主术训【登录】

ok8.org > 《淮南子》 > 《主术训》 > 拼音版

人(rén )主(zhǔ )之(zhī )术(shù ):处(chù )无(wú )为(wéi )之(zhī )事(shì ),而(ér )循(xún )行(háng )不(bú )言(yán )之(zhī )教(jiāo ),清(qīng )静(jìng )而(ér )不(bú )动(dòng ),一(yī )度(dù )而(ér )不(bú )摇(yáo ),因(yīn )循(xún )而(ér )任(rèn )下(xià ),责(zé )成(chéng )而(ér )不(bú )劳(láo )。是(shì )故(gù )心(xīn )知(zhī )规(guī )而(ér )师(shī )傅(fù )谕(yù )导(dǎo ),口(kǒu )能(néng )言(yán )而(ér )行(háng )人(rén )称(chēng )辞(cí ),足(zú )能(néng )行(háng )而(ér )相(xiàng )者(zhě )先(xiān )导(dǎo ),耳(ěr )能(néng )听(tīng )而(ér )执(zhí )正(zhèng )进(jìn )谏(jiàn )。是(shì )故(gù )虑(lǜ )无(wú )失(shī )策(cè ),谋(móu )无(wú )过(guò )事(shì );言(yán )为(wéi )文(wén )章(zhāng ),行(háng )为(wéi )仪(yí )表(biǎo )于(yú )天(tiān )下(xià );进(jìn )退(tuì )应(yīng )时(shí ),动(dòng )静(jìng )循(xún )理(lǐ );不(bú )为(wéi )丑(chǒu )美(měi )好(hǎo )憎(zēng ),不(bú )为(wéi )赏(shǎng )罚(fá )喜(xǐ )怒(nù );名(míng )各(gè )自(zì )名(míng ),类(lèi )各(gè )自(zì )类(lèi ),事(shì )犹(yóu )自(zì )然(rán ),莫(mò )出(chū )于(yú )己(jǐ )。故(gù )古(gǔ )之(zhī )王(wáng )者(zhě ),冕(miǎn )而(ér )前(qián )旒(liú ),所(suǒ )以(yǐ )蔽(bì )明(míng )也(yě );黈(tǒu )纩(kuàng )塞(sāi )耳(ěr ),所(suǒ )以(yǐ )掩(yǎn )聪(cōng );天(tiān )子(zǐ )外(wài )屏(píng ),所(suǒ )以(yǐ )自(zì )障(zhàng )。故(gù )所(suǒ )理(lǐ )者(zhě )远(yuǎn )则(zé )所(suǒ )在(zài )者(zhě )迩(ěr ),所(suǒ )治(zhì )者(zhě )大(dà )则(zé )所(suǒ )守(shǒu )者(zhě )小(xiǎo )。夫(fū )目(mù )妄(wàng )视(shì )则(zé )淫(yín ),耳(ěr )妄(wàng )听(tīng )则(zé )惑(huò ),口(kǒu )妄(wàng )言(yán )则(zé )乱(luàn )。夫(fū )三(sān )关(guān )者(zhě ),不(bú )可(kě )不(bú )慎(shèn )守(shǒu )也(yě )。若(ruò )欲(yù )规(guī )之(zhī ),乃(nǎi )是(shì )离(lí )之(zhī );若(ruò )欲(yù )饰(shì )之(zhī ),乃(nǎi )是(shì )贼(zéi )之(zhī )。

天(tiān )气(qì )为(wéi )魂(hún ),地(dì )气(qì )为(wéi )魄(pò );反(fǎn )之(zhī )玄(xuán )房(fáng ),各(gè )处(chù )其(qí )宅(zhái ),守(shǒu )而(ér )勿(wù )失(shī ),上(shàng )通(tōng )太(tài )一(yī )。太(tài )一(yī )之(zhī )精(jīng ),通(tōng )于(yú )天(tiān )道(dào )。天(tiān )道(dào )玄(xuán )默(mò ),无(wú )容(róng )无(wú )则(zé ),大(dà )不(bú )可(kě )极(jí ),深(shēn )不(bú )可(kě )测(cè ),尚(shàng )与(yǔ )人(rén )化(huà ),知(zhī )不(bú )能(néng )得(dé )。

昔(xī )者(zhě )神(shén )农(nóng )之(zhī )治(zhì )天(tiān )下(xià )也(yě ),神(shén )不(bú )驰(chí )于(yú )胸(xiōng )中(zhōng ),智(zhì )不(bú )出(chū )于(yú )四(sì )域(yù ),怀(huái )其(qí )仁(rén )诚(chéng )之(zhī )心(xīn ),甘(gān )雨(yǔ )时(shí )降(jiàng ),五(wǔ )谷(gǔ )蕃(fān )植(zhí ),春(chūn )生(shēng )夏(xià )长(zhǎng ),秋(qiū )收(shōu )冬(dōng )藏(cáng ),月(yuè )省(shěng )时(shí )考(kǎo ),岁(suì )终(zhōng )献(xiàn )功(gōng ),以(yǐ )时(shí )尝(cháng )谷(gǔ ),祀(sì )于(yú )明(míng )堂(táng )。明(míng )堂(táng )之(zhī )制(zhì ),有(yǒu )盖(gài )而(ér )无(wú )四(sì )方(fāng );风(fēng )雨(yǔ )不(bú )能(néng )袭(xí ),寒(hán )暑(shǔ )不(bú )能(néng )伤(shāng )。迁(qiān )延(yán )而(ér )入(rù )之(zhī ),养(yǎng )民(mín )以(yǐ )公(gōng )。其(qí )民(mín )朴(pǔ )重(zhòng )端(duān )悫(què ),不(bú )忿(fèn )争(zhēng )而(ér )财(cái )足(zú ),不(bú )劳(láo )形(xíng )而(ér )功(gōng )成(chéng ),因(yīn )天(tiān )地(dì )之(zhī )资(zī )而(ér )与(yǔ )之(zhī )和(hé )同(tóng ),是(shì )故(gù )威(wēi )厉(lì )而(ér )不(bú )杀(shā ),刑(xíng )错(cuò )而(ér )不(bú )用(yòng ),法(fǎ )省(shěng )而(ér )不(bú )烦(fán ),故(gù )其(qí )化(huà )如(rú )神(shén )。其(qí )地(dì )南(nán )至(zhì )交(jiāo )阯(zhǐ ),北(běi )至(zhì )幽(yōu )都(dōu ),东(dōng )至(zhì )暘(yáng )谷(gǔ ),西(xī )至(zhì )三(sān )危(wēi ),莫(mò )不(bú )听(tīng )从(cóng )。当(dāng )此(cǐ )之(zhī )时(shí ),法(fǎ )宽(kuān )刑(xíng )缓(huǎn )、囹(líng )圄(yǔ )空(kōng )虚(xū ),而(ér )天(tiān )下(xià )一(yī )俗(sú ),莫(mò )怀(huái )奸(jiān )心(xīn )。

末(mò )世(shì )之(zhī )政(zhèng )则(zé )不(bú )然(rán ),上(shàng )好(hǎo )取(qǔ )而(ér )无(wú )量(liàng ),下(xià )贪(tān )狼(láng )而(ér )无(wú )让(ràng ),民(mín )贫(pín )苦(kǔ )而(ér )忿(fèn )争(zhēng ),事(shì )力(lì )劳(láo )而(ér )无(wú )功(gōng ),智(zhì )诈(zhà )萌(méng )兴(xìng ),盗(dào )贼(zéi )滋(zī )彰(zhāng ),上(shàng )下(xià )相(xiàng )怨(yuàn ),号(hào )令(lìng )不(bú )行(háng ),报(bào )政(zhèng )有(yǒu )司(sī ),不(bú )务(wù )反(fǎn )道(dào )矫(jiǎo )拂(fú )其(qí )本(běn ),而(ér )事(shì )修(xiū )其(qí )末(mò ),削(xuē )薄(báo )其(qí )德(dé ),曾(céng )累(lèi )其(qí )刑(xíng ),而(ér )欲(yù )以(yǐ )为(wéi )治(zhì ),无(wú )以(yǐ )异(yì )于(yú )执(zhí )弹(dàn )而(ér )来(lái )鸟(niǎo ),掸(dǎn )税(shuì )而(ér )狎(xiá )犬(quǎn )也(yě ),乱(luàn )乃(nǎi )逾(yú )甚(shèn )。夫(fū )水(shuǐ )浊(zhuó )则(zé )鱼(yú )脸(liǎn ),政(zhèng )苛(kē )则(zé )民(mín )乱(luàn )。故(gù )夫(fū )养(yǎng )虎(hǔ )豹(bào )犀(xī )象(xiàng )者(zhě ),为(wéi )之(zhī )圈(quān )槛(kǎn ),供(gòng )其(qí )嗜(shì )欲(yù ),适(shì )其(qí )饥(jī )饱(bǎo ),违(wéi )其(qí )怒(nù )恚(huì ),然(rán )而(ér )不(bú )能(néng )终(zhōng )其(qí )天(tiān )年(nián )者(zhě ),形(xíng )有(yǒu )所(suǒ )劫(jié )也(yě )。是(shì )以(yǐ )上(shàng )多(duō )故(gù )则(zé )下(xià )多(duō )诈(zhà ),上(shàng )多(duō )事(shì )则(zé )下(xià )多(duō )态(tài ),上(shàng )烦(fán )扰(rǎo )则(zé )下(xià )不(bú )定(dìng ),上(shàng )多(duō )求(qiú )则(zé )下(xià )交(jiāo )争(zhēng )。不(bú )直(zhí )之(zhī )于(yú )本(běn ),而(ér )事(shì )之(zhī )于(yú )未(wèi ),譬(pì )犹(yóu )扬(yáng )垛(duǒ )而(ér )弭(mǐ )尘(chén ),抱(bào )薪(xīn )以(yǐ )救(jiù )火(huǒ )也(yě )。

故(gù )圣(shèng )人(rén )事(shì )省(shěng )而(ér )易(yì )治(zhì ),求(qiú )寡(guǎ )而(ér )易(yì )澹(dàn ),不(bú )施(shī )而(ér )仁(rén ),不(bú )言(yán )而(ér )信(xìn ),不(bú )求(qiú )而(ér )得(dé ),不(bú )为(wéi )而(ér )成(chéng ),块(kuài )然(rán )保(bǎo )真(zhēn ),抱(bào )德(dé )推(tuī )诚(chéng ),天(tiān )下(xià )从(cóng )之(zhī ),如(rú )响(xiǎng )之(zhī )应(yīng )声(shēng ),景(jǐng )之(zhī )像(xiàng )形(xíng ),其(qí )所(suǒ )修(xiū )者(zhě )本(běn )也(yě )。刑(xíng )罚(fá )不(bú )足(zú )以(yǐ )移(yí )风(fēng ),杀(shā )戮(lù )不(bú )足(zú )以(yǐ )禁(jìn )奸(jiān ),唯(wéi )神(shén )化(huà )为(wéi )贵(guì ),至(zhì )精(jīng )为(wéi )神(shén )。

夫(fū )疾(jí )呼(hū )不(bú )过(guò )闻(wén )百(bǎi )步(bù ),志(zhì )之(zhī )所(suǒ )在(zài ),逾(yú )于(yú )千(qiān )里(lǐ )。冬(dōng )日(rì )之(zhī )阳(yáng ),夏(xià )日(rì )之(zhī )阴(yīn ),万(wàn )物(wù )归(guī )之(zhī )而(ér )莫(mò )使(shǐ )之(zhī )然(rán )。故(gù )至(zhì )精(jīng )之(zhī )像(xiàng ),弗(fú )招(zhāo )而(ér )自(zì )来(lái ),不(bú )麾(huī )而(ér )自(zì )往(wǎng ),窈(yǎo )窈(yǎo )冥(míng )冥(míng ),不(bú )知(zhī )为(wéi )之(zhī )者(zhě )谁(shuí ),而(ér )功(gōng )自(zì )成(chéng )。智(zhì )者(zhě )弗(fú )能(néng )诵(sòng ),辩(biàn )者(zhě )弗(fú )能(néng )形(xíng )。昔(xī )孙(sūn )叔(shū )敖(áo )恬(tián )卧(wò ),而(ér )邱(qiū )人(rén )无(wú )所(suǒ )害(hài )其(qí )锋(fēng );市(shì )南(nán )宜(yí )辽(liáo )弄(nòng )丸(wán ),而(ér )两(liǎng )家(jiā )之(zhī )难(nán )无(wú )怕(pà )关(guān )其(qí )辞(cí )。鞅(yāng )鞈(gé )铁(tiě )铠(kǎi ),瞋(tián )目(mù )扼(è )腕(wàn ),其(qí )于(yú )以(yǐ )御(yù )兵(bīng )刃(rèn ),县(xiàn )矣(yǐ )!券(quàn )契(qì )束(shù )帛(bó ),刑(xíng )罚(fá )斧(fǔ )钺(yuè ),其(qí )于(yú )以(yǐ )解(jiě )难(nán ),薄(báo )矣(yǐ )!待(dài )目(mù )而(ér )照(zhào )见(jiàn ),待(dài )言(yán )而(ér )使(shǐ )令(lìng ),其(qí )于(yú )为(wéi )治(zhì ),难(nán )矣(yǐ )!

蘧(qú )伯(bó )玉(yù )为(wéi )相(xiàng )。子(zǐ )贡(gòng )往(wǎng )观(guān )之(zhī ),曰(yuē ):“何(hé )以(yǐ )治(zhì )国(guó )?”曰(yuē ):“以(yǐ )弗(fú )治(zhì )治(zhì )之(zhī )。”简(jiǎn )子(zǐ )欲(yù )伐(fá )卫(wèi ),使(shǐ )史(shǐ )黯(àn )往(wǎng )觌(dí )焉(yān )。还(hái )报(bào )曰(yuē ):“蓬(péng )伯(bó )玉(yù )为(wéi )相(xiàng ),未(wèi )可(kě )以(yǐ )加(jiā )兵(bīng )。”固(gù )塞(sāi )险(xiǎn )阻(zǔ ),何(hé )足(zú )以(yǐ )致(zhì )之(zhī )!故(gù )皋(gāo )陶(táo )瘖(yīn )而(ér )为(wéi )大(dà )理(lǐ ),天(tiān )下(xià )无(wú )虐(nuè )刑(xíng ),有(yǒu )贵(guì )于(yú )言(yán )者(zhě )也(yě );师(shī )旷(kuàng )瞽(gǔ )而(ér )为(wéi )太(tài )宰(zǎi ),晋(jìn )无(wú )乱(luàn )政(zhèng ),有(yǒu )贵(guì )于(yú )见(jiàn )者(zhě )也(yě )。故(gù )不(bú )言(yán )之(zhī )令(lìng ),不(bú )视(shì )之(zhī )见(jiàn ),此(cǐ )伏(fú )羲(xī )、神(shén )农(nóng )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )为(wéi )师(shī )也(yě )。故(gù )民(mín )之(zhī )化(huà )也(yě ),不(bú )从(cóng )其(qí )所(suǒ )言(yán )而(ér )从(cóng )所(suǒ )行(háng )。

故(gù )齐(qí )庄(zhuāng )公(gōng )好(hǎo )勇(yǒng ),不(bú )使(shǐ )斗(dòu )争(zhēng ),而(ér )国(guó )家(jiā )多(duō )难(nán ),其(qí )渐(jiàn )至(zhì )于(yú )崔(cuī )杼(zhù )之(zhī )乱(luàn )。项(xiàng )襄(xiāng )好(hǎo )色(sè ),不(bú )使(shǐ )风(fēng )议(yì ),而(ér )民(mín )多(duō )昏(hūn )乱(luàn ),其(qí )积(jī )至(zhì )昭(zhāo )奇(qí )之(zhī )难(nán )。故(gù )至(zhì )精(jīng )之(zhī )所(suǒ )动(dòng ),若(ruò )春(chūn )气(qì )之(zhī )生(shēng ),秋(qiū )气(qì )之(zhī )杀(shā )也(yě ),虽(suī )驰(chí )传(chuán )骛(wù )置(zhì ),不(bú )若(ruò )此(cǐ )其(qí )亟(jí )。故(gù )君(jūn )人(rén )者(zhě ),其(qí )犹(yóu )射(shè )者(zhě )乎(hū )!于(yú )此(cǐ )豪(háo )末(mò ),于(yú )彼(bǐ )寻(xún )常(cháng )矣(yǐ )。故(gù )慎(shèn )所(suǒ )以(yǐ )感(gǎn )之(zhī )也(yě )。

夫(fū )荣(róng )启(qǐ )期(qī )一(yī )弹(dàn ),而(ér )孔(kǒng )子(zǐ )三(sān )日(rì )乐(lè ),感(gǎn )于(yú )和(hé ):邹(zōu )忌(jì )一(yī )徽(huī ),而(ér )威(wēi )王(wáng )终(zhōng )夕(xī )悲(bēi ),感(gǎn )于(yú )优(yōu )。动(dòng )诸(zhū )琴(qín )瑟(sè ),形(xíng )诸(zhū )音(yīn )声(shēng ),而(ér )能(néng )使(shǐ )人(rén )为(wéi )之(zhī )哀(āi )乐(lè )。县(xiàn )法(fǎ )设(shè )赏(shǎng )而(ér )不(bú )能(néng )移(yí )风(fēng )易(yì )俗(sú )者(zhě ),其(qí )诚(chéng )心(xīn )弗(fú )施(shī )也(yě )。甯(níng )戚(qī )商(shāng )歌(gē )车(chē )下(xià ),桓(huán )公(gōng )喟(kuì )然(rán )而(ér )寤(wù ),至(zhì )精(jīng )入(rù )人(rén )深(shēn )矣(yǐ )!故(gù )曰(yuē ):乐(lè )听(tīng )其(qí )音(yīn )则(zé )知(zhī )其(qí )俗(sú ),见(jiàn )其(qí )俗(sú )则(zé )知(zhī )其(qí )化(huà )。孔(kǒng )子(zǐ )学(xué )鼓(gǔ )琴(qín )于(yú )师(shī )襄(xiāng ),而(ér )谕(yù )文(wén )王(wáng )之(zhī )志(zhì ),见(jiàn )微(wēi )以(yǐ )知(zhī )明(míng )矣(yǐ )。延(yán )陵(líng )季(jì )子(zǐ )听(tīng )鲁(lǔ )乐(lè )而(ér )知(zhī )殷(yīn )、夏(xià )之(zhī )风(fēng ),论(lùn )近(jìn )以(yǐ )识(shí )远(yuǎn )也(yě )。作(zuò )之(zhī )上(shàng )古(gǔ ),施(shī )及(jí )千(qiān )岁(suì ),而(ér )文(wén )不(bú )灭(miè ),况(kuàng )于(yú )并(bìng )世(shì )化(huà )民(mín )乎(hū )!

