辛毗杨阜高堂隆传【登录】

《三国志》 > 魏书 > 《辛毗杨阜高堂隆传》 > 拼音版

辛(xīn )毗(pí )字(zì )佐(zuǒ )治(zhì ),颍(yǐng )川(chuān )阳(yáng )翟(zhái )人(rén )也(yě )。其(qí )先(xiān )建(jiàn )武(wǔ )中(zhōng ),自(zì )陇(lǒng )西(xī )东(dōng )迁(qiān )。毗(pí )随(suí )兄(xiōng )评(píng )从(cóng )袁(yuán )绍(shào )。太(tài )祖(zǔ )为(wéi )司(sī )空(kōng ),辟(pì )毗(pí ),毗(pí )不(bú )得(dé )应(yīng )命(mìng )。及(jí )袁(yuán )尚(shàng )攻(gōng )兄(xiōng )谭(tán )於(yú )平(píng )原(yuán ),谭(tán )使(shǐ )毗(pí )诣(yì )太(tài )祖(zǔ )求(qiú )和(hé )。太(tài )祖(zǔ )将(jiāng )征(zhēng )荆(jīng )州(zhōu ),次(cì )于(yú )西(xī )平(píng )。毗(pí )见(jiàn )太(tài )祖(zǔ )致(zhì )谭(tán )意(yì ),太(tài )祖(zǔ )大(dà )悦(yuè )。后(hòu )数(shù )日(rì ),更(gèng )欲(yù )先(xiān )平(píng )荆(jīng )州(zhōu ),使(shǐ )谭(tán )、尚(shàng )自(zì )相(xiàng )弊(bì )。他(tā )日(rì )置(zhì )酒(jiǔ ),毗(pí )望(wàng )太(tài )祖(zǔ )色(sè ),知(zhī )有(yǒu )变(biàn ),以(yǐ )语(yǔ )郭(guō )嘉(jiā )。嘉(jiā )白(bái )太(tài )祖(zǔ ),太(tài )祖(zǔ )谓(wèi )毗(pí )曰(yuē ):“谭(tán )可(kě )信(xìn )?尚(shàng )必(bì )可(kě )克(kè )不(bú )?”毗(pí )对(duì )曰(yuē ):“明(míng )公(gōng )无(wú )问(wèn )信(xìn )与(yǔ )诈(zhà )也(yě ),直(zhí )当(dāng )论(lùn )其(qí )势(shì )耳(ěr )。袁(yuán )氏(shì )本(běn )兄(xiōng )弟(dì )相(xiàng )伐(fá ),非(fēi )谓(wèi )他(tā )人(rén )能(néng )间(jiān )其(qí )间(jiān ),乃(nǎi )谓(wèi )天(tiān )下(xià )可(kě )定(dìng )於(yú )己(jǐ )也(yě )。今(jīn )一(yī )旦(dàn )求(qiú )救(jiù )於(yú )明(míng )公(gōng ),此(cǐ )可(kě )知(zhī )也(yě )。显(xiǎn )甫(fǔ )见(jiàn )显(xiǎn )思(sī )困(kùn )而(ér )不(bú )能(néng )取(qǔ ),此(cǐ )力(lì )竭(jié )也(yě )。兵(bīng )革(gé )败(bài )於(yú )外(wài ),谋(móu )臣(chén )诛(zhū )於(yú )内(nèi ),兄(xiōng )弟(dì )谗(chán )阋(xì ),国(guó )分(fèn )为(wéi )二(èr );连(lián )年(nián )战(zhàn )伐(fá ),而(ér )介(jiè )胄(zhòu )生(shēng )虮(jǐ )虱(shī ),加(jiā )以(yǐ )旱(hàn )蝗(huáng ),饥(jī )馑(jǐn )并(bìng )臻(zhēn ),国(guó )无(wú )囷(qūn )仓(cāng ),行(háng )无(wú )裹(guǒ )粮(liáng ),天(tiān )灾(zāi )应(yīng )於(yú )上(shàng ),人(rén )事(shì )困(kùn )於(yú )下(xià ),民(mín )无(wú )愚(yú )智(zhì ),皆(jiē )知(zhī )土(tǔ )崩(bēng )瓦(wǎ )解(jiě ),此(cǐ )乃(nǎi )天(tiān )亡(wáng )尚(shàng )之(zhī )时(shí )也(yě )。兵(bīng )法(fǎ )称(chēng )有(yǒu )石(shí )城(chéng )汤(tāng )池(chí )带(dài )甲(jiǎ )百(bǎi )万(wàn )而(ér )无(wú )粟(sù )者(zhě ),不(bú )能(néng )守(shǒu )也(yě )。今(jīn )往(wǎng )攻(gōng )邺(yè ),尚(shàng )不(bú )还(hái )救(jiù ),即(jí )不(bú )能(néng )自(zì )守(shǒu )。还(hái )救(jiù ),即(jí )谭(tán )踵(zhǒng )其(qí )后(hòu )。以(yǐ )明(míng )公(gōng )之(zhī )威(wēi ),应(yīng )困(kùn )穷(qióng )之(zhī )敌(dí ),击(jī )疲(pí )弊(bì )之(zhī )寇(kòu ),无(wú )异(yì )迅(xùn )风(fēng )之(zhī )振(zhèn )秋(qiū )叶(yè )矣(yǐ )。天(tiān )以(yǐ )袁(yuán )尚(shàng )与(yǔ )明(míng )公(gōng ),明(míng )公(gōng )不(bú )取(qǔ )而(ér )伐(fá )荆(jīng )州(zhōu )。荆(jīng )州(zhōu )丰(fēng )乐(lè ),国(guó )未(wèi )有(yǒu )衅(xìn )。仲(zhòng )虺(huī )有(yǒu )言(yán ):''取(qǔ )乱(luàn )侮(wǔ )亡(wáng )。''方(fāng )今(jīn )二(èr )袁(yuán )不(bú )务(wù )远(yuǎn )略(luè )而(ér )内(nèi )相(xiàng )图(tú ),可(kě )谓(wèi )乱(luàn )矣(yǐ );居(jū )者(zhě )无(wú )食(shí ),行(háng )者(zhě )无(wú )粮(liáng ),可(kě )谓(wèi )亡(wáng )矣(yǐ )。朝(cháo )不(bú )谋(móu )夕(xī ),民(mín )命(mìng )靡(mí )继(jì ),而(ér )不(bú )绥(suí )之(zhī ),欲(yù )待(dài )他(tā )年(nián );他(tā )年(nián )或(huò )登(dēng ),又(yòu )自(zì )知(zhī )亡(wáng )而(ér )改(gǎi )脩(yǒu )厥(jué )德(dé ),失(shī )所(suǒ )以(yǐ )用(yòng )兵(bīng )之(zhī )要(yào )矣(yǐ )。今(jīn )因(yīn )其(qí )请(qǐng )救(jiù )而(ér )抚(fǔ )之(zhī ),利(lì )莫(mò )大(dà )焉(yān )。且(qiě )四(sì )方(fāng )之(zhī )寇(kòu ),莫(mò )大(dà )於(yú )河(hé )北(běi );河(hé )北(běi )平(píng ),则(zé )六(liù )军(jūn )盛(shèng )而(ér )天(tiān )下(xià )震(zhèn )。”太(tài )祖(zǔ )曰(yuē ):“善(shàn )。”乃(nǎi )许(xǔ )谭(tán )平(píng ),次(cì )于(yú )黎(lí )阳(yáng )。明(míng )年(nián )攻(gōng )邺(yè ),克(kè )之(zhī ),表(biǎo )毗(pí )为(wéi )议(yì )郎(láng )。

久(jiǔ )之(zhī ),太(tài )祖(zǔ )遣(qiǎn )都(dōu )护(hù )曹(cáo )洪(hóng )平(píng )下(xià )辩(biàn ),使(shǐ )毗(pí )与(yǔ )曹(cáo )休(xiū )参(cān )之(zhī ),令(lìng )曰(yuē ):“昔(xī )高(gāo )祖(zǔ )贪(tān )财(cái )好(hǎo )色(sè ),而(ér )良(liáng )、平(píng )匡(kuāng )其(qí )过(guò )失(shī )。今(jīn )佐(zuǒ )治(zhì )、文(wén )烈(liè )忧(yōu )不(bú )轻(qīng )矣(yǐ )。”军(jūn )还(hái ),为(wéi )丞(chéng )相(xiàng )长(zhǎng )史(shǐ )。

文(wén )帝(dì )践(jiàn )阼(zuò ),迁(qiān )侍(shì )中(zhōng ),赐(cì )爵(jué )关(guān )内(nèi )侯(hóu )。时(shí )议(yì )改(gǎi )正(zhèng )朔(shuò )。毗(pí )以(yǐ )魏(wèi )氏(shì )遵(zūn )舜(shùn )、禹(yǔ )之(zhī )统(tǒng ),应(yīng )天(tiān )顺(shùn )民(mín );至(zhì )於(yú )汤(tāng )、武(wǔ ),以(yǐ )战(zhàn )伐(fá )定(dìng )天(tiān )下(xià ),乃(nǎi )改(gǎi )正(zhèng )朔(shuò )。孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē )“行(háng )夏(xià )之(zhī )时(shí )”,左(zuǒ )氏(shì )传(chuán )曰(yuē )“夏(xià )数(shù )为(wéi )得(dé )天(tiān )正(zhèng )”,何(hé )必(bì )期(qī )於(yú )相(xiàng )反(fǎn )。帝(dì )善(shàn )而(ér )从(cóng )之(zhī )。

帝(dì )欲(yù )徙(xǐ )冀(jì )州(zhōu )士(shì )家(jiā )十(shí )万(wàn )户(hù )实(shí )河(hé )南(nán )。时(shí )连(lián )蝗(huáng )民(mín )饥(jī ),群(qún )司(sī )以(yǐ )为(wéi )不(bú )可(kě ),而(ér )帝(dì )意(yì )甚(shèn )盛(shèng )。毗(pí )与(yǔ )朝(cháo )臣(chén )俱(jù )求(qiú )见(jiàn ),帝(dì )知(zhī )其(qí )欲(yù )谏(jiàn ),作(zuò )色(sè )以(yǐ )见(jiàn )之(zhī ),皆(jiē )莫(mò )敢(gǎn )言(yán )。毗(pí )曰(yuē ):“陛(bì )下(xià )欲(yù )徙(xǐ )士(shì )家(jiā ),其(qí )计(jì )安(ān )出(chū )?”帝(dì )曰(yuē ):“卿(qīng )谓(wèi )我(wǒ )徙(xǐ )之(zhī )非(fēi )邪(xié )?“毗(pí )曰(yuē ):“诚(chéng )以(yǐ )为(wéi )非(fēi )也(yě )。“帝(dì )曰(yuē ):“吾(wú )不(bú )与(yǔ )卿(qīng )共(gòng )议(yì )也(yě )。”毗(pí )曰(yuē ):“陛(bì )下(xià )不(bú )以(yǐ )臣(chén )不(bú )肖(xiāo ),置(zhì )之(zhī )左(zuǒ )右(yòu ),厕(cè )之(zhī )谋(móu )议(yì )之(zhī )官(guān ),安(ān )得(dé )不(bú )与(yǔ )臣(chén )议(yì )邪(xié )!臣(chén )所(suǒ )言(yán )非(fēi )私(sī )也(yě ),乃(nǎi )社(shè )稷(jì )之(zhī )虑(lǜ )也(yě ),安(ān )得(dé )怒(nù )臣(chén )!”帝(dì )不(bú )答(dá ),起(qǐ )入(rù )内(nèi );毗(pí )随(suí )而(ér )引(yǐn )其(qí )裾(jū ),帝(dì )遂(suí )奋(fèn )衣(yī )不(bú )还(hái ),良(liáng )久(jiǔ )乃(nǎi )出(chū ),曰(yuē ):“佐(zuǒ )治(zhì ),卿(qīng )持(chí )我(wǒ )何(hé )太(tài )急(jí )邪(xié )?”毗(pí )曰(yuē ):“今(jīn )徙(xǐ ),既(jì )失(shī )民(mín )心(xīn ),又(yòu )无(wú )以(yǐ )食(shí )也(yě )。“帝(dì )遂(suí )徙(xǐ )其(qí )半(bàn )。尝(cháng )从(cóng )帝(dì )射(shè )雉(zhì ),帝(dì )曰(yuē ):“射(shè )雉(zhì )乐(lè )哉(zāi )”毗(pí )曰(yuē ):“於(yú )陛(bì )下(xià )甚(shèn )乐(lè ),而(ér )於(yú )群(qún )下(xià )甚(shèn )苦(kǔ )。”帝(dì )默(mò )然(rán ),后(hòu )遂(suí )为(wéi )之(zhī )稀(xī )出(chū )。

上(shàng )军(jūn )大(dà )将(jiāng )军(jūn )曹(cáo )真(zhēn )征(zhēng )朱(zhū )然(rán )于(yú )江(jiāng )陵(líng ),毗(pí )行(háng )军(jūn )师(shī )。还(hái ),封(fēng )广(guǎng )平(píng )亭(tíng )侯(hóu )。帝(dì )欲(yù )大(dà )兴(xìng )军(jūn )征(zhēng )吴(wú ),毗(pí )谏(jiàn )曰(yuē ):“吴(wú )、楚(chǔ )之(zhī )民(mín ),险(xiǎn )而(ér )难(nán )御(yù ),道(dào )隆(lóng )后(hòu )服(fú ),道(dào )洿(wū )先(xiān )叛(pàn ),自(zì )古(gǔ )患(huàn )之(zhī ),非(fēi )徒(tú )今(jīn )也(yě )。今(jīn )陛(bì )下(xià )祚(zuò )有(yǒu )海(hǎi )内(nèi ),夫(fū )不(bú )宾(bīn )者(zhě ),其(qí )能(néng )久(jiǔ )乎(hū )?昔(xī )尉(wèi )佗(tuó )称(chēng )帝(dì ),子(zǐ )阳(yáng )僣(tiě )号(hào ),历(lì )年(nián )未(wèi )几(jǐ ),或(huò )臣(chén )或(huò )诛(zhū )。何(hé )则(zé ),违(wéi )逆(nì )之(zhī )道(dào )不(bú )久(jiǔ )全(quán ),而(ér )大(dà )德(dé )无(wú )所(suǒ )不(bú )服(fú )也(yě )。方(fāng )今(jīn )天(tiān )下(xià )新(xīn )定(dìng ),土(tǔ )广(guǎng )民(mín )稀(xī )。夫(fū )庙(miào )算(suàn )而(ér )后(hòu )出(chū )军(jūn ),犹(yóu )临(lín )事(shì )而(ér )惧(jù ),况(kuàng )今(jīn )庙(miào )算(suàn )有(yǒu )阙(què )而(ér )欲(yù )用(yòng )之(zhī ),臣(chén )诚(chéng )未(wèi )见(jiàn )其(qí )利(lì )也(yě )。先(xiān )帝(dì )屡(lǚ )起(qǐ )锐(ruì )师(shī ),临(lín )江(jiāng )而(ér )旋(xuán )。今(jīn )六(liù )军(jūn )不(bú )增(zēng )於(yú )故(gù ),而(ér )复(fù )循(xún )之(zhī ),此(cǐ )未(wèi )易(yì )也(yě )。今(jīn )日(rì )之(zhī )计(jì ),莫(mò )若(ruò )脩(yǒu )范(fàn )蠡(lí )之(zhī )养(yǎng )民(mín ),法(fǎ )管(guǎn )仲(zhòng )之(zhī )寄(jì )政(zhèng ),则(zé )充(chōng )国(guó )之(zhī )屯(tún )田(tián ),明(míng )仲(zhòng )尼(ní )之(zhī )怀(huái )远(yuǎn );十(shí )年(nián )之(zhī )中(zhōng ),强(qiáng )壮(zhuàng )未(wèi )老(lǎo ),童(tóng )龀(chèn )胜(shèng )战(zhàn ),兆(zhào )民(mín )知(zhī )义(yì ),将(jiāng )士(shì )思(sī )奋(fèn ),然(rán )后(hòu )用(yòng )之(zhī ),则(zé )役(yì )不(bú )再(zài )举(jǔ )矣(yǐ )。“帝(dì )曰(yuē ):“如(rú )卿(qīng )意(yì ),更(gèng )当(dāng )以(yǐ )虏(lǔ )遗(yí )子(zǐ )孙(sūn )邪(xié )?”毗(pí )对(duì )曰(yuē ):“昔(xī )周(zhōu )文(wén )王(wáng )以(yǐ )纣(zhòu )遗(yí )武(wǔ )王(wáng ),唯(wéi )知(zhī )时(shí )也(yě )。苟(gǒu )时(shí )未(wèi )可(kě ),容(róng )得(dé )已(yǐ )乎(hū )!”帝(dì )竟(jìng )伐(fá )吴(wú ),至(zhì )江(jiāng )而(ér )还(hái )。

