )畏(wèi ),然(rán )其(qí )叙(xù )四(sì )时(shí )之(zhī )大(dà )顺(shùn ),不(bú )可(kě )失(shī )也(yě )。夫(fū )阴(yīn )阳(yáng )、四(sì )时(shí )、八(bā )位(wèi )、十(shí )二(èr )度(dù )、二(èr )十(shí )四(sì )节(jiē ),各(gè )有(yǒu )教(jiāo )令(lìng )。曰(yuē ):顺(shùn )之(zhī )者(zhě )昌(chāng ),逆(nì )之(zhī )者(zhě )亡(wáng ),未(wèi )必(bì )然(rán )也(yě )。故(gù )曰(yuē ):使(shǐ )人(rén )拘(jū )而(ér )多(duō )忌(jì )。夫(fū )春(chūn )生(shēng )、夏(xià )长(zhǎng )、秋(qiū )收(shōu )、冬(dōng )藏(cáng ),此(cǐ )天(tiān )之(zhī )大(dà )经(jīng ),弗(fú )顺(shùn )则(zé )无(wú )以(yǐ )为(wéi )天(tiān )下(xià )纪(jì )纲(gāng )。故(gù )曰(yuē ):叙(xù )四(sì )时(shí )之(zhī )大(dà )顺(shùn )。不(bú )可(kě )失(shī )也(yě )。”

《汉(hàn )书(shū )》曰(yuē ):“天(tiān )人(rén )之(zhī )际(jì ),精(jīng )祲(jìn )有(yǒu )以(yǐ )相(xiàng )荡(dàng ),善(shàn )恶(è )有(yǒu )以(yǐ )相(xiàng )推(tuī )。事(shì )作(zuò )乎(hū )下(xià )者(zhě ),象(xiàng )动(dòng )乎(hū )上(shàng )。阴(yīn )阳(yáng )之(zhī )理(lǐ ),各(gè )应(yīng )其(qí )感(gǎn )。阴(yīn )变(biàn )则(zé )静(jìng )者(zhě )动(dòng ),阳(yáng )蔽(bì )则(zé )明(míng )者(zhě )暗(àn )。水(shuǐ )旱(hàn )之(zhī )灾(zāi ),随(suí )类(lèi )而(ér )至(zhì )。故(gù )曰(yuē ):日(rì )蚀(shí )、地(dì )震(zhèn )皆(jiē )阳(yáng )微(wēi )阴(yīn )盛(shèng )也(yě )。臣(chén )者(zhě ),君(jūn )之(zhī )阴(yīn )也(yě );子(zǐ )者(zhě ),父(fù )之(zhī )阴(yīn )也(yě );妻(qī )者(zhě ),夫(fū )之(zhī )阴(yīn )也(yě );夷(yí )狄(dí )者(zhě ),中(zhōng )国(guó )之(zhī )阴(yīn )也(yě )。《春(chūn )秋(qiū )》日(rì )蚀(shí )三(sān )十(shí )六(liù ),地(dì )震(zhèn )五(wǔ )十(shí )二(èr )。或(huò )夷(yí )狄(dí )侵(qīn )中(zhōng )国(guó ),或(huò )政(zhèng )权(quán )在(zài )臣(chén )下(xià ),或(huò )妇(fù )弃(qì )夫(fū ),或(huò )臣(chén )子(zǐ )背(bèi )君(jūn )父(fù )。事(shì )虽(suī )不(bú )同(tóng ),其(qí )类(lèi )一(yī )也(yě )。是(shì )以(yǐ )明(míng )王(wáng )即(jí )位(wèi ),正(zhèng )五(wǔ )事(shì )。五(wǔ )事(shì )者(zhě ):貌(mào )、言(yán )、视(shì )、听(tīng )、思(sī )也(yě )。建(jiàn )大(dà )中(zhōng )以(yǐ )承(chéng )天(tiān )心(xīn ),则(zé )庶(shù )征(zhēng )序(xù )于(yú )下(xià ),日(rì )月(yuè )理(lǐ )于(yú )上(shàng )。如(rú )人(rén )君(jūn )淫(yín )溺(nì )后(hòu )宫(gōng ),般(bān )乐(lè )游(yóu )田(tián ),五(wǔ )事(shì )失(shī )于(yú )躬(gōng ),大(dà )中(zhōng )之(zhī )道(dào )不(bú )立(lì ),则(zé )咎(jiù )征(zhēng )降(jiàng )而(ér )六(liù )极(jí )至(zhì )。凡(fán )灾(zāi )异(yì )之(zhī )发(fā ),各(gè )象(xiàng )过(guò )失(shī ),以(yǐ )类(lèi )告(gào )人(rén )。”

《传(chuán )》曰(yuē ):“田(tián )猎(liè )不(bú )宿(xiǔ ),饮(yǐn )食(shí )不(bú )享(xiǎng ),出(chū )入(rù )不(bú )节(jiē ),夺(duó )人(rén )农(nóng )时(shí ),及(jí )有(yǒu )奸(jiān )谋(móu ),则(zé )木(mù )不(bú )曲(qǔ )直(zhí )。”又(yòu )曰(yuē ):“弃(qì )法(fǎ )律(lǜ ),遂(suí )功(gōng )臣(chén ),杀(shā )太(tài )子(zǐ ),以(yǐ )妾(qiè )为(wéi )妻(qī ),则(zé )火(huǒ )不(bú )炎(yán )上(shàng )。”又(yòu )曰(yuē ):“好(hǎo )治(zhì )宫(gōng )室(shì ),饰(shì )台(tái )榭(xiè ),内(nèi )淫(yín )乱(luàn ),犯(fàn )亲(qīn )戚(qī ),侮(wǔ )父(fù )兄(xiōng ),则(zé )稼(jià )穑(sè )不(bú )成(chéng )。”又(yòu )曰(yuē ):“好(hǎo )攻(gōng )战(zhàn ),轻(qīng )百(bǎi )姓(xìng ),饰(shì )城(chéng )郭(guō ),侵(qīn )边(biān )城(chéng ),则(zé )金(jīn )不(bú )从(cóng )革(gé )。”又(yòu )曰(yuē ):“简(jiǎn )宗(zōng )庙(miào ),不(bú )祷(dǎo )祠(cí ),废(fèi )祭(jì )祀(sì ),逆(nì )天(tiān )时(shí ),则(zé )水(shuǐ )不(bú )润(rùn )下(xià )。”