汤(tāng )之(zhī )时(shí ),七(qī )年(nián )旱(hàn ),以(yǐ )身(shēn )祷(dǎo )于(yú )桑(sāng )林(lín )之(zhī )际(jì ),而(ér )四(sì )海(hǎi )之(zhī )云(yún )凑(còu ),千(qiān )里(lǐ )之(zhī )雨(yǔ )至(zhì )。抱(bào )质(zhì )效(xiào )诚(chéng ),感(gǎn )动(dòng )天(tiān )地(dì )、神(shén )谕(yù )方(fāng )外(wài ),令(lìng )行(háng )禁(jìn )止(zhǐ ),岂(qǐ )足(zú )为(wéi )哉(zāi )!古(gǔ )圣(shèng )王(wáng )至(zhì )精(jīng )形(xíng )于(yú )内(nèi ),而(ér )好(hǎo )憎(zēng )忘(wàng )于(yú )外(wài ),出(chū )言(yán )以(yǐ )副(fù )情(qíng ),发(fā )号(hào )以(yǐ )明(míng )旨(zhǐ ),陈(chén )之(zhī )以(yǐ )礼(lǐ )乐(lè ),风(fēng )之(zhī )以(yǐ )歌(gē )谣(yáo ),业(yè )贯(guàn )万(wàn )世(shì )而(ér )不(bú )壅(yōng ),横(héng )扃(jiōng )四(sì )方(fāng )而(ér )不(bú )穷(qióng ),禽(qín )兽(shòu )昆(kūn )虫(chóng ),与(yǔ )之(zhī )陶(táo )化(huà ),又(yòu )况(kuàng )于(yú )执(zhí )法(fǎ )施(shī )令(lìng )乎(hū )!

故(gù )太(tài )上(shàng )神(shén )化(huà ),其(qí )次(cì )使(shǐ )不(bú )得(dé )为(wéi )非(fēi ),其(qí )次(cì )赏(shǎng )贤(xián )而(ér )罚(fá )暴(bào )。衡(héng )之(zhī )于(yú )左(zuǒ )右(yòu ),无(wú )私(sī )轻(qīng )重(zhòng ),故(gù )可(kě )以(yǐ )为(wéi )平(píng )。绳(shéng )之(zhī )于(yú )内(nèi )外(wài ),无(wú )私(sī )曲(qǔ )直(zhí ),故(gù )可(kě )以(yǐ )为(wéi )正(zhèng )。人(rén )主(zhǔ )之(zhī )于(yú )用(yòng )法(fǎ ),无(wú )私(sī )好(hǎo )憎(zēng )。故(gù )可(kě )以(yǐ )为(wéi )命(mìng )。夫(fū )权(quán )轻(qīng )重(zhòng )不(bú )差(chà )蚊(wén )首(shǒu ),扶(fú )拨(bō )在(zài )挠(náo )不(bú )失(shī )针(zhēn )锋(fēng ),直(zhí )施(shī )矫(jiǎo )邪(xié )不(bú )私(sī )辟(pì )险(xiǎn ),好(hǎo )不(bú )能(néng )枉(wǎng ),谗(chán )不(bú )能(néng )乱(luàn ),德(dé )无(wú )所(suǒ )立(lì ),怨(yuàn )无(wú )所(suǒ )藏(cáng ),是(shì )任(rèn )术(shù )而(ér )释(shì )人(rén )心(xīn )者(zhě )也(yě )。故(gù )为(wéi )治(zhì )者(zhě )不(bú )与(yǔ )焉(yān )。

夫(fū )舟(zhōu )浮(fú )于(yú )水(shuǐ ),车(chē )转(zhuǎn )于(yú )陆(lù ),此(cǐ )势(shì )之(zhī )自(zì )然(rán )也(yě )。木(mù )击(jī )折(shé )轊(wèi ),水(shuǐ )戾(lì )破(pò )舟(zhōu ),不(bú )怨(yuàn )木(mù )石(shí )而(ér )罪(zuì )巧(qiǎo )拙(zhuō )者(zhě ),知(zhī )故(gù )不(bú )载(zǎi )焉(yān )。是(shì )故(gù )道(dào )有(yǒu )智(zhì )则(zé )惑(huò ),德(dé )有(yǒu )心(xīn )则(zé )险(xiǎn ),心(xīn )有(yǒu )目(mù )则(zé )眩(xuàn )。兵(bīng )莫(mò )憯(cǎn )于(yú )志(zhì )而(ér )莫(mò )邪(xié )为(wéi )下(xià );寇(kòu )莫(mò )大(dà )于(yú )阴(yīn )阳(yáng )而(ér )抱(bào )鼓(gǔ )为(wéi )小(xiǎo ),今(jīn )夫(fū )权(quán )衡(héng )规(guī )矩(jǔ ),一(yī )定(dìng )而(ér )不(bú )易(yì ),不(bú )为(wéi )秦(qín )楚(chǔ )变(biàn )节(jiē ),不(bú )为(wéi )胡(hú )越(yuè )改(gǎi )容(róng ),常(cháng )一(yī )而(ér )不(bú )邪(xié ),方(fāng )行(háng )而(ér )不(bú )流(liú ),一(yī )日(rì )刑(xíng )之(zhī ),万(wàn )世(shì )传(chuán )之(zhī ),而(ér )以(yǐ )无(wú )为(wéi )为(wéi )之(zhī )。故(gù )国(guó )有(yǒu )亡(wáng )主(zhǔ ),而(ér )世(shì )无(wú )废(fèi )道(dào );人(rén )有(yǒu )困(kùn )穷(qióng ),而(ér )理(lǐ )无(wú )不(bú )通(tōng )。由(yóu )此(cǐ )观(guān )之(zhī ),无(wú )为(wéi )者(zhě ),道(dào )之(zhī )宗(zōng )。故(gù )得(dé )道(dào )之(zhī )宗(zōng ),应(yīng )物(wù )无(wú )穷(qióng );任(rèn )人(rén )之(zhī )才(cái ),难(nán )以(yǐ )至(zhì )治(zhì )。

汤(tāng )、武(wǔ ),圣(shèng )主(zhǔ )也(yě ),而(ér )不(bú )能(néng )与(yǔ )越(yuè )人(rén )乘(chéng )斡(wò )舟(zhōu )而(ér )浮(fú )于(yú )江(jiāng )湖(hú )。伊(yī )尹(yǐn ),贤(xián )相(xiàng )也(yě ),而(ér )不(bú )能(néng )与(yǔ )胡(hú )人(rén )骑(qí )骡(luó )马(mǎ )而(ér )服(fú )驹(jū )駼(tú )。孔(kǒng )、墨(mò )博(bó )通(tōng ),而(ér )不(bú )能(néng )与(yǔ )山(shān )居(jū )者(zhě )入(rù )棒(bàng )薄(báo )险(xiǎn )阻(zǔ )也(yě )。由(yóu )此(cǐ )观(guān )之(zhī ),则(zé )人(rén )知(zhī )之(zhī )于(yú )物(wù )也(yě ),浅(qiǎn )矣(yǐ )。而(ér )欲(yù )以(yǐ )遍(biàn )照(zhào )海(hǎi )内(nèi ),存(cún )万(wàn )方(fāng ),不(bú )因(yīn )道(dào )之(zhī )数(shù ),而(ér )专(zhuān )己(jǐ )之(zhī )能(néng ),则(zé )其(qí )穷(qióng )不(bú )达(dá )矣(yǐ )。故(gù )智(zhì )不(bú )足(zú )以(yǐ )治(zhì )天(tiān )下(xià )也(yě ),梁(liáng )之(zhī )力(lì ),制(zhì )觡(gé )伸(shēn )钩(gōu ),索(suǒ )铁(tiě )歙(xī )金(jīn ),椎(zhuī )移(yí )大(dà )牺(xī ),水(shuǐ )杀(shā )鼋(yuán )鼍(tuó ),陆(lù )捕(bǔ )熊(xióng )罴(pí ),然(rán )汤(tāng )革(gé )车(chē )三(sān )百(bǎi )乘(chéng ),困(kùn )之(zhī )鸣(míng )条(tiáo ),擒(qín )之(zhī )焦(jiāo )门(mén )。由(yóu )此(cǐ )观(guān )之(zhī ),勇(yǒng )力(lì )不(bú )足(zú )以(yǐ )持(chí )天(tiān )下(xià )矣(yǐ )。

智(zhì )不(bú )足(zú )以(yǐ )为(wéi )治(zhì ),勇(yǒng )不(bú )足(zú )以(yǐ )为(wéi )强(qiáng ),则(zé )人(rén )材(cái )不(bú )足(zú )任(rèn ),明(míng )也(yě )。而(ér )君(jūn )人(rén )者(zhě )不(bú )下(xià )庙(miào )堂(táng )之(zhī )上(shàng ),而(ér )知(zhī )四(sì )海(hǎi )之(zhī )外(wài )者(zhě ),因(yīn )物(wù )以(yǐ )识(shí )物(wù ),因(yīn )人(rén )以(yǐ )知(zhī )人(rén )也(yě )。故(gù )积(jī )力(lì )之(zhī )所(suǒ )举(jǔ ),则(zé )无(wú )不(bú )胜(shèng )也(yě )。众(zhòng )智(zhì )之(zhī )所(suǒ )为(wéi ),则(zé )无(wú )不(bú )成(chéng )也(yě )。坎(kǎn )井(jǐng )之(zhī )无(wú )鼋(yuán )鼍(tuó ),隘(ài )也(yě );园(yuán )中(zhōng )之(zhī )无(wú )修(xiū )木(mù ),小(xiǎo )也(yě )。夫(fū )举(jǔ )重(zhòng )鼎(dǐng )者(zhě ),力(lì )少(shǎo )而(ér )不(bú )能(néng )胜(shèng )也(yě ),及(jí )至(zhì )其(qí )移(yí )徙(xǐ )之(zhī ),不(bú )待(dài )其(qí )多(duō )力(lì )者(zhě )。故(gù )千(qiān )人(rén )之(zhī )群(qún )无(wú )绝(jué )梁(liáng ),万(wàn )人(rén )之(zhī )聚(jù )无(wú )废(fèi )功(gōng )。

夫(fū )华(huá )骝(liú )、绿(lǜ )耳(ěr ),一(yī )日(rì )而(ér )至(zhì )千(qiān )里(lǐ ),然(rán )其(qí )使(shǐ )之(zhī )搏(bó )兔(tù ),不(bú )如(rú )豺(chái )狼(láng ),伎(jì )能(néng )殊(shū )也(yě )。鸱(chī )夜(yè )撮(cuō )蚤(zǎo )蚊(wén ),察(chá )分(fèn )秋(qiū )豪(háo ),昼(zhòu )日(rì )颠(diān )越(yuè ),不(bú )能(néng )见(jiàn )丘(qiū )山(shān ),形(xíng )性(xìng )诡(guǐ )也(yě )。夫(fū )螣(tè )蛇(shé )游(yóu )雾(wù )而(ér )动(dòng ),应(yīng )龙(lóng )乘(chéng )云(yún )而(ér )举(jǔ ),猨(yuán )得(dé )木(mù )而(ér )捷(jié ),鱼(yú )得(dé )水(shuǐ )而(ér )鹜(wù )。故(gù )古(gǔ )之(zhī )为(wéi )车(chē )也(yě ),漆(qī )者(zhě )不(bú )画(huà ),凿(záo )者(zhě )不(bú )斫(zhuó ),工(gōng )无(wú )二(èr )伎(jì ),士(shì )不(bú )兼(jiān )官(guān ),各(gè )守(shǒu )其(qí )职(zhí ),不(bú )得(dé )相(xiàng )奸(jiān ),人(rén )得(dé )其(qí )宜(yí ),物(wù )得(dé )其(qí )安(ān ),是(shì )以(yǐ )器(qì )械(xiè )不(bú )苦(kǔ ),而(ér )职(zhí )事(shì )不(bú )嫚(yuān )。夫(fū )责(zé )少(shǎo )者(zhě )易(yì )偿(cháng ),职(zhí )寡(guǎ )者(zhě )易(yì )守(shǒu ),任(rèn )轻(qīng )者(zhě )易(yì )权(quán ),上(shàng )操(cāo )约(yuē )省(shěng )之(zhī )分(fèn ),下(xià )效(xiào )易(yì )为(wéi )之(zhī )功(gōng ),是(shì )以(yǐ )君(jūn )臣(chén )弥(mí )久(jiǔ )而(ér )不(bú )相(xiàng )厌(yàn )。

君(jūn )人(rén )之(zhī )道(dào ),其(qí )犹(yóu )零(líng )星(xīng )之(zhī )尸(shī )也(yě ),严(yán )然(rán )玄(xuán )默(mò ),而(ér )吉(jí )祥(xiáng )受(shòu )福(fú ),是(shì )故(gù )得(dé )道(dào )者(zhě )不(bú )为(wéi )丑(chǒu )饰(shì ),不(bú )为(wéi )伪(wěi )善(shàn ),一(yī )人(rén )被(bèi )之(zhī )而(ér )不(bú )褒(bāo ),万(wàn )人(rén )蒙(méng )之(zhī )而(ér )不(bú )褊(biǎn )。是(shì )故(gù )重(zhòng )为(wéi )惠(huì )。若(ruò )重(zhòng )为(wéi )暴(bào ),则(zé )治(zhì )道(dào )通(tōng )矣(yǐ )。为(wéi )惠(huì )者(zhě ),尚(shàng )布(bù )施(shī )也(yě )。无(wú )功(gōng )而(ér )厚(hòu )赏(shǎng ),无(wú )劳(láo )而(ér )高(gāo )爵(jué ),则(zé )守(shǒu )职(zhí )者(zhě )懈(xiè )于(yú )官(guān ),而(ér )游(yóu )居(jū )者(zhě )亟(jí )于(yú )进(jìn )矣(yǐ )。为(wéi )暴(bào )者(zhě ),妄(wàng )诛(zhū )也(yě )。无(wú )罪(zuì )者(zhě )而(ér )死(sǐ )亡(wáng ),行(háng )直(zhí )而(ér )被(bèi )刑(xíng ),则(zé )修(xiū )身(shēn )者(zhě )不(bú )劝(quàn )善(shàn ),而(ér )为(wéi )邪(xié )者(zhě )轻(qīng )犯(fàn )上(shàng )矣(yǐ )。故(gù )为(wéi )惠(huì )者(zhě )生(shēng )奸(jiān ),而(ér )为(wéi )暴(bào )者(zhě )生(shēng )乱(luàn )。奸(jiān )乱(luàn )之(zhī )俗(sú ),亡(wáng )国(guó )之(zhī )风(fēng )。

是(shì )故(gù )明(míng )主(zhǔ )之(zhī )治(zhì ),国(guó )有(yǒu )诛(zhū )者(zhě )而(ér )主(zhǔ )无(wú )怒(nù )焉(yān ),朝(cháo )有(yǒu )赏(shǎng )者(zhě )而(ér )君(jūn )无(wú )与(yǔ )焉(yān ),诛(zhū )者(zhě )不(bú )怨(yuàn )君(jūn ),罪(zuì )之(zhī )所(suǒ )当(dāng )也(yě )。赏(shǎng )者(zhě )不(bú )德(dé )上(shàng ),功(gōng )之(zhī )所(suǒ )致(zhì )也(yě )。民(mín )知(zhī )诛(zhū )赏(shǎng )之(zhī )来(lái ),皆(jiē )在(zài )于(yú )身(shēn )也(yě ),故(gù )务(wù )功(gōng )修(xiū )业(yè ),不(bú )受(shòu )赣(gàn )于(yú )君(jūn )。是(shì )故(gù )朝(cháo )廷(tíng )芜(wú )而(ér )无(wú )迹(jì ),田(tián )野(yě )辟(pì )而(ér )无(wú )草(cǎo )。故(gù )太(tài )上(shàng )下(xià )知(zhī )有(yǒu )之(zhī )。桥(qiáo )直(zhí )植(zhí )立(lì )而(ér )不(bú )动(dòng ),俯(fǔ )仰(yǎng )取(qǔ )制(zhì )焉(yān );人(rén )主(zhǔ )静(jìng )漠(mò )而(ér )不(bú )躁(zào ),百(bǎi )官(guān )得(dé )修(xiū )焉(yān )。譬(pì )而(ér )军(jūn )之(zhī )持(chí )麾(huī )者(zhě ),妄(wàng )指(zhǐ )则(zé )乱(luàn )矣(yǐ )。慧(huì )不(bú )足(zú )以(yǐ )大(dà )宁(níng ),智(zhì )不(bú )足(zú )以(yǐ )安(ān )危(wēi ),与(yǔ )其(qí )誉(yù )尧(yáo )而(ér )毁(huǐ )桀(jié )也(yě ),不(bú )如(rú )掩(yǎn )聪(cōng )明(míng )而(ér )反(fǎn )修(xiū )其(qí )道(dào )也(yě )。清(qīng )静(jìng )无(wú )为(wéi ),则(zé )天(tiān )与(yǔ )之(zhī )时(shí ):廉(lián )俭(jiǎn )守(shǒu )节(jiē ),则(zé )地(dì )生(shēng )之(zhī )财(cái );处(chù )愚(yú )称(chēng )德(dé ),则(zé )圣(shèng )人(rén )为(wéi )之(zhī )谋(móu )。是(shì )故(gù )下(xià )者(zhě )万(wàn )物(wù )归(guī )之(zhī ),虚(xū )者(zhě )天(tiān )下(xià )遗(yí )之(zhī )。