明(míng )帝(dì )即(jí )位(wèi ),进(jìn )封(fēng )颍(yǐng )乡(xiāng )侯(hóu ),邑(yì )三(sān )百(bǎi )户(hù )。时(shí )中(zhōng )书(shū )监(jiān )刘(liú )放(fàng )、令(lìng )孙(sūn )资(zī )见(jiàn )信(xìn )於(yú )主(zhǔ ),制(zhì )断(duàn )时(shí )政(zhèng ),大(dà )臣(chén )莫(mò )不(bú )交(jiāo )好(hǎo ),而(ér )毗(pí )不(bú )与(yǔ )往(wǎng )来(lái )。毗(pí )子(zǐ )敞(chǎng )谏(jiàn )曰(yuē ):“今(jīn )刘(liú )、孙(sūn )用(yòng )事(shì ),众(zhòng )皆(jiē )影(yǐng )附(fù ),大(dà )人(rén )宜(yí )小(xiǎo )降(jiàng )意(yì ),和(hé )光(guāng )同(tóng )尘(chén );不(bú )然(rán )必(bì )有(yǒu )谤(bàng )言(yán )。”毗(pí )正(zhèng )色(sè )曰(yuē ):“主(zhǔ )上(shàng )虽(suī )未(wèi )称(chēng )聪(cōng )明(míng ),不(bú )为(wéi )闇(ān )劣(liè )。吾(wú )之(zhī )立(lì )身(shēn ),自(zì )有(yǒu )本(běn )未(wèi )。就(jiù )与(yǔ )刘(liú )、孙(sūn )不(bú )平(píng ),不(bú )过(guò )令(lìng )吾(wú )不(bú )作(zuò )三(sān )公(gōng )而(ér )已(yǐ ),何(hé )危(wēi )害(hài )之(zhī )有(yǒu )?焉(yān )有(yǒu )大(dà )丈(zhàng )夫(fū )欲(yù )为(wéi )公(gōng )而(ér )毁(huǐ )其(qí )高(gāo )节(jiē )者(zhě )邪(xié )”冗(rǒng )从(cóng )仆(pú )射(shè )毕(bì )轨(guǐ )表(biǎo )言(yán ):“尚(shàng )书(shū )仆(pú )射(shè )王(wáng )思(sī )精(jīng )勤(qín )旧(jiù )吏(lì ),忠(zhōng )亮(liàng )计(jì )略(luè )不(bú )如(rú )辛(xīn )毗(pí ),毗(pí )宜(yí )代(dài )思(sī )。“帝(dì )以(yǐ )访(fǎng )放(fàng )、资(zī ),放(fàng )、资(zī )对(duì )曰(yuē ):“陛(bì )下(xià )用(yòng )思(sī )者(zhě ),诚(chéng )欲(yù )取(qǔ )其(qí )效(xiào )力(lì ),不(bú )贵(guì )虚(xū )名(míng )也(yě )。毗(pí )实(shí )亮(liàng )直(zhí ),然(rán )性(xìng )刚(gāng )而(ér )专(zhuān ),圣(shèng )虑(lǜ )所(suǒ )当(dāng )深(shēn )察(chá )也(yě )。”遂(suí )不(bú )用(yòng )。出(chū )为(wéi )卫(wèi )尉(wèi )。

帝(dì )方(fāng )脩(yǒu )殿(diàn )舍(shě ),百(bǎi )姓(xìng )劳(láo )役(yì ),毗(pí )上(shàng )疏(shū )曰(yuē ):“窃(qiè )闻(wén )诸(zhū )葛(gě )亮(liàng )讲(jiǎng )武(wǔ )治(zhì )兵(bīng ),而(ér )孙(sūn )权(quán )巿(pó )马(mǎ )辽(liáo )东(dōng ),量(liàng )其(qí )意(yì )指(zhǐ ),似(sì )欲(yù )相(xiàng )左(zuǒ )右(yòu )。备(bèi )豫(yù )不(bú )虞(yú ),古(gǔ )之(zhī )善(shàn )政(zhèng ),而(ér )今(jīn )者(zhě )宫(gōng )室(shì )大(dà )兴(xìng ),加(jiā )连(lián )年(nián )谷(gǔ )麦(mài )不(bú )收(shōu )。诗(shī )云(yún ):''民(mín )亦(yì )劳(láo )止(zhǐ ),迄(qì )可(kě )小(xiǎo )康(kāng ),惠(huì )此(cǐ )中(zhōng )国(guó ),以(yǐ )绥(suí )四(sì )方(fāng )。''唯(wéi )陛(bì )下(xià )为(wéi )社(shè )稷(jì )计(jì )。”帝(dì )报(bào )曰(yuē ):“二(èr )虏(lǔ )未(wèi )灭(miè )而(ér )治(zhì )宫(gōng )室(shì ),直(zhí )谏(jiàn )者(zhě )立(lì )名(míng )之(zhī )时(shí )也(yě )。夫(fū )王(wáng )者(zhě )之(zhī )都(dōu ),当(dāng )及(jí )民(mín )劳(láo )兼(jiān )办(bàn ),使(shǐ )后(hòu )世(shì )无(wú )所(suǒ )复(fù )增(zēng ),是(shì )萧(xiāo )何(hé )为(wéi )汉(hàn )规(guī )摹(mó )之(zhī )略(luè )也(yě )。今(jīn )卿(qīng )为(wéi )魏(wèi )重(zhòng )臣(chén ),亦(yì )宜(yí )解(jiě )其(qí )大(dà )归(guī )。”帝(dì )又(yòu )欲(yù )平(píng )北(běi )芒(máng ),令(lìng )於(yú )其(qí )上(shàng )作(zuò )台(tái )观(guān ),则(zé )见(jiàn )孟(mèng )津(jīn )。毗(pí )谏(jiàn )曰(yuē ):“天(tiān )地(dì )之(zhī )性(xìng ),高(gāo )高(gāo )下(xià )下(xià ),今(jīn )而(ér )反(fǎn )之(zhī ),既(jì )非(fēi )其(qí )理(lǐ );加(jiā )以(yǐ )损(sǔn )费(fèi )人(rén )功(gōng ),民(mín )不(bú )堪(kān )役(yì )。且(qiě )若(ruò )九(jiǔ )河(hé )盈(yíng )溢(yì ),洪(hóng )水(shuǐ )为(wéi )害(hài ),而(ér )丘(qiū )陵(líng )皆(jiē )夷(yí ),将(jiāng )何(hé )以(yǐ )御(yù )之(zhī )?”帝(dì )乃(nǎi )止(zhǐ )。

青(qīng )龙(lóng )二(èr )年(nián ),诸(zhū )葛(gě )亮(liàng )率(lǜ )众(zhòng )出(chū )渭(wèi )南(nán )。先(xiān )是(shì ),大(dà )将(jiāng )军(jūn )司(sī )马(mǎ )宣(xuān )王(wáng )数(shù )请(qǐng )与(yǔ )亮(liàng )战(zhàn ),明(míng )帝(dì )终(zhōng )不(bú )听(tīng )。是(shì )岁(suì )恐(kǒng )不(bú )能(néng )禁(jìn ),乃(nǎi )以(yǐ )毗(pí )为(wéi )大(dà )将(jiāng )军(jūn )军(jūn )师(shī ),使(shǐ )持(chí )节(jiē )。六(liù )军(jūn )皆(jiē )肃(sù ),准(zhǔn )毗(pí )节(jiē )度(dù ),莫(mò )敢(gǎn )犯(fàn )违(wéi )。亮(liàng )卒(zú ),复(fù )还(hái )为(wéi )卫(wèi )尉(wèi )。薨(hōng ),谥(shì )曰(yuē )肃(sù )侯(hóu )。子(zǐ )敞(chǎng )嗣(sì ),咸(xián )熙(xī )中(zhōng )为(wéi )河(hé )内(nèi )太(tài )守(shǒu )。

杨(yáng )阜(fù )字(zì )义(yì )山(shān ),天(tiān )水(shuǐ )冀(jì )人(rén )也(yě )。以(yǐ )州(zhōu )从(cóng )事(shì )为(wéi )牧(mù )韦(wéi )端(duān )使(shǐ )诣(yì )许(xǔ ),拜(bài )安(ān )定(dìng )长(zhǎng )史(shǐ )。阜(fù )还(hái ),关(guān )右(yòu )诸(zhū )将(jiāng )问(wèn )袁(yuán )、曹(cáo )胜(shèng )败(bài )孰(shú )在(zài ),阜(fù )曰(yuē ):“袁(yuán )公(gōng )宽(kuān )而(ér )不(bú )断(duàn ),好(hǎo )谋(móu )而(ér )少(shǎo )决(jué );不(bú )断(duàn )则(zé )无(wú )威(wēi ),少(shǎo )决(jué )则(zé )失(shī )后(hòu )事(shì ),今(jīn )虽(suī )强(qiáng ),终(zhōng )不(bú )能(néng )成(chéng )大(dà )业(yè )。曹(cáo )公(gōng )有(yǒu )雄(xióng )才(cái )远(yuǎn )略(luè ),决(jué )机(jī )无(wú )疑(yí ),法(fǎ )一(yī )而(ér )兵(bīng )精(jīng ),能(néng )用(yòng )度(dù )外(wài )之(zhī )人(rén ),所(suǒ )任(rèn )各(gè )尽(jìn )其(qí )力(lì ),必(bì )能(néng )济(jì )大(dà )事(shì )者(zhě )也(yě )。”长(zhǎng )史(shǐ )非(fēi )其(qí )好(hǎo ),遂(suí )去(qù )官(guān )。而(ér )端(duān )徵(zhēng )为(wéi )太(tài )仆(pú ),其(qí )子(zǐ )康(kāng )代(dài )为(wéi )刺(cì )史(shǐ ),辟(pì )阜(fù )为(wéi )别(bié )驾(jià )。察(chá )孝(xiào )廉(lián ),辟(pì )丞(chéng )相(xiàng )府(fǔ ),州(zhōu )表(biǎo )留(liú )参(cān )军(jūn )事(shì )。

马(mǎ )超(chāo )之(zhī )战(zhàn )败(bài )渭(wèi )南(nán )也(yě ),走(zǒu )保(bǎo )诸(zhū )戎(róng )。太(tài )祖(zǔ )追(zhuī )至(zhì )安(ān )定(dìng ),而(ér )苏(sū )伯(bó )反(fǎn )河(hé )间(jiān ),将(jiāng )引(yǐn )军(jūn )东(dōng )还(hái )。阜(fù )时(shí )奉(fèng )使(shǐ ),言(yán )於(yú )太(tài )祖(zǔ )曰(yuē ):“超(chāo )有(yǒu )信(xìn )、布(bù )之(zhī )勇(yǒng ),甚(shèn )得(dé )羌(qiāng )、胡(hú )心(xīn ),西(xī )州(zhōu )畏(wèi )之(zhī )。若(ruò )大(dà )军(jūn )还(hái ),不(bú )严(yán )为(wéi )之(zhī )备(bèi ),陇(lǒng )上(shàng )诸(zhū )郡(jùn )非(fēi )国(guó )家(jiā )之(zhī )有(yǒu )也(yě )。”太(tài )祖(zǔ )善(shàn )之(zhī ),而(ér )军(jūn )还(hái )仓(cāng )卒(zú ),为(wéi )备(bèi )不(bú )周(zhōu )。超(chāo )率(lǜ )诸(zhū )戎(róng )渠(qú )帅(shuài )以(yǐ )击(jī )陇(lǒng )上(shàng )郡(jùn )县(xiàn ),陇(lǒng )上(shàng )郡(jùn )县(xiàn )皆(jiē )应(yīng )之(zhī ),惟(wéi )冀(jì )城(chéng )奉(fèng )州(zhōu )郡(jùn )以(yǐ )固(gù )守(shǒu )。超(chāo )尽(jìn )兼(jiān )陇(lǒng )右(yòu )之(zhī )众(zhòng ),而(ér )张(zhāng )鲁(lǔ )又(yòu )遣(qiǎn )大(dà )将(jiāng )杨(yáng )昂(áng )以(yǐ )助(zhù )之(zhī ),凡(fán )万(wàn )馀(yú )人(rén ),攻(gōng )城(chéng )。阜(fù )率(lǜ )国(guó )士(shì )大(dà )夫(fū )及(jí )宗(zōng )族(zú )子(zǐ )弟(dì )胜(shèng )兵(bīng )者(zhě )千(qiān )馀(yú )人(rén ),使(shǐ )从(cóng )弟(dì )岳(yuè )於(yú )城(chéng )上(shàng )作(zuò )偃(yǎn )月(yuè )营(yíng ),与(yǔ )超(chāo )接(jiē )战(zhàn ),自(zì )正(zhèng )月(yuè )至(zhì )八(bā )月(yuè )拒(jù )守(shǒu )而(ér )救(jiù )兵(bīng )不(bú )至(zhì )。州(zhōu )遣(qiǎn )别(bié )驾(jià )阎(yán )温(wēn )循(xún )水(shuǐ )潜(qián )出(chū )求(qiú )救(jiù ),为(wéi )超(chāo )所(suǒ )杀(shā ),於(yú )是(shì )刺(cì )史(shǐ )、太(tài )守(shǒu )失(shī )色(sè ),始(shǐ )有(yǒu )降(jiàng )超(chāo )之(zhī )计(jì )。阜(fù )流(liú )涕(tì )谏(jiàn )曰(yuē ):“阜(fù )等(děng )率(lǜ )父(fù )兄(xiōng )子(zǐ )弟(dì )以(yǐ )义(yì )相(xiàng )励(lì ),有(yǒu )死(sǐ )无(wú )二(èr );田(tián )单(dān )之(zhī )守(shǒu ),不(bú )固(gù )於(yú )此(cǐ )也(yě )。弃(qì )垂(chuí )成(chéng )之(zhī )功(gōng ),陷(xiàn )不(bú )义(yì )之(zhī )名(míng ),阜(fù )以(yǐ )死(sǐ )守(shǒu )之(zhī )。”遂(suí )号(hào )哭(kū )。刺(cì )史(shǐ )、太(tài )守(shǒu )卒(zú )遣(qiǎn )人(rén )请(qǐng )和(hé ),开(kāi )城(chéng )门(mén )迎(yíng )超(chāo )。超(chāo )入(rù ),拘(jū )岳(yuè )於(yú )冀(jì ),使(shǐ )杨(yáng )昂(áng )杀(shā )刺(cì )史(shǐ )、太(tài )守(shǒu )。