管(guǎn )辂(lù )曰(yuē ):“贵(guì )人(rén )有(yǒu )事(shì ),其(qí )应(yīng )在(zài )天(tiān )。在(zài )天(tiān )则(zé )日(rì )月(yuè )星(xīng )辰(chén )也(yě )。兵(bīng )动(dòng )人(rén )扰(rǎo ),其(qí )应(yīng )在(zài )物(wù )。在(zài )物(wù )则(zé )山(shān )林(lín )鸟(niǎo )兽(shòu )也(yě )。”又(yòu )曰(yuē ):“夫(fū )天(tiān )虽(suī )有(yǒu )大(dà )象(xiàng )而(ér )不(bú )能(néng )言(yán ),故(gù )运(yùn )星(xīng )精(jīng )于(yú )上(shàng ),流(liú )神(shén )明(míng )于(yú )下(xià ),驱(qū )风(fēng )云(yún )以(yǐ )表(biǎo )异(yì ),役(yì )鸟(niǎo )兽(shòu )以(yǐ )通(tōng )灵(líng )。表(biǎo )异(yì )者(zhě )必(bì )有(yǒu )沉(chén )浮(fú )之(zhī )候(hòu ),通(tōng )灵(líng )者(zhě )必(bì )有(yǒu )宫(gōng )商(shāng )之(zhī )应(yīng )。是(shì )以(yǐ )宋(sòng )襄(xiāng )失(shī )德(dé ),六(liù )鶂(yì )退(tuì )飞(fēi );伯(bó )姬(jī )将(jiāng )焚(fén ),鸟(niǎo )鸣(míng )其(qí )哭(kū );四(sì )国(guó )未(wèi )火(huǒ ),融(róng )风(fēng )已(yǐ )发(fā );赤(chì )云(yún )夹(jiá )日(rì ),殃(yāng )在(zài )荆(jīng )楚(chǔ )。此(cǐ )乃(nǎi )上(shàng )天(tiān )之(zhī )所(suǒ )使(shǐ ),自(zì )然(rán )之(zhī )明(míng )符(fú )也(yě )。”

后(hòu )汉(hàn )窦(dòu )武(wǔ )上(shàng )书(shū )曰(yuē ):“间(jiān )者(zhě )有(yǒu )喜(xǐ )禾(hé )、芝(zhī )草(cǎo )、黄(huáng )龙(lóng )之(zhī )瑞(ruì )见(jiàn )。夫(fū )瑞(ruì )生(shēng )必(bì )于(yú )嘉(jiā )土(tǔ ),福(fú )至(zhì )实(shí )由(yóu )吉(jí )人(rén )。在(zài )德(dé )为(wéi )瑞(ruì ),无(wú )德(dé )为(wéi )灾(zāi )。陛(bì )下(xià )所(suǒ )行(háng ),不(bú )合(hé )天(tiān )意(yì ),不(bú )宜(yí )称(chēng )庆(qìng )。”又(yòu )裴(péi )楷(kǎi )曰(yuē ):“按(àn )春(chūn )秋(qiū )以(yǐ )来(lái ),及(jí )古(gǔ )帝(dì )王(wáng ),未(wèi )有(yǒu )河(hé )清(qīng )者(zhě )也(yě )。臣(chén )以(yǐ )为(wéi )河(hé )者(zhě ),诸(zhū )侯(hóu )位(wèi )也(yě )。清(qīng )者(zhě )属(shǔ )阳(yáng ),浊(zhuó )者(zhě )属(shǔ )阴(yīn )。河(hé )当(dāng )浊(zhuó )而(ér )反(fǎn )清(qīng )者(zhě ),阴(yīn )欲(yù )为(wéi )阳(yáng ),诸(zhū )侯(hóu )欲(yù )为(wéi )帝(dì )也(yě )。京(jīng )房(fáng )《易(yì )传(chuán )》曰(yuē ):‘河(hé )水(shuǐ )清(qīng ),天(tiān )下(xià )平(píng )。’今(jīn )天(tiān )垂(chuí )异(yì ),地(dì )吐(tǔ )妖(yāo ),民(mín )疠(lì )疫(yì ),三(sān )者(zhě )并(bìng )时(shí )而(ér )有(yǒu )河(hé )清(qīng ),犹(yóu )春(chūn )秋(qiū )麔(jiù )不(bú )当(dāng )见(jiàn )而(ér )见(jiàn )。孔(kǒng )子(zǐ )书(shū )以(yǐ )为(wéi )异(yì )也(yě )。”

魏(wèi )青(qīng )龙(lóng )中(zhōng ),张(zhāng )掖(yè )郡(jùn )玄(xuán )川(chuān ),溢(yì )涌(yǒng )宝(bǎo )石(shí )负(fù )鼎(dǐng )状(zhuàng ),麟(lín )凤(fèng )龙(lóng )马(mǎ ),炳(bǐng )焕(huàn )成(chéng )形(xíng ),时(shí )人(rén )以(yǐ )为(wéi )魏(wèi )端(duān ),任(rèn )令(lìng )于(yú )绰(chāo )赍(jī )以(yǐ )问(wèn )张(zhāng )珔(jiàn ),珔(jiàn )密(mì )谓(wèi )绰(chāo )曰(yuē ):“夫(fū )神(shén )以(yǐ )知(zhī )来(lái ),不(bú )追(zhuī )已(yǐ )往(wǎng )。以(yǐ )祯(zhēn )祥(xiáng )先(xiān )见(jiàn ),然(rán )后(hòu )废(fèi )兴(xìng )从(cóng )之(zhī )。汉(hàn )已(yǐ )久(jiǔ )亡(wáng ),魏(wèi )已(yǐ )得(dé )之(zhī ),何(hé )所(suǒ )追(zhuī )废(fèi )兴(xìng )祯(zhēn )祥(xiáng )乎(hū )?此(cǐ )石(shí )当(dāng )今(jīn )之(zhī )变(biàn )异(yì ),而(ér )将(jiāng )来(lái )之(zhī )祯(zhēn )祥(xiáng )。”后(hòu )司(sī )马(mǎ )氏(shì )果(guǒ )代(dài )魏(wèi )。