夫(fū )人(rén )主(zhǔ )之(zhī )听(tīng )治(zhì )也(yě ),清(qīng )明(míng )而(ér )不(bú )暗(àn ),虚(xū )心(xīn )而(ér )弱(ruò )志(zhì ),是(shì )故(gù )群(qún )臣(chén )辐(fú )凑(còu )并(bìng )进(jìn ),无(wú )愚(yú )智(zhì )贤(xián )不(bú )肖(xiāo )莫(mò )不(bú )尽(jìn )其(qí )能(néng ),于(yú )是(shì )乃(nǎi )始(shǐ )陈(chén )其(qí )礼(lǐ ),建(jiàn )以(yǐ )为(wéi )基(jī ),是(shì )乘(chéng )众(zhòng )势(shì )以(yǐ )为(wéi )车(chē ),御(yù )众(zhòng )智(zhì )以(yǐ )为(wéi )马(mǎ ),虽(suī )幽(yōu )野(yě )险(xiǎn )涂(tú )。则(zé )无(wú )由(yóu )惑(huò )矣(yǐ )。人(rén )主(zhǔ )深(shēn )居(jū )隐(yǐn )处(chù )以(yǐ )避(bì )燥(zào )湿(shī ),闺(guī )门(mén )重(zhòng )袭(xí )以(yǐ )避(bì )奸(jiān )贼(zéi ),内(nèi )不(bú )知(zhī )闾(lǘ )里(lǐ )之(zhī )情(qíng ),外(wài )不(bú )知(zhī )山(shān )泽(zé )之(zhī )形(xíng ),帷(wéi )幕(mù )之(zhī )外(wài ),目(mù )不(bú )能(néng )见(jiàn )十(shí )里(lǐ )之(zhī )前(qián ),耳(ěr )不(bú )能(néng )闻(wén )百(bǎi )步(bù )之(zhī )外(wài ),天(tiān )下(xià )之(zhī )物(wù )无(wú )不(bú )通(tōng )者(zhě ),其(qí )灌(guàn )输(shū )之(zhī )者(zhě )大(dà ),而(ér )斟(zhēn )酌(zhuó )之(zhī )者(zhě )众(zhòng )也(yě )。是(shì )故(gù )不(bú )出(chū )户(hù )而(ér )知(zhī )天(tiān )下(xià ),不(bú )窥(kuī )牖(yǒu )而(ér )知(zhī )天(tiān )道(dào )。乘(chéng )众(zhòng )人(rén )之(zhī )智(zhì ),则(zé )天(tiān )下(xià )之(zhī )不(bú )足(zú )有(yǒu )也(yě ),专(zhuān )用(yòng )其(qí )心(xīn ),则(zé )独(dú )身(shēn )不(bú )能(néng )保(bǎo )也(yě )。

是(shì )故(gù )人(rén )主(zhǔ )覆(fù )之(zhī )以(yǐ )德(dé ),不(bú )行(háng )其(qí )智(zhì ),而(ér )因(yīn )万(wàn )人(rén )之(zhī )所(suǒ )利(lì )。夫(fū )举(jǔ )踵(zhǒng )天(tiān )下(xià )而(ér )得(dé )所(suǒ )利(lì ),故(gù )百(bǎi )姓(xìng )载(zǎi )之(zhī )上(shàng ),弗(fú )重(zhòng )也(yě );错(cuò )之(zhī )前(qián ),弗(fú )害(hài )也(yě );举(jǔ )之(zhī )而(ér )弗(fú )高(gāo )也(yě ),推(tuī )之(zhī )而(ér )弗(fú )厌(yàn )。主(zhǔ )道(dào )员(yuán )者(zhě ),运(yùn )转(zhuǎn )而(ér )无(wú )端(duān ),化(huà )育(yù )如(rú )神(shén ),虚(xū )无(wú )因(yīn )循(xún ),常(cháng )后(hòu )而(ér )不(bú )先(xiān )也(yě )。臣(chén )道(dào )员(yuán )者(zhě )运(yùn )转(zhuǎn )而(ér )无(wú )方(fāng )者(zhě ),论(lùn )是(shì )而(ér )处(chù )当(dāng ),为(wéi )事(shì )先(xiān )倡(chàng ),守(shǒu )职(zhí )分(fèn )明(míng ),以(yǐ )立(lì )成(chéng )功(gōng )也(yě )。是(shì )故(gù )君(jūn )臣(chén )异(yì )道(dào )则(zé )治(zhì ),同(tóng )道(dào )则(zé )乱(luàn ),各(gè )得(dé )其(qí )宜(yí ),处(chù )其(qí )当(dāng ),则(zé )上(shàng )下(xià )有(yǒu )以(yǐ )相(xiàng )使(shǐ )也(yě )。

夫(fū )人(rén )主(zhǔ )之(zhī )听(tīng )治(zhì )也(yě ),虚(xū )心(xīn )而(ér )弱(ruò )志(zhì ),清(qīng )明(míng )而(ér )不(bú )暗(àn ),是(shì )故(gù )群(qún )臣(chén )辐(fú )凑(còu )并(bìng )进(jìn ),无(wú )愚(yú )智(zhì )贤(xián )不(bú )肖(xiāo )莫(mò )不(bú )尽(jìn )其(qí )能(néng )者(zhě ),则(zé )君(jūn )得(dé )所(suǒ )以(yǐ )制(zhì )臣(chén ),臣(chén )得(dé )所(suǒ )以(yǐ )事(shì )君(jūn ),治(zhì )国(guó )之(zhī )道(dào )明(míng )矣(yǐ )。文(wén )王(wáng )智(zhì )而(ér )好(hǎo )间(jiān ),故(gù )圣(shèng );武(wǔ )王(wáng )勇(yǒng )而(ér )好(hǎo )问(wèn ),故(gù )胜(shèng ),夫(fū )乘(chéng )众(zhòng )人(rén )之(zhī )智(zhì ),则(zé )无(wú )不(bú )任(rèn )也(yě );用(yòng )众(zhòng )人(rén )之(zhī )力(lì ),则(zé )无(wú )不(bú )胜(shèng )也(yě )。千(qiān )钩(gōu )之(zhī )重(zhòng ),乌(wū )获(huò )不(bú )能(néng )举(jǔ )也(yě );众(zhòng )人(rén )相(xiàng )一(yī ),则(zé )百(bǎi )人(rén )有(yǒu )余(yú )力(lì )矣(yǐ )。是(shì )故(gù )任(rèn )一(yī )人(rén )之(zhī )力(lì )者(zhě ),则(zé )乌(wū )获(huò )不(bú )足(zú )恃(shì ),乘(chéng )众(zhòng )人(rén )之(zhī )制(zhì )者(zhě ),则(zé )天(tiān )下(xià )不(bú )足(zú )有(yǒu )也(yě )。

禹(yǔ )决(jué )江(jiāng )疏(shū )河(hé ),以(yǐ )为(wéi )天(tiān )下(xià )兴(xìng )利(lì ),而(ér )不(bú )能(néng )使(shǐ )水(shuǐ )西(xī )流(liú );稷(jì )辟(pì )土(tǔ )晕(yūn )草(cǎo ),以(yǐ )为(wéi )百(bǎi )姓(xìng )力(lì )农(nóng ),然(rán )不(bú )能(néng )使(shǐ )禾(hé )冬(dōng )生(shēng )。岂(qǐ )其(qí )人(rén )事(shì )不(bú )至(zhì )哉(zāi )?其(qí )势(shì )不(bú )可(kě )也(yě )。夫(fū )推(tuī )而(ér )不(bú )可(kě )为(wéi )之(zhī )势(shì ),而(ér )不(bú )修(xiū )道(dào )理(lǐ )之(zhī )数(shù ),虽(suī )神(shén )圣(shèng )人(rén )不(bú )能(néng )以(yǐ )成(chéng )其(qí )功(gōng ),而(ér )况(kuàng )当(dāng )世(shì )之(zhī )主(zhǔ )乎(hū )!夫(fū )载(zǎi )重(zhòng )而(ér )马(mǎ )羸(léi ),虽(suī )造(zào )父(fù )不(bú )能(néng )以(yǐ )致(zhì )远(yuǎn );车(chē )轻(qīng )马(mǎ )良(liáng ),虽(suī )中(zhōng )工(gōng )可(kě )使(shǐ )追(zhuī )速(sù )。是(shì )故(gù )圣(shèng )人(rén )举(jǔ )事(shì )也(yě ),岂(qǐ )能(néng )拂(fú )道(dào )理(lǐ )之(zhī )数(shù ),诡(guǐ )自(zì )然(rán )之(zhī )性(xìng ),以(yǐ )曲(qǔ )为(wéi )直(zhí ),以(yǐ )屈(qū )为(wéi )伸(shēn )哉(zāi )?未(wèi )尝(cháng )不(bú )因(yīn )其(qí )资(zī )而(ér )用(yòng )之(zhī )也(yě )。是(shì )以(yǐ )积(jī )力(lì )之(zhī )所(suǒ )举(jǔ ),无(wú )不(bú )胜(shèng )也(yě );而(ér )众(zhòng )智(zhì )之(zhī )所(suǒ )为(wéi ),无(wú )不(bú )成(chéng )也(yě )。聋(lóng )者(zhě )可(kě )令(lìng )嗺(zuī )筋(jīn ),而(ér )不(bú )可(kě )使(shǐ )有(yǒu )闻(wén )也(yě );瘖(yīn )者(zhě )可(kě )使(shǐ )守(shǒu )圉(yǔ ),而(ér )不(bú )可(kě )使(shǐ )言(yán )也(yě )。形(xíng )有(yǒu )所(suǒ )不(bú )周(zhōu ),而(ér )能(néng )有(yǒu )所(suǒ )不(bú )容(róng )也(yě )。是(shì )故(gù )有(yǒu )一(yī )形(xíng )者(zhě )处(chù )一(yī )位(wèi ),有(yǒu )一(yī )能(néng )者(zhě )服(fú )一(yī )事(shì )。力(lì )胜(shèng )其(qí )任(rèn ),则(zé )举(jǔ )之(zhī )者(zhě )不(bú )重(zhòng )也(yě );能(néng )称(chēng )其(qí )事(shì ),则(zé )为(wéi )之(zhī )者(zhě )不(bú )难(nán )也(yě )。毋(wú )小(xiǎo )大(dà )修(xiū )短(duǎn ),各(gè )得(dé )其(qí )宜(yí ),则(zé )天(tiān )下(xià )一(yī )齐(qí ),无(wú )以(yǐ )相(xiàng )过(guò )也(yě )。圣(shèng )人(rén )兼(jiān )而(ér )用(yòng )之(zhī ),故(gù )无(wú )弃(qì )才(cái )。

人(rén )主(zhǔ )贵(guì )正(zhèng )而(ér )尚(shàng )忠(zhōng ),忠(zhōng )正(zhèng )在(zài )上(shàng )位(wèi ),执(zhí )正(zhèng )营(yíng )事(shì ),则(zé )谗(chán )佞(nìng )奸(jiān )邪(xié )无(wú )由(yóu )进(jìn )矣(yǐ )。譬(pì )犹(yóu )方(fāng )员(yuán )之(zhī )不(bú )相(xiàng )盖(gài ),而(ér )曲(qǔ )直(zhí )之(zhī )不(bú )相(xiàng )入(rù )。夫(fū )鸟(niǎo )兽(shòu )之(zhī )不(bú )可(kě )同(tóng )群(qún )者(zhě ),其(qí )类(lèi )异(yì )也(yě );虎(hǔ )鹿(lù )之(zhī )不(bú )同(tóng )游(yóu )者(zhě ),力(lì )不(bú )敌(dí )也(yě ),是(shì )故(gù )圣(shèng )人(rén )得(dé )志(zhì )而(ér )在(zài )上(shàng )位(wèi ),谗(chán )佞(nìng )奸(jiān )邪(xié )而(ér )欲(yù )犯(fàn )主(zhǔ )者(zhě ),譬(pì )犹(yóu )雀(què )之(zhī )见(jiàn )朗(lǎng )而(ér )鼠(shǔ )之(zhī )遇(yù )狸(lí )也(yě ),亦(yì )必(bì )无(wú )余(yú )命(mìng )矣(yǐ )。是(shì )故(gù )人(rén )主(zhǔ )之(zhī )一(yī )举(jǔ )也(yě ),不(bú )可(kě )不(bú )慎(shèn )也(yě )。所(suǒ )任(rèn )者(zhě )得(dé )其(qí )人(rén ),则(zé )国(guó )家(jiā )治(zhì ),上(shàng )下(xià )和(hé ),群(qún )臣(chén )亲(qīn ),百(bǎi )姓(xìng )附(fù )。所(suǒ )任(rèn )非(fēi )其(qí )人(rén ),则(zé )国(guó )家(jiā )危(wēi ),上(shàng )下(xià )乖(guāi ),群(qún )臣(chén )怨(yuàn ),百(bǎi )姓(xìng )乱(luàn )。故(gù )一(yī )举(jǔ )而(ér )不(bú )当(dāng ),终(zhōng )身(shēn )伤(shāng )。得(dé )失(shī )之(zhī )道(dào ),权(quán )要(yào )在(zài )主(zhǔ ),是(shì )故(gù )绳(shéng )正(zhèng )于(yú )上(shàng ),木(mù )直(zhí )于(yú )下(xià ),非(fēi )有(yǒu )事(shì )焉(yān ),所(suǒ )缘(yuán )以(yǐ )修(xiū )者(zhě )然(rán )也(yě )。

故(gù )人(rén )主(zhǔ )诚(chéng )正(zhèng ),则(zé )直(zhí )士(shì )任(rèn )事(shì ),而(ér )奸(jiān )人(rén )伏(fú )匿(nì )矣(yǐ )。人(rén )主(zhǔ )不(bú )正(zhèng ),则(zé )邪(xié )人(rén )得(dé )志(zhì ),忠(zhōng )者(zhě )隐(yǐn )蔽(bì )矣(yǐ )。夫(fū )人(rén )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )莫(mò )抓(zhuā )玉(yù )石(shí )而(ér )抓(zhuā )瓜(guā )瓤(ráng )者(zhě ),何(hé )也(yě )?无(wú )得(dé )于(yú )玉(yù )石(shí ),弗(fú )犯(fàn )也(yě ),使(shǐ )人(rén )主(zhǔ )执(zhí )正(zhèng )持(chí )平(píng ),如(rú )从(cóng )绳(shéng )准(zhǔn )高(gāo )下(xià ),则(zé )群(qún )臣(chén )以(yǐ )邪(xié )来(lái )者(zhě ),犹(yóu )以(yǐ )卵(luǎn )投(tóu )石(shí ),以(yǐ )火(huǒ )投(tóu )水(shuǐ )。故(gù )灵(líng )王(wáng )好(hǎo )细(xì )要(yào ),而(ér )民(mín )有(yǒu )杀(shā )食(shí )自(zì )饥(jī )也(yě );越(yuè )王(wáng )好(hǎo )勇(yǒng ),而(ér )民(mín )皆(jiē )处(chù )危(wēi )争(zhēng )死(sǐ )。由(yóu )此(cǐ )观(guān )之(zhī ),权(quán )势(shì )之(zhī )柄(bǐng ),其(qí )以(yǐ )移(yí )风(fēng )易(yì )俗(sú )矣(yǐ )。尧(yáo )为(wéi )匹(pǐ )夫(fū ),不(bú )能(néng )仁(rén )化(huà )一(yī )里(lǐ );桀(jié )在(zài )上(shàng )位(wèi ),令(lìng )行(háng )禁(jìn )止(zhǐ )。由(yóu )此(cǐ )观(guān )之(zhī ),贤(xián )不(bú )足(zú )以(yǐ )为(wéi )治(zhì ),而(ér )势(shì )可(kě )以(yǐ )易(yì )俗(sú ),明(míng )矣(yǐ )。《书(shū )》曰(yuē ):“一(yī )人(rén )有(yǒu )庆(qìng ),万(wàn )民(mín )赖(lài )之(zhī )。”此(cǐ )之(zhī )谓(wèi )也(yě )。

天(tiān )下(xià )多(duō )眩(xuàn )于(yú )名(míng )声(shēng ),而(ér )寡(guǎ )察(chá )其(qí )实(shí )。是(shì )故(gù )处(chù )人(rén )以(yǐ )誉(yù )尊(zūn ),而(ér )游(yóu )者(zhě )以(yǐ )辩(biàn )显(xiǎn )。察(chá )其(qí )所(suǒ )尊(zūn )显(xiǎn ),无(wú )他(tā )故(gù )焉(yān ),人(rén )主(zhǔ )不(bú )明(míng )分(fèn )数(shù )利(lì )害(hài )之(zhī )地(dì ),而(ér )贤(xián )众(zhòng )口(kǒu )之(zhī )辩(biàn )也(yě )。治(zhì )国(guó )则(zé )不(bú )然(rán )。言(yán )事(shì )者(zhě )必(bì )究(jiū )于(yú )法(fǎ ),而(ér )为(wéi )行(háng )者(zhě )必(bì )治(zhì )于(yú )官(guān )。上(shàng )操(cāo )其(qí )名(míng )以(yǐ )责(zé )其(qí )实(shí ),臣(chén )守(shǒu )其(qí )业(yè )以(yǐ )效(xiào )其(qí )功(gōng )。言(yán )不(bú )得(dé )过(guò )其(qí )实(shí ),行(háng )不(bú )得(dé )逾(yú )其(qí )法(fǎ )。群(qún )臣(chén )辐(fú )凑(còu ),莫(mò )敢(gǎn )专(zhuān )君(jūn )。事(shì )不(bú )在(zài )法(fǎ )律(lǜ )中(zhōng )而(ér )可(kě )以(yǐ )便(biàn )国(guó )佐(zuǒ )治(zhì ),必(bì )参(cān )五(wǔ )行(háng )之(zhī ),阴(yīn )考(kǎo )以(yǐ )观(guān )其(qí )归(guī ),并(bìng )用(yòng )周(zhōu )听(tīng )以(yǐ )察(chá )其(qí )化(huà ),不(bú )偏(piān )一(yī )曲(qǔ ),不(bú )党(dǎng )一(yī )事(shì ),是(shì )以(yǐ )中(zhōng )立(lì )而(ér )遍(biàn ),运(yùn )照(zhào )海(hǎi )内(nèi ),群(qún )臣(chén )公(gōng )正(zhèng ),莫(mò )敢(gǎn )为(wéi )邪(xié ),百(bǎi )官(guān )述(shù )职(zhí ),务(wù )致(zhì )其(qí )公(gōng )迹(jì )也(yě )。主(zhǔ )精(jīng )明(míng )于(yú )上(shàng )。官(guān )劝(quàn )力(lì )于(yú )下(xià ),奸(jiān )邪(xié )灭(miè )迹(jì ),庶(shù )功(gōng )日(rì )进(jìn ),是(shì )以(yǐ )勇(yǒng )者(zhě )尽(jìn )于(yú )军(jūn )。乱(luàn )国(guó )则(zé )不(bú )然(rán ),有(yǒu )众(zhòng )咸(xián )誉(yù )者(zhě )无(wú )功(gōng )而(ér )赏(shǎng ),守(shǒu )职(zhí )者(zhě )无(wú )罪(zuì )而(ér )诛(zhū )。主(zhǔ )上(shàng )暗(àn )而(ér )不(bú )明(míng ),群(qún )臣(chén )党(dǎng )而(ér )不(bú )忠(zhōng ),说(shuō )谈(tán )者(zhě )游(yóu )于(yú )辩(biàn ),修(xiū )行(háng )者(zhě )竞(jìng )于(yú )往(wǎng )。主(zhǔ )上(shàng )出(chū )令(lìng ),则(zé )非(fēi )之(zhī )以(yǐ )与(yǔ );法(fǎ )令(lìng )所(suǒ )禁(jìn ),则(zé )犯(fàn )之(zhī )以(yǐ )邪(xié )。为(wéi )智(zhì )者(zhě )务(wù )于(yú )巧(qiǎo )诈(zhà ),为(wéi )勇(yǒng )者(zhě )务(wù )于(yú )斗(dòu )争(zhēng )。大(dà )臣(chén )专(zhuān )权(quán ),下(xià )吏(lì )持(chí )势(shì ),朋(péng )党(dǎng )周(zhōu )比(bǐ ),以(yǐ )弄(nòng )其(qí )上(shàng ),国(guó )虽(suī )若(ruò )存(cún ),古(gǔ )之(zhī )人(rén )曰(yuē )亡(wáng )矣(yǐ )。且(qiě )夫(fū )不(bú )治(zhì )官(guān )职(zhí ),而(ér )被(bèi )甲(jiǎ )兵(bīng ),不(bú )随(suí )南(nán )亩(mǔ ),而(ér )有(yǒu )贤(xián )圣(shèng )之(zhī )声(shēng )者(zhě ),非(fēi )所(suǒ )以(yǐ )都(dōu )于(yú )国(guó )也(yě )。骐(qí )骥(jì )騄(lù )駬(ěr ),天(tiān )下(xià )之(zhī )疾(jí )马(mǎ )也(yě )。驱(qū )之(zhī )不(bú )前(qián ),引(yǐn )之(zhī )不(bú )止(zhǐ ),虽(suī )愚(yú )者(zhě )不(bú )加(jiā )体(tǐ )焉(yān )。今(jīn )治(zhì )乱(luàn )之(zhī )机(jī ),辙(zhé )迹(jì )可(kě )见(jiàn )也(yě ),而(ér )世(shì )主(zhǔ )莫(mò )之(zhī )能(néng )察(chá ),此(cǐ )治(zhì )道(dào )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )塞(sāi )。