阜(fù )内(nèi )有(yǒu )报(bào )超(chāo )之(zhī )志(zhì ),而(ér )未(wèi )得(dé )其(qí )便(biàn )。顷(qǐng )之(zhī ),阜(fù )以(yǐ )丧(sàng )妻(qī )求(qiú )葬(zàng )假(jiǎ )。阜(fù )外(wài )兄(xiōng )姜(jiāng )叙(xù )屯(tún )历(lì )城(chéng )。阜(fù )少(shǎo )长(zhǎng )叙(xù )家(jiā ),见(jiàn )叙(xù )母(mǔ )及(jí )叙(xù ),说(shuō )前(qián )在(zài )冀(jì )中(zhōng )时(shí )事(shì ),歔(xū )欷(xī )悲(bēi )甚(shèn )。叙(xù )曰(yuē ):“何(hé )为(wéi )乃(nǎi )尔(ěr )?”阜(fù )曰(yuē ):“守(shǒu )城(chéng )不(bú )能(néng )完(wán ),君(jūn )亡(wáng )不(bú )能(néng )死(sǐ ),亦(yì )何(hé )面(miàn )目(mù )以(yǐ )视(shì )息(xī )於(yú )天(tiān )下(xià )!马(mǎ )超(chāo )背(bèi )父(fù )叛(pàn )君(jūn ),虐(nuè )杀(shā )州(zhōu )将(jiāng ),岂(qǐ )独(dú )阜(fù )之(zhī )忧(yōu )责(zé ),一(yī )州(zhōu )士(shì )大(dà )夫(fū )皆(jiē )蒙(méng )其(qí )耻(chǐ )。君(jūn )拥(yōng )兵(bīng )专(zhuān )制(zhì )而(ér )无(wú )讨(tǎo )贼(zéi )心(xīn ),此(cǐ )赵(zhào )盾(dùn )所(suǒ )以(yǐ )书(shū )弑(shì )君(jūn )也(yě )。超(chāo )强(qiáng )而(ér )无(wú )义(yì ),多(duō )衅(xìn )易(yì )图(tú )耳(ěr )。”叙(xù )母(mǔ )慨(kǎi )然(rán ),敕(chì )叙(xù )从(cóng )阜(fù )计(jì )。计(jì )定(dìng ),外(wài )与(yǔ )乡(xiāng )人(rén )姜(jiāng )隐(yǐn )、赵(zhào )昂(áng )、尹(yǐn )奉(fèng )、姚(yáo )琼(qióng )、孔(kǒng )信(xìn )、武(wǔ )都(dōu )人(rén )李(lǐ )俊(jùn )、王(wáng )灵(líng )结(jié )谋(móu ),定(dìng )讨(tǎo )超(chāo )约(yuē ),使(shǐ )从(cóng )弟(dì )谟(mó )至(zhì )冀(jì )语(yǔ )岳(yuè ),并(bìng )结(jié )安(ān )定(dìng )梁(liáng )宽(kuān )、南(nán )安(ān )赵(zhào )衢(qú )、庞(páng )恭(gōng )等(děng )。约(yuē )誓(shì )既(jì )明(míng ),十(shí )七(qī )年(nián )九(jiǔ )月(yuè ),与(yǔ )叙(xù )起(qǐ )兵(bīng )於(yú )卤(lǔ )城(chéng )。超(chāo )闻(wén )阜(fù )等(děng )兵(bīng )起(qǐ ),自(zì )将(jiāng )出(chū )。而(ér )衢(qú )、宽(kuān )等(děng )解(jiě )岳(yuè ),闭(bì )冀(jì )城(chéng )门(mén ),讨(tǎo )超(chāo )妻(qī )子(zǐ )。超(chāo )袭(xí )历(lì )城(chéng ),得(dé )叙(xù )母(mǔ )。叙(xù )母(mǔ )骂(mà )之(zhī )曰(yuē ):“汝(rǔ )背(bèi )父(fù )之(zhī )逆(nì )子(zǐ ),杀(shā )君(jūn )之(zhī )桀(jié )贼(zéi ),天(tiān )地(dì )岂(qǐ )久(jiǔ )容(róng )汝(rǔ ),而(ér )不(bú )早(zǎo )死(sǐ ),敢(gǎn )以(yǐ )面(miàn )目(mù )视(shì )人(rén )乎(hū )!”超(chāo )怒(nù ),杀(shā )之(zhī )。阜(fù )与(yǔ )超(chāo )战(zhàn ),身(shēn )被(bèi )五(wǔ )创(chuàng ),宗(zōng )族(zú )昆(kūn )弟(dì )死(sǐ )者(zhě )七(qī )人(rén )。超(chāo )遂(suí )南(nán )奔(bēn )张(zhāng )鲁(lǔ )。

陇(lǒng )右(yòu )平(píng )定(dìng ),太(tài )祖(zǔ )封(fēng )讨(tǎo )超(chāo )之(zhī )功(gōng ),侯(hóu )者(zhě )十(shí )一(yī )人(rén ),赐(cì )阜(fù )爵(jué )关(guān )内(nèi )侯(hóu )。阜(fù )让(ràng )曰(yuē ):“阜(fù )君(jūn )存(cún )无(wú )扞(gǎn )难(nán )之(zhī )功(gōng ),君(jūn )亡(wáng )无(wú )死(sǐ )节(jiē )之(zhī )效(xiào ),於(yú )义(yì )当(dāng )绌(chù ),於(yú )法(fǎ )当(dāng )诛(zhū );超(chāo )又(yòu )不(bú )死(sǐ ),无(wú )宜(yí )苟(gǒu )荷(hé )爵(jué )禄(lù )。”太(tài )祖(zǔ )报(bào )曰(yuē ):“君(jūn )与(yǔ )群(qún )贤(xián )共(gòng )建(jiàn )大(dà )功(gōng ),西(xī )土(tǔ )之(zhī )人(rén )以(yǐ )为(wéi )美(měi )谈(tán )。子(zǐ )贡(gòng )辞(cí )赏(shǎng ),仲(zhòng )尼(ní )谓(wèi )之(zhī )止(zhǐ )善(shàn )。君(jūn )其(qí )剖(pōu )心(xīn )以(yǐ )顺(shùn )国(guó )命(mìng )。姜(jiāng )叙(xù )之(zhī )母(mǔ ),劝(quàn )叙(xù )早(zǎo )发(fā ),明(míng )智(zhì )乃(nǎi )尔(ěr ),虽(suī )杨(yáng )敞(chǎng )之(zhī )妻(qī )盖(gài )不(bú )过(guò )此(cǐ )。贤(xián )哉(zāi ),贤(xián )哉(zāi )!良(liáng )史(shǐ )记(jì )录(lù ),必(bì )不(bú )坠(zhuì )於(yú )地(dì )矣(yǐ )。

太(tài )祖(zǔ )征(zhēng )汉(hàn )中(zhōng ),以(yǐ )阜(fù )为(wéi )益(yì )州(zhōu )刺(cì )史(shǐ )。还(hái ),拜(bài )金(jīn )城(chéng )太(tài )守(shǒu ),未(wèi )发(fā ),转(zhuǎn )武(wǔ )都(dōu )太(tài )守(shǒu )。郡(jùn )滨(bīn )蜀(shǔ )汉(hàn ),阜(fù )请(qǐng )依(yī )龚(gōng )遂(suí )故(gù )事(shì ),安(ān )之(zhī )而(ér )已(yǐ )。会(huì )刘(liú )备(bèi )遣(qiǎn )张(zhāng )飞(fēi )、马(mǎ )超(chāo )等(děng )从(cóng )沮(jǔ )道(dào )趣(qù )下(xià )辩(biàn ),而(ér )氐(dī )雷(léi )定(dìng )等(děng )七(qī )部(bù )万(wàn )馀(yú )落(luò )反(fǎn )应(yīng )之(zhī )。太(tài )祖(zǔ )遣(qiǎn )都(dōu )护(hù )曹(cáo )洪(hóng )御(yù )超(chāo )等(děng ),超(chāo )等(děng )退(tuì )还(hái )。洪(hóng )置(zhì )酒(jiǔ )大(dà )会(huì ),令(lìng )女(nǚ )倡(chàng )著(zhe )罗(luó )縠(hú )之(zhī )衣(yī ),蹋(tà )鼓(gǔ ),一(yī )坐(zuò )皆(jiē )笑(xiào )。阜(fù )厉(lì )声(shēng )责(zé )洪(hóng )曰(yuē ):“男(nán )女(nǚ )之(zhī )别(bié ),国(guó )之(zhī )大(dà )节(jiē ),何(hé )有(yǒu )於(yú )广(guǎng )坐(zuò )之(zhī )中(zhōng )裸(luǒ )女(nǚ )人(rén )形(xíng )体(tǐ )!虽(suī )桀(jié )、纣(zhòu )之(zhī )乱(luàn ),不(bú )甚(shèn )於(yú )此(cǐ )。”遂(suí )奋(fèn )衣(yī )辞(cí )出(chū )。洪(hóng )立(lì )罢(bà )女(nǚ )乐(lè ),请(qǐng )阜(fù )还(hái )坐(zuò ),肃(sù )然(rán )惮(dàn )焉(yān )。

及(jí )刘(liú )备(bèi )取(qǔ )汉(hàn )中(zhōng )以(yǐ )逼(bī )下(xià )辩(biàn ),太(tài )祖(zǔ )以(yǐ )武(wǔ )都(dōu )孤(gū )远(yuǎn ),欲(yù )移(yí )之(zhī ),恐(kǒng )吏(lì )民(mín )恋(liàn )土(tǔ )。阜(fù )威(wēi )信(xìn )素(sù )著(zhe ),前(qián )后(hòu )徙(xǐ )民(mín )、氏(shì ),使(shǐ )居(jū )京(jīng )兆(zhào )、扶(fú )风(fēng )、天(tiān )水(shuǐ )界(jiè )者(zhě )万(wàn )馀(yú )户(hù ),徙(xǐ )郡(jùn )小(xiǎo )槐(huái )里(lǐ ),百(bǎi )姓(xìng )襁(qiǎng )负(fù )而(ér )随(suí )之(zhī )。为(wéi )政(zhèng )举(jǔ )大(dà )纲(gāng )而(ér )已(yǐ ),下(xià )不(bú )忍(rěn )欺(qī )也(yě )。文(wén )帝(dì )问(wèn )侍(shì )中(zhōng )刘(liú )晔(yè )等(děng ):“武(wǔ )都(dōu )太(tài )守(shǒu )何(hé )如(rú )人(rén )也(yě )?”皆(jiē )称(chēng )阜(fù )有(yǒu )公(gōng )辅(fǔ )之(zhī )节(jiē )。未(wèi )及(jí )用(yòng ),会(huì )帝(dì )崩(bēng )。在(zài )郡(jùn )十(shí )馀(yú )年(nián ),徵(zhēng )拜(bài )城(chéng )门(mén )校(xiào )尉(wèi )。

阜(fù )常(cháng )见(jiàn )明(míng )帝(dì )著(zhe )绣(xiù )衤(yī )冒(mào ),被(bèi )缥(piāo )绫(líng )半(bàn )褎(yòu ),阜(fù )问(wèn )帝(dì )曰(yuē ):“此(cǐ )於(yú )礼(lǐ )何(hé )法(fǎ )服(fú )也(yě )?”帝(dì )默(mò )然(rán )不(bú )答(dá ),自(zì )是(shì )不(bú )法(fǎ )服(fú )不(bú )以(yǐ )见(jiàn )阜(fù )。