汉(hàn )武(wǔ )时(shí ),巫(wū )为(wéi )上(shàng )致(zhì )神(shén )君(jūn ),神(shén )君(jūn )但(dàn )闻(wén )其(qí )声(shēng ),不(bú )见(jiàn )其(qí )形(xíng )。荀(xún )悦(yuè )曰(yuē ):“《易(yì )》称(chēng ):有(yǒu )天(tiān )道(dào )焉(yān ),有(yǒu )地(dì )道(dào )焉(yān ),有(yǒu )人(rén )道(dào )焉(yān )。各(gè )当(dāng )其(qí )理(lǐ )而(ér )不(bú )相(xiàng )乱(luàn ),乱(luàn )则(zé )有(yǒu )气(qì )变(biàn )而(ér )然(rán )。若(ruò )夫(fū )大(dà )石(shí )自(zì )立(lì ),僵(jiāng )柳(liǔ )复(fù )生(shēng ),此(cǐ )形(xíng )之(zhī )异(yì )也(yě );男(nán )化(huà )为(wéi )女(nǚ ),死(sǐ )而(ér )复(fù )生(shēng ),此(cǐ )含(hán )气(qì )之(zhī )异(yì )也(yě );鬼(guǐ )神(shén )仿(fǎng )佛(fó )在(zài )于(yú )人(rén )间(jiān ),言(yán )语(yǔ )声(shēng )音(yīn ),此(cǐ )精(jīng )神(shén )之(zhī )异(yì )也(yě )。夫(fū )形(xíng )神(shén )之(zhī )异(yì ),各(gè )以(yǐ )类(lèi )感(gǎn )。善(shàn )则(zé )生(shēng )吉(jí ),恶(è )则(zé )生(shēng )凶(xiōng ),精(jīng )气(qì )之(zhī )际(jì ),自(zì )然(rán )之(zhī )符(fú )异(yì )也(yě )。故(gù )逆(nì )天(tiān )之(zhī )理(lǐ ),则(zé )神(shén )失(shī )其(qí )节(jiē ),而(ér )妖(yāo )神(shén )妄(wàng )兴(xìng );逆(nì )地(dì )之(zhī )理(lǐ ),则(zé )形(xíng )失(shī )其(qí )节(jiē ),而(ér )妖(yāo )人(rén )妄(wàng )生(shēng );逆(nì )中(zhōng )和(hé )之(zhī )理(lǐ ),则(zé )含(hán )气(qì )失(shī )其(qí )节(jiē ),而(ér )妖(yāo )物(wù )妄(wàng )出(chū )。此(cǐ )其(qí )大(dà )旨(zhǐ )也(yě )。若(ruò )夫(fū )神(shén )君(jūn )之(zhī )类(lèi ),精(jīng )神(shén )之(zhī )异(yì )也(yě )。”

《春(chūn )秋(qiū )传(chuán )》曰(yuē ):“作(zuò )事(shì )不(bú )时(shí ),怨(yuàn )仇(chóu )动(dòng )于(yú )人(rén ),则(zé )有(yǒu )非(fēi )言(yán )之(zhī )物(wù )而(ér )言(yán )。”当(dāng )汉(hàn )武(wǔ )之(zhī )时(shí ),赋(fù )敛(liǎn )繁(fán )众(zhòng ),人(rén )民(mín )雕(diāo )弊(bì ),故(gù )有(yǒu )无(wú )形(xíng )而(ér )言(yán )至(zhì )也(yě )。其(qí )于(yú )《洪(hóng )范(fàn )》言(yán )僭(jiàn )则(zé )生(shēng )时(shí )妖(yāo )。此(cǐ )盖(gài )怨(yuàn )仇(chóu )而(ér )生(shēng )妖(yāo )之(zhī )类(lèi )也(yě )。故(gù )通(tōng )于(yú )道(dào )者(zhě ),正(zhèng )身(shēn ),则(zé )万(wàn )物(wù )精(jīng )神(shén )形(xíng )气(qì ),各(gè )返(fǎn )其(qí )本(běn )也(yě )。”

后(hòu )汉(hàn )陈(chén )蕃(fān )上(shàng )书(shū )曰(yuē ):“昔(xī )春(chūn )秋(qiū )之(zhī )末(mò ),周(zhōu )德(dé )衰(shuāi )微(wēi ),数(shù )十(shí )年(nián )间(jiān ),无(wú )复(fù )灾(zāi )眚(shěng )者(zhě ),天(tiān )所(suǒ )弃(qì )也(yě )。天(tiān )之(zhī )于(yú )汉(hàn ),悢(lǎng )悢(lǎng )无(wú )已(yǐ ),故(gù )殷(yīn )勤(qín )示(shì )变(biàn ),以(yǐ )悟(wù )陛(bì )下(xià ),除(chú )妖(yāo )去(qù )嬖(bì ),实(shí )在(zài )修(xiū )德(dé )。故(gù )《周(zhōu )书(shū )》曰(yuē ):‘天(tiān )子(zǐ )见(jiàn )怪(guài )则(zé )修(xiū )德(dé ),诸(zhū )侯(hóu )见(jiàn )怪(guài )则(zé )修(xiū )政(zhèng ),大(dà )夫(fū )见(jiàn )怪(guài )则(zé )修(xiū )职(zhí ),士(shì )庶(shù )见(jiàn )怪(guài )则(zé )修(xiū )身(shēn )。’神(shén )不(bú )能(néng )伤(shāng )道(dào ),妖(yāo )不(bú )能(néng )害(hài )德(dé )。”