权(quán )势(shì )者(zhě ),人(rén )主(zhǔ )之(zhī )车(chē )舆(yú );爵(jué )禄(lù )者(zhě ),人(rén )臣(chén )之(zhī )辔(pèi )衔(xián )也(yě )。是(shì )故(gù )人(rén )主(zhǔ )处(chù )权(quán )势(shì )之(zhī )要(yào ),而(ér )持(chí )爵(jué )禄(lù )之(zhī )柄(bǐng ),审(shěn )缓(huǎn )急(jí )之(zhī )度(dù ),而(ér )适(shì )取(qǔ )予(yǔ )之(zhī )节(jiē ),是(shì )以(yǐ )天(tiān )下(xià )尽(jìn )力(lì )而(ér )不(bú )倦(juàn )。夫(fū )臣(chén )主(zhǔ )之(zhī )相(xiàng )与(yǔ )也(yě ),非(fēi )有(yǒu )父(fù )子(zǐ )之(zhī )厚(hòu )、骨(gǔ )肉(ròu )之(zhī )亲(qīn )也(yě ),而(ér )竭(jié )力(lì )殊(shū )死(sǐ ),不(bú )辞(cí )其(qí )躯(qū )者(zhě )何(hé )也(yě )?势(shì )有(yǒu )使(shǐ )之(zhī )然(rán )也(yě )。

昔(xī )者(zhě )豫(yù )让(ràng ),中(zhōng )行(háng )文(wén )子(zǐ )之(zhī )臣(chén )。智(zhì )伯(bó )伐(fá )中(zhōng )行(háng )氏(shì ),并(bìng )吞(tūn )其(qí )地(dì )。豫(yù )让(ràng )背(bèi )其(qí )主(zhǔ )而(ér )臣(chén )智(zhì )伯(bó )。智(zhì )伯(bó )与(yǔ )赵(zhào )襄(xiāng )子(zǐ )战(zhàn )于(yú )晋(jìn )阳(yáng )之(zhī )下(xià ),身(shēn )死(sǐ )为(wéi )戮(lù ),国(guó )分(fèn )为(wéi )三(sān )。豫(yù )让(ràng )欲(yù )报(bào )赵(zhào )襄(xiāng )子(zǐ ),漆(qī )身(shēn )为(wéi )厉(lì ),吞(tūn )炭(tàn )变(biàn )音(yīn ),摘(zhāi )齿(chǐ )易(yì )貌(mào )。夫(fū )以(yǐ )一(yī )人(rén )之(zhī )心(xīn )而(ér )事(shì )两(liǎng )主(zhǔ ),或(huò )背(bèi )而(ér )去(qù ),或(huò )欲(yù )身(shēn )徇(xùn )之(zhī ),岂(qǐ )其(qí )趋(qū )舍(shě )厚(hòu )薄(báo )之(zhī )势(shì )异(yì )哉(zāi )?人(rén )之(zhī )恩(ēn )泽(zé )使(shǐ )之(zhī )然(rán )也(yě )。纣(zhòu )兼(jiān )天(tiān )下(xià ),朝(cháo )诸(zhū )侯(hóu ),人(rén )迹(jì )所(suǒ )及(jí ),舟(zhōu )揖(yī )所(suǒ )通(tōng ),莫(mò )不(bú )宾(bīn )服(fú )。然(rán )而(ér )武(wǔ )王(wáng )甲(jiǎ )卒(zú )三(sān )千(qiān )人(rén ),擒(qín )之(zhī )于(yú )牧(mù )野(yě )。岂(qǐ )周(zhōu )民(mín )死(sǐ )节(jiē ),而(ér )殷(yīn )民(mín )背(bèi )叛(pàn )哉(zāi )?其(qí )主(zhǔ )之(zhī )德(dé )义(yì )厚(hòu )而(ér )号(hào )令(lìng )行(háng )也(yě )。夫(fū )疾(jí )风(fēng )而(ér )波(bō )兴(xìng ),木(mù )茂(mào )而(ér )鸟(niǎo )集(jí ),相(xiàng )生(shēng )之(zhī )气(qì )也(yě )。是(shì )故(gù )臣(chén )不(bú )得(dé )其(qí )所(suǒ )欲(yù )于(yú )君(jūn )者(zhě ),君(jūn )亦(yì )不(bú )能(néng )得(dé )其(qí )所(suǒ )求(qiú )于(yú )臣(chén )也(yě )。君(jūn )臣(chén )之(zhī )施(shī )者(zhě ),相(xiàng )报(bào )之(zhī )势(shì )也(yě )。是(shì )故(gù )臣(chén )尽(jìn )力(lì )死(sǐ )节(jiē )以(yǐ )与(yǔ )君(jūn ),臣(chén )计(jì )功(gōng )垂(chuí )爵(jué )以(yǐ )与(yǔ )臣(chén )。是(shì )故(gù )君(jūn )不(bú )能(néng )赏(shǎng )无(wú )功(gōng )之(zhī )臣(chén ),臣(chén )亦(yì )不(bú )能(néng )死(sǐ )无(wú )德(dé )之(zhī )君(jūn )。君(jūn )德(dé )不(bú )下(xià )流(liú )于(yú )民(mín ),而(ér )欲(yù )用(yòng )之(zhī ),如(rú )鞭(biān )蹄(tí )马(mǎ )矣(yǐ )。是(shì )犹(yóu )不(bú )待(dài )雨(yǔ )而(ér )求(qiú )熟(shú )稼(jià ),必(bì )不(bú )可(kě )之(zhī )数(shù )也(yě )。

君(jūn )人(rén )之(zhī )道(dào ),处(chù )静(jìng )以(yǐ )修(xiū )身(shēn ),俭(jiǎn )约(yuē )以(yǐ )率(lǜ )下(xià )。静(jìng )则(zé )下(xià )不(bú )扰(rǎo )矣(yǐ ),俭(jiǎn )则(zé )民(mín )不(bú )怨(yuàn )矣(yǐ )。下(xià )扰(rǎo )则(zé )政(zhèng )乱(luàn ),民(mín )怨(yuàn )则(zé )德(dé )薄(báo );政(zhèng )乱(luàn )则(zé )贤(xián )者(zhě )不(bú )为(wéi )谋(móu ),德(dé )薄(báo )则(zé )勇(yǒng )者(zhě )不(bú )为(wéi )死(sǐ )。是(shì )故(gù )人(rén )主(zhǔ )好(hǎo )鸷(zhì )鸟(niǎo )猛(měng )兽(shòu ),珍(zhēn )怪(guài )奇(qí )物(wù ),狡(jiǎo )躁(zào )康(kāng )荒(huāng ),不(bú )爱(ài )民(mín )力(lì ),驰(chí )骋(chěng )田(tián )猎(liè ),出(chū )入(rù )不(bú )时(shí ),如(rú )此(cǐ ),则(zé )百(bǎi )官(guān )务(wù )乱(luàn ),事(shì )勤(qín )财(cái )匮(kuì ),万(wàn )民(mín )悉(xī )苦(kǔ ),生(shēng )业(yè )不(bú )修(xiū )矣(yǐ )。人(rén )主(zhǔ )好(hǎo )高(gāo )台(tái )深(shēn )池(chí ),雕(diāo )琢(zhuó )刻(kè )镂(lòu ),黼(fǔ )黻(fú )文(wén )章(zhāng ),絺(zhǐ )绤(xì )绮(qǐ )绣(xiù ),宝(bǎo )玩(wán )珠(zhū )玉(yù );则(zé )赋(fù )敛(liǎn )无(wú )度(dù ),而(ér )万(wàn )民(mín )力(lì )竭(jié )矣(yǐ )。尧(yáo )之(zhī )有(yǒu )天(tiān )下(xià )也(yě ),非(fēi )贪(tān )万(wàn )民(mín )之(zhī )富(fù )而(ér )安(ān )人(rén )主(zhǔ )之(zhī )位(wèi )也(yě ),以(yǐ )为(wéi )百(bǎi )姓(xìng )力(lì )征(zhēng ),强(qiáng )凌(líng )弱(ruò ),众(zhòng )暴(bào )寡(guǎ ),于(yú )是(shì )尧(yáo )乃(nǎi )身(shēn )服(fú )节(jiē )俭(jiǎn )之(zhī )行(háng ),而(ér )明(míng )相(xiàng )爱(ài )之(zhī )仁(rén ),以(yǐ )和(hé )辑(jí )之(zhī )。是(shì )故(gù )茅(máo )茨(cí )不(bú )翦(jiǎn ),采(cǎi )椽(chuán )不(bú )断(duàn ),大(dà )路(lù )不(bú )画(huà ),越(yuè )席(xí )不(bú )缘(yuán ),大(dà )羹(gēng )不(bú )和(hé ),粢(zī )食(shí )不(bú )?(精(jīng )米(mǐ )的(de )意(yì )思(sī ))。巡(xún )狩(shòu )行(háng )教(jiāo ),勤(qín )劳(láo )天(tiān )下(xià ),周(zhōu )流(liú )五(wǔ )岳(yuè )。岂(qǐ )其(qí )奉(fèng )养(yǎng )不(bú )足(zú )乐(lè )哉(zāi )!举(jǔ )天(tiān )下(xià )而(ér )以(yǐ )为(wéi )社(shè )稷(jì ),非(fēi )有(yǒu )利(lì )焉(yān )。年(nián )衰(shuāi )志(zhì )悯(mǐn ),举(jǔ )天(tiān )下(xià )而(ér )传(chuán )之(zhī )舜(shùn ),犹(yóu )却(què )行(háng )而(ér )脱(tuō )屣(xǐ )也(yě )。衰(shuāi )世(shì )则(zé )不(bú )然(rán )。一(yī )日(rì )而(ér )有(yǒu )天(tiān )下(xià )之(zhī )富(fù ),处(chù )人(rén )主(zhǔ )之(zhī )势(shì ),则(zé )竭(jié )百(bǎi )姓(xìng )之(zhī )力(lì ),以(yǐ )奉(fèng )耳(ěr )目(mù )之(zhī )欲(yù ),志(zhì )专(zhuān )在(zài )宫(gōng )室(shì )台(tái )榭(xiè ),陂(bēi )池(chí )苑(yuàn )囿(yòu ),猛(měng )兽(shòu )熊(xióng )罴(pí ),玩(wán )好(hǎo )珍(zhēn )怪(guài )。是(shì )故(gù )贫(pín )民(mín )糟(zāo )糠(kāng )不(bú )接(jiē )于(yú )口(kǒu ),而(ér )虎(hǔ )狼(láng )熊(xióng )罴(pí )厌(yàn )刍(chú )豢(huàn );百(bǎi )姓(xìng )短(duǎn )褐(hè )不(bú )完(wán ),而(ér )宫(gōng )室(shì )衣(yī )锦(jǐn )绣(xiù )。人(rén )主(zhǔ )急(jí )兹(zī )无(wú )用(yòng )之(zhī )功(gōng ),百(bǎi )姓(xìng )黎(lí )民(mín ),憔(qiáo )悴(cuì )于(yú )天(tiān )下(xià )。是(shì )故(gù )使(shǐ )天(tiān )下(xià )不(bú )安(ān )其(qí )性(xìng )。

人(rén )主(zhǔ )之(zhī )居(jū )也(yě ),如(rú )日(rì )月(yuè )之(zhī )明(míng )也(yě )。天(tiān )下(xià )之(zhī )所(suǒ )同(tóng )侧(cè )目(mù )而(ér )视(shì ),侧(cè )耳(ěr )而(ér )听(tīng ),延(yán )颈(jǐng )举(jǔ )踵(zhǒng )而(ér )望(wàng )也(yě )。是(shì )故(gù )非(fēi )澹(dàn )薄(báo )无(wú )以(yǐ )明(míng )德(dé ),非(fēi )宁(níng )静(jìng )无(wú )以(yǐ )致(zhì )远(yuǎn ),非(fēi )宽(kuān )大(dà )无(wú )以(yǐ )兼(jiān )覆(fù ),非(fēi )慈(cí )厚(hòu )无(wú )以(yǐ )怀(huái )众(zhòng ),非(fēi )平(píng )正(zhèng )无(wú )以(yǐ )制(zhì )断(duàn )。是(shì )故(gù )贤(xián )主(zhǔ )之(zhī )用(yòng )人(rén )也(yě ),犹(yóu )巧(qiǎo )工(gōng )之(zhī )制(zhì )木(mù )也(yě ),大(dà )者(zhě )以(yǐ )为(wéi )舟(zhōu )航(háng )柱(zhù )梁(liáng ),小(xiǎo )者(zhě )以(yǐ )为(wéi )楫(jí )楔(xiē ),修(xiū )者(zhě )以(yǐ )为(wéi )櫩(yán )榱(cuī ),短(duǎn )者(zhě )以(yǐ )为(wéi )朱(zhū )儒(rú )枅(jī )栌(lú )。无(wú )小(xiǎo )大(dà )修(xiū )短(duǎn ),各(gè )得(dé )其(qí )所(suǒ )宜(yí );规(guī )矩(jǔ )方(fāng )圆(yuán ),各(gè )有(yǒu )所(suǒ )施(shī )。天(tiān )下(xià )之(zhī )物(wù ),莫(mò )凶(xiōng )于(yú )鸡(jī )毒(dú ),然(rán )而(ér )良(liáng )医(yī )橐(tuó )而(ér )藏(cáng )之(zhī ),有(yǒu )所(suǒ )用(yòng )也(yě )。是(shì )故(gù )林(lín )莽(mǎng )之(zhī )材(cái ),犹(yóu )无(wú )可(kě )弃(qì )者(zhě ),而(ér )况(kuàng )人(rén )乎(hū )?今(jīn )夫(fū )朝(cháo )廷(tíng )之(zhī )所(suǒ )不(bú )举(jǔ ),乡(xiāng )曲(qǔ )之(zhī )所(suǒ )不(bú )誉(yù ),非(fēi )其(qí )人(rén )不(bú )肖(xiāo )也(yě ),其(qí )所(suǒ )以(yǐ )官(guān )之(zhī )者(zhě )非(fēi )其(qí )职(zhí )也(yě )。鹿(lù )之(zhī )上(shàng )山(shān ),獐(zhāng )不(bú )能(néng )跂(qí )也(yě ),及(jí )其(qí )下(xià ),牧(mù )竖(shù )能(néng )追(zhuī )之(zhī );才(cái )有(yǒu )所(suǒ )修(xiū )短(duǎn )也(yě )。是(shì )故(gù )有(yǒu )大(dà )略(luè )者(zhě ),不(bú )可(kě )责(zé )以(yǐ )捷(jié )巧(qiǎo );有(yǒu )小(xiǎo )智(zhì )者(zhě ),不(bú )可(kě )任(rèn )以(yǐ )大(dà )功(gōng )。人(rén )有(yǒu )其(qí )才(cái ),物(wù )有(yǒu )其(qí )形(xíng ),有(yǒu )任(rèn )一(yī )而(ér )太(tài )重(zhòng ),或(huò )任(rèn )百(bǎi )而(ér )尚(shàng )轻(qīng )。是(shì )故(gù )审(shěn )豪(háo )厘(lí )计(jì )者(zhě ),必(bì )遗(yí )天(tiān )下(xià )之(zhī )大(dà )数(shù );不(bú )失(shī )小(xiǎo )物(wù )之(zhī )选(xuǎn )者(zhě ),惑(huò )于(yú )大(dà )数(shù )之(zhī )举(jǔ )。譬(pì )犹(yóu )狸(lí )之(zhī )不(bú )可(kě )使(shǐ )搏(bó )牛(niú ),虎(hǔ )之(zhī )不(bú )可(kě )使(shǐ )捕(bǔ )鼠(shǔ )也(yě )。今(jīn )人(rén )之(zhī )才(cái ),或(huò )欲(yù )平(píng )九(jiǔ )州(zhōu ),并(bìng )方(fāng )外(wài ),存(cún )危(wēi )国(guó ),继(jì )绝(jué )世(shì ),志(zhì )在(zài )直(zhí )道(dào )正(zhèng )邪(xié ),决(jué )烦(fán )理(lǐ )挐(ná ),而(ér )乃(nǎi )责(zé )之(zhī )以(yǐ )闺(guī )阁(gé )之(zhī )礼(lǐ ),隩(yù )窔(yào )之(zhī )间(jiān );或(huò )佞(nìng )巧(qiǎo )小(xiǎo )具(jù ),谄(chǎn )进(jìn )愉(yú )说(shuō ),随(suí )乡(xiāng )曲(qǔ )之(zhī )俗(sú ),卑(bēi )下(xià )众(zhòng )人(rén )之(zhī )耳(ěr )目(mù ),而(ér )乃(nǎi )任(rèn )之(zhī )以(yǐ )天(tiān )下(xià )之(zhī )权(quán ),治(zhì )乱(luàn )之(zhī )机(jī )。是(shì )犹(yóu )以(yǐ )斧(fǔ )赞(zàn )刂(cè )毛(máo ),以(yǐ )刀(dāo )伐(fá )木(mù )也(yě ),皆(jiē )失(shī )其(qí )宜(yí )矣(yǐ )。