迁(qiān )将(jiāng )作(zuò )大(dà )匠(jiàng )。时(shí )初(chū )治(zhì )宫(gōng )室(shì ),发(fā )美(měi )女(nǚ )以(yǐ )充(chōng )后(hòu )庭(tíng ),数(shù )出(chū )入(rù )弋(yì )猎(liè )。秋(qiū ),大(dà )雨(yǔ )震(zhèn )电(diàn ),多(duō )杀(shā )鸟(niǎo )雀(què )。阜(fù )上(shàng )疏(shū )曰(yuē ):“臣(chén )闻(wén )明(míng )主(zhǔ )在(zài )上(shàng ),群(qún )下(xià )尽(jìn )辞(cí )。尧(yáo )、舜(shùn )圣(shèng )德(dé ),求(qiú )非(fēi )索(suǒ )谏(jiàn );大(dà )禹(yǔ )勤(qín )功(gōng ),务(wù )卑(bēi )宫(gōng )室(shì );成(chéng )汤(tāng )遭(zāo )旱(hàn ),归(guī )咎(jiù )责(zé )己(jǐ );周(zhōu )文(wén )刑(xíng )於(yú )寡(guǎ )妻(qī ),以(yǐ )御(yù )家(jiā )邦(bāng );汉(hàn )文(wén )躬(gōng )行(háng )节(jiē )俭(jiǎn ),身(shēn )衣(yī )弋(yì )纟(jiǎo )弟(dì ):此(cǐ )皆(jiē )能(néng )昭(zhāo )令(lìng )问(wèn ),贻(yí )厥(jué )孙(sūn )谋(móu )者(zhě )也(yě )。伏(fú )惟(wéi )陛(bì )下(xià )奉(fèng )武(wǔ )皇(huáng )帝(dì )开(kāi )拓(tuò )之(zhī )大(dà )业(yè ),守(shǒu )文(wén )皇(huáng )帝(dì )克(kè )终(zhōng )之(zhī )元(yuán )绪(xù ),诚(chéng )宜(yí )思(sī )齐(qí )往(wǎng )古(gǔ )圣(shèng )贤(xián )之(zhī )善(shàn )治(zhì ),总(zǒng )观(guān )季(jì )世(shì )放(fàng )荡(dàng )之(zhī )恶(è )政(zhèng )。所(suǒ )谓(wèi )善(shàn )治(zhì )者(zhě ),务(wù )俭(jiǎn )约(yuē )、重(zhòng )民(mín )力(lì )也(yě );所(suǒ )谓(wèi )恶(è )政(zhèng )者(zhě ),从(cóng )心(xīn )恣(zì )欲(yù ),触(chù )情(qíng )而(ér )发(fā )也(yě )。惟(wéi )陛(bì )下(xià )稽(jī )古(gǔ )世(shì )代(dài )之(zhī )初(chū )所(suǒ )以(yǐ )明(míng )赫(hè ),及(jí )季(jì )世(shì )所(suǒ )以(yǐ )衰(shuāi )弱(ruò )至(zhì )于(yú )泯(mǐn )灭(miè ),近(jìn )览(lǎn )汉(hàn )末(mò )之(zhī )变(biàn ),足(zú )以(yǐ )动(dòng )心(xīn )诫(jiè )惧(jù )矣(yǐ )。曩(nǎng )使(shǐ )桓(huán )、灵(líng )不(bú )废(fèi )高(gāo )祖(zǔ )之(zhī )法(fǎ ),文(wén )、景(jǐng )之(zhī )恭(gōng )俭(jiǎn ),太(tài )祖(zǔ )虽(suī )有(yǒu )神(shén )武(wǔ ),於(yú )何(hé )所(suǒ )施(shī )其(qí )能(néng )邪(xié )?而(ér )陛(bì )下(xià )何(hé )由(yóu )处(chù )斯(sī )尊(zūn )哉(zāi )?今(jīn )吴(wú )、蜀(shǔ )未(wèi )定(dìng ),军(jūn )旅(lǚ )在(zài )外(wài ),愿(yuàn )陛(bì )下(xià )动(dòng )则(zé )三(sān )思(sī ),虑(lǜ )而(ér )后(hòu )行(háng ),重(zhòng )慎(shèn )出(chū )入(rù ),以(yǐ )往(wǎng )鉴(jiàn )来(lái ),言(yán )之(zhī )若(ruò )轻(qīng ),成(chéng )败(bài )甚(shèn )重(zhòng )。顷(qǐng )者(zhě )天(tiān )雨(yǔ ),又(yòu )多(duō )卒(zú )暴(bào ),雷(léi )电(diàn )非(fēi )常(cháng ),至(zhì )杀(shā )鸟(niǎo )雀(què )。天(tiān )地(dì )神(shén )明(míng ),以(yǐ )王(wáng )者(zhě )为(wéi )子(zǐ )也(yě ),政(zhèng )有(yǒu )不(bú )当(dāng ),则(zé )见(jiàn )灾(zāi )谴(qiǎn )。克(kè )己(jǐ )内(nèi )讼(sòng ),圣(shèng )人(rén )所(suǒ )记(jì )。惟(wéi )陛(bì )下(xià )虑(lǜ )患(huàn )无(wú )形(xíng )之(zhī )外(wài ),慎(shèn )萌(méng )纤(xiān )微(wēi )之(zhī )初(chū ),法(fǎ )汉(hàn )孝(xiào )文(wén )出(chū )惠(huì )帝(dì )美(měi )人(rén ),令(lìng )得(dé )自(zì )嫁(jià );顷(qǐng )所(suǒ )调(diào )送(sòng )小(xiǎo )女(nǚ )。远(yuǎn )闻(wén )不(bú )令(lìng ),宜(yí )为(wéi )后(hòu )图(tú )。诸(zhū )所(suǒ )缮(shàn )治(zhì ),务(wù )从(cóng )约(yuē )节(jiē )。书(shū )曰(yuē ):''九(jiǔ )族(zú )既(jì )睦(mù ),协(xié )和(hé )万(wàn )国(guó )。''事(shì )思(sī )厥(jué )宜(yí ),以(yǐ )从(cóng )中(zhōng )道(dào ),精(jīng )心(xīn )计(jì )谋(móu ),省(shěng )息(xī )费(fèi )用(yòng )。吴(wú )、蜀(shǔ )以(yǐ )定(dìng ),尔(ěr )乃(nǎi )上(shàng )安(ān )下(xià )乐(lè ),九(jiǔ )亲(qīn )熙(xī )熙(xī )。如(rú )此(cǐ )以(yǐ )往(wǎng ),祖(zǔ )考(kǎo )心(xīn )欢(huān ),尧(yáo )舜(shùn )其(qí )犹(yóu )病(bìng )诸(zhū )。今(jīn )宜(yí )开(kāi )大(dà )信(xìn )於(yú )天(tiān )下(xià ),以(yǐ )安(ān )众(zhòng )庶(shù ),以(yǐ )示(shì )远(yuǎn )人(rén )。”时(shí )雍(yōng )丘(qiū )王(wáng )植(zhí )怨(yuàn )於(yú )不(bú )齿(chǐ ),藩(fān )国(guó )至(zhì )亲(qīn ),法(fǎ )禁(jìn )峻(jùn )密(mì ),故(gù )阜(fù )又(yòu )陈(chén )九(jiǔ )族(zú )之(zhī )义(yì )焉(yān )。诏(zhào )报(bào )曰(yuē ):“间(jiān )得(dé )密(mì )表(biǎo ),先(xiān )陈(chén )往(wǎng )古(gǔ )明(míng )王(wáng )圣(shèng )主(zhǔ ),以(yǐ )讽(fěng )闇(ān )政(zhèng ),切(qiē )至(zhì )之(zhī )辞(cí ),款(kuǎn )诚(chéng )笃(dǔ )实(shí )。退(tuì )思(sī )补(bǔ )过(guò ),将(jiāng )顺(shùn )匡(kuāng )救(jiù ),备(bèi )至(zhì )悉(xī )矣(yǐ )。览(lǎn )思(sī )苦(kǔ )言(yán ),吾(wú )甚(shèn )嘉(jiā )之(zhī )。”

后(hòu )迁(qiān )少(shǎo )府(fǔ )。是(shì )时(shí )大(dà )司(sī )马(mǎ )曹(cáo )真(zhēn )伐(fá )蜀(shǔ ),遇(yù )雨(yǔ )不(bú )进(jìn )。阜(fù )上(shàng )疏(shū )曰(yuē ):“昔(xī )文(wén )王(wáng )有(yǒu )赤(chì )乌(wū )之(zhī )符(fú ),而(ér )犹(yóu )日(rì )昃(zè )不(bú )暇(xiá )食(shí );武(wǔ )王(wáng )白(bái )鱼(yú )入(rù )舟(zhōu ),君(jūn )臣(chén )变(biàn )色(sè )。而(ér )动(dòng )得(dé )吉(jí )瑞(ruì ),犹(yóu )尚(shàng )忧(yōu )惧(jù ),况(kuàng )有(yǒu )灾(zāi )异(yì )而(ér )不(bú )战(zhàn )竦(sǒng )者(zhě )哉(zāi )?今(jīn )吴(wú )、蜀(shǔ )未(wèi )平(píng ),而(ér )天(tiān )屡(lǚ )降(jiàng )变(biàn ),陛(bì )下(xià )宜(yí )深(shēn )有(yǒu )以(yǐ )专(zhuān )精(jīng )应(yīng )答(dá ),侧(cè )席(xí )而(ér )坐(zuò ),思(sī )示(shì )远(yuǎn )以(yǐ )德(dé ),绥(suí )迩(ěr )以(yǐ )俭(jiǎn )。间(jiān )者(zhě )诸(zhū )军(jūn )始(shǐ )进(jìn ),便(biàn )有(yǒu )天(tiān )雨(yǔ )之(zhī )患(huàn ),稽(jī )阂(hé )山(shān )险(xiǎn ),以(yǐ )积(jī )日(rì )矣(yǐ )。转(zhuǎn )运(yùn )之(zhī )劳(láo ),担(dān )负(fù )之(zhī )苦(kǔ ),所(suǒ )费(fèi )以(yǐ )多(duō ),若(ruò )有(yǒu )不(bú )继(jì ),必(bì )违(wéi )本(běn )图(tú )。传(chuán )曰(yuē ):''见(jiàn )可(kě )而(ér )进(jìn ),知(zhī )难(nán )而(ér )退(tuì ),军(jūn )之(zhī )善(shàn )政(zhèng )也(yě )。''徒(tú )使(shǐ )六(liù )军(jūn )困(kùn )於(yú )山(shān )谷(gǔ )之(zhī )间(jiān ),进(jìn )无(wú )所(suǒ )略(luè ),退(tuì )又(yòu )不(bú )得(dé ),非(fēi )主(zhǔ )兵(bīng )之(zhī )道(dào )也(yě )。武(wǔ )王(wáng )还(hái )师(shī ),殷(yīn )卒(zú )以(yǐ )亡(wáng ),知(zhī )天(tiān )期(qī )也(yě )。今(jīn )年(nián )凶(xiōng )民(mín )饥(jī ),宜(yí )发(fā )明(míng )诏(zhào )损(sǔn )膳(shàn )减(jiǎn )服(fú ),技(jì )巧(qiǎo )珍(zhēn )玩(wán )之(zhī )物(wù ),皆(jiē )可(kě )罢(bà )之(zhī )。昔(xī )邵(shào )信(xìn )臣(chén )为(wéi )少(shǎo )府(fǔ )於(yú )无(wú )事(shì )之(zhī )世(shì ),而(ér )奏(zòu )罢(bà )浮(fú )食(shí );今(jīn )者(zhě )军(jūn )用(yòng )不(bú )足(zú ),益(yì )宜(yí )节(jiē )度(dù )。”帝(dì )即(jí )召(zhào )诸(zhū )军(jūn )还(hái )。

后(hòu )诏(zhào )大(dà )议(yì )政(zhèng )治(zhì )之(zhī )不(bú )便(biàn )於(yú )民(mín )者(zhě ),阜(fù )议(yì )以(yǐ )为(wéi ):“致(zhì )治(zhì )在(zài )於(yú )任(rèn )贤(xián ),兴(xìng )国(guó )在(zài )於(yú )务(wù )农(nóng )。若(ruò )舍(shě )贤(xián )而(ér )任(rèn )所(suǒ )私(sī ),此(cǐ )忘(wàng )治(zhì )之(zhī )甚(shèn )者(zhě )也(yě )。广(guǎng )开(kāi )宫(gōng )馆(guǎn ),高(gāo )为(wéi )台(tái )榭(xiè ),以(yǐ )妨(fáng )民(mín )务(wù ),此(cǐ )害(hài )农(nóng )之(zhī )甚(shèn )者(zhě )也(yě )。百(bǎi )工(gōng )不(bú )敦(dūn )其(qí )器(qì ),而(ér )竞(jìng )作(zuò )奇(qí )巧(qiǎo ),以(yǐ )合(hé )上(shàng )欲(yù ),此(cǐ )伤(shāng )本(běn )之(zhī )甚(shèn )者(zhě )也(yě )。孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):''苛(kē )政(zhèng )甚(shèn )於(yú )猛(měng )虎(hǔ )。''今(jīn )守(shǒu )功(gōng )文(wén )俗(sú )之(zhī )吏(lì ),为(wéi )政(zhèng )不(bú )通(tōng )治(zhì )体(tǐ ),苟(gǒu )好(hǎo )烦(fán )苛(kē ),此(cǐ )乱(luàn )民(mín )之(zhī )甚(shèn )者(zhě )也(yě )。当(dāng )今(jīn )之(zhī )急(jí ),宜(yí )去(qù )四(sì )甚(shèn ),并(bìng )诏(zhào )公(gōng )卿(qīng )郡(jùn )国(guó ),举(jǔ )贤(xián )良(liáng )方(fāng )正(zhèng )敦(dūn )朴(pǔ )之(zhī )士(shì )而(ér )选(xuǎn )用(yòng )之(zhī ),此(cǐ )亦(yì )求(qiú )贤(xián )之(zhī )一(yī )端(duān )也(yě )。

阜(fù )又(yòu )上(shàng )疏(shū )欲(yù )省(shěng )宫(gōng )人(rén )诸(zhū )不(bú )见(jiàn )幸(xìng )者(zhě ),乃(nǎi )召(zhào )御(yù )府(fǔ )吏(lì )问(wèn )后(hòu )宫(gōng )人(rén )数(shù )。吏(lì )守(shǒu )旧(jiù )令(lìng ),对(duì )曰(yuē ):“禁(jìn )密(mì ),不(bú )得(dé )宣(xuān )露(lù )。”阜(fù )怒(nù ),杖(zhàng )吏(lì )一(yī )百(bǎi ),数(shù )之(zhī )曰(yuē ):“国(guó )家(jiā )不(bú )与(yǔ )九(jiǔ )卿(qīng )为(wéi )密(mì ),反(fǎn )与(yǔ )小(xiǎo )吏(lì )为(wéi )密(mì )乎(hū )”帝(dì )闻(wén )而(ér )愈(yù )敬(jìng )惮(dàn )阜(fù )。

帝(dì )爱(ài )女(nǚ )淑(shū ),未(wèi )期(qī )而(ér )夭(yāo ),帝(dì )痛(tòng )之(zhī )甚(shèn ),追(zhuī )封(fēng )平(píng )原(yuán )公(gōng )主(zhǔ ),立(lì )庙(miào )洛(luò )阳(yáng ),葬(zàng )於(yú )南(nán )陵(líng )。将(jiāng )自(zì )临(lín )送(sòng ),阜(fù )上(shàng )疏(shū )曰(yuē ):“文(wén )皇(huáng )帝(dì )、武(wǔ )宣(xuān )皇(huáng )后(hòu )崩(bēng ),陛(bì )下(xià )皆(jiē )不(bú )送(sòng )葬(zàng ),所(suǒ )以(yǐ )重(zhòng )社(shè )稷(jì )、备(bèi )不(bú )虞(yú )也(yě )。何(hé )至(zhì )孩(hái )抱(bào )之(zhī )赤(chì )子(zǐ )而(ér )可(kě )送(sòng )葬(zàng )也(yě )哉(zāi )?”帝(dì )不(bú )从(cóng )。