《汉(hàn )书(shū )》曰(yuē ):“夫(fū )动(dòng )人(rén )以(yǐ )行(háng )、不(bú )以(yǐ )言(yán ),应(yīng )天(tiān )以(yǐ )实(shí )、不(bú )以(yǐ )文(wén )。此(cǐ )天(tiān )人(rén )之(zhī )大(dà )略(luè )也(yě )。”)

法(fǎ )家(jiā )者(zhě ),盖(gài )出(chū )于(yú )理(lǐ )官(guān ),信(xìn )赏(shǎng )必(bì )罚(fá ),以(yǐ )辅(fǔ )礼(lǐ )制(zhì ),此(cǐ )其(qí )所(suǒ )长(zhǎng )也(yě )。及(jí )刻(kè )者(zhě )为(wéi )之(zhī ),则(zé )亡(wáng )教(jiāo )化(huà ),去(qù )仁(rén )爱(ài ),专(zhuān )任(rèn )刑(xíng )法(fǎ ),而(ér )欲(yù )以(yǐ )致(zhì )治(zhì ),至(zhì )于(yú )残(cán )贼(zéi )至(zhì )亲(qīn ),伤(shāng )恩(ēn )薄(báo )厚(hòu ),此(cǐ )法(fǎ )家(jiā )之(zhī )弊(bì )也(yě )。

(司(sī )马(mǎ )谈(tán )曰(yuē ):“法(fǎ )家(jiā )严(yán )而(ér )少(shǎo )恩(ēn ),然(rán )正(zhèng )君(jūn )臣(chén )上(shàng )下(xià )之(zhī )分(fèn ),不(bú )可(kě )改(gǎi )也(yě )。夫(fū )法(fǎ )家(jiā )不(bú )别(bié )亲(qīn )疏(shū ),不(bú )殊(shū )贵(guì )贱(jiàn ),一(yī )断(duàn )于(yú )法(fǎ ),则(zé )亲(qīn )亲(qīn )尊(zūn )尊(zūn )之(zhī )恩(ēn )绝(jué )矣(yǐ )。可(kě )使(shǐ )行(háng )一(yī )时(shí )之(zhī )计(jì ),而(ér )不(bú )可(kě )长(zhǎng )用(yòng )也(yě )。故(gù )曰(yuē ):‘严(yán )而(ér )少(shǎo )恩(ēn )’。至(zhì )于(yú )尊(zūn )主(zhǔ )卑(bēi )臣(chén ),明(míng )职(zhí )分(fèn ),不(bú )相(xiàng )逾(yú )越(yuè ),虽(suī )百(bǎi )家(jiā )不(bú )能(néng )改(gǎi )也(yě )。”)

名(míng )家(jiā )者(zhě ),盖(gài )出(chū )于(yú )礼(lǐ )官(guān ),古(gǔ )者(zhě )名(míng )位(wèi )不(bú )同(tóng ),礼(lǐ )亦(yì )异(yì )数(shù )。孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):“必(bì )也(yě )正(zhèng )名(míng )乎(hū )?”此(cǐ )其(qí )所(suǒ )长(zhǎng )也(yě )。及(jí )缴(jiǎo )者(zhě )为(wéi )之(zhī )(缴(jiǎo ),音(yīn )工(gōng )钧(jūn )反(fǎn )。),则(zé )苟(gǒu )钩(gōu )鈲(pì )析(xī )乱(luàn )而(ér )已(yǐ ),此(cǐ )名(míng )家(jiā )之(zhī )弊(bì )也(yě )。

(司(sī )马(mǎ )谈(tán )曰(yuē ):“名(míng )家(jiā )使(shǐ )人(rén )检(jiǎn )而(ér )善(shàn )失(shī )真(zhēn )。然(rán )其(qí )正(zhèng )名(míng )实(shí ),不(bú )可(kě )不(bú )察(chá )也(yě )。夫(fū )名(míng )家(jiā ),苛(kē )察(chá )缴(jiǎo )绕(rào ),使(shǐ )人(rén )不(bú )得(dé )反(fǎn )其(qí )意(yì ),专(zhuān )决(jué )于(yú )名(míng ),时(shí )失(shī )人(rén )情(qíng ),故(gù )曰(yuē ):‘使(shǐ )人(rén )检(jiǎn )而(ér )善(shàn )失(shī )真(zhēn )’。若(ruò )夫(fū )控(kòng )名(míng )责(zé )实(shí ),参(cān )伍(wǔ )不(bú )失(shī ),此(cǐ )不(bú )可(kě )不(bú )察(chá )也(yě )。”鈲(pì ),音(yīn )普(pǔ )觅(mì )反(fǎn )。)

墨(mò )家(jiā )者(zhě ),盖(gài )出(chū )于(yú )清(qīng )庙(miào )之(zhī )守(shǒu ),茅(máo )屋(wū )采(cǎi )椽(chuán ),是(shì )以(yǐ )贵(guì )俭(jiǎn );养(yǎng )三(sān )老(lǎo )五(wǔ )更(gèng ),是(shì )以(yǐ )兼(jiān )爱(ài );选(xuǎn )士(shì )大(dà )射(shè ),是(shì )以(yǐ )上(shàng )贤(xián );宗(zōng )祀(sì )严(yán )父(fù ),是(shì )以(yǐ )右(yòu )鬼(guǐ )(右(yòu ),信(xìn )也(yě )。);顺(shùn )四(sì )时(shí )而(ér )行(háng ),是(shì )以(yǐ )非(fēi )命(mìng )(言(yán )无(wú )吉(jí )凶(xiōng )之(zhī )命(mìng ),但(dàn )有(yǒu )贤(xián )、不(bú )肖(xiāo )、善(shàn )、恶(è )也(yě )。);以(yǐ )孝(xiào )示(shì )天(tiān )下(xià ),是(shì )以(yǐ )上(shàng )同(tóng )(言(yán )皆(jiē )同(tóng )于(yú )治(zhì )也(yě )。)。此(cǐ )其(qí )所(suǒ )长(zhǎng )也(yě )。及(jí )蔽(bì )者(zhě )为(wéi )之(zhī ),见(jiàn )俭(jiǎn )之(zhī )利(lì ),因(yīn )以(yǐ )非(fēi )礼(lǐ ),推(tuī )兼(jiān )爱(ài )之(zhī )意(yì ),而(ér )不(bú )知(zhī )别(bié )亲(qīn )疏(shū )。此(cǐ )墨(mò )家(jiā )之(zhī )弊(bì )也(yě )。