人(rén )主(zhǔ )者(zhě ),以(yǐ )天(tiān )下(xià )之(zhī )目(mù )视(shì ),以(yǐ )天(tiān )下(xià )之(zhī )耳(ěr )听(tīng ),以(yǐ )天(tiān )下(xià )之(zhī )智(zhì )虑(lǜ ),以(yǐ )天(tiān )下(xià )之(zhī )力(lì )争(zhēng )。是(shì )故(gù )号(hào )令(lìng )能(néng )下(xià )究(jiū ),而(ér )臣(chén )情(qíng )得(dé )上(shàng )闻(wén )。百(bǎi )官(guān )修(xiū )同(tóng ),群(qún )君(jūn )辐(fú )凑(còu ),喜(xǐ )不(bú )以(yǐ )赏(shǎng )赐(cì ),怒(nù )不(bú )以(yǐ )罪(zuì )诛(zhū )。是(shì )故(gù )威(wēi )立(lì )而(ér )不(bú )废(fèi ),聪(cōng )明(míng )光(guāng )而(ér )不(bú )蔽(bì ),法(fǎ )令(lìng )察(chá )而(ér )不(bú )苛(kē ),耳(ěr )目(mù )达(dá )而(ér )不(bú )暗(àn ),善(shàn )否(fǒu )之(zhī )情(qíng ),日(rì )陈(chén )于(yú )前(qián )而(ér )无(wú )所(suǒ )逆(nì )。是(shì )故(gù )贤(xián )者(zhě )尽(jìn )其(qí )智(zhì ),而(ér )不(bú )肖(xiāo )者(zhě )竭(jié )其(qí )力(lì )。德(dé )泽(zé )兼(jiān )覆(fù )而(ér )不(bú )偏(piān ),群(qún )臣(chén )劝(quàn )务(wù )而(ér )不(bú )怠(dài ),近(jìn )者(zhě )安(ān )其(qí )性(xìng ),远(yuǎn )者(zhě )怀(huái )其(qí )德(dé )。所(suǒ )以(yǐ )然(rán )者(zhě ),何(hé )也(yě )?得(dé )用(yòng )人(rén )之(zhī )道(dào ),而(ér )不(bú )任(rèn )己(jǐ )之(zhī )才(cái )者(zhě )也(yě )。故(gù )假(jiǎ )舆(yú )马(mǎ )者(zhě ),足(zú )不(bú )劳(láo )而(ér )致(zhì )千(qiān )里(lǐ );乘(chéng )舟(zhōu )楫(jí )者(zhě ),不(bú )能(néng )游(yóu )而(ér )绝(jué )江(jiāng )海(hǎi )。

夫(fū )人(rén )主(zhǔ )之(zhī )情(qíng ),莫(mò )不(bú )欲(yù )总(zǒng )海(hǎi )内(nèi )之(zhī )智(zhì ),尽(jìn )众(zhòng )人(rén )之(zhī )力(lì ),然(rán )而(ér )群(qún )臣(chén )志(zhì )达(dá )效(xiào )忠(zhōng )者(zhě ),希(xī )不(bú )困(kùn )其(qí )身(shēn )。使(shǐ )言(yán )之(zhī )而(ér )是(shì ),虽(suī )在(zài )褐(hè )夫(fū )刍(chú )荛(ráo ),犹(yóu )不(bú )可(kě )弃(qì )也(yě );使(shǐ )言(yán )之(zhī )而(ér )非(fēi )也(yě ),虽(suī )在(zài )卿(qīng )相(xiàng )人(rén )君(jūn ),揄(yú )策(cè )于(yú )庙(miào )堂(táng )之(zhī )上(shàng ),未(wèi )必(bì )可(kě )用(yòng )。是(shì )非(fēi )之(zhī )所(suǒ )在(zài ),不(bú )可(kě )以(yǐ )贵(guì )贱(jiàn )尊(zūn )卑(bēi )论(lùn )也(yě )。是(shì )明(míng )主(zhǔ )之(zhī )听(tīng )于(yú )群(qún )臣(chén ),其(qí )计(jì )乃(nǎi )可(kě )用(yòng ),不(bú )羞(xiū )其(qí )位(wèi );其(qí )言(yán )可(kě )行(háng ),而(ér )不(bú )责(zé )其(qí )辩(biàn )。暗(àn )主(zhǔ )则(zé )不(bú )然(rán )。所(suǒ )爱(ài )习(xí )亲(qīn )近(jìn )者(zhě ),虽(suī )邪(xié )枉(wǎng )不(bú )正(zhèng ),不(bú )能(néng )见(jiàn )也(yě );疏(shū )远(yuǎn )卑(bēi )贱(jiàn )者(zhě ),竭(jié )力(lì )尽(jìn )忠(zhōng ),不(bú )能(néng )知(zhī )也(yě )。有(yǒu )言(yán )者(zhě )穷(qióng )之(zhī )以(yǐ )辞(cí ),有(yǒu )谏(jiàn )者(zhě )诛(zhū )之(zhī )以(yǐ )罪(zuì )。如(rú )此(cǐ )而(ér )欲(yù )照(zhào )海(hǎi )内(nèi ),存(cún )万(wàn )方(fāng ),是(shì )犹(yóu )塞(sāi )耳(ěr )而(ér )听(tīng )清(qīng )浊(zhuó ),掩(yǎn )目(mù )而(ér )视(shì )青(qīng )黄(huáng )也(yě ),其(qí )离(lí )聪(cōng )明(míng )则(zé )亦(yì )远(yuǎn )矣(yǐ )!

法(fǎ )者(zhě ),天(tiān )下(xià )之(zhī )度(dù )量(liàng ),而(ér )人(rén )主(zhǔ )之(zhī )准(zhǔn )绳(shéng )也(yě )。县(xiàn )法(fǎ )者(zhě ),法(fǎ )不(bú )法(fǎ )也(yě );设(shè )赏(shǎng )者(zhě ),赏(shǎng )当(dāng )赏(shǎng )也(yě )。法(fǎ )定(dìng )之(zhī )后(hòu ),中(zhōng )程(chéng )者(zhě )赏(shǎng ),缺(quē )绳(shéng )者(zhě )诛(zhū )。尊(zūn )贵(guì )者(zhě )不(bú )轻(qīng )其(qí )罚(fá ),而(ér )卑(bēi )贱(jiàn )者(zhě )不(bú )重(zhòng )其(qí )刑(xíng ),犯(fàn )法(fǎ )者(zhě )虽(suī )贤(xián )必(bì )诛(zhū ),中(zhōng )度(dù )者(zhě )虽(suī )不(bú )肖(xiāo )必(bì )无(wú )罪(zuì ),是(shì )故(gù )公(gōng )道(dào )通(tōng )而(ér )私(sī )道(dào )塞(sāi )矣(yǐ )。古(gǔ )之(zhī )置(zhì )有(yǒu )司(sī )也(yě ),所(suǒ )以(yǐ )禁(jìn )民(mín ),使(shǐ )不(bú )得(dé )自(zì )恣(zì )也(yě );其(qí )立(lì )君(jūn )也(yě ),所(suǒ )以(yǐ )剬(duān )有(yǒu )司(sī ),使(shǐ )无(wú )专(zhuān )行(háng )也(yě );法(fǎ )籍(jí )礼(lǐ )仪(yí )者(zhě ),所(suǒ )以(yǐ )禁(jìn )君(jūn ),使(shǐ )无(wú )擅(shàn )断(duàn )也(yě )。人(rén )莫(mò )得(dé )自(zì )恣(zì ),则(zé )道(dào )胜(shèng );道(dào )胜(shèng )而(ér )理(lǐ )达(dá )矣(yǐ ),故(gù )反(fǎn )于(yú )无(wú )为(wéi )。无(wú )为(wéi )者(zhě ),非(fēi )谓(wèi )其(qí )凝(níng )滞(zhì )而(ér )不(bú )动(dòng )也(yě ),以(yǐ )其(qí )言(yán )莫(mò )从(cóng )己(jǐ )出(chū )也(yě )。夫(fū )寸(cùn )生(shēng )于(yú )(禾(hé )粟(sù )),々生(shēng )于(yú )日(rì ),日(rì )生(shēng )于(yú )形(xíng ),形(xíng )生(shēng )于(yú )景(jǐng ),此(cǐ )度(dù )之(zhī )本(běn )也(yě )。乐(lè )生(shēng )于(yú )音(yīn ),音(yīn )生(shēng )于(yú )律(lǜ ),律(lǜ )生(shēng )于(yú )风(fēng ),此(cǐ )声(shēng )之(zhī )宗(zōng )也(yě )。法(fǎ )生(shēng )于(yú )义(yì ),义(yì )生(shēng )于(yú )众(zhòng )适(shì ),众(zhòng )适(shì )合(hé )于(yú )人(rén )心(xīn ),此(cǐ )治(zhì )之(zhī )要(yào )也(yě )。故(gù )通(tōng )于(yú )本(běn )者(zhě )不(bú )乱(luàn )于(yú )末(mò ),睹(dǔ )于(yú )要(yào )者(zhě )不(bú )惑(huò )于(yú )详(xiáng )。法(fǎ )者(zhě ),非(fēi )天(tiān )堕(duò ),非(fēi )地(dì )生(shēng ),发(fā )于(yú )人(rén )间(jiān ),而(ér )反(fǎn )以(yǐ )自(zì )正(zhèng )。是(shì )故(gù )有(yǒu )诸(zhū )己(jǐ )不(bú )非(fēi )诸(zhū )人(rén ),无(wú )诸(zhū )己(jǐ )不(bú )求(qiú )诸(zhū )人(rén )。所(suǒ )立(lì )于(yú )下(xià )者(zhě ),不(bú )废(fèi )于(yú )上(shàng );所(suǒ )禁(jìn )于(yú )民(mín )者(zhě ),不(bú )行(háng )于(yú )身(shēn )。所(suǒ )谓(wèi )亡(wáng )国(guó ),非(fēi )无(wú )君(jūn )也(yě ),无(wú )法(fǎ )也(yě )。变(biàn )法(fǎ )者(zhě ),非(fēi )无(wú )法(fǎ )也(yě ),有(yǒu )法(fǎ )者(zhě )而(ér )不(bú )用(yòng ),与(yǔ )无(wú )法(fǎ )等(děng )。是(shì )故(gù )人(rén )主(zhǔ )之(zhī )立(lì )法(fǎ ),先(xiān )自(zì )为(wéi )检(jiǎn )式(shì )仪(yí )表(biǎo ),故(gù )令(lìng )行(háng )于(yú )天(tiān )下(xià )。孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):“其(qí )身(shēn )正(zhèng ),不(bú )令(lìng )而(ér )行(háng );其(qí )身(shēn )不(bú )正(zhèng ),虽(suī )令(lìng )不(bú )从(cóng )。故(gù )禁(jìn )胜(shèng )于(yú )身(shēn ),则(zé )令(lìng )行(háng )于(yú )民(mín )矣(yǐ )。

圣(shèng )主(zhǔ )之(zhī )治(zhì )也(yě ),其(qí )犹(yóu )造(zào )父(fù )之(zhī )御(yù )。齐(qí )辑(jí )之(zhī )于(yú )辔(pèi )衔(xián )之(zhī )际(jì ),而(ér )急(jí )缓(huǎn )之(zhī )于(yú )唇(chún )吻(wěn )之(zhī )和(hé );正(zhèng )度(dù )于(yú )胸(xiōng )臆(yì )之(zhī )中(zhōng ),而(ér )执(zhí )节(jiē )于(yú )掌(zhǎng )握(wò )之(zhī )间(jiān );内(nèi )得(dé )于(yú )心(xīn )中(zhōng ),外(wài )合(hé )于(yú )马(mǎ )志(zhì )。是(shì )故(gù )能(néng )进(jìn )退(tuì )履(lǚ )绳(shéng ),而(ér )旋(xuán )曲(qǔ )中(zhōng )规(guī );取(qǔ )道(dào )致(zhì )远(yuǎn ),而(ér )气(qì )力(lì )有(yǒu )余(yú )。诚(chéng )得(dé )其(qí )术(shù )也(yě )。是(shì )故(gù )权(quán )势(shì )者(zhě ),人(rén )主(zhǔ )之(zhī )车(chē )舆(yú )也(yě );大(dà )臣(chén )者(zhě ),人(rén )主(zhǔ )之(zhī )驷(sì )马(mǎ )也(yě )。体(tǐ )离(lí )车(chē )舆(yú )之(zhī )安(ān ),而(ér )手(shǒu )失(shī )驷(sì )马(mǎ )之(zhī )心(xīn ),而(ér )能(néng )不(bú )危(wēi )者(zhě ),古(gǔ )今(jīn )未(wèi )有(yǒu )也(yě )。是(shì )故(gù )舆(yú )马(mǎ )不(bú )调(diào ),王(wáng )良(liáng )不(bú )足(zú )以(yǐ )取(qǔ )道(dào );君(jūn )臣(chén )不(bú )和(hé ),唐(táng )、虞(yú )不(bú )能(néng )以(yǐ )为(wéi )治(zhì )。执(zhí )术(shù )而(ér )御(yù )之(zhī ),则(zé )管(guǎn )、晏(yàn )之(zhī )智(zhì )尽(jìn )矣(yǐ );明(míng )分(fèn )以(yǐ )示(shì )之(zhī ),则(zé )蹠(zhí )、荞(qiáo )之(zhī )奸(jiān )止(zhǐ )矣(yǐ )。

夫(fū )据(jù )除(chú )而(ér )窥(kuī )井(jǐng )底(dǐ ),虽(suī )达(dá )视(shì )犹(yóu )不(bú )能(néng )见(jiàn )其(qí )晴(qíng ),借(jiè )明(míng )于(yú )鉴(jiàn )以(yǐ )照(zhào )之(zhī ),则(zé )寸(cùn )分(fèn )可(kě )得(dé )而(ér )察(chá )也(yě )。是(shì )故(gù )明(míng )主(zhǔ )之(zhī )耳(ěr )目(mù )不(bú )劳(láo ),精(jīng )神(shén )不(bú )竭(jié ),物(wù )至(zhì )而(ér )观(guān )其(qí )象(xiàng ),事(shì )来(lái )而(ér )应(yīng )其(qí )化(huà ),近(jìn )者(zhě )不(bú )乱(luàn ),远(yuǎn )者(zhě )治(zhì )也(yě )。是(shì )故(gù )不(bú )用(yòng )适(shì )然(rán )之(zhī )数(shù ),而(ér )行(háng )必(bì )然(rán )之(zhī )道(dào ),故(gù )万(wàn )举(jǔ )而(ér )无(wú )遗(yí )策(cè )矣(yǐ )。

今(jīn )夫(fū )御(yù )者(zhě ),马(mǎ )体(tǐ )调(diào )于(yú )车(chē ),御(yù )心(xīn )和(hé )于(yú )马(mǎ ),则(zé )历(lì )险(xiǎn )致(zhì )远(yuǎn ),进(jìn )退(tuì )周(zhōu )游(yóu ),莫(mò )不(bú )如(rú )志(zhì )。虽(suī )有(yǒu )骐(qí )骥(jì )騄(lù )駬(ěr )之(zhī )良(liáng ),臧(zāng )获(huò )御(yù )之(zhī ),则(zé )马(mǎ )反(fǎn )自(zì )恣(zì ),而(ér )人(rén )弗(fú )能(néng )制(zhì )矣(yǐ )。故(gù )治(zhì )者(zhě )不(bú )贵(guì )其(qí )自(zì )是(shì ),而(ér )贵(guì )其(qí )不(bú )得(dé )为(wéi )非(fēi )也(yě )。故(gù )曰(yuē ):勿(wù )使(shǐ )可(kě )欲(yù ),毋(wú )曰(yuē )弗(fú )求(qiú ),勿(wù )使(shǐ )可(kě )夺(duó ),毋(wú )曰(yuē )不(bú )争(zhēng )。如(rú )此(cǐ ),则(zé )人(rén )材(cái )释(shì )而(ér )公(gōng )道(dào )行(háng )矣(yǐ )。美(měi )者(zhě )正(zhèng )于(yú )度(dù ),而(ér )不(bú )足(zú )者(zhě )建(jiàn )于(yú )用(yòng ),故(gù )海(hǎi )内(nèi )可(kě )一(yī )也(yě )。

夫(fū )释(shì )职(zhí )事(shì )而(ér )听(tīng )非(fēi )誉(yù ),弃(qì )公(gōng )劳(láo )而(ér )用(yòng )朋(péng )党(dǎng ),则(zé )奇(qí )材(cái )佻(tiāo )长(zhǎng )而(ér )干(gàn )次(cì ),守(shǒu )官(guān )者(zhě )雍(yōng )遏(è )而(ér )不(bú )进(jìn )。如(rú )此(cǐ ),则(zé )民(mín )俗(sú )乱(luàn )于(yú )国(guó ),而(ér )功(gōng )臣(chén )争(zhēng )于(yú )朝(cháo )。故(gù )法(fǎ )律(lǜ )度(dù )量(liàng )者(zhě ),人(rén )主(zhǔ )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )执(zhí )下(xià ),释(shì )之(zhī )而(ér )不(bú )用(yòng ),是(shì )犹(yóu )无(wú )辔(pèi )衔(xián )而(ér )驰(chí )也(yě ),群(qún )君(jūn )百(bǎi )姓(xìng )反(fǎn )弄(nòng )其(qí )上(shàng )。是(shì )故(gù )有(yǒu )术(shù )则(zé )制(zhì )人(rén ),无(wú )术(shù )则(zé )制(zhì )于(yú )人(rén )。吞(tūn )舟(zhōu )之(zhī )鱼(yú ),荡(dàng )而(ér )失(shī )水(shuǐ ),则(zé )制(zhì )于(yú )蝼(lóu )蚁(yǐ ),离(lí )其(qí )居(jū )也(yě );猿(yuán )?失(shī )木(mù ),而(ér )禽(qín )于(yú )狐(hú )狸(lí ),非(fēi )其(qí )处(chù )也(yě )。君(jūn )人(rén )者(zhě )释(shì )所(suǒ )守(shǒu )而(ér )与(yǔ )臣(chén )下(xià )争(zhēng ),则(zé )有(yǒu )司(sī )以(yǐ )无(wú )为(wéi )持(chí )位(wèi ),守(shǒu )职(zhí )者(zhě )以(yǐ )从(cóng )君(jūn )取(qǔ )容(róng )。是(shì )以(yǐ )人(rén )臣(chén )藏(cáng )智(zhì )而(ér )弗(fú )用(yòng ),反(fǎn )以(yǐ )事(shì )转(zhuǎn )任(rèn )其(qí )上(shàng )矣(yǐ )。