帝(dì )既(jì )新(xīn )作(zuò )许(xǔ )宫(gōng ),又(yòu )营(yíng )洛(luò )阳(yáng )宫(gōng )殿(diàn )观(guān )阁(gé )。阜(fù )上(shàng )疏(shū )曰(yuē ):“尧(yáo )尚(shàng )茅(máo )茨(cí )而(ér )万(wàn )国(guó )安(ān )其(qí )居(jū ),禹(yǔ )卑(bēi )宫(gōng )室(shì )而(ér )天(tiān )下(xià )乐(lè )其(qí )业(yè );及(jí )至(zhì )殷(yīn )、周(zhōu ),或(huò )堂(táng )崇(chóng )三(sān )尺(chǐ ),度(dù )以(yǐ )九(jiǔ )筵(yàn )耳(ěr )。古(gǔ )之(zhī )圣(shèng )帝(dì )明(míng )王(wáng ),未(wèi )有(yǒu )极(jí )宫(gōng )室(shì )之(zhī )高(gāo )丽(lì )以(yǐ )彫(diāo )弊(bì )百(bǎi )姓(xìng )之(zhī )财(cái )力(lì )者(zhě )也(yě )。桀(jié )作(zuò )璇(xuán )室(shì )、象(xiàng )廊(láng ),纣(zhòu )为(wéi )倾(qīng )宫(gōng )、鹿(lù )台(tái ),以(yǐ )丧(sàng )其(qí )社(shè )稷(jì ),楚(chǔ )灵(líng )以(yǐ )筑(zhù )章(zhāng )华(huá )而(ér )身(shēn )受(shòu )其(qí )祸(huò );秦(qín )始(shǐ )皇(huáng )作(zuò )阿(ā )房(fáng )而(ér )殃(yāng )及(jí )其(qí )子(zǐ ),天(tiān )下(xià )叛(pàn )之(zhī ),二(èr )世(shì )而(ér )灭(miè )。夫(fū )不(bú )度(dù )万(wàn )民(mín )之(zhī )力(lì ),以(yǐ )从(cóng )耳(ěr )目(mù )之(zhī )欲(yù ),未(wèi )有(yǒu )不(bú )亡(wáng )者(zhě )也(yě )。陛(bì )下(xià )当(dāng )以(yǐ )尧(yáo )、舜(shùn )、禹(yǔ )、汤(tāng )、文(wén )、武(wǔ )为(wéi )法(fǎ )则(zé ),夏(xià )桀(jié )、殷(yīn )纣(zhòu )、楚(chǔ )灵(líng )、秦(qín )皇(huáng )为(wéi )深(shēn )诫(jiè )。高(gāo )高(gāo )在(zài )上(shàng ),实(shí )监(jiān )后(hòu )德(dé )。慎(shèn )守(shǒu )天(tiān )位(wèi ),以(yǐ )承(chéng )祖(zǔ )考(kǎo ),巍(wēi )巍(wēi )大(dà )业(yè ),犹(yóu )恐(kǒng )失(shī )之(zhī )。不(bú )夙(sù )夜(yè )敬(jìng )止(zhǐ ),允(yǔn )恭(gōng )恤(xù )民(mín ),而(ér )乃(nǎi )自(zì )暇(xiá )自(zì )逸(yì ),惟(wéi )宫(gōng )台(tái )是(shì )侈(chǐ )是(shì )饰(shì ),必(bì )有(yǒu )颠(diān )覆(fù )危(wēi )亡(wáng )之(zhī )祸(huò )。易(yì )曰(yuē ):''丰(fēng )其(qí )屋(wū ),蔀(bù )其(qí )家(jiā ),闚(kuī )其(qí )户(hù ),阒(qù )其(qí )无(wú )人(rén )。''王(wáng )者(zhě )以(yǐ )天(tiān )下(xià )为(wéi )家(jiā ),言(yán )丰(fēng )屋(wū )之(zhī )祸(huò ),至(zhì )於(yú )家(jiā )无(wú )人(rén )也(yě )。方(fāng )今(jīn )二(èr )虏(lǔ )合(hé )从(cóng ),谋(móu )危(wēi )宗(zōng )庙(miào ),十(shí )万(wàn )之(zhī )军(jūn ),东(dōng )西(xī )奔(bēn )赴(fù ),边(biān )境(jìng )无(wú )一(yī )日(rì )之(zhī )娱(yú )。农(nóng )夫(fū )废(fèi )业(yè ),民(mín )有(yǒu )饥(jī )色(sè )。陛(bì )下(xià )不(bú )以(yǐ )是(shì )为(wéi )忧(yōu ),而(ér )营(yíng )作(zuò )宫(gōng )室(shì ),无(wú )有(yǒu )已(yǐ )时(shí )。使(shǐ )国(guó )亡(wáng )而(ér )臣(chén )可(kě )以(yǐ )独(dú )存(cún ),臣(chén )又(yòu )不(bú )言(yán )也(yě );君(jūn )作(zuò )元(yuán )首(shǒu ),臣(chén )为(wéi )股(gǔ )肱(gōng ),存(cún )亡(wáng )一(yī )体(tǐ ),得(dé )失(shī )同(tóng )之(zhī )。孝(xiào )经(jīng )曰(yuē ):''天(tiān )子(zǐ )有(yǒu )争(zhēng )臣(chén )七(qī )人(rén ),虽(suī )无(wú )道(dào )不(bú )失(shī )其(qí )天(tiān )下(xià )。''臣(chén )虽(suī )驽(nú )怯(qiè ),敢(gǎn )忘(wàng )争(zhēng )臣(chén )之(zhī )义(yì )?言(yán )不(bú )切(qiē )至(zhì ),不(bú )足(zú )以(yǐ )感(gǎn )寤(wù )陛(bì )下(xià )。陛(bì )下(xià )不(bú )察(chá )臣(chén )言(yán ),恐(kǒng )皇(huáng )祖(zǔ )烈(liè )考(kǎo )之(zhī )祚(zuò ),将(jiāng )坠(zhuì )于(yú )地(dì )。使(shǐ )臣(chén )身(shēn )死(sǐ )有(yǒu )补(bǔ )万(wàn )一(yī ),则(zé )死(sǐ )之(zhī )日(rì ),犹(yóu )生(shēng )之(zhī )年(nián )也(yě )。谨(jǐn )叩(kòu )棺(guān )沐(mù )浴(yù ),伏(fú )俟(sì )重(zhòng )诛(zhū )。”奏(zòu )御(yù ),天(tiān )子(zǐ )感(gǎn )其(qí )忠(zhōng )言(yán ),手(shǒu )笔(bǐ )诏(zhào )答(dá )。每(měi )朝(cháo )廷(tíng )会(huì )议(yì ),阜(fù )常(cháng )侃(kǎn )然(rán )以(yǐ )天(tiān )下(xià )为(wéi )己(jǐ )任(rèn )。数(shù )谏(jiàn )争(zhēng ),不(bú )听(tīng ),乃(nǎi )屡(lǚ )乞(qǐ )逊(xùn )位(wèi ),未(wèi )许(xǔ )。会(huì )卒(zú ),家(jiā )无(wú )馀(yú )财(cái )。孙(sūn )豹(bào )嗣(sì )。

高(gāo )堂(táng )隆(lóng )字(zì )升(shēng )平(píng ),泰(tài )山(shān )平(píng )阳(yáng )人(rén ),鲁(lǔ )高(gāo )堂(táng )生(shēng )后(hòu )也(yě )。少(shǎo )为(wéi )诸(zhū )生(shēng ),泰(tài )山(shān )太(tài )守(shǒu )薛(xuē )悌(tì )命(mìng )为(wéi )督(dū )邮(yóu )。郡(jùn )督(dū )军(jūn )与(yǔ )悌(tì )争(zhēng )论(lùn ),名(míng )悌(tì )而(ér )呵(hē )之(zhī )。隆(lóng )按(àn )剑(jiàn )叱(chì )督(dū )军(jūn )曰(yuē ):“昔(xī )鲁(lǔ )定(dìng )见(jiàn )侮(wǔ ),仲(zhòng )尼(ní )历(lì )阶(jiē );赵(zhào )弹(dàn )秦(qín )筝(zhēng ),相(xiàng )如(rú )进(jìn )缶(fǒu )。临(lín )臣(chén )名(míng )君(jūn ),义(yì )之(zhī )所(suǒ )讨(tǎo )也(yě )。”督(dū )军(jūn )失(shī )色(sè ),悌(tì )惊(jīng )起(qǐ )止(zhǐ )之(zhī )。后(hòu )去(qù )吏(lì ),避(bì )地(dì )济(jì )南(nán )。

建(jiàn )安(ān )十(shí )八(bā )年(nián ),太(tài )祖(zǔ )召(zhào )为(wéi )丞(chéng )相(xiàng )军(jūn )议(yì )掾(yuàn ),后(hòu )为(wéi )历(lì )城(chéng )侯(hóu )徽(huī )文(wén )学(xué ),转(zhuǎn )为(wéi )相(xiàng )。徽(huī )遭(zāo )太(tài )祖(zǔ )丧(sàng ),不(bú )哀(āi ),反(fǎn )游(yóu )猎(liè )驰(chí )骋(chěng );隆(lóng )以(yǐ )义(yì )正(zhèng )谏(jiàn ),甚(shèn )得(dé )辅(fǔ )导(dǎo )之(zhī )节(jiē )。黄(huáng )初(chū )中(zhōng ),为(wéi )堂(táng )阳(yáng )长(zhǎng ),以(yǐ )选(xuǎn )为(wéi )平(píng )原(yuán )王(wáng )傅(fù )。王(wáng )即(jí )尊(zūn )位(wèi ),是(shì )为(wéi )明(míng )帝(dì )。以(yǐ )隆(lóng )为(wéi )给(gěi )事(shì )中(zhōng )、博(bó )士(shì )、驸(fù )马(mǎ )都(dōu )尉(wèi )。帝(dì )初(chū )践(jiàn )阼(zuò ),群(qún )臣(chén )或(huò )以(yǐ )为(wéi )宜(yí )飨(xiǎng )会(huì ),隆(lóng )曰(yuē ):“唐(táng )、虞(yú )有(yǒu )遏(è )密(mì )之(zhī )哀(āi ),高(gāo )宗(zōng )有(yǒu )不(bú )言(yán )之(zhī )思(sī ),是(shì )以(yǐ )至(zhì )德(dé )雍(yōng )熙(xī ),光(guāng )于(yú )四(sì )海(hǎi )。”以(yǐ )为(wéi )不(bú )宜(yí )为(wéi )会(huì ),帝(dì )敬(jìng )纳(nà )之(zhī )。迁(qiān )陈(chén )留(liú )太(tài )守(shǒu )。犊(dú )民(mín )酉(yǒu )牧(mù ),年(nián )七(qī )十(shí )馀(yú ),有(yǒu )至(zhì )行(háng ),举(jǔ )为(wéi )计(jì )曹(cáo )掾(yuàn );帝(dì )嘉(jiā )之(zhī ),特(tè )除(chú )郎(láng )中(zhōng )以(yǐ )显(xiǎn )焉(yān )。徵(zhēng )隆(lóng )为(wéi )散(sàn )骑(qí )常(cháng )侍(shì ),赐(cì )爵(jué )关(guān )内(nèi )侯(hóu )。

青(qīng )龙(lóng )中(zhōng ),大(dà )治(zhì )殿(diàn )舍(shě ),西(xī )取(qǔ )长(zhǎng )安(ān )大(dà )钟(zhōng )。隆(lóng )上(shàng )疏(shū )曰(yuē );“昔(xī )周(zhōu )景(jǐng )王(wáng )不(bú )仪(yí )刑(xíng )文(wén )、武(wǔ )之(zhī )明(míng )德(dé ),忽(hū )公(gōng )旦(dàn )之(zhī )圣(shèng )制(zhì ),既(jì )铸(zhù )大(dà )钱(qián ),又(yòu )作(zuò )大(dà )钟(zhōng ),单(dān )穆(mù )公(gōng )谏(jiàn )而(ér )弗(fú )听(tīng ),泠(líng )州(zhōu )鸠(jiū )对(duì )而(ér )弗(fú )从(cóng ),遂(suí )迷(mí )不(bú )反(fǎn ),周(zhōu )德(dé )以(yǐ )衰(shuāi ),良(liáng )史(shǐ )记(jì )焉(yān ),以(yǐ )为(wéi )永(yǒng )鉴(jiàn )。然(rán )今(jīn )之(zhī )小(xiǎo )人(rén ),好(hǎo )说(shuō )秦(qín )、汉(hàn )之(zhī )奢(shē )靡(mí )以(yǐ )荡(dàng )圣(shèng )心(xīn ),求(qiú )取(qǔ )亡(wáng )国(guó )不(bú )度(dù )之(zhī )器(qì ),劳(láo )役(yì )费(fèi )损(sǔn ),以(yǐ )伤(shāng )德(dé )政(zhèng ),非(fēi )所(suǒ )以(yǐ )兴(xìng )礼(lǐ )乐(lè )之(zhī )和(hé ),保(bǎo )神(shén )明(míng )之(zhī )休(xiū )也(yě )。”是(shì )日(rì ),帝(dì )幸(xìng )上(shàng )方(fāng ),隆(lóng )与(yǔ )卞(biàn )兰(lán )从(cóng )。帝(dì )以(yǐ )隆(lóng )表(biǎo )授(shòu )兰(lán ),使(shǐ )难(nán )隆(lóng )曰(yuē ):“兴(xìng )衰(shuāi )在(zài )政(zhèng ),乐(lè )何(hé )为(wéi )也(yě )?化(huà )之(zhī )不(bú )明(míng ),岂(qǐ )钟(zhōng )之(zhī )罪(zuì )?”隆(lóng )曰(yuē ):“夫(fū )礼(lǐ )乐(lè )者(zhě ),为(wéi )治(zhì )之(zhī )大(dà )本(běn )也(yě )。故(gù )箫(xiāo )韶(sháo )九(jiǔ )成(chéng ),凤(fèng )皇(huáng )来(lái )仪(yí ),雷(léi )鼓(gǔ )六(liù )变(biàn ),天(tiān )神(shén )以(yǐ )降(jiàng ),政(zhèng )是(shì )以(yǐ )平(píng ),刑(xíng )是(shì )以(yǐ )错(cuò ),和(hé )之(zhī )至(zhì )也(yě )。新(xīn )声(shēng )发(fā )响(xiǎng ),商(shāng )辛(xīn )以(yǐ )陨(yǔn ),大(dà )钟(zhōng )既(jì )铸(zhù ),周(zhōu )景(jǐng )以(yǐ )弊(bì ),存(cún )亡(wáng )之(zhī )机(jī ),恒(héng )由(yóu )斯(sī )作(zuò ),安(ān )在(zài )废(fèi )兴(xìng )之(zhī )不(bú )阶(jiē )也(yě )?君(jūn )举(jǔ )必(bì )书(shū ),古(gǔ )之(zhī )道(dào )也(yě ),作(zuò )而(ér )不(bú )法(fǎ ),何(hé )以(yǐ )示(shì )后(hòu )?圣(shèng )王(wáng )乐(lè )闻(wén )其(qí )阙(què ),故(gù )有(yǒu )箴(zhēn )规(guī )之(zhī )道(dào );忠(zhōng )臣(chén )愿(yuàn )竭(jié )其(qí )节(jiē ),故(gù )有(yǒu )匪(fěi )躬(gōng )之(zhī )义(yì )也(yě )。”帝(dì )称(chēng )善(shàn )。