(司(sī )马(mǎ )谈(tán )曰(yuē ):“墨(mò )者(zhě )俭(jiǎn )而(ér )难(nán )遵(zūn ),是(shì )以(yǐ )其(qí )事(shì )不(bú )可(kě )偏(piān )循(xún )。然(rán )其(qí )强(qiáng )本(běn )节(jiē )用(yòng ),不(bú )可(kě )废(fèi )也(yě )。夫(fū )墨(mò )者(zhě )亦(yì )上(shàng )论(lùn )尧(yáo )舜(shùn ),言(yán )其(qí )德(dé )行(háng )曰(yuē ):‘堂(táng )高(gāo )三(sān )尺(chǐ ),土(tǔ )阶(jiē )三(sān )等(děng );茅(máo )茨(cí )不(bú )翦(jiǎn ),采(cǎi )椽(chuán )不(bú )斲(zhuó )。饭(fàn )土(tǔ )簋(guǐ ),啜(chuò )土(tǔ )刑(xíng ),粝(lì )梁(liáng )之(zhī )食(shí ),藜(lí )藿(huò )之(zhī )羹(gēng )。夏(xià )日(rì )葛(gě )衣(yī ),冬(dōng )日(rì )鹿(lù )裘(qiú )。’其(qí )送(sòng )死(sǐ ),桐(tóng )棺(guān )三(sān )寸(cùn ),举(jǔ )音(yīn )不(bú )尽(jìn )其(qí )哀(āi )。教(jiāo )丧(sàng )礼(lǐ ),必(bì )以(yǐ )此(cǐ )为(wéi )万(wàn )人(rén )之(zhī )率(lǜ )。故(gù )天(tiān )下(xià )法(fǎ )若(ruò )此(cǐ ),则(zé )尊(zūn )卑(bēi )无(wú )别(bié )也(yě )。夫(fū )世(shì )异(yì )时(shí )移(yí ),事(shì )业(yè )不(bú )同(tóng ),故(gù )曰(yuē ):‘俭(jiǎn )而(ér )难(nán )遵(zūn )’也(yě )。要(yào )曰(yuē ):强(qiáng )本(běn )节(jiē )用(yòng ),则(zé )家(jiā )给(gěi )人(rén )足(zú )之(zhī )道(dào )。此(cǐ )墨(mò )家(jiā )之(zhī )所(suǒ )长(zhǎng ),虽(suī )百(bǎi )家(jiā )莫(mò )能(néng )废(fèi )也(yě )。”

汉(hàn )武(wǔ )帝(dì )问(wèn )董(dǒng )仲(zhòng )舒(shū )策(cè )曰(yuē ):“盖(gài )俭(jiǎn )者(zhě )不(bú )造(zào )玄(xuán )黄(huáng )旌(jīng )旗(qí )之(zhī )饰(shì ),及(jí )至(zhì )周(zhōu )室(shì ),设(shè )两(liǎng )观(guān ),乘(chéng )大(dà )辂(lù ),八(bā )佾(yì )陈(chén )于(yú )庭(tíng )而(ér )颂(sòng )声(shēng )兴(xìng )。夫(fū )帝(dì )王(wáng )之(zhī )道(dào ),岂(qǐ )异(yì )旨(zhǐ )哉(zāi )?”对(duì )曰(yuē ):“制(zhì )度(dù )文(wén )、采(cǎi )玄(xuán )黄(huáng )之(zhī )饰(shì ),所(suǒ )以(yǐ )明(míng )尊(zūn )卑(bēi )、异(yì )贵(guì )贱(jiàn ),而(ér )劝(quàn )有(yǒu )德(dé )也(yě )。故(gù )春(chūn )秋(qiū )受(shòu )命(mìng ),所(suǒ )先(xiān )制(zhì )者(zhě ),改(gǎi )正(zhèng )朔(shuò ),易(yì )服(fú )色(sè ),所(suǒ )以(yǐ )应(yīng )天(tiān )也(yě )。然(rán )则(zé )宫(gōng )室(shì )旌(jīng )旗(qí )之(zhī )制(zhì ),有(yǒu )法(fǎ )而(ér )然(rán )者(zhě )也(yě )。孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):‘奢(shē )则(zé )不(bú )逊(xùn ),俭(jiǎn )则(zé )固(gù )。’俭(jiǎn )非(fēi )圣(shèng )人(rén )之(zhī )中(zhōng )制(zhì ),故(gù )曰(yuē ):奢(shē )不(bú )僭(jiàn )上(shàng ),俭(jiǎn )不(bú )逼(bī )下(xià ),此(cǐ )王(wáng )道(dào )也(yě )。”)

纵(zòng )横(héng )家(jiā )者(zhě ),盖(gài )出(chū )于(yú )行(háng )人(rén )之(zhī )官(guān )。孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):“使(shǐ )乎(hū ),使(shǐ )乎(hū )!”言(yán )当(dāng )权(quán )事(shì )制(zhì )宜(yí ),受(shòu )命(mìng )而(ér )不(bú )受(shòu )辞(cí ),此(cǐ )其(qí )所(suǒ )长(zhǎng )也(yě )。及(jí )邪(xié )人(rén )为(wéi )之(zhī ),则(zé )上(shàng )诈(zhà )谖(xuān )((音(yīn ))许(xǔ )远(yuǎn )反(fǎn ))而(ér )弃(qì )其(qí )信(xìn )。此(cǐ )纵(zòng )横(héng )之(zhī )弊(bì )也(yě )。