夫(fū )富(fù )贵(guì )者(zhě )之(zhī )于(yú )劳(láo )也(yě ),达(dá )事(shì )者(zhě )之(zhī )于(yú )察(chá )也(yě ),骄(jiāo )恣(zì )者(zhě )之(zhī )于(yú )恭(gōng )也(yě ),势(shì )不(bú )及(jí )君(jūn );君(jūn )人(rén )者(zhě )不(bú )任(rèn )能(néng )而(ér )好(hǎo )自(zì )为(wéi )之(zhī ),则(zé )智(zhì )日(rì )困(kùn )而(ér )自(zì )负(fù )其(qí )责(zé )也(yě )。数(shù )穷(qióng )于(yú )下(xià ),则(zé )不(bú )能(néng )伸(shēn )理(lǐ );行(háng )堕(duò )于(yú )国(guó ),则(zé )不(bú )能(néng )专(zhuān )制(zhì )。智(zhì )不(bú )足(zú )以(yǐ )为(wéi )治(zhì ),威(wēi )不(bú )足(zú )以(yǐ )行(háng )诛(zhū ),则(zé )无(wú )以(yǐ )与(yǔ )天(tiān )下(xià )交(jiāo )也(yě )。喜(xǐ )怒(nù )形(xíng )于(yú )心(xīn ),者(zhě )(耆(qí ))欲(yù )见(jiàn )于(yú )外(wài ),则(zé )守(shǒu )职(zhí )者(zhě )离(lí )正(zhèng )而(ér )阿(ā )上(shàng ),有(yǒu )司(sī )枉(wǎng )法(fǎ )而(ér )从(cóng )风(fēng ),赏(shǎng )不(bú )当(dāng )功(gōng ),诛(zhū )不(bú )应(yīng )罪(zuì ),上(shàng )下(xià )离(lí )心(xīn ),而(ér )君(jūn )臣(chén )相(xiàng )怨(yuàn )也(yě )。是(shì )以(yǐ )执(zhí )政(zhèng )阿(ā )主(zhǔ ),而(ér )有(yǒu )过(guò )则(zé )无(wú )以(yǐ )责(zé )之(zhī )。有(yǒu )罪(zuì )而(ér )不(bú )诛(zhū ),则(zé )百(bǎi )官(guān )烦(fán )乱(luàn ),智(zhì )弗(fú )能(néng )解(jiě )也(yě );毁(huǐ )誉(yù )萌(méng )生(shēng ),而(ér )明(míng )不(bú )能(néng )照(zhào )也(yě )。不(bú )正(zhèng )本(běn )而(ér )反(fǎn )自(zì )然(rán ),则(zé )人(rén )主(zhǔ )逾(yú )劳(láo ),人(rén )臣(chén )逾(yú )逸(yì ),是(shì )犹(yóu )代(dài )庖(páo )宰(zǎi )剥(bāo )牲(shēng ),而(ér )为(wéi )大(dà )匠(jiàng )斫(zhuó )也(yě )。与(yǔ )马(mǎ )竞(jìng )走(zǒu ),筋(jīn )绝(jué )而(ér )弗(fú )能(néng )及(jí ),上(shàng )车(chē )执(zhí )辔(pèi ),则(zé )马(mǎ )死(sǐ )于(yú )衡(héng )下(xià )。故(gù )伯(bó )乐(lè )相(xiàng )之(zhī ),王(wáng )良(liáng )御(yù )之(zhī ),明(míng )主(zhǔ )乘(chéng )之(zhī ),无(wú )御(yù )相(xiàng )之(zhī )劳(láo )而(ér )致(zhì )千(qiān )里(lǐ )者(zhě ),乘(chéng )于(yú )人(rén )资(zī )以(yǐ )为(wéi )羽(yǔ )翼(yì )也(yě )。

是(shì )故(gù )君(jūn )人(rén )者(zhě ),无(wú )为(wéi )而(ér )有(yǒu )守(shǒu )也(yě ),有(yǒu )为(wéi )而(ér )无(wú )好(hǎo )也(yě )。有(yǒu )为(wéi )则(zé )谗(chán )生(shēng ),有(yǒu )好(hǎo )则(zé )谀(yú )起(qǐ )。昔(xī )者(zhě )齐(qí )桓(huán )公(gōng )好(hǎo )味(wèi ),而(ér )易(yì )牙(yá )烹(pēng )其(qí )首(shǒu )子(zǐ )而(ér )饵(ěr )之(zhī );虞(yú )君(jūn )好(hǎo )宝(bǎo ),而(ér )晋(jìn )献(xiàn )以(yǐ )璧(bì )马(mǎ )钓(diào )之(zhī );胡(hú )王(wáng )好(hǎo )音(yīn ),而(ér )秦(qín )穆(mù )公(gōng )以(yǐ )女(nǚ )乐(lè )诱(yòu )之(zhī )。是(shì )皆(jiē )以(yǐ )利(lì )见(jiàn )制(zhì )于(yú )人(rén )也(yě )。故(gù )善(shàn )建(jiàn )者(zhě )不(bú )拔(bá )。夫(fū )火(huǒ )热(rè )而(ér )水(shuǐ )灭(miè )之(zhī ),金(jīn )刚(gāng )而(ér )火(huǒ )销(xiāo )之(zhī ),木(mù )强(qiáng )而(ér )斧(fǔ )伐(fá )之(zhī ),水(shuǐ )流(liú )而(ér )土(tǔ )遏(è )之(zhī ),唯(wéi )造(zào )化(huà )者(zhě ),物(wù )莫(mò )能(néng )胜(shèng )也(yě )。故(gù )中(zhōng )欲(yù )不(bú )出(chū )谓(wèi )之(zhī )扃(jiōng ),外(wài )邪(xié )不(bú )入(rù )谓(wèi )之(zhī )塞(sāi )。中(zhōng )扃(jiōng )外(wài )闭(bì ),何(hé )事(shì )之(zhī )不(bú )节(jiē )!外(wài )闭(bì )中(zhōng )扃(jiōng ),何(hé )事(shì )之(zhī )不(bú )成(chéng )?弗(fú )用(yòng )而(ér )后(hòu )能(néng )用(yòng )之(zhī ),弗(fú )为(wéi )而(ér )后(hòu )能(néng )为(wéi )之(zhī )。精(jīng )神(shén )劳(láo )则(zé )越(yuè ),耳(ěr )目(mù )淫(yín )则(zé )竭(jié )。故(gù )有(yǒu )道(dào )之(zhī )主(zhǔ ),灭(miè )想(xiǎng )去(qù )意(yì ),清(qīng )虚(xū )以(yǐ )待(dài ),不(bú )伐(fá )之(zhī )言(yán ),不(bú )夺(duó )之(zhī )事(shì ),循(xún )名(míng )责(zé )实(shí ),使(shǐ )有(yǒu )司(sī ),任(rèn )而(ér )弗(fú )诏(zhào ),责(zé )而(ér )弗(fú )教(jiāo ),以(yǐ )不(bú )知(zhī )为(wéi )道(dào ),以(yǐ )奈(nài )何(hé )为(wéi )宝(bǎo )。如(rú )此(cǐ ),则(zé )百(bǎi )官(guān )之(zhī )事(shì ),各(gè )有(yǒu )所(suǒ )守(shǒu )矣(yǐ )。

摄(shè )权(quán )势(shì )之(zhī )柄(bǐng ),其(qí )于(yú )化(huà )民(mín )易(yì )矣(yǐ )。卫(wèi )君(jūn )役(yì )子(zǐ )路(lù ),权(quán )重(zhòng )也(yě );景(jǐng )、桓(huán )公(gōng )臣(chén )管(guǎn )晏(yàn ),位(wèi )尊(zūn )也(yě )。怯(qiè )服(fú )勇(yǒng )而(ér )愚(yú )制(zhì )智(zhì ),其(qí )所(suǒ )托(tuō )势(shì )者(zhě )胜(shèng )也(yě )。故(gù )枝(zhī )不(bú )得(dé )大(dà )于(yú )榦(hán ),末(mò )不(bú )强(qiáng )于(yú )本(běn ),则(zé )轻(qīng )重(zhòng )大(dà )小(xiǎo ),有(yǒu )以(yǐ )相(xiàng )制(zhì )也(yě )。若(ruò )五(wǔ )指(zhǐ )之(zhī )属(shǔ )于(yú )臂(bì ),搏(bó )援(yuán )攫(jué )捷(jié ),莫(mò )不(bú )如(rú )志(zhì )。言(yán )以(yǐ )小(xiǎo )属(shǔ )于(yú )大(dà )也(yě )。是(shì )故(gù )得(dé )势(shì )之(zhī )利(lì )者(zhě ),所(suǒ )持(chí )甚(shèn )小(xiǎo ),其(qí )存(cún )甚(shèn )大(dà );所(suǒ )守(shǒu )甚(shèn )约(yuē ),所(suǒ )制(zhì )甚(shèn )广(guǎng )。是(shì )故(gù )十(shí )围(wéi )之(zhī )木(mù ),持(chí )千(qiān )钧(jūn )之(zhī )屋(wū );五(wǔ )寸(cùn )之(zhī )键(jiàn ),制(zhì )开(kāi )阖(hé )之(zhī )门(mén )。岂(qǐ )其(qí )材(cái )之(zhī )巨(jù )小(xiǎo )足(zú )哉(zāi )?所(suǒ )居(jū )要(yào )也(yě )。孔(kǒng )丘(qiū )、墨(mò )翟(zhái ),修(xiū )先(xiān )圣(shèng )之(zhī )术(shù ),通(tōng )六(liù )艺(yì )之(zhī )论(lùn ),口(kǒu )道(dào )其(qí )言(yán ),身(shēn )行(háng )其(qí )志(zhì ),慕(mù )义(yì )从(cóng )风(fēng ),而(ér )为(wéi )之(zhī )服(fú )役(yì )者(zhě )不(bú )过(guò )数(shù )十(shí )人(rén )。使(shǐ )居(jū )天(tiān )子(zǐ )之(zhī )位(wèi ),则(zé )天(tiān )下(xià )遍(biàn )为(wéi )儒(rú )、墨(mò )矣(yǐ )。楚(chǔ )庄(zhuāng )王(wáng )伤(shāng )文(wén )无(wú )畏(wèi )之(zhī )死(sǐ )于(yú )宋(sòng )也(yě ),奋(fèn )袂(mèi )而(ér )起(qǐ ),衣(yī )冠(guàn )相(xiàng )连(lián )于(yú )道(dào ),遂(suí )成(chéng )军(jūn )宋(sòng )城(chéng )之(zhī )下(xià ),权(quán )重(zhòng )也(yě )。楚(chǔ )文(wén )王(wáng )好(hǎo )服(fú )獬(xiè )冠(guàn ),楚(chǔ )国(guó )效(xiào )之(zhī ),赵(zhào )武(wǔ )灵(líng )王(wáng )贝(bèi )带(dài )鵕(jùn )翿(dào )而(ér )朝(cháo ),赵(zhào )国(guó )化(huà )之(zhī )。使(shǐ )在(zài )匹(pǐ )夫(fū )布(bù )衣(yī ),虽(suī )冠(guàn )獬(xiè )冠(guàn ),带(dài )贝(bèi )带(dài )鵕(jùn )翿(dào )而(ér )朝(cháo ),则(zé )不(bú )免(miǎn )为(wéi )人(rén )笑(xiào )也(yě )。

夫(fū )民(mín )之(zhī )好(hǎo )善(shàn )乐(lè )正(zhèng ),不(bú )待(dài )禁(jìn )诛(zhū )而(ér )自(zì )中(zhōng )法(fǎ )度(dù )者(zhě ),万(wàn )无(wú )一(yī )也(yě )。下(xià )必(bì )行(háng )之(zhī )令(lìng ),从(cóng )之(zhī )者(zhě )利(lì ),逆(nì )之(zhī )者(zhě )凶(xiōng ),日(rì )阴(yīn )未(wèi )移(yí ),而(ér )海(hǎi )内(nèi )莫(mò )不(bú )被(bèi )绳(shéng )矣(yǐ )。故(gù )握(wò )剑(jiàn )锋(fēng ),以(yǐ )离(lí )北(běi )宫(gōng )子(zǐ ),司(sī )马(mǎ )蒯(kuǎi )蒉(kuì )不(bú )使(shǐ )应(yīng )敌(dí );操(cāo )其(qí )觚(gū ),招(zhāo )其(qí )末(mò ),则(zé )庸(yōng )人(rén )能(néng )以(yǐ )制(zhì )胜(shèng )。今(jīn )使(shǐ )乌(wū )获(huò )、藉(jiè )蕃(fān )从(cóng )后(hòu )牵(qiān )牛(niú )尾(wěi ),尾(wěi )绝(jué )而(ér )不(bú )从(cóng )者(zhě ),逆(nì )也(yě );若(ruò )指(zhǐ )之(zhī )桑(sāng )条(tiáo )以(yǐ )贯(guàn )其(qí )鼻(bí ),则(zé )五(wǔ )尺(chǐ )童(tóng )子(zǐ ),牵(qiān )而(ér )周(zhōu )四(sì )海(hǎi )者(zhě ),顺(shùn )也(yě )。夫(fū )七(qī )尺(chǐ )之(zhī )桡(ráo )而(ér )制(zhì )船(chuán )之(zhī )左(zuǒ )右(yòu )者(zhě ),以(yǐ )水(shuǐ )为(wéi )资(zī );天(tiān )子(zǐ )发(fā )号(hào ),令(lìng )行(háng )禁(jìn )止(zhǐ ),以(yǐ )众(zhòng )为(wéi )势(shì )也(yě )。

夫(fū )防(fáng )民(mín )之(zhī )所(suǒ )害(hài ),开(kāi )民(mín )之(zhī )所(suǒ )利(lì ),威(wēi )行(háng )也(yě ),若(ruò )发(fā )(土(tǔ )咸(xián ))决(jué )唐(táng )。故(gù )循(xún )流(liú )而(ér )下(xià )易(yì )以(yǐ )至(zhì ),背(bèi )风(fēng )而(ér )驰(chí )易(yì )以(yǐ )远(yuǎn )。桓(huán )公(gōng )立(lì )政(zhèng ),去(qù )食(shí )肉(ròu )之(zhī )兽(shòu ),食(shí )粟(sù )之(zhī )鸟(niǎo ),係(xì )罝(jū )之(zhī )网(wǎng ),三(sān )举(jǔ )而(ér )百(bǎi )姓(xìng )说(shuō )。纣(zhòu )杀(shā )王(wáng )子(zǐ )比(bǐ )干(gàn )而(ér )骨(gǔ )肉(ròu )怨(yuàn ),斮(zhuó )朝(cháo )涉(shè )者(zhě )之(zhī )胫(jìng )而(ér )万(wàn )民(mín )叛(pàn ),再(zài )举(jǔ )而(ér )天(tiān )下(xià )失(shī )矣(yǐ )。故(gù )义(yì )者(zhě ),非(fēi )能(néng )遍(biàn )利(lì )天(tiān )下(xià )之(zhī )民(mín )也(yě ),利(lì )一(yī )人(rén )而(ér )天(tiān )下(xià )从(cóng )风(fēng );暴(bào )者(zhě ),非(fēi )尽(jìn )害(hài )海(hǎi )内(nèi )之(zhī )众(zhòng )也(yě ),害(hài )一(yī )人(rén )而(ér )天(tiān )下(xià )离(lí )叛(pàn )。故(gù )桓(huán )公(gōng )三(sān )举(jǔ )而(ér )九(jiǔ )合(hé )诸(zhū )侯(hóu ),纣(zhòu )再(zài )举(jǔ )而(ér )不(bú )得(dé )为(wéi )匹(pǐ )夫(fū )。故(gù )举(jǔ )错(cuò )不(bú )可(kě )不(bú )审(shěn )。人(rén )主(zhǔ )租(zū )敛(liǎn )于(yú )民(mín )也(yě )。必(bì )先(xiān )计(jì )岁(suì )收(shōu ),量(liàng )民(mín )积(jī )聚(jù ),知(zhī )饥(jī )馑(jǐn )有(yǒu )余(yú )不(bú )足(zú )之(zhī )数(shù ),然(rán )后(hòu )取(qǔ )车(chē )舆(yú )衣(yī )食(shí )供(gòng )养(yǎng )其(qí )欲(yù )。高(gāo )台(tái )层(céng )榭(xiè ),接(jiē )屋(wū )连(lián )阁(gé ),非(fēi )不(bú )丽(lì )也(yě ),然(rán )民(mín )有(yǒu )掘(jué )穴(xué )狭(xiá )庐(lú )所(suǒ )以(yǐ )托(tuō )身(shēn )者(zhě ),明(míng )主(zhǔ )弗(fú )乐(lè )也(yě )。肥(féi )醲(nóng )甘(gān )脆(cuì ),非(fēi )不(bú )美(měi )也(yě ),然(rán )民(mín )有(yǒu )糟(zāo )糠(kāng )菽(shū )粟(sù )不(bú )接(jiē )于(yú )口(kǒu )者(zhě ),则(zé )明(míng )主(zhǔ )弗(fú )甘(gān )也(yě )。匡(kuāng )床(chuáng )蒻(ruò )席(xí ),非(fēi )不(bú )宁(níng )也(yě ),然(rán )民(mín )有(yǒu )处(chù )边(biān )城(chéng ),犯(fàn )危(wēi )难(nán ),泽(zé )死(sǐ )暴(bào )骸(hái )者(zhě ),明(míng )主(zhǔ )弗(fú )安(ān )也(yě )。故(gù )古(gǔ )之(zhī )君(jūn )人(rén )者(zhě ),其(qí )惨(cǎn )怛(dá )于(yú )民(mín )也(yě )。国(guó )有(yǒu )饥(jī )者(zhě ),食(shí )不(bú )重(zhòng )味(wèi );民(mín )有(yǒu )寒(hán )者(zhě ),而(ér )冬(dōng )不(bú )被(bèi )裘(qiú )。岁(suì )登(dēng )民(mín )丰(fēng ),乃(nǎi )始(shǐ )县(xiàn )钟(zhōng )鼓(gǔ ),陈(chén )干(gàn )戚(qī ),君(jūn )臣(chén )上(shàng )下(xià ),同(tóng )心(xīn )而(ér )乐(lè )之(zhī ),国(guó )无(wú )哀(āi )人(rén )。