迁(qiān )侍(shì )中(zhōng ),犹(yóu )领(lǐng )太(tài )史(shǐ )令(lìng )。崇(chóng )华(huá )殿(diàn )灾(zāi ),诏(zhào )问(wèn )隆(lóng ):“此(cǐ )何(hé )咎(jiù )?於(yú )礼(lǐ ),宁(níng )有(yǒu )祈(qí )禳(ráng )之(zhī )义(yì )乎(hū )?”隆(lóng )对(duì )曰(yuē ):“夫(fū )灾(zāi )变(biàn )之(zhī )发(fā ),皆(jiē )所(suǒ )以(yǐ )明(míng )教(jiāo )诫(jiè )也(yě ),惟(wéi )率(lǜ )礼(lǐ )脩(yǒu )德(dé ),可(kě )以(yǐ )胜(shèng )之(zhī )。易(yì )传(chuán )曰(yuē ):''上(shàng )不(bú )俭(jiǎn ),下(xià )不(bú )节(jiē ),孽(niè )火(huǒ )烧(shāo )其(qí )室(shì )。''又(yòu )曰(yuē ):''君(jūn )高(gāo )其(qí )台(tái ),天(tiān )火(huǒ )为(wéi )灾(zāi )。''此(cǐ )人(rén )君(jūn )苟(gǒu )饰(shì )宫(gōng )室(shì ),不(bú )知(zhī )百(bǎi )姓(xìng )空(kōng )竭(jié ),故(gù )天(tiān )应(yīng )之(zhī )以(yǐ )旱(hàn ),火(huǒ )从(cóng )高(gāo )殿(diàn )起(qǐ )也(yě )。上(shàng )天(tiān )降(jiàng )鉴(jiàn ),故(gù )谴(qiǎn )告(gào )陛(bì )下(xià );陛(bì )下(xià )宜(yí )增(zēng )崇(chóng )人(rén )道(dào ),以(yǐ )答(dá )天(tiān )意(yì )。昔(xī )太(tài )戊(wù )有(yǒu )桑(sāng )谷(gǔ )生(shēng )於(yú )朝(cháo ),武(wǔ )丁(dīng )有(yǒu )雊(gòu )雉(zhì )登(dēng )於(yú )鼎(dǐng ),皆(jiē )闻(wén )灾(zāi )恐(kǒng )惧(jù ),侧(cè )身(shēn )脩(yǒu )德(dé ),三(sān )年(nián )之(zhī )后(hòu ),远(yuǎn )夷(yí )朝(cháo )贡(gòng ),故(gù )号(hào )曰(yuē )中(zhōng )宗(zōng )、高(gāo )宗(zōng )。此(cǐ )则(zé )前(qián )代(dài )之(zhī )明(míng )鉴(jiàn )也(yě )。今(jīn )案(àn )旧(jiù )占(zhàn ),灾(zāi )火(huǒ )之(zhī )发(fā ),皆(jiē )以(yǐ )台(tái )榭(xiè )宫(gōng )室(shì )为(wéi )诫(jiè )。然(rán )今(jīn )宫(gōng )室(shì )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )充(chōng )广(guǎng )者(zhě ),实(shí )由(yóu )宫(gōng )人(rén )猥(wěi )多(duō )之(zhī )故(gù )。宜(yí )简(jiǎn )择(zé )留(liú )其(qí )淑(shū )懿(yì ),如(rú )周(zhōu )之(zhī )制(zhì ),罢(bà )省(shěng )其(qí )馀(yú )。此(cǐ )则(zé )祖(zǔ )己(jǐ )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )训(xùn )高(gāo )宗(zōng ),高(gāo )宗(zōng )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )享(xiǎng )远(yuǎn )号(hào )也(yě )。”诏(zhào )问(wèn )隆(lóng ):“吾(wú )闻(wén )汉(hàn )武(wǔ )帝(dì )时(shí ),柏(bǎi )梁(liáng )灾(zāi ),而(ér )大(dà )起(qǐ )宫(gōng )殿(diàn )以(yǐ )厌(yàn )之(zhī ),其(qí )义(yì )云(yún )何(hé )?”隆(lóng )对(duì )曰(yuē ):“臣(chén )闻(wén )西(xī )京(jīng )柏(bǎi )梁(liáng )既(jì )灾(zāi ),越(yuè )巫(wū )陈(chén )方(fāng ),建(jiàn )章(zhāng )是(shì )经(jīng ),以(yǐ )厌(yàn )火(huǒ )祥(xiáng );乃(nǎi )夷(yí )越(yuè )之(zhī )巫(wū )所(suǒ )为(wéi ),非(fēi )圣(shèng )贤(xián )之(zhī )明(míng )训(xùn )也(yě )。五(wǔ )行(háng )志(zhì )曰(yuē ):''柏(bǎi )梁(liáng )灾(zāi ),其(qí )后(hòu )有(yǒu )江(jiāng )充(chōng )巫(wū )蛊(gǔ )卫(wèi )太(tài )子(zǐ )事(shì )。''如(rú )志(zhì )之(zhī )言(yán ),越(yuè )巫(wū )建(jiàn )章(zhāng )无(wú )所(suǒ )厌(yàn )也(yě )。孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):''灾(zāi )者(zhě )脩(yǒu )类(lèi )应(yīng )行(háng ),精(jīng )祲(jìn )相(xiàng )感(gǎn ),以(yǐ )戒(jiè )人(rén )君(jūn )。''是(shì )以(yǐ )圣(shèng )主(zhǔ )睹(dǔ )灾(zāi )责(zé )躬(gōng ),退(tuì )而(ér )脩(yǒu )德(dé ),以(yǐ )消(xiāo )复(fù )之(zhī )。今(jīn )宜(yí )罢(bà )散(sàn )民(mín )役(yì )。宫(gōng )室(shì )之(zhī )制(zhì ),务(wù )从(cóng )约(yuē )节(jiē ),内(nèi )足(zú )以(yǐ )待(dài )风(fēng )雨(yǔ ),外(wài )足(zú )以(yǐ )讲(jiǎng )礼(lǐ )仪(yí )。清(qīng )埽(sào )所(suǒ )灾(zāi )之(zhī )处(chù ),不(bú )敢(gǎn )於(yú )此(cǐ )有(yǒu )所(suǒ )立(lì )作(zuò ),莆(pú )、嘉(jiā )禾(hé )必(bì )生(shēng )此(cǐ )地(dì ),以(yǐ )报(bào )陛(bì )下(xià )虔(qián )恭(gōng )之(zhī )德(dé )。岂(qǐ )可(kě )疲(pí )民(mín )之(zhī )力(lì ),竭(jié )民(mín )之(zhī )财(cái )!实(shí )非(fēi )所(suǒ )以(yǐ )致(zhì )符(fú )瑞(ruì )而(ér )怀(huái )远(yuǎn )人(rén )也(yě )。”帝(dì )遂(suí )复(fù )崇(chóng )华(huá )殿(diàn ),时(shí )郡(jùn )国(guó )有(yǒu )九(jiǔ )龙(lóng )见(jiàn ),故(gù )改(gǎi )曰(yuē )九(jiǔ )龙(lóng )殿(diàn )。

陵(líng )霄(xiāo )阙(què )始(shǐ )构(gòu ),有(yǒu )鹊(què )巢(cháo )其(qí )上(shàng ),帝(dì )以(yǐ )问(wèn )隆(lóng ),对(duì )曰(yuē ):“诗(shī )云(yún )''维(wéi )鹊(què )有(yǒu )巢(cháo ),维(wéi )鸠(jiū )居(jū )之(zhī )''。今(jīn )兴(xìng )宫(gōng )室(shì ),起(qǐ )陵(líng )霄(xiāo )阙(què ),而(ér )鹊(què )巢(cháo )之(zhī ),此(cǐ )宫(gōng )室(shì )未(wèi )成(chéng )身(shēn )不(bú )得(dé )居(jū )之(zhī )象(xiàng )也(yě )。天(tiān )意(yì )若(ruò )曰(yuē ),宫(gōng )室(shì )未(wèi )成(chéng ),将(jiāng )有(yǒu )他(tā )姓(xìng )制(zhì )御(yù )之(zhī ),斯(sī )乃(nǎi )上(shàng )天(tiān )之(zhī )戒(jiè )也(yě )。夫(fū )天(tiān )道(dào )无(wú )亲(qīn ),惟(wéi )与(yǔ )善(shàn )人(rén ),不(bú )可(kě )不(bú )深(shēn )防(fáng ),不(bú )可(kě )不(bú )深(shēn )虑(lǜ )。夏(xià )、商(shāng )之(zhī )季(jì ),皆(jiē )继(jì )体(tǐ )也(yě ),不(bú )钦(qīn )承(chéng )上(shàng )天(tiān )之(zhī )明(míng )命(mìng ),惟(wéi )谗(chán )谄(chǎn )是(shì )从(cóng ),废(fèi )德(dé )適(shì )欲(yù ),故(gù )其(qí )亡(wáng )也(yě )忽(hū )焉(yān )。太(tài )戊(wù )、武(wǔ )丁(dīng ),睹(dǔ )灾(zāi )竦(sǒng )惧(jù ),祗(zhī )承(chéng )天(tiān )戒(jiè ),故(gù )其(qí )兴(xìng )也(yě )勃(bó )焉(yān )。今(jīn )若(ruò )休(xiū )罢(bà )百(bǎi )役(yì ),俭(jiǎn )以(yǐ )足(zú )用(yòng ),增(zēng )崇(chóng )德(dé )政(zhèng ),动(dòng )遵(zūn )帝(dì )则(zé ),除(chú )普(pǔ )天(tiān )之(zhī )所(suǒ )患(huàn ),兴(xìng )兆(zhào )民(mín )之(zhī )所(suǒ )利(lì ),三(sān )王(wáng )可(kě )四(sì ),五(wǔ )帝(dì )可(kě )六(liù ),岂(qǐ )惟(wéi )殷(yīn )宗(zōng )转(zhuǎn )祸(huò )为(wéi )福(fú )而(ér )已(yǐ )哉(zāi )!臣(chén )备(bèi )腹(fù )心(xīn ),苟(gǒu )可(kě )以(yǐ )繁(fán )祉(zhǐ )圣(shèng )躬(gōng ),安(ān )存(cún )社(shè )稷(jì ),臣(chén )虽(suī )灰(huī )身(shēn )破(pò )族(zú ),犹(yóu )生(shēng )之(zhī )年(nián )也(yě )。岂(qǐ )惮(dàn )忤(wǔ )逆(nì )之(zhī )灾(zāi ),而(ér )令(lìng )陛(bì )下(xià )不(bú )闻(wén )至(zhì )言(yán )乎(hū )?”於(yú )是(shì )帝(dì )改(gǎi )容(róng )动(dòng )色(sè )。

是(shì )岁(suì ),有(yǒu )星(xīng )孛(bó )于(yú )大(dà )辰(chén )。隆(lóng )上(shàng )疏(shū )曰(yuē ):“凡(fán )帝(dì )王(wáng )徙(xǐ )都(dōu )立(lì )邑(yì ),皆(jiē )先(xiān )定(dìng )天(tiān )地(dì )社(shè )稷(jì )之(zhī )位(wèi ),敬(jìng )恭(gōng )以(yǐ )奉(fèng )之(zhī )。将(jiāng )营(yíng )宫(gōng )室(shì ),则(zé )宗(zōng )庙(miào )为(wéi )先(xiān ),厩(jiù )库(kù )为(wéi )次(cì ),居(jū )室(shì )为(wéi )后(hòu )。今(jīn )圜(huán )丘(qiū )、方(fāng )泽(zé )、南(nán )北(běi )郊(jiāo )、明(míng )堂(táng )、社(shè )稷(jì ),神(shén )位(wèi )未(wèi )定(dìng ),宗(zōng )庙(miào )之(zhī )制(zhì )又(yòu )未(wèi )如(rú )礼(lǐ ),而(ér )崇(chóng )饰(shì )居(jū )室(shì ),士(shì )民(mín )失(shī )业(yè )。外(wài )人(rén )咸(xián )云(yún )宫(gōng )人(rén )之(zhī )用(yòng ),与(yǔ )兴(xìng )戎(róng )军(jūn )国(guó )之(zhī )费(fèi ),所(suǒ )尽(jìn )略(luè )齐(qí )。民(mín )不(bú )堪(kān )命(mìng ),皆(jiē )有(yǒu )怨(yuàn )怒(nù )。书(shū )曰(yuē )''天(tiān )聪(cōng )明(míng )自(zì )我(wǒ )民(mín )聪(cōng )明(míng ),天(tiān )明(míng )畏(wèi )自(zì )我(wǒ )民(mín )明(míng )威(wēi )'',舆(yú )人(rén )作(zuò )颂(sòng ),则(zé )向(xiàng )以(yǐ )五(wǔ )福(fú ),民(mín )怒(nù )吁(yù )嗟(jiē ),则(zé )威(wēi )以(yǐ )六(liù )极(jí ),言(yán )天(tiān )之(zhī )赏(shǎng )罚(fá ),随(suí )民(mín )言(yán ),顺(shùn )民(mín )心(xīn )也(yě )。是(shì )以(yǐ )临(lín )政(zhèng )务(wù )在(zài )安(ān )民(mín )为(wéi )先(xiān ),然(rán )后(hòu )稽(jī )古(gǔ )之(zhī )化(huà ),格(gé )于(yú )上(shàng )下(xià ),自(zì )古(gǔ )及(jí )今(jīn ),未(wèi )尝(cháng )不(bú )然(rán )也(yě )。夫(fū )采(cǎi )椽(chuán )卑(bēi )宫(gōng ),唐(táng )、虞(yú )、大(dà )禹(yǔ )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )垂(chuí )皇(huáng )风(fēng )也(yě );玉(yù )台(tái )琼(qióng )室(shì ),夏(xià )癸(guǐ )、商(shāng )辛(xīn )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )犯(fàn )昊(hào )天(tiān )也(yě )。今(jīn )之(zhī )宫(gōng )室(shì ),实(shí )违(wéi )礼(lǐ )度(dù ),乃(nǎi )更(gèng )建(jiàn )立(lì )九(jiǔ )龙(lóng ),华(huá )饰(shì )过(guò )前(qián )。天(tiān )彗(huì )章(zhāng )灼(zhuó ),始(shǐ )起(qǐ )於(yú )房(fáng )心(xīn ),犯(fàn )帝(dì )坐(zuò )而(ér )干(gàn )紫(zǐ )微(wēi ),此(cǐ )乃(nǎi )皇(huáng )天(tiān )子(zǐ )爱(ài )陛(bì )下(xià ),是(shì )以(yǐ )发(fā )教(jiāo )戒(jiè )之(zhī )象(xiàng ),始(shǐ )卒(zú )皆(jiē )於(yú )尊(zūn )位(wèi ),殷(yīn )勤(qín )郑(zhèng )重(zhòng ),欲(yù )必(bì )觉(jiào )寤(wù )陛(bì )下(xià );斯(sī )乃(nǎi )慈(cí )父(fù )恳(kěn )切(qiē )之(zhī )训(xùn ),宜(yí )崇(chóng )孝(xiào )子(zǐ )祗(zhī )耸(sǒng )之(zhī )礼(lǐ ),以(yǐ )率(lǜ )先(xiān )先(xiān )下(xià ),以(yǐ )昭(zhāo )示(shì )后(hòu )昆(kūn ),不(bú )宜(yí )有(yǒu )忽(hū ),以(yǐ )重(zhòng )天(tiān )怒(nù )。”

时(shí )军(jūn )国(guó )多(duō )事(shì ),用(yòng )法(fǎ )深(shēn )重(zhòng )。隆(lóng )上(shàng )疏(shū )曰(yuē ):“夫(fū )拓(tuò )迹(jì )垂(chuí )统(tǒng ),必(bì )俟(sì )圣(shèng )明(míng ),辅(fǔ )世(shì )匡(kuāng )治(zhì ),亦(yì )须(xū )良(liáng )佐(zuǒ ),用(yòng )能(néng )庶(shù )绩(jì )其(qí )凝(níng )而(ér )品(pǐn )物(wù )康(kāng )乂(ài )也(yě )。夫(fū )移(yí )风(fēng )易(yì )俗(sú ),宣(xuān )明(míng )道(dào )化(huà ),使(shǐ )四(sì )表(biǎo )同(tóng )风(fēng ),回(huí )首(shǒu )面(miàn )内(nèi ),德(dé )教(jiāo )光(guāng )熙(xī ),九(jiǔ )服(fú )慕(mù )义(yì ),固(gù )非(fēi )俗(sú )吏(lì )之(zhī )所(suǒ )能(néng )也(yě )。今(jīn )有(yǒu )司(sī )务(wù )纠(jiū )刑(xíng )书(shū ),不(bú )本(běn )大(dà )道(dào ),是(shì )以(yǐ )刑(xíng )用(yòng )而(ér )不(bú )措(cuò ),俗(sú )弊(bì )而(ér )不(bú )敦(dūn )。宜(yí )崇(chóng )礼(lǐ )乐(lè ),班(bān )叙(xù )明(míng )堂(táng ),修(xiū )三(sān )雍(yōng )、大(dà )射(shè )、养(yǎng )老(lǎo ),营(yíng )建(jiàn )郊(jiāo )庙(miào ),尊(zūn )儒(rú )士(shì ),举(jǔ )逸(yì )民(mín ),表(biǎo )章(zhāng )制(zhì )度(dù ),改(gǎi )正(zhèng )朔(shuò ),易(yì )服(fú )色(sè ),布(bù )恺(kǎi )悌(tì ),尚(shàng )俭(jiǎn )素(sù ),然(rán )后(hòu )备(bèi )礼(lǐ )封(fēng )禅(chán ),归(guī )功(gōng )天(tiān )地(dì ),使(shǐ )雅(yǎ )颂(sòng )之(zhī )声(shēng )盈(yíng )于(yú )六(liù )合(hé ),缉(jī )熙(xī )之(zhī )化(huà )混(hún )于(yú )后(hòu )嗣(sì )。斯(sī )盖(gài )至(zhì )治(zhì )之(zhī )美(měi )事(shì ),不(bú )朽(xiǔ )之(zhī )贵(guì )业(yè )也(yě )。然(rán )九(jiǔ )域(yù )之(zhī )内(nèi ),可(kě )揖(yī )让(ràng )而(ér )治(zhì ),尚(shàng )何(hé )忧(yōu )哉(zāi )!不(bú )正(zhèng )其(qí )本(běn )而(ér )救(jiù )其(qí )末(mò ),譬(pì )犹(yóu )棼(fén )丝(sī ),非(fēi )政(zhèng )理(lǐ )也(yě )。可(kě )命(mìng )群(qún )公(gōng )卿(qīng )士(shì )通(tōng )儒(rú ),造(zào )具(jù )其(qí )事(shì ),以(yǐ )为(wéi )典(diǎn )式(shì )。”隆(lóng )又(yòu )以(yǐ )为(wéi )改(gǎi )正(zhèng )朔(shuò ),易(yì )服(fú )色(sè ),殊(shū )徽(huī )号(hào ),异(yì )器(qì )械(xiè ),自(zì )古(gǔ )帝(dì )王(wáng )所(suǒ )以(yǐ )神(shén )明(míng )其(qí )政(zhèng ),变(biàn )民(mín )耳(ěr )目(mù ),故(gù )三(sān )春(chūn )称(chēng )王(wáng ),明(míng )三(sān )统(tǒng )也(yě )。於(yú )是(shì )敷(fū )演(yǎn )旧(jiù )章(zhāng ),奏(zòu )而(ér )改(gǎi )焉(yān )。帝(dì )从(cóng )其(qí )议(yì ),改(gǎi )青(qīng )龙(lóng )五(wǔ )年(nián )春(chūn )三(sān )月(yuè )为(wéi )景(jǐng )初(chū )元(yuán )年(nián )孟(mèng )夏(xià )四(sì )月(yuè ),服(fú )色(sè )尚(shàng )黄(huáng ),牺(xī )牲(shēng )用(yòng )白(bái ),从(cóng )地(dì )正(zhèng )也(yě )。