(荀(xún )悦(yuè )曰(yuē ):“世(shì )有(yǒu )三(sān )游(yóu ),德(dé )之(zhī )贼(zéi )也(yě )。一(yī )曰(yuē )游(yóu )侠(xiá ),二(èr )曰(yuē )游(yóu )说(shuō ),三(sān )曰(yuē )游(yóu )行(háng )。夫(fū )立(lì )气(qì )势(shì ),作(zuò )威(wēi )福(fú ),结(jié )私(sī )交(jiāo ),以(yǐ )立(lì )强(qiáng )于(yú )世(shì )者(zhě ),谓(wèi )之(zhī )游(yóu )侠(xiá );饰(shì )辩(biàn )辞(cí ),设(shè )诈(zhà )谋(móu ),驰(chí )逐(zhú )于(yú )天(tiān )下(xià ),以(yǐ )要(yào )时(shí )世(shì )者(zhě ),谓(wèi )之(zhī )游(yóu )说(shuō );色(sè )取(qǔ )人(rén ),合(hé )时(shí )好(hǎo ),连(lián )党(dǎng )类(lèi ),立(lì )虚(xū )誉(yù ),以(yǐ )为(wéi )权(quán )利(lì )者(zhě ),谓(wèi )之(zhī )游(yóu )行(háng )。此(cǐ )三(sān )者(zhě ),乱(luàn )之(zhī )所(suǒ )由(yóu )生(shēng ),伤(shāng )道(dào )害(hài )德(dé ),败(bài )法(fǎ )惑(huò )世(shì ),先(xiān )王(wáng )之(zhī )所(suǒ )慎(shèn )也(yě )。

凡(fán )三(sān )游(yóu )之(zhī )作(zuò ),生(shēng )于(yú )季(jì )世(shì ),周(zhōu )秦(qín )之(zhī )末(mò )尤(yóu )甚(shèn )焉(yān )。上(shàng )不(bú )明(míng ),下(xià )无(wú )正(zhèng );制(zhì )度(dù )不(bú )立(lì ),纲(gāng )纪(jì )弛(chí )废(fèi );以(yǐ )毁(huǐ )誉(yù )为(wéi )荣(róng )辱(rǔ ),不(bú )核(hé )其(qí )真(zhēn );以(yǐ )爱(ài )憎(zēng )为(wéi )利(lì )害(hài ),不(bú )论(lùn )其(qí )实(shí );言(yán )论(lùn )者(zhě ),计(jì )厚(hòu )薄(báo )而(ér )吐(tǔ )辞(cí );选(xuǎn )举(jǔ )者(zhě ),度(dù )亲(qīn )疏(shū )而(ér )下(xià )笔(bǐ )。然(rán )则(zé )利(lì )不(bú )可(kě )以(yǐ )义(yì )求(qiú ),害(hài )不(bú )可(kě )以(yǐ )道(dào )避(bì )。是(shì )以(yǐ )君(jūn )子(zǐ )犯(fàn )礼(lǐ ),小(xiǎo )人(rén )犯(fàn )法(fǎ ),饰(shì )华(huá )废(fèi )实(shí ),竞(jìng )取(qǔ )时(shí )利(lì ),薄(báo )骨(gǔ )肉(ròu )之(zhī )恩(ēn ),笃(dǔ )僚(liáo )友(yǒu )之(zhī )厚(hòu ),忘(wàng )修(xiū )身(shēn )之(zhī )道(dào ),而(ér )求(qiú )众(zhòng )人(rén )之(zhī )誉(yù ),苞(bāo )苴(jū )盈(yíng )于(yú )门(mén )庭(tíng ),聘(pìn )问(wèn )盈(yíng )于(yú )道(dào )路(lù ),于(yú )是(shì )流(liú )俗(sú )成(chéng )而(ér )正(zhèng )道(dào )坏(huài )矣(yǐ )。游(yóu )侠(xiá )之(zhī )本(běn )生(shēng )于(yú )武(wǔ )毅(yì )不(bú )挠(náo ),久(jiǔ )要(yào )不(bú )忘(wàng )平(píng )生(shēng )之(zhī )言(yán ),见(jiàn )危(wēi )受(shòu )命(mìng ),以(yǐ )救(jiù )时(shí )难(nán ),而(ér )济(jì )同(tóng )类(lèi ),以(yǐ )正(zhèng )行(háng )之(zhī )者(zhě ),谓(wèi )之(zhī )武(wǔ )义(yì )。其(qí )失(shī )之(zhī )甚(shèn )者(zhě ),至(zhì )于(yú )为(wéi )盗(dào )贼(zéi )矣(yǐ )。游(yóu )说(shuō )之(zhī )本(běn ),生(shēng )于(yú )是(shì )非(fēi ),使(shǐ )于(yú )四(sì )方(fāng ),不(bú )辱(rǔ )君(jūn )命(mìng )。出(chū )疆(jiāng ),有(yǒu )可(kě )以(yǐ )安(ān )社(shè )稷(jì )、利(lì )国(guó )家(jiā ),则(zé )专(zhuān )对(duì )解(jiě )结(jié )之(zhī ),辞(cí )之(zhī )绎(yì )矣(yǐ ),民(mín )之(zhī )莫(mò )矣(yǐ )。以(yǐ )正(zhèng )行(háng )之(zhī )者(zhě ),谓(wèi )之(zhī )辩(biàn )智(zhì )。其(qí )失(shī )之(zhī )甚(shèn )者(zhě ),至(zhì )于(yú )诈(zhà )矣(yǐ )。游(yóu )行(háng )之(zhī )本(běn ),生(shēng )于(yú )道(dào )德(dé )仁(rén )义(yì ),泛(fàn )爱(ài )容(róng )众(zhòng ),以(yǐ )文(wén )会(huì )友(yǒu ),和(hé )而(ér )不(bú )同(tóng ),进(jìn )德(dé )及(jí )时(shí ),以(yǐ )立(lì )功(gōng )业(yè )于(yú )世(shì )。以(yǐ )正(zhèng )行(háng )之(zhī )者(zhě ),谓(wèi )之(zhī )君(jūn )子(zǐ )。其(qí )失(shī )之(zhī )甚(shèn )者(zhě ),至(zhì )于(yú )因(yīn )事(shì )害(hài )私(sī ),为(wéi )奸(jiān )宄(guǐ )矣(yǐ )。甚(shèn )相(xiàng )殊(shū )远(yuǎn ),岂(qǐ )不(bú )哀(āi )哉(zāi )?故(gù )大(dà )道(dào )之(zhī )行(háng ),则(zé )三(sān )游(yóu )废(fèi )矣(yǐ )。”)