故(gù )古(gǔ )之(zhī )为(wéi )金(jīn )石(shí )管(guǎn )弦(xián )者(zhě ),所(suǒ )以(yǐ )宣(xuān )乐(lè )也(yě );兵(bīng )革(gé )斧(fǔ )钺(yuè )者(zhě ),所(suǒ )以(yǐ )饰(shì )怒(nù )也(yě );觞(shāng )酌(zhuó )俎(zǔ )豆(dòu ),酬(chóu )酢(zuò )之(zhī )礼(lǐ ),所(suǒ )以(yǐ )效(xiào )善(shàn )也(yě );衰(shuāi )绖(dié )菅(jiān )屦(jù ),辟(pì )踊(yǒng )哭(kū )泣(qì ),所(suǒ )以(yǐ )谕(yù )哀(āi )也(yě )。此(cǐ )皆(jiē )有(yǒu )充(chōng )于(yú )内(nèi )而(ér )成(chéng )像(xiàng )于(yú )外(wài )。及(jí )至(zhì )乱(luàn )主(zhǔ ),取(qǔ )民(mín )则(zé )不(bú )裁(cái )其(qí )力(lì ),求(qiú )于(yú )下(xià )则(zé )不(bú )量(liàng )其(qí )积(jī ),男(nán )女(nǚ )不(bú )得(dé )事(shì )耕(gēng )织(zhī )之(zhī )业(yè ),以(yǐ )供(gòng )上(shàng )之(zhī )求(qiú ),力(lì )勤(qín )财(cái )匮(kuì ),君(jūn )臣(chén )相(xiàng )疾(jí )也(yě )。故(gù )民(mín )至(zhì )于(yú )焦(jiāo )唇(chún )沸(fèi )肝(gān ),有(yǒu )今(jīn )无(wú )储(chǔ ),而(ér )乃(nǎi )始(shǐ )撞(zhuàng )大(dà )钟(zhōng ),击(jī )鸣(míng )鼓(gǔ ),吹(chuī )竽(yú )笙(shēng ),弹(dàn )琴(qín )瑟(sè ),是(shì )犹(yóu )贯(guàn )甲(jiǎ )胄(zhòu )而(ér )入(rù )宗(zōng )庙(miào ),被(bèi )罗(luó )纨(wán )而(ér )从(cóng )军(jūn )旅(lǚ ),失(shī )乐(lè )之(zhī )所(suǒ )由(yóu )生(shēng )矣(yǐ )。

夫(fū )民(mín )之(zhī )为(wéi )生(shēng )也(yě ),一(yī )人(rén )跖(zhí )耒(lěi )而(ér )耕(gēng ),不(bú )过(guò )十(shí )亩(mǔ ),中(zhōng )田(tián )之(zhī )获(huò ),卒(zú )岁(suì )之(zhī )收(shōu ),不(bú )过(guò )亩(mǔ )四(sì )石(shí ),妻(qī )子(zǐ )老(lǎo )弱(ruò ),仰(yǎng )而(ér )食(shí )之(zhī ),时(shí )有(yǒu )涔(cén )旱(hàn )灾(zāi )害(hài )之(zhī )患(huàn ),无(wú )以(yǐ )给(gěi )上(shàng )之(zhī )征(zhēng )赋(fù )车(chē )马(mǎ )兵(bīng )革(gé )之(zhī )费(fèi )。由(yóu )此(cǐ )观(guān )之(zhī ),则(zé )人(rén )之(zhī )生(shēng ),悯(mǐn )矣(yǐ )!夫(fū )天(tiān )地(dì )之(zhī )大(dà ),计(jì )三(sān )年(nián )耕(gēng )而(ér )余(yú )一(yī )年(nián )之(zhī )食(shí ),率(lǜ )九(jiǔ )年(nián )而(ér )有(yǒu )三(sān )年(nián )之(zhī )畜(chù ),十(shí )八(bā )年(nián )而(ér )有(yǒu )六(liù )年(nián )之(zhī )积(jī ),二(èr )十(shí )七(qī )年(nián )而(ér )有(yǒu )九(jiǔ )年(nián )之(zhī )储(chǔ ),虽(suī )涔(cén )旱(hàn )灾(zāi )害(hài )之(zhī )殃(yāng ),民(mín )莫(mò )困(kùn )穷(qióng )流(liú )亡(wáng )也(yě )。故(gù )国(guó )无(wú )九(jiǔ )年(nián )之(zhī )畜(chù ),谓(wèi )之(zhī )不(bú )足(zú );无(wú )六(liù )年(nián )之(zhī )积(jī ),谓(wèi )之(zhī )悯(mǐn )急(jí );无(wú )三(sān )年(nián )之(zhī )畜(chù ),谓(wèi )之(zhī )穷(qióng )乏(fá )。故(gù )有(yǒu )仁(rén )君(jūn )明(míng )王(wáng ),其(qí )取(qǔ )下(xià )有(yǒu )节(jiē ),自(zì )养(yǎng )有(yǒu )度(dù ),则(zé )得(dé )承(chéng )受(shòu )于(yú )天(tiān )地(dì ),而(ér )不(bú )离(lí )饥(jī )寒(hán )之(zhī )患(huàn )矣(yǐ )。若(ruò )贪(tān )主(zhǔ )暴(bào )君(jūn ),挠(náo )于(yú )其(qí )下(xià ),侵(qīn )渔(yú )其(qí )民(mín ),以(yǐ )适(shì )无(wú )穷(qióng )之(zhī )欲(yù ),则(zé )百(bǎi )姓(xìng )无(wú )以(yǐ )被(bèi )天(tiān )和(hé )而(ér )履(lǚ )地(dì )德(dé )矣(yǐ )。

食(shí )者(zhě ),民(mín )之(zhī )本(běn )也(yě );民(mín )者(zhě ),国(guó )之(zhī )本(běn )也(yě );国(guó )者(zhě ),君(jūn )之(zhī )本(běn )也(yě )。是(shì )故(gù )人(rén )君(jūn )者(zhě ),上(shàng )因(yīn )天(tiān )时(shí ),下(xià )尽(jìn )地(dì )财(cái ),中(zhōng )用(yòng )人(rén )力(lì ),是(shì )以(yǐ )群(qún )生(shēng )遂(suí )长(zhǎng ),五(wǔ )谷(gǔ )蕃(fān )殖(zhí ),教(jiāo )民(mín )养(yǎng )育(yù )六(liù )畜(chù ),以(yǐ )时(shí )种(zhǒng )树(shù ),务(wù )修(xiū )田(tián )畴(chóu ),滋(zī )植(zhí )桑(sāng )麻(má ),肥(féi )墧(qiáo )高(gāo )下(xià ),各(gè )因(yīn )其(qí )宜(yí )。丘(qiū )陵(líng )阪(bǎn )险(xiǎn )不(bú )生(shēng )五(wǔ )谷(gǔ )者(zhě ),以(yǐ )树(shù )竹(zhú )木(mù ),春(chūn )伐(fá )枯(kū )槁(gǎo ),夏(xià )取(qǔ )果(guǒ )苽(gū )(㼌),秋(qiū )畜(chù )疏(shū )食(shí ),冬(dōng )伐(fá )薪(xīn )蒸(zhēng ),以(yǐ )为(wéi )民(mín )资(zī )。是(shì )故(gù )生(shēng )无(wú )乏(fá )用(yòng ),死(sǐ )无(wú )转(zhuǎn )尸(shī )。故(gù )先(xiān )王(wáng )之(zhī )法(fǎ ),畋(tián )不(bú )掩(yǎn )群(qún ),不(bú )取(qǔ )麛(mí )夭(yāo )。不(bú )涸(hé )泽(zé )而(ér )渔(yú ),不(bú )焚(fén )林(lín )而(ér )猎(liè )。豺(chái )未(wèi )祭(jì )兽(shòu ),罝(jū )罦(fú )不(bú )得(dé )布(bù )于(yú )野(yě );獭(tǎ )未(wèi )祭(jì )鱼(yú ),网(wǎng )罟(gǔ )不(bú )得(dé )入(rù )于(yú )水(shuǐ );鹰(yīng )隼(sǔn )未(wèi )挚(zhì ),罗(luó )网(wǎng )不(bú )得(dé )张(zhāng )于(yú )溪(xī )谷(gǔ );草(cǎo )木(mù )未(wèi )落(luò ),斤(jīn )斧(fǔ )不(bú )得(dé )入(rù )山(shān )林(lín );昆(kūn )虫(chóng )未(wèi )蛰(zhé ),不(bú )得(dé )以(yǐ )火(huǒ )烧(shāo )田(tián )。孕(yùn )育(yù )不(bú )得(dé )杀(shā ),(士(shì )冖(píng )鳥(niǎo )殳(shū ))卵(luǎn )不(bú )得(dé )探(tàn ),鱼(yú )不(bú )长(zhǎng )尺(chǐ )不(bú )得(dé )取(qǔ ),彘(zhì )不(bú )期(qī )年(nián )不(bú )得(dé )食(shí )。是(shì )故(gù )草(cǎo )木(mù )之(zhī )发(fā )若(ruò )蒸(zhēng )气(qì ),禽(qín )兽(shòu )之(zhī )归(guī )若(ruò )流(liú )泉(quán ),飞(fēi )鸟(niǎo )之(zhī )归(guī )若(ruò )烟(yān )云(yún ),有(yǒu )所(suǒ )以(yǐ )致(zhì )之(zhī )也(yě )。故(gù )先(xiān )王(wáng )之(zhī )政(zhèng ),四(sì )海(hǎi )之(zhī )云(yún )至(zhì ),而(ér )修(xiū )封(fēng )疆(jiāng );虾(xiā )蟆(má )鸣(míng )燕(yàn )降(jiàng ),而(ér )达(dá )路(lù )除(chú )道(dào );阴(yīn )降(jiàng )百(bǎi )泉(quán ),则(zé )修(xiū )桥(qiáo )梁(liáng );昬(hūn )张(zhāng )中(zhōng ),则(zé )务(wù )种(zhǒng )谷(gǔ );大(dà )火(huǒ )中(zhōng ),则(zé )种(zhǒng )黍(shǔ )菽(shū );虚(xū )中(zhōng ),则(zé )种(zhǒng )宿(xiǔ )麦(mài );昴(mǎo )中(zhōng ),则(zé )收(shōu )敛(liǎn )畜(chù )积(jī ),伐(fá )薪(xīn )木(mù )。上(shàng )告(gào )于(yú )天(tiān ),下(xià )布(bù )之(zhī )民(mín )。先(xiān )王(wáng )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )应(yīng )时(shí )修(xiū )备(bèi ),富(fù )国(guó )利(lì )民(mín ),实(shí )旷(kuàng )来(lái )远(yuǎn )者(zhě ),其(qí )道(dào )备(bèi )矣(yǐ )。非(fēi )能(néng )目(mù )见(jiàn )而(ér )足(zú )行(háng )之(zhī )也(yě ),欲(yù )利(lì )之(zhī )也(yě )。欲(yù )利(lì )之(zhī )也(yě ),不(bú )忘(wàng )于(yú )心(xīn ),则(zé )官(guān )自(zì )备(bèi )矣(yǐ )。心(xīn )之(zhī )于(yú )九(jiǔ )窍(qiào )四(sì )支(zhī )也(yě ),不(bú )能(néng )一(yī )事(shì )焉(yān )。然(rán )而(ér )动(dòng )静(jìng )听(tīng )视(shì )皆(jiē )以(yǐ )为(wéi )主(zhǔ )者(zhě ),不(bú )忘(wàng )于(yú )欲(yù )利(lì )之(zhī )也(yě )。故(gù )尧(yáo )为(wéi )善(shàn )而(ér )众(zhòng )善(shàn )至(zhì )矣(yǐ ),桀(jié )为(wéi )非(fēi )而(ér )众(zhòng )非(fēi )来(lái )矣(yǐ )。善(shàn )积(jī )则(zé )功(gōng )成(chéng ),非(fēi )积(jī )则(zé )祸(huò )极(jí )。

凡(fán )人(rén )之(zhī )论(lùn ),心(xīn )欲(yù )小(xiǎo )而(ér )志(zhì )欲(yù )大(dà ),智(zhì )欲(yù )员(yuán )而(ér )行(háng )欲(yù )方(fāng ),能(néng )欲(yù )多(duō )而(ér )事(shì )欲(yù )鲜(xiān )。所(suǒ )以(yǐ )心(xīn )欲(yù )小(xiǎo )者(zhě ),虑(lǜ )患(huàn )未(wèi )生(shēng ),备(bèi )祸(huò )未(wèi )发(fā ),戒(jiè )过(guò )慎(shèn )微(wēi ),不(bú )敢(gǎn )纵(zòng )其(qí )欲(yù )也(yě );志(zhì )欲(yù )大(dà )者(zhě ),兼(jiān )包(bāo )万(wàn )国(guó ),一(yī )齐(qí )殊(shū )俗(sú ),并(bìng )覆(fù )百(bǎi )姓(xìng ),若(ruò )合(hé )一(yī )族(zú ),是(shì )非(fēi )辐(fú )凑(còu )而(ér )为(wéi )之(zhī )毂(gū );智(zhì )欲(yù )员(yuán )者(zhě ),环(huán )复(fù )转(zhuǎn )运(yùn ),终(zhōng )始(shǐ )无(wú )端(duān ),旁(páng )流(liú )四(sì )达(dá ),渊(yuān )泉(quán )而(ér )不(bú )竭(jié ),万(wàn )物(wù )并(bìng )兴(xìng ),莫(mò )不(bú )响(xiǎng )应(yīng )也(yě );行(háng )欲(yù )方(fāng )者(zhě ),直(zhí )立(lì )而(ér )不(bú )挠(náo ),素(sù )白(bái )而(ér )不(bú )污(wū ),穷(qióng )不(bú )易(yì )操(cāo ),通(tōng )不(bú )肆(sì )志(zhì );能(néng )欲(yù )多(duō )者(zhě ),文(wén )武(wǔ )备(bèi )具(jù ),动(dòng )静(jìng )中(zhōng )仪(yí ),举(jǔ )动(dòng )废(fèi )置(zhì ),曲(qǔ )得(dé )其(qí )宜(yí ),无(wú )所(suǒ )击(jī )戾(lì ),无(wú )不(bú )毕(bì )宜(yí )也(yě );事(shì )欲(yù )鲜(xiān )者(zhě ),执(zhí )柄(bǐng )持(chí )术(shù ),得(dé )要(yào )以(yǐ )应(yīng )众(zhòng ),执(zhí )约(yuē )以(yǐ )治(zhì )广(guǎng ),处(chù )静(jìng )持(chí )中(zhōng ),运(yùn )于(yú )璇(xuán )枢(shū ),以(yǐ )一(yī )合(hé )万(wàn ),若(ruò )合(hé )符(fú )者(zhě )也(yě )。故(gù )心(xīn )小(xiǎo )者(zhě ),禁(jìn )于(yú )微(wēi )也(yě );志(zhì )大(dà )者(zhě ),无(wú )不(bú )怀(huái )也(yě );智(zhì )员(yuán )者(zhě ),无(wú )不(bú )知(zhī )也(yě );行(háng )方(fāng )者(zhě ),有(yǒu )不(bú )为(wéi )也(yě );能(néng )多(duō )者(zhě ),无(wú )不(bú )治(zhì )也(yě );事(shì )鲜(xiān )者(zhě ),约(yuē )所(suǒ )持(chí )也(yě )。