迁(qiān )光(guāng )禄(lù )勋(xūn )。帝(dì )愈(yù )增(zēng )崇(chóng )宫(gōng )殿(diàn ),彫(diāo )饰(shì )观(guān )阁(gé ),凿(záo )太(tài )行(háng )之(zhī )石(shí )英(yīng ),采(cǎi )谷(gǔ )城(chéng )之(zhī )文(wén )石(shí ),起(qǐ )景(jǐng )阳(yáng )山(shān )於(yú )芳(fāng )林(lín )之(zhī )园(yuán ),建(jiàn )昭(zhāo )阳(yáng )殿(diàn )於(yú )太(tài )极(jí )之(zhī )北(běi ),铸(zhù )作(zuò )黄(huáng )龙(lóng )凤(fèng )皇(huáng )奇(qí )伟(wěi )之(zhī )兽(shòu ),饰(shì )金(jīn )墉(yōng )、陵(líng )云(yún )台(tái )、陵(líng )霄(xiāo )阙(què )。百(bǎi )役(yì )繁(fán )兴(xìng ),作(zuò )者(zhě )万(wàn )数(shù ),公(gōng )卿(qīng )以(yǐ )下(xià )至(zhì )于(yú )学(xué )生(shēng ),莫(mò )不(bú )展(zhǎn )力(lì ),帝(dì )乃(nǎi )躬(gōng )自(zì )掘(jué )土(tǔ )以(yǐ )率(lǜ )之(zhī )。而(ér )辽(liáo )东(dōng )不(bú )朝(cháo )。悼(dào )皇(huáng )后(hòu )崩(bēng )。天(tiān )作(zuò )淫(yín )雨(yǔ ),冀(jì )州(zhōu )水(shuǐ )出(chū ),漂(piāo )没(méi )民(mín )物(wù )。隆(lóng )上(shàng )疏(shū )切(qiē )谏(jiàn )曰(yuē ):

盖(gài )“天(tiān )地(dì )之(zhī )大(dà )德(dé )曰(yuē )生(shēng ),圣(shèng )人(rén )之(zhī )大(dà )宝(bǎo )曰(yuē )位(wèi );何(hé )以(yǐ )守(shǒu )位(wèi )?曰(yuē )仁(rén );何(hé )以(yǐ )聚(jù )人(rén )?曰(yuē )财(cái )”。然(rán )则(zé )士(shì )民(mín )者(zhě ),乃(nǎi )国(guó )家(jiā )之(zhī )镇(zhèn )也(yě );谷(gǔ )帛(bó )者(zhě ),乃(nǎi )士(shì )民(mín )之(zhī )命(mìng )也(yě )。谷(gǔ )帛(bó )非(fēi )造(zào )化(huà )不(bú )育(yù ),非(fēi )人(rén )力(lì )不(bú )成(chéng )。是(shì )以(yǐ )帝(dì )耕(gēng )以(yǐ )劝(quàn )农(nóng ),后(hòu )桑(sāng )以(yǐ )成(chéng )服(fú ),所(suǒ )以(yǐ )昭(zhāo )事(shì )上(shàng )帝(dì ),告(gào )虔(qián )报(bào )施(shī )也(yě )。昔(xī )在(zài )伊(yī )唐(táng ),世(shì )值(zhí )阳(yáng )九(jiǔ )厄(è )运(yùn )之(zhī )会(huì ),洪(hóng )水(shuǐ )滔(tāo )天(tiān ),使(shǐ )鲧(gǔn )治(zhì )之(zhī ),绩(jì )用(yòng )不(bú )成(chéng ),乃(nǎi )举(jǔ )文(wén )命(mìng ),随(suí )山(shān )刊(kān )木(mù ),前(qián )后(hòu )历(lì )年(nián )二(èr )十(shí )二(èr )载(zǎi )。灾(zāi )眚(shěng )之(zhī )甚(shèn ),莫(mò )过(guò )於(yú )彼(bǐ ),力(lì )役(yì )之(zhī )兴(xìng ),莫(mò )久(jiǔ )於(yú )此(cǐ )。尧(yáo )、舜(shùn )君(jūn )臣(chén ),南(nán )面(miàn )而(ér )已(yǐ )。禹(yǔ )敷(fū )九(jiǔ )州(zhōu ),庶(shù )士(shì )庸(yōng )勋(xūn ),各(gè )有(yǒu )等(děng )差(chà ),君(jūn )子(zǐ )小(xiǎo )人(rén ),物(wù )有(yǒu )服(fú )章(zhāng )。今(jīn )无(wú )若(ruò )时(shí )之(zhī )急(jí ),而(ér )使(shǐ )公(gōng )卿(qīng )大(dà )夫(fū )并(bìng )与(yǔ )厮(sī )徒(tú )共(gòng )供(gòng )事(shì )役(yì ),闻(wén )之(zhī )四(sì )夷(yí ),非(fēi )嘉(jiā )声(shēng )也(yě ),垂(chuí )之(zhī )竹(zhú )帛(bó ),非(fēi )令(lìng )名(míng )也(yě )。是(shì )以(yǐ )有(yǒu )国(guó )有(yǒu )家(jiā )者(zhě ),近(jìn )取(qǔ )诸(zhū )身(shēn ),远(yuǎn )取(qǔ )诸(zhū )物(wù ),妪(yù )煦(xù )养(yǎng )育(yù ),故(gù )称(chēng )“恺(kǎi )悌(tì )君(jūn )子(zǐ ),民(mín )之(zhī )父(fù )母(mǔ )”。今(jīn )上(shàng )下(xià )劳(láo )役(yì ),疾(jí )病(bìng )凶(xiōng )荒(huāng ),耕(gēng )稼(jià )者(zhě )寡(guǎ ),饥(jī )馑(jǐn )荐(jiàn )臻(zhēn ),无(wú )以(yǐ )卒(zú )岁(suì );宜(yí )加(jiā )愍(mǐn )恤(xù ),以(yǐ )救(jiù )其(qí )困(kùn )。

臣(chén )观(guān )在(zài )昔(xī )书(shū )籍(jí )所(suǒ )载(zǎi ),天(tiān )人(rén )之(zhī )际(jì ),未(wèi )有(yǒu )不(bú )应(yīng )也(yě )。是(shì )以(yǐ )古(gǔ )先(xiān )哲(zhé )王(wáng ),畏(wèi )上(shàng )天(tiān )之(zhī )明(míng )命(mìng ),循(xún )阴(yīn )阳(yáng )之(zhī )逆(nì )顺(shùn ),矜(jīn )矜(jīn )业(yè )业(yè ),惟(wéi )恐(kǒng )有(yǒu )违(wéi )。然(rán )后(hòu )治(zhì )道(dào )用(yòng )兴(xìng ),德(dé )与(yǔ )神(shén )符(fú ),灾(zāi )异(yì )既(jì )发(fā ),惧(jù )而(ér )脩(yǒu )政(zhèng ),未(wèi )有(yǒu )不(bú )延(yán )期(qī )流(liú )祚(zuò )者(zhě )也(yě )。爰(yuán )及(jí )末(mò )叶(yè ),闇(ān )君(jūn )荒(huāng )主(zhǔ ),不(bú )崇(chóng )先(xiān )王(wáng )之(zhī )令(lìng )轨(guǐ ),不(bú )纳(nà )正(zhèng )士(shì )之(zhī )直(zhí )言(yán ),以(yǐ )遂(suí )其(qí )情(qíng )志(zhì ),恬(tián )忽(hū )变(biàn )戒(jiè ),未(wèi )有(yǒu )不(bú )寻(xún )践(jiàn )祸(huò )难(nán ),至(zhì )於(yú )颠(diān )覆(fù )者(zhě )也(yě )。

天(tiān )道(dào )既(jì )著(zhe ),请(qǐng )以(yǐ )人(rén )道(dào )论(lùn )之(zhī )。夫(fū )六(liù )情(qíng )五(wǔ )性(xìng ),同(tóng )在(zài )於(yú )人(rén ),嗜(shì )欲(yù )廉(lián )贞(zhēn ),各(gè )居(jū )其(qí )一(yī )。及(jí )其(qí )动(dòng )也(yě ),交(jiāo )争(zhēng )于(yú )心(xīn )。欲(yù )强(qiáng )质(zhì )弱(ruò ),则(zé )纵(zòng )滥(làn )不(bú )禁(jìn );精(jīng )诚(chéng )不(bú )制(zhì ),则(zé )放(fàng )溢(yì )无(wú )极(jí )。夫(fū )情(qíng )之(zhī )所(suǒ )在(zài ),非(fēi )好(hǎo )则(zé )美(měi ),而(ér )美(měi )好(hǎo )之(zhī )集(jí ),非(fēi )人(rén )力(lì )不(bú )成(chéng ),非(fēi )谷(gǔ )帛(bó )不(bú )立(lì )。情(qíng )苟(gǒu )无(wú )极(jí ),则(zé )人(rén )不(bú )堪(kān )其(qí )劳(láo ),物(wù )不(bú )充(chōng )其(qí )求(qiú )。劳(láo )求(qiú )并(bìng )至(zhì ),将(jiāng )起(qǐ )祸(huò )乱(luàn )。故(gù )不(bú )割(gē )情(qíng ),无(wú )以(yǐ )相(xiàng )供(gòng )。仲(zhòng )尼(ní )云(yún ):“人(rén )无(wú )远(yuǎn )虑(lǜ ),必(bì )有(yǒu )近(jìn )忧(yōu )。”由(yóu )此(cǐ )观(guān )之(zhī ),礼(lǐ )义(yì )之(zhī )制(zhì ),非(fēi )苟(gǒu )拘(jū )分(fèn ),将(jiāng )以(yǐ )远(yuǎn )害(hài )而(ér )兴(xìng )治(zhì )也(yě )。

今(jīn )吴(wú )、蜀(shǔ )二(èr )贼(zéi ),非(fēi )徒(tú )白(bái )地(dì )小(xiǎo )虏(lǔ )、聚(jù )邑(yì )之(zhī )寇(kòu ),乃(nǎi )据(jù )险(xiǎn )乘(chéng )流(liú ),跨(kuà )有(yǒu )士(shì )众(zhòng ),僣(tiě )号(hào )称(chēng )帝(dì ),欲(yù )与(yǔ )中(zhōng )国(guó )争(zhēng )衡(héng )。今(jīn )若(ruò )有(yǒu )人(rén )来(lái )告(gào ),权(quán )、禅(chán )并(bìng )脩(yǒu )德(dé )政(zhèng ),复(fù )履(lǚ )清(qīng )俭(jiǎn ),轻(qīng )省(shěng )租(zū )赋(fù ),不(bú )治(zhì )玩(wán )好(hǎo ),动(dòng )咨(zī )耆(qí )贤(xián ),事(shì )遵(zūn )礼(lǐ )度(dù )。陛(bì )下(xià )闻(wén )之(zhī ),岂(qǐ )不(bú )惕(tì )然(rán )恶(è )其(qí )如(rú )此(cǐ ),以(yǐ )为(wéi )难(nán )卒(zú )讨(tǎo )灭(miè ),而(ér )为(wéi )国(guó )忧(yōu )乎(hū )?若(ruò )使(shǐ )告(gào )者(zhě )曰(yuē ),彼(bǐ )二(èr )贼(zéi )并(bìng )为(wéi )无(wú )道(dào ),崇(chóng )侈(chǐ )无(wú )度(dù ),役(yì )其(qí )士(shì )民(mín ),重(zhòng )其(qí )徵(zhēng )赋(fù ),下(xià )不(bú )堪(kān )命(mìng ),吁(yù )嗟(jiē )日(rì )甚(shèn )。陛(bì )下(xià )闻(wén )之(zhī ),岂(qǐ )不(bú )勃(bó )然(rán )忿(fèn )其(qí )困(kùn )我(wǒ )无(wú )辜(gū )之(zhī )民(mín ),而(ér )欲(yù )速(sù )加(jiā )之(zhī )诛(zhū ),其(qí )次(cì ),岂(qǐ )不(bú )幸(xìng )彼(bǐ )疲(pí )弊(bì )而(ér )取(qǔ )之(zhī )不(bú )难(nán )乎(hū )?苟(gǒu )如(rú )此(cǐ ),则(zé )可(kě )易(yì )心(xīn )而(ér )度(dù ),事(shì )义(yì )之(zhī )数(shù )亦(yì )不(bú )远(yuǎn )矣(yǐ )。

且(qiě )秦(qín )始(shǐ )皇(huáng )不(bú )筑(zhù )道(dào )德(dé )之(zhī )基(jī ),而(ér )筑(zhù )阿(ā )房(fáng )之(zhī )宫(gōng ),不(bú )忧(yōu )萧(xiāo )墙(qiáng )之(zhī )变(biàn ),而(ér )脩(yǒu )长(zhǎng )城(chéng )之(zhī )役(yì )。当(dāng )其(qí )君(jūn )臣(chén )为(wéi )此(cǐ )计(jì )也(yě ),亦(yì )欲(yù )立(lì )万(wàn )世(shì )之(zhī )业(yè ),使(shǐ )子(zǐ )孙(sūn )长(zhǎng )有(yǒu )天(tiān )下(xià ),岂(qǐ )意(yì )一(yī )朝(cháo )匹(pǐ )夫(fū )大(dà )呼(hū ),而(ér )天(tiān )下(xià )倾(qīng )覆(fù )哉(zāi )?故(gù )臣(chén )以(yǐ )为(wéi )使(shǐ )先(xiān )代(dài )之(zhī )君(jūn )知(zhī )其(qí )所(suǒ )行(háng )必(bì )将(jiāng )至(zhì )於(yú )败(bài ),则(zé )弗(fú )为(wéi )之(zhī )矣(yǐ )。是(shì )以(yǐ )亡(wáng )国(guó )之(zhī )主(zhǔ )自(zì )谓(wèi )不(bú )亡(wáng ),然(rán )后(hòu )至(zhì )於(yú )亡(wáng );贤(xián )圣(shèng )之(zhī )君(jūn )自(zì )谓(wèi )将(jiāng )亡(wáng ),然(rán )后(hòu )至(zhì )於(yú )不(bú )亡(wáng )。昔(xī )汉(hàn )文(wén )帝(dì )称(chēng )为(wéi )贤(xián )主(zhǔ ),躬(gōng )行(háng )约(yuē )俭(jiǎn ),惠(huì )下(xià )养(yǎng )民(mín ),而(ér )贾(jiǎ )谊(yì )方(fāng )之(zhī ),以(yǐ )为(wéi )天(tiān )下(xià )倒(dǎo )悬(xuán ),可(kě )为(wéi )痛(tòng )哭(kū )者(zhě )一(yī ),可(kě )为(wéi )流(liú )涕(tì )者(zhě )二(èr ),可(kě )为(wéi )长(zhǎng )叹(tàn )息(xī )者(zhě )三(sān )。况(kuàng )今(jīn )天(tiān )下(xià )彫(diāo )弊(bì ),民(mín )无(wú )儋(dān )石(shí )之(zhī )储(chǔ ),国(guó )无(wú )终(zhōng )年(nián )之(zhī )畜(chù ),外(wài )有(yǒu )强(qiáng )敌(dí ),六(liù )军(jūn )暴(bào )边(biān ),内(nèi )兴(xìng )土(tǔ )功(gōng ),州(zhōu )郡(jùn )骚(sāo )动(dòng ),若(ruò )有(yǒu )寇(kòu )警(jǐng ),则(zé )臣(chén )惧(jù )版(bǎn )筑(zhù )之(zhī )士(shì )不(bú )能(néng )投(tóu )命(mìng )虏(lǔ )庭(tíng )矣(yǐ )。