杂(zá )家(jiā )者(zhě ),盖(gài )出(chū )于(yú )议(yì )官(guān ),兼(jiān )儒(rú )墨(mò ),合(hé )名(míng )法(fǎ ),知(zhī )国(guó )体(tǐ )之(zhī )有(yǒu )此(cǐ ),见(jiàn )王(wáng )理(lǐ )之(zhī )无(wú )不(bú )贯(guàn ),此(cǐ )其(qí )所(suǒ )长(zhǎng )也(yě )。及(jí )荡(dàng )者(zhě )为(wéi )之(zhī ),则(zé )漫(màn )羡(xiàn )而(ér )无(wú )所(suǒ )归(guī )心(xīn ),此(cǐ )杂(zá )家(jiā )之(zhī )弊(bì )也(yě )。

农(nóng )家(jiā )者(zhě ),盖(gài )出(chū )于(yú )农(nóng )稷(jì )之(zhī )官(guān ),播(bō )百(bǎi )谷(gǔ ),劝(quàn )耕(gēng )桑(sāng ),以(yǐ )足(zú )衣(yī )食(shí )。孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):“所(suǒ )重(zhòng )人(rén )食(shí )。”此(cǐ )其(qí )所(suǒ )长(zhǎng )也(yě )。及(jí )鄙(bǐ )者(zhě )为(wéi )之(zhī ),则(zé )欲(yù )君(jūn )臣(chén )之(zhī )并(bìng )耕(gēng ),悖(bèi )于(yú )上(shàng )下(xià )之(zhī )序(xù ),农(nóng )家(jiā )之(zhī )弊(bì )也(yě )。

(班(bān )固(gù )曰(yuē ):“司(sī )马(mǎ )迁(qiān )《史(shǐ )记(jì )》,其(qí )是(shì )非(fēi )颇(pō )谬(miù )于(yú )圣(shèng )人(rén )。论(lùn )大(dà )道(dào ),则(zé )先(xiān )黄(huáng )老(lǎo ),而(ér )后(hòu )六(liù )经(jīng );序(xù )游(yóu )侠(xiá ),则(zé )退(tuì )处(chù )士(shì ),而(ér )进(jìn )奸(jiān )雄(xióng );述(shù )货(huò )殖(zhí ),则(zé )崇(chóng )利(lì )势(shì ),而(ér )羞(xiū )贫(pín )贱(jiàn )。此(cǐ )其(qí )所(suǒ )弊(bì )也(yě )。然(rán )其(qí )善(shàn )序(xù )事(shì )理(lǐ ),辩(biàn )而(ér )不(bú )华(huá ),质(zhì )而(ér )不(bú )俚(lǐ ),其(qí )文(wén )直(zhí )事(shì )核(hé ),不(bú )虚(xū )美(měi ),不(bú )隐(yǐn )恶(è ),故(gù )世(shì )谓(wèi )之(zhī )实(shí )录(lù )。”)

文(wén )子(zǐ )曰(yuē ):“圣(shèng )人(rén )之(zhī )从(cóng )事(shì )也(yě ),所(suǒ )由(yóu )异(yì )路(lù )而(ér )同(tóng )归(guī )。秦(qín )楚(chǔ )燕(yàn )魏(wèi )之(zhī )歌(gē ),异(yì )转(zhuǎn )而(ér )皆(jiē )乐(lè );九(jiǔ )夷(yí )八(bā )狄(dí )之(zhī )哭(kū ),异(yì )声(shēng )而(ér )皆(jiē )哀(āi )。夫(fū )歌(gē )者(zhě ),乐(lè )之(zhī )征(zhēng )也(yě );哭(kū )者(zhě ),哀(āi )之(zhī )效(xiào )也(yě )。愔(yīn )愔(yīn )于(yú )中(zhōng )而(ér )应(yīng )于(yú )外(wài ),故(gù )在(zài )所(suǒ )以(yǐ )感(gǎn )之(zhī )矣(yǐ )。”

论(lùn )曰(yuē ):范(fàn )晔(yè )称(chēng ):“百(bǎi )家(jiā )之(zhī )言(yán )政(zhèng )者(zhě ),尚(shàng )矣(yǐ )!大(dà )略(luè )归(guī )乎(hū )宁(níng )固(gù )根(gēn )柢(dǐ ),革(gé )易(yì )时(shí )弊(bì )也(yě )。而(ér )遭(zāo )运(yùn )无(wú )恒(héng ),意(yì )见(jiàn )偏(piān )杂(zá ),故(gù )是(shì )非(fēi )之(zhī )论(lùn ),纷(fēn )然(rán )相(xiàng )乖(guāi )。”