古(gǔ )者(zhě )天(tiān )子(zǐ )听(tīng )朝(cháo ),公(gōng )卿(qīng )正(zhèng )谏(jiàn ),博(bó )士(shì )诵(sòng )诗(shī ),瞽(gǔ )箴(zhēn )师(shī )诵(sòng ),庶(shù )人(rén )传(chuán )语(yǔ ),史(shǐ )书(shū )其(qí )过(guò ),宰(zǎi )彻(chè )其(qí )膳(shàn )。犹(yóu )以(yǐ )为(wéi )未(wèi )足(zú )也(yě ),故(gù )尧(yáo )置(zhì )敢(gǎn )谏(jiàn )之(zhī )鼓(gǔ ),舜(shùn )立(lì )诽(fěi )谤(bàng )之(zhī )木(mù ),汤(tāng )有(yǒu )司(sī )直(zhí )之(zhī )人(rén ),武(wǔ )王(wáng )立(lì )戒(jiè )慎(shèn )之(zhī )鞀(táo )。过(guò )若(ruò )豪(háo )厘(lí ),而(ér )既(jì )已(yǐ )备(bèi )之(zhī )也(yě )。夫(fū )圣(shèng )人(rén )之(zhī )于(yú )善(shàn )也(yě ),无(wú )小(xiǎo )而(ér )不(bú )举(jǔ );其(qí )于(yú )过(guò )也(yě ),无(wú )微(wēi )而(ér )不(bú )改(gǎi )。尧(yáo )、舜(shùn )、禹(yǔ )、汤(tāng )、文(wén )、武(wǔ ),皆(jiē )坦(tǎn )然(rán )天(tiān )下(xià )而(ér )南(nán )面(miàn )焉(yān )。当(dāng )此(cǐ )之(zhī )时(shí ),鼛(gāo )鼓(gǔ )而(ér )食(shí ),奏(zòu )《雍(yōng )》而(ér )彻(chè ),已(yǐ )饭(fàn )而(ér )祭(jì )灶(zào ),行(háng )不(bú )用(yòng )巫(wū )祝(zhù ),鬼(guǐ )神(shén )弗(fú )敢(gǎn )祟(suì ),山(shān )川(chuān )弗(fú )敢(gǎn )祸(huò ),可(kě )谓(wèi )至(zhì )贵(guì )矣(yǐ )。然(rán )而(ér )战(zhàn )战(zhàn )栗(lì )栗(lì ),日(rì )慎(shèn )一(yī )日(rì )。由(yóu )此(cǐ )观(guān )之(zhī ),则(zé )圣(shèng )人(rén )之(zhī )心(xīn )小(xiǎo )矣(yǐ )。《诗(shī )》云(yún ):惟(wéi )此(cǐ )文(wén )王(wáng ),小(xiǎo )心(xīn )翼(yì )翼(yì ),昭(zhāo )事(shì )上(shàng )帝(dì ),聿(yù )怀(huái )多(duō )福(fú )。”其(qí )斯(sī )之(zhī )谓(wèi )欤(yú )!武(wǔ )王(wáng )伐(fá )纣(zhòu ),发(fā )钜(jù )桥(qiáo )之(zhī )粟(sù ),散(sàn )鹿(lù )台(tái )之(zhī )钱(qián ),封(fēng )比(bǐ )干(gàn )之(zhī )墓(mù ),表(biǎo )商(shāng )容(róng )之(zhī )闾(lǘ ),朝(cháo )成(chéng )汤(tāng )之(zhī )庙(miào ),解(jiě )箕(jī )子(zǐ )之(zhī )囚(qiú )。使(shǐ )各(gè )处(chù )其(qí )宅(zhái ),田(tián )其(qí )田(tián ),无(wú )故(gù )无(wú )新(xīn ),惟(wéi )贤(xián )是(shì )亲(qīn ),用(yòng )非(fēi )其(qí )有(yǒu ),使(shǐ )非(fēi )其(qí )人(rén ),晏(yàn )然(rán )若(ruò )故(gù )有(yǒu )之(zhī )。由(yóu )此(cǐ )观(guān )之(zhī ),则(zé )圣(shèng )人(rén )之(zhī )志(zhì )大(dà )也(yě )。文(wén )王(wáng )、周(zhōu )公(gōng )观(guān )得(dé )失(shī ),遍(biàn )览(lǎn )是(shì )非(fēi ),尧(yáo )、舜(shùn )所(suǒ )以(yǐ )昌(chāng ),桀(jié )、纣(zhòu )所(suǒ )以(yǐ )亡(wáng )者(zhě ),皆(jiē )著(zhe )于(yú )明(míng )堂(táng ),于(yú )是(shì )略(luè )智(zhì )博(bó )问(wèn ),以(yǐ )应(yīng )无(wú )方(fāng )。由(yóu )此(cǐ )观(guān )之(zhī ),则(zé )圣(shèng )人(rén )之(zhī )智(zhì )员(yuán )矣(yǐ )。成(chéng )、康(kāng )继(jì )文(wén )、武(wǔ )之(zhī )业(yè ),守(shǒu )明(míng )堂(táng )之(zhī )制(zhì ),观(guān )存(cún )亡(wáng )之(zhī )迹(jì ),见(jiàn )成(chéng )败(bài )之(zhī )变(biàn ),非(fēi )道(dào )不(bú )言(yán ),非(fēi )义(yì )不(bú )行(háng ),言(yán )不(bú )苟(gǒu )出(chū ),行(háng )不(bú )苟(gǒu )为(wéi ),择(zé )善(shàn )而(ér )后(hòu )从(cóng )事(shì )焉(yān )。由(yóu )此(cǐ )观(guān )之(zhī ),则(zé )圣(shèng )人(rén )之(zhī )行(háng )方(fāng )矣(yǐ )。孔(kǒng )子(zǐ )之(zhī )通(tōng ),智(zhì )过(guò )于(yú )苌(cháng )弘(hóng ),勇(yǒng )服(fú )于(yú )孟(mèng )贲(bēn ),足(zú )蹑(niè )效(xiào )菟(tú ),力(lì )招(zhāo )城(chéng )关(guān ),能(néng )亦(yì )多(duō )矣(yǐ )。然(rán )而(ér )勇(yǒng )力(lì )不(bú )闻(wén ),伎(jì )巧(qiǎo )不(bú )知(zhī ),专(zhuān )行(háng )教(jiāo )道(dào ),以(yǐ )成(chéng )素(sù )王(wáng ),事(shì )亦(yì )鲜(xiān )矣(yǐ )。《春(chūn )秋(qiū )》二(èr )百(bǎi )四(sì )十(shí )二(èr )年(nián ),亡(wáng )国(guó )五(wǔ )十(shí )二(èr ),弑(shì )君(jūn )三(sān )十(shí )六(liù ),采(cǎi )善(shàn )Θ丑(chǒu ),以(yǐ )成(chéng )王(wáng )道(dào ),论(lùn )亦(yì )博(bó )矣(yǐ )。然(rán )而(ér )围(wéi )于(yú )匡(kuāng ),颜(yán )色(sè )不(bú )变(biàn ),弦(xián )歌(gē )不(bú )辍(chuò ),临(lín )死(sǐ )亡(wáng )之(zhī )地(dì ),犯(fàn )患(huàn )难(nán )之(zhī )危(wēi ),据(jù )义(yì )行(háng )理(lǐ )而(ér )志(zhì )不(bú )慑(shè ),分(fèn )亦(yì )明(míng )矣(yǐ )。然(rán )为(wéi )鲁(lǔ )司(sī )寇(kòu ),听(tīng )狱(yù )必(bì )为(wéi )断(duàn ),作(zuò )为(wéi )《春(chūn )秋(qiū )》,不(bú )道(dào )鬼(guǐ )神(shén ),不(bú )敢(gǎn )专(zhuān )己(jǐ )。夫(fū )圣(shèng )人(rén )之(zhī )智(zhì ),固(gù )已(yǐ )多(duō )矣(yǐ )。其(qí )所(suǒ )守(shǒu )者(zhě )约(yuē ),故(gù )举(jǔ )而(ér )必(bì )荣(róng )。愚(yú )人(rén )之(zhī )智(zhì ),固(gù )已(yǐ )少(shǎo )矣(yǐ ),其(qí )所(suǒ )事(shì )者(zhě )多(duō ),故(gù )动(dòng )而(ér )必(bì )穷(qióng )矣(yǐ )。吴(wú )起(qǐ )、张(zhāng )仪(yí ),智(zhì )不(bú )若(ruò )孔(kǒng )、墨(mò ),而(ér )争(zhēng )万(wàn )乘(chéng )之(zhī )君(jūn ),此(cǐ )其(qí )所(suǒ )以(yǐ )车(chē )裂(liè )支(zhī )解(jiě )也(yě )。夫(fū )以(yǐ )正(zhèng )教(jiāo )化(huà )者(zhě ),易(yì )而(ér )必(bì )成(chéng );以(yǐ )邪(xié )巧(qiǎo )世(shì )者(zhě ),难(nán )而(ér )必(bì )败(bài )。凡(fán )将(jiāng )设(shè )行(háng )立(lì )趣(qù )于(yú )天(tiān )下(xià ),舍(shě )其(qí )易(yì )成(chéng )者(zhě ),而(ér )从(cóng )事(shì )难(nán )而(ér )必(bì )败(bài )者(zhě ),愚(yú )惑(huò )之(zhī )所(suǒ )致(zhì )也(yě )。凡(fán )此(cǐ )六(liù )反(fǎn )者(zhě ),不(bú )可(kě )不(bú )察(chá )也(yě )。

遍(biàn )知(zhī )万(wàn )物(wù )而(ér )不(bú )知(zhī )人(rén )道(dào ),不(bú )可(kě )谓(wèi )智(zhì );遍(biàn )爱(ài )群(qún )生(shēng )而(ér )不(bú )爱(ài )人(rén )类(lèi ),不(bú )可(kě )谓(wèi )仁(rén )。仁(rén )者(zhě )爱(ài )其(qí )类(lèi )也(yě ),智(zhì )者(zhě )不(bú )可(kě )惑(huò )也(yě )。仁(rén )者(zhě )虽(suī )在(zài )断(duàn )割(gē )之(zhī )中(zhōng ),其(qí )所(suǒ )不(bú )忍(rěn )之(zhī )色(sè )可(kě )见(jiàn )也(yě )。智(zhì )者(zhě )虽(suī )烦(fán )难(nán )之(zhī )事(shì ),其(qí )不(bú )暗(àn )之(zhī )效(xiào )可(kě )见(jiàn )也(yě )。内(nèi )恕(shù )反(fǎn )情(qíng ),心(xīn )之(zhī )所(suǒ )欲(yù ),其(qí )不(bú )加(jiā )诸(zhū )人(rén ),由(yóu )近(jìn )知(zhī )远(yuǎn ),由(yóu )己(jǐ )知(zhī )人(rén ),此(cǐ )仁(rén )智(zhì )之(zhī )所(suǒ )合(hé )而(ér )行(háng )也(yě )。小(xiǎo )有(yǒu )教(jiāo )而(ér )大(dà )有(yǒu )存(cún )也(yě ),小(xiǎo )有(yǒu )诛(zhū )而(ér )大(dà )有(yǒu )宁(níng )也(yě ),唯(wéi )恻(cè )隐(yǐn )推(tuī )而(ér )行(háng )之(zhī ),此(cǐ )智(zhì )者(zhě )之(zhī )所(suǒ )独(dú )断(duàn )也(yě )。故(gù )仁(rén )智(zhì )错(cuò ),有(yǒu )时(shí )合(hé ),合(hé )者(zhě )为(wéi )正(zhèng ),错(cuò )者(zhě )为(wéi )权(quán ),其(qí )义(yì )一(yī )也(yě )。

府(fǔ )吏(lì )守(shǒu )法(fǎ ),君(jūn )制(zhì )义(yì ),法(fǎ )而(ér )无(wú )义(yì ),亦(yì )府(fǔ )吏(lì )也(yě ),不(bú )足(zú )以(yǐ )为(wéi )政(zhèng )。耕(gēng )之(zhī )为(wéi )事(shì )也(yě )劳(láo ),织(zhī )之(zhī )为(wéi )事(shì )也(yě )扰(rǎo ),扰(rǎo )劳(láo )之(zhī )事(shì )而(ér )民(mín )不(bú )舍(shě )者(zhě ),知(zhī )其(qí )可(kě )以(yǐ )衣(yī )食(shí )也(yě )。人(rén )之(zhī )情(qíng )不(bú )能(néng )无(wú )衣(yī )食(shí ),衣(yī )食(shí )之(zhī )道(dào ),必(bì )始(shǐ )于(yú )耕(gēng )织(zhī ),万(wàn )民(mín )之(zhī )所(suǒ )公(gōng )见(jiàn )也(yě )。物(wù )之(zhī )若(ruò )耕(gēng )织(zhī )者(zhě ),始(shǐ )初(chū )甚(shèn )劳(láo ),终(zhōng )必(bì )利(lì )也(yě )。众(zhòng )愚(yú )人(rén )之(zhī )所(suǒ )见(jiàn )者(zhě )寡(guǎ ),事(shì )可(kě )权(quán )者(zhě )多(duō ),愚(yú )之(zhī )所(suǒ )权(quán )者(zhě )少(shǎo ),此(cǐ )愚(yú )者(zhě )之(zhī )所(suǒ )多(duō )患(huàn )也(yě )。物(wù )之(zhī )可(kě )备(bèi )者(zhě ),智(zhì )者(zhě )尽(jìn )备(bèi )之(zhī );可(kě )权(quán )者(zhě ),尽(jìn )权(quán )之(zhī );此(cǐ )智(zhì )者(zhě )所(suǒ )以(yǐ )寡(guǎ )患(huàn )也(yě )。故(gù )智(zhì )者(zhě )先(xiān )忤(wǔ )而(ér )后(hòu )合(hé ),愚(yú )者(zhě )始(shǐ )于(yú )乐(lè )而(ér )终(zhōng )于(yú )哀(āi )。

今(jīn )日(rì )何(hé )为(wéi )而(ér )荣(róng )乎(hū )?旦(dàn )日(rì )何(hé )为(wéi )而(ér )义(yì )乎(hū )?此(cǐ )易(yì )言(yán )也(yě )。今(jīn )日(rì )何(hé )为(wéi )而(ér )义(yì ),旦(dàn )日(rì )何(hé )为(wéi )而(ér )荣(róng ),此(cǐ )难(nán )知(zhī )也(yě )。问(wèn )瞽(gǔ )师(shī )曰(yuē ):“白(bái )素(sù )何(hé )如(rú )?”曰(yuē ):“缟(gǎo )然(rán )。”曰(yuē ):“黑(hēi )何(hé )若(ruò )?”曰(yuē ):“《黑(hēi )甚(shèn )》然(rán )。”授(shòu )白(bái )黑(hēi )而(ér )示(shì )之(zhī ),则(zé )不(bú )处(chù )焉(yān )。人(rén )之(zhī )视(shì )白(bái )黑(hēi )以(yǐ )目(mù ),言(yán )白(bái )黑(hēi )以(yǐ )口(kǒu ),瞽(gǔ )师(shī )有(yǒu )以(yǐ )言(yán )白(bái )黑(hēi ),无(wú )以(yǐ )知(zhī )白(bái )黑(hēi ),故(gù )言(yán )白(bái )黑(hēi )与(yǔ )人(rén )同(tóng ),其(qí )别(bié )白(bái )黑(hēi )与(yǔ )人(rén )异(yì )。入(rù )孝(xiào )于(yú )亲(qīn ),出(chū )忠(zhōng )于(yú )君(jūn ),无(wú )愚(yú )智(zhì )贤(xián )不(bú )肖(xiāo ),皆(jiē )知(zhī )其(qí )为(wéi )义(yì )也(yě ),使(shǐ )陈(chén )忠(zhōng )孝(xiào )行(háng )而(ér )知(zhī )所(suǒ )出(chū )者(zhě ),鲜(xiān )矣(yǐ )!凡(fán )人(rén )思(sī )虑(lǜ ),莫(mò )不(bú )先(xiān )以(yǐ )为(wéi )可(kě )而(ér )后(hòu )行(háng )之(zhī ),其(qí )是(shì )或(huò )非(fēi ),此(cǐ )愚(yú )智(zhì )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )异(yì )。

凡(fán )人(rén )之(zhī )性(xìng ),莫(mò )贵(guì )于(yú )仁(rén ),莫(mò )急(jí )于(yú )智(zhì )。仁(rén )以(yǐ )为(wéi )质(zhì ),智(zhì )以(yǐ )行(háng )之(zhī ),两(liǎng )者(zhě )为(wéi )本(běn ),而(ér )加(jiā )之(zhī )以(yǐ )勇(yǒng )力(lì )、辩(biàn )慧(huì )、捷(jié )疾(jí )、劬(qú )录(lù )、巧(qiǎo )敏(mǐn )、迟(chí )利(lì )、聪(cōng )明(míng )、审(shěn )察(chá ),尽(jìn )众(zhòng )益(yì )也(yě )。身(shēn )材(cái )未(wèi )修(xiū ),伎(jì )艺(yì )曲(qǔ )备(bèi ),而(ér )无(wú )仁(rén )智(zhì )以(yǐ )为(wéi )表(biǎo )干(gàn ),而(ér )加(jiā )之(zhī )以(yǐ )众(zhòng )美(měi ),则(zé )益(yì )其(qí )损(sǔn )。故(gù )不(bú )仁(rén )而(ér )有(yǒu )勇(yǒng )力(lì )果(guǒ )敢(gǎn ),则(zé )狂(kuáng )而(ér )操(cāo )利(lì )剑(jiàn );不(bú )智(zhì )而(ér )辩(biàn )慧(huì )怀(huái )给(gěi ),则(zé )弃(qì )骥(jì )而(ér )不(bú )式(shì )。虽(suī )有(yǒu )材(cái )能(néng ),其(qí )施(shī )之(zhī )不(bú )当(dāng ),其(qí )处(chù )之(zhī )不(bú )宜(yí ),适(shì )足(zú )以(yǐ )辅(fǔ )伪(wěi )饰(shì )非(fēi ),伎(jì )艺(yì )之(zhī )众(zhòng ),不(bú )如(rú )其(qí )寡(guǎ )也(yě )。故(gù )有(yǒu )野(yě )心(xīn )者(zhě ),不(bú )可(kě )借(jiè )便(biàn )势(shì );有(yǒu )愚(yú )质(zhì )者(zhě ),不(bú )可(kě )与(yǔ )利(lì )器(qì )。

鱼(yú )得(dé )水(shuǐ )而(ér )游(yóu )焉(yān )则(zé )乐(lè ),唐(táng )决(jué )水(shuǐ )涸(hé ),则(zé )为(wéi )蝼(lóu )蚁(yǐ )所(suǒ )食(shí )。有(yǒu )掌(zhǎng )修(xiū )其(qí )堤(dī )防(fáng ),补(bǔ )其(qí )缺(quē )漏(lòu ),则(zé )鱼(yú )得(dé )而(ér )利(lì )之(zhī ),国(guó )有(yǒu )以(yǐ )存(cún ),人(rén )有(yǒu )以(yǐ )生(shēng )。国(guó )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )存(cún )者(zhě ),仁(rén )义(yì )是(shì )也(yě );人(rén )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )生(shēng )者(zhě ),行(háng )善(shàn )是(shì )也(yě )。国(guó )无(wú )义(yì ),虽(suī )大(dà )必(bì )亡(wáng );人(rén )无(wú )善(shàn )志(zhì ),虽(suī )勇(yǒng )必(bì )伤(shāng )。治(zhì )国(guó )上(shàng )使(shǐ )不(bú )得(dé )与(yǔ )焉(yān )。孝(xiào )于(yú )父(fù )母(mǔ ),弟(dì )于(yú )兄(xiōng )嫂(sǎo ),信(xìn )于(yú )朋(péng )友(yǒu ),不(bú )得(dé )上(shàng )令(lìng )而(ér )可(kě )得(dé )为(wéi )也(yě )。释(shì )己(jǐ )之(zhī )所(suǒ )得(dé )为(wéi ),而(ér )责(zé )于(yú )其(qí )所(suǒ )不(bú )得(dé )制(zhì ),悖(bèi )矣(yǐ )。士(shì )处(chù )卑(bēi )隐(yǐn ),欲(yù )上(shàng )达(dá ),必(bì )先(xiān )反(fǎn )诸(zhū )己(jǐ )。上(shàng )达(dá )有(yǒu )道(dào ),名(míng )誉(yù )不(bú )起(qǐ ),而(ér )不(bú )能(néng )上(shàng )达(dá )矣(yǐ );取(qǔ )誉(yù )有(yǒu )道(dào ),不(bú )信(xìn )于(yú )友(yǒu ),不(bú )能(néng )得(dé )誉(yù );信(xìn )于(yú )友(yǒu )有(yǒu )道(dào ),事(shì )亲(qīn )不(bú )说(shuō ),不(bú )信(xìn )于(yú )友(yǒu );说(shuō )亲(qīn )有(yǒu )道(dào ),修(xiū )身(shēn )不(bú )诚(chéng ),不(bú )能(néng )事(shì )亲(qīn )矣(yǐ );诚(chéng )身(shēn )有(yǒu )道(dào ),心(xīn )不(bú )专(zhuān )一(yī ),不(bú )能(néng )专(zhuān )诚(chéng )。道(dào )在(zài )易(yì )而(ér )求(qiú )之(zhī )难(nán ),验(yàn )在(zài )近(jìn )而(ér )求(qiú )之(zhī )远(yuǎn ),故(gù )弗(fú )得(dé )也(yě )。

阅读:26119

打赏捐助〔Donate〕>>>

《主术训》简体版

©2015-2026 ok8.org 文学库