尝(cháng )试(shì )论(lùn )之(zhī ):夫(fū )世(shì )非(fēi )胥(xū )庭(tíng ),人(rén )乖(guāi )鷇(kòu )饮(yǐn ),理(lǐ )迹(jì )万(wàn )肇(zhào ),情(qíng )故(gù )萌(méng )生(shēng )。虽(suī )周(zhōu )物(wù )之(zhī )智(zhì ),不(bú )能(néng )研(yán )其(qí )权(quán )变(biàn );山(shān )川(chuān )之(zhī )奥(ào ),未(wèi )足(zú )况(kuàng )其(qí )纡(yū )险(xiǎn );则(zé )应(yīng )俗(sú )适(shì )事(shì ),难(nán )以(yǐ )常(cháng )条(tiáo )。何(hé )以(yǐ )言(yán )之(zhī )?若(ruò )夫(fū )玄(xuán )圣(shèng )御(yù )代(dài ),则(zé )大(dà )同(tóng )极(jí )轨(guǐ ),施(shī )舍(shě )之(zhī )道(dào ),宜(yí )无(wú )殊(shū )典(diǎn )。而(ér )损(sǔn )益(yì )异(yì )运(yùn ),文(wén )朴(pǔ )递(dì )行(háng ),用(yòng )明(míng )居(jū )晦(huì ),回(huí )穴(xué )于(yú )曩(nǎng )时(shí ),兴(xìng )戈(gē )陈(chén )俎(zǔ ),参(cān )差(chà )于(yú )上(shàng )世(shì )。及(jí )至(zhì )戴(dài )黄(huáng )屋(wū ),服(fú )絺(zhǐ )衣(yī ),丰(fēng )薄(báo )不(bú )齐(qí ),而(ér )致(zhì )治(zhì )则(zé )一(yī )。亦(yì )有(yǒu )宥(yòu )公(gōng )族(zú ),黥(qíng )国(guó )仇(chóu ),宽(kuān )躁(zào )已(yǐ )隔(gé ),而(ér )防(fáng )非(fēi )必(bì )同(tóng )。此(cǐ )其(qí )分(fèn )波(bō )而(ér )共(gòng )源(yuán ),百(bǎi )虑(lǜ )而(ér )一(yī )致(zhì )者(zhě )也(yě )。若(ruò )乃(nǎi )偏(piān )情(qíng )矫(jiǎo )用(yòng ),则(zé )枉(wǎng )直(zhí )必(bì )过(guò )。故(gù )葛(gě )屦(jù )履(lǚ )霜(shuāng ),弊(bì )由(yóu )崇(chóng )俭(jiǎn );楚(chǔ )楚(chǔ )衣(yī )裳(shang ),戒(jiè )在(zài )穷(qióng )奢(shē )。疏(shū )禁(jìn )厚(hòu )下(xià ),以(yǐ )尾(wěi )大(dà )陵(líng )弱(ruò );敛(liǎn )威(wēi )峻(jùn )法(fǎ ),以(yǐ )苛(kē )薄(báo )分(fèn )崩(bēng )。斯(sī )曹(cáo )魏(wèi )之(zhī )刺(cì ),所(suǒ )以(yǐ )明(míng )乎(hū )国(guó )风(fēng );周(zhōu )秦(qín )末(mò )轨(guǐ ),所(suǒ )以(yǐ )彰(zhāng )于(yú )微(wēi )灭(miè )。故(gù )用(yòng )舍(shě )之(zhī )端(duān ),兴(xìng )败(bài )资(zī )焉(yān )。

是(shì )以(yǐ )繁(fán )简(jiǎn )唯(wéi )时(shí ),宽(kuān )猛(měng )相(xiàng )济(jì ),刑(xíng )书(shū )镌(juān )鼎(dǐng ),事(shì )有(yǒu )可(kě )详(xiáng ),三(sān )章(zhāng )在(zài )令(lìng ),取(qǔ )贵(guì )能(néng )约(yuē )。大(dà )叔(shū )致(zhì )猛(měng )政(zhèng )之(zhī )衰(shuāi ),国(guó )子(zǐ )流(liú )遗(yí )爱(ài )之(zhī )涕(tì )。宣(xuān )孟(mèng )改(gǎi )冬(dōng )日(rì )之(zhī )和(hé ),平(píng )阳(yáng )修(xiū )画(huà )一(yī )之(zhī )法(fǎ )。斯(sī )实(shí )驰(chí )张(zhāng )之(zhī )宏(hóng )致(zhì ),庶(shù )可(kě )以(yǐ )征(zhēng )其(qí )统(tǒng )乎(hū )?

数(shù )子(zǐ )之(zhī )言(yán ),当(dāng )世(shì )失(shī )得(dé ),皆(jiē )悉(xī )究(jiū )矣(yǐ )。然(rán )多(duō )谬(miù )通(tōng )方(fāng )之(zhī )训(xùn ),好(hǎo )中(zhōng )一(yī )隅(yú )之(zhī )说(shuō )。贵(guì )清(qīng )净(jìng )者(zhě ),以(yǐ )席(xí )上(shàng )为(wéi )腐(fǔ )议(yì );束(shù )名(míng )实(shí )者(zhě ),以(yǐ )柱(zhù )下(xià )为(wéi )诞(dàn )辞(cí )。或(huò )推(tuī )前(qián )王(wáng )之(zhī )风(fēng ),可(kě )行(háng )于(yú )当(dāng )年(nián ),有(yǒu )引(yǐn )救(jiù )弊(bì )之(zhī )规(guī ),宜(yí )流(liú )于(yú )长(zhǎng )世(shì )。稽(jī )之(zhī )笃(dǔ )论(lùn ),将(jiāng )为(wéi )弊(bì )矣(yǐ )。由(yóu )此(cǐ )言(yán )之(zhī ),故(gù )知(zhī )有(yǒu )法(fǎ )无(wú )法(fǎ ),因(yīn )时(shí )为(wéi )业(yè ),时(shí )止(zhǐ )则(zé )止(zhǐ ),时(shí )行(háng )则(zé )行(háng ),动(dòng )不(bú )失(shī )其(qí )时(shí ),其(qí )道(dào )光(guāng )明(míng )。非(fēi )至(zhì )精(jīng )者(zhě ),孰(shú )能(néng )通(tōng )于(yú )变(biàn )哉(zāi )?

阅读:27037

打赏捐助〔Donate〕>>>

《正论》简体版

©2015-2026 ok8.org 文学库