又(yòu ),将(jiāng )吏(lì )奉(fèng )禄(lù ),稍(shāo )见(jiàn )折(shé )减(jiǎn ),方(fāng )之(zhī )於(yú )昔(xī ),五(wǔ )分(fèn )居(jū )一(yī );诸(zhū )受(shòu )休(xiū )者(zhě )又(yòu )绝(jué )廪(lǐn )赐(cì ),不(bú )应(yīng )输(shū )者(zhě )今(jīn )皆(jiē )出(chū )半(bàn ):此(cǐ )为(wéi )官(guān )入(rù )兼(jiān )多(duō )於(yú )旧(jiù ),其(qí )所(suǒ )出(chū )与(yǔ )参(cān )少(shǎo )於(yú )昔(xī )。而(ér )度(dù )支(zhī )经(jīng )用(yòng ),更(gèng )每(měi )不(bú )足(zú ),牛(niú )肉(ròu )小(xiǎo )赋(fù ),前(qián )后(hòu )相(xiàng )继(jì )。反(fǎn )而(ér )推(tuī )之(zhī ),凡(fán )此(cǐ )诸(zhū )费(fèi ),必(bì )有(yǒu )所(suǒ )在(zài )。且(qiě )夫(fū )禄(lù )赐(cì )谷(gǔ )帛(bó ),人(rén )主(zhǔ )所(suǒ )以(yǐ )惠(huì )养(yǎng )吏(lì )民(mín )而(ér )为(wéi )之(zhī )司(sī )命(mìng )者(zhě )也(yě ),若(ruò )今(jīn )有(yǒu )废(fèi ),是(shì )夺(duó )其(qí )命(mìng )矣(yǐ )。既(jì )得(dé )之(zhī )而(ér )又(yòu )失(shī )之(zhī ),此(cǐ )生(shēng )怨(yuàn )之(zhī )府(fǔ )也(yě )。周(zhōu )礼(lǐ ),大(dà )府(fǔ )掌(zhǎng )九(jiǔ )赋(fù )之(zhī )财(cái ),以(yǐ )给(gěi )九(jiǔ )式(shì )之(zhī )用(yòng ),入(rù )有(yǒu )其(qí )分(fèn ),出(chū )有(yǒu )其(qí )所(suǒ ),不(bú )相(xiàng )干(gàn )乘(chéng )而(ér )用(yòng )各(gè )足(zú )。各(gè )足(zú )之(zhī )后(hòu ),乃(nǎi )以(yǐ )式(shì )贡(gòng )之(zhī )馀(yú ),供(gòng )王(wáng )玩(wán )好(hǎo )。又(yòu )上(shàng )用(yòng )财(cái ),必(bì )考(kǎo )于(yú )司(sī )会(huì )。今(jīn )陛(bì )下(xià )所(suǒ )与(yǔ )共(gòng )坐(zuò )廊(láng )庙(miào )治(zhì )天(tiān )下(xià )者(zhě ),非(fēi )三(sān )司(sī )九(jiǔ )列(liè ),则(zé )台(tái )阁(gé )近(jìn )臣(chén ),皆(jiē )腹(fù )心(xīn )造(zào )膝(xī ),宜(yí )在(zài )无(wú )讳(huì )。若(ruò )见(jiàn )丰(fēng )省(shěng )而(ér )不(bú )敢(gǎn )以(yǐ )告(gào ),从(cóng )命(mìng )奔(bēn )走(zǒu ),惟(wéi )恐(kǒng )不(bú )胜(shèng ),是(shì )则(zé )具(jù )臣(chén ),非(fēi )鲠(gěng )辅(fǔ )也(yě )。昔(xī )李(lǐ )斯(sī )教(jiāo )秦(qín )二(èr )世(shì )曰(yuē ):“为(wéi )人(rén )主(zhǔ )而(ér )不(bú )恣(zì )睢(suī ),命(mìng )之(zhī )曰(yuē )天(tiān )下(xià )桎(zhì )梏(gù )。”二(èr )世(shì )用(yòng )之(zhī ),秦(qín )国(guó )以(yǐ )覆(fù ),斯(sī )亦(yì )灭(miè )族(zú )。是(shì )以(yǐ )史(shǐ )迁(qiān )议(yì )其(qí )不(bú )正(zhèng )谏(jiàn ),而(ér )为(wéi )世(shì )诫(jiè )。

书(shū )奏(zòu ),帝(dì )览(lǎn )焉(yān ),谓(wèi )中(zhōng )书(shū )监(jiān )、令(lìng )曰(yuē ):“观(guān )隆(lóng )此(cǐ )奏(zòu ),使(shǐ )朕(zhèn )惧(jù )哉(zāi )!”

隆(lóng )疾(jí )笃(dǔ ),口(kǒu )占(zhàn )上(shàng )疏(shū )曰(yuē ):

曾(céng )子(zǐ )有(yǒu )疾(jí ),孟(mèng )敬(jìng )子(zǐ )问(wèn )之(zhī )。曾(céng )子(zǐ )曰(yuē ):“鸟(niǎo )之(zhī )将(jiāng )死(sǐ ),其(qí )鸣(míng )也(yě )哀(āi );人(rén )之(zhī )将(jiāng )死(sǐ ),其(qí )言(yán )也(yě )善(shàn )。”臣(chén )寝(qǐn )疾(jí )病(bìng ),有(yǒu )增(zēng )无(wú )损(sǔn ),常(cháng )惧(jù )奄(yǎn )忽(hū ),忠(zhōng )款(kuǎn )不(bú )昭(zhāo )。臣(chén )之(zhī )丹(dān )诚(chéng ),岂(qǐ )惟(wéi )曾(céng )子(zǐ ),愿(yuàn )陛(bì )下(xià )少(shǎo )垂(chuí )省(shěng )览(lǎn )!涣(huàn )然(rán )改(gǎi )往(wǎng )事(shì )之(zhī )过(guò )谬(miù ),勃(bó )然(rán )兴(xìng )来(lái )事(shì )之(zhī )渊(yuān )塞(sāi ),使(shǐ )神(shén )人(rén )向(xiàng )应(yīng ),殊(shū )方(fāng )慕(mù )义(yì ),四(sì )灵(líng )效(xiào )珍(zhēn ),玉(yù )衡(héng )曜(yào )精(jīng ),则(zé )三(sān )王(wáng )可(kě )迈(mài ),五(wǔ )帝(dì )可(kě )越(yuè ),非(fēi )徒(tú )继(jì )体(tǐ )守(shǒu )文(wén )而(ér )已(yǐ )也(yě )。

臣(chén )常(cháng )疾(jí )世(shì )主(zhǔ )莫(mò )不(bú )思(sī )绍(shào )尧(yáo )、舜(shùn )、汤(tāng )、武(wǔ )之(zhī )治(zhì ),而(ér )蹈(dǎo )踵(zhǒng )桀(jié )、纣(zhòu )、幽(yōu )、厉(lì )之(zhī )迹(jì ),莫(mò )不(bú )蚩(chī )笑(xiào )季(jì )世(shì )惑(huò )乱(luàn )亡(wáng )国(guó )之(zhī )主(zhǔ ),而(ér )不(bú )登(dēng )践(jiàn )虞(yú )、夏(xià )、殷(yīn )、周(zhōu )之(zhī )轨(guǐ )。悲(bēi )夫(fū )!以(yǐ )若(ruò )所(suǒ )为(wéi ),求(qiú )若(ruò )所(suǒ )致(zhì ),犹(yóu )缘(yuán )木(mù )求(qiú )鱼(yú ),煎(jiān )水(shuǐ )作(zuò )冰(bīng ),其(qí )不(bú )可(kě )得(dé ),明(míng )矣(yǐ )。寻(xún )观(guān )三(sān )代(dài )之(zhī )有(yǒu )天(tiān )下(xià )也(yě ),圣(shèng )贤(xián )相(xiàng )承(chéng ),历(lì )载(zǎi )数(shù )百(bǎi ),尺(chǐ )土(tǔ )莫(mò )非(fēi )其(qí )有(yǒu ),一(yī )民(mín )莫(mò )非(fēi )其(qí )臣(chén ),万(wàn )国(guó )咸(xián )宁(níng ),九(jiǔ )有(yǒu )有(yǒu )截(jié );鹿(lù )台(tái )之(zhī )金(jīn ),巨(jù )桥(qiáo )之(zhī )粟(sù ),无(wú )所(suǒ )用(yòng )之(zhī ),仍(réng )旧(jiù )南(nán )面(miàn ),夫(fū )何(hé )为(wéi )哉(zāi )!然(rán )癸(guǐ )、辛(xīn )之(zhī )徒(tú ),恃(shì )其(qí )旅(lǚ )力(lì ),知(zhī )足(zú )以(yǐ )拒(jù )谏(jiàn ),才(cái )足(zú )以(yǐ )饰(shì )非(fēi ),谄(chǎn )谀(yú )是(shì )尚(shàng ),台(tái )观(guān )是(shì )崇(chóng ),淫(yín )乐(lè )是(shì )好(hǎo ),倡(chàng )优(yōu )是(shì )说(shuō ),作(zuò )靡(mí )靡(mí )之(zhī )乐(lè ),安(ān )濮(pú )上(shàng )之(zhī )音(yīn )。上(shàng )天(tiān )不(bú )蠲(juān ),眷(juàn )然(rán )回(huí )顾(gù ),宗(zōng )国(guó )为(wéi )墟(xū ),下(xià )夷(yí )子(zǐ )隶(lì ),纣(zhòu )县(xiàn )白(bái )旗(qí ),桀(jié )放(fàng )条(tiáo );天(tiān )子(zǐ )之(zhī )尊(zūn ),汤(tāng )、武(wǔ )有(yǒu )之(zhī ),岂(qǐ )伊(yī )异(yì )人(rén ),皆(jiē )明(míng )王(wáng )之(zhī )胄(zhòu )也(yě )。且(qiě )当(dāng )六(liù )国(guó )之(zhī )时(shí ),天(tiān )下(xià )殷(yīn )炽(chì ),秦(qín )既(jì )兼(jiān )之(zhī ),不(bú )脩(yǒu )圣(shèng )道(dào ),乃(nǎi )构(gòu )阿(ā )房(fáng )之(zhī )宫(gōng ),筑(zhù )长(zhǎng )城(chéng )之(zhī )守(shǒu ),矜(jīn )夸(kuā )中(zhōng )国(guó ),威(wēi )服(fú )百(bǎi )蛮(mán ),天(tiān )下(xià )震(zhèn )竦(sǒng ),道(dào )路(lù )以(yǐ )目(mù );自(zì )谓(wèi )本(běn )枝(zhī )百(bǎi )叶(yè ),永(yǒng )垂(chuí )洪(hóng )晖(huī ),岂(qǐ )寤(wù )二(èr )世(shì )而(ér )灭(miè ),社(shè )稷(jì )崩(bēng )圮(pǐ )哉(zāi )?近(jìn )汉(hàn )孝(xiào )武(wǔ )乘(chéng )文(wén )、景(jǐng )之(zhī )福(fú ),外(wài )攘(rǎng )夷(yí )狄(dí ),内(nèi )兴(xìng )宫(gōng )殿(diàn ),十(shí )馀(yú )年(nián )间(jiān ),天(tiān )下(xià )嚣(xiāo )然(rán )。乃(nǎi )信(xìn )越(yuè )巫(wū ),怼(duì )天(tiān )迁(qiān )怒(nù ),起(qǐ )建(jiàn )章(zhāng )之(zhī )宫(gōng ),千(qiān )门(mén )万(wàn )户(hù ),卒(zú )致(zhì )江(jiāng )充(chōng )妖(yāo )蛊(gǔ )之(zhī )变(biàn ),至(zhì )於(yú )宫(gōng )室(shì )乖(guāi )离(lí ),父(fù )子(zǐ )相(xiàng )残(cán ),殃(yāng )咎(jiù )之(zhī )毒(dú ),祸(huò )流(liú )数(shù )世(shì )。

臣(chén )观(guān )黄(huáng )初(chū )之(zhī )际(jì ),天(tiān )兆(zhào )其(qí )戒(jiè ),异(yì )类(lèi )之(zhī )鸟(niǎo ),育(yù )长(zhǎng )燕(yàn )巢(cháo ),口(kǒu )爪(zhǎo )胸(xiōng )赤(chì ),此(cǐ )魏(wèi )室(shì )之(zhī )大(dà )异(yì )也(yě ),宜(yí )防(fáng )鹰(yīng )扬(yáng )之(zhī )臣(chén )於(yú )萧(xiāo )墙(qiáng )之(zhī )内(nèi )。可(kě )选(xuǎn )诸(zhū )王(wáng ),使(shǐ )君(jūn )国(guó )典(diǎn )兵(bīng ),往(wǎng )往(wǎng )棋(qí )跱(zhì ),镇(zhèn )抚(fǔ )皇(huáng )畿(jī ),翼(yì )亮(liàng )帝(dì )室(shì )。昔(xī )周(zhōu )之(zhī )东(dōng )迁(qiān ),晋(jìn )、郑(zhèng )是(shì )依(yī ),汉(hàn )吕(lǚ )之(zhī )乱(luàn ),实(shí )赖(lài )朱(zhū )虚(xū ),斯(sī )盖(gài )前(qián )代(dài )之(zhī )明(míng )鉴(jiàn )。夫(fū )皇(huáng )天(tiān )无(wú )亲(qīn ),惟(wéi )德(dé )是(shì )辅(fǔ )。民(mín )咏(yǒng )德(dé )政(zhèng ),则(zé )延(yán )期(qī )过(guò )历(lì ),下(xià )有(yǒu )怨(yuàn )叹(tàn ),掇(duō )录(lù )授(shòu )能(néng )。由(yóu )此(cǐ )观(guān )之(zhī ),天(tiān )下(xià )之(zhī )天(tiān )下(xià ),非(fēi )独(dú )陛(bì )下(xià )之(zhī )天(tiān )下(xià )也(yě )。臣(chén )百(bǎi )疾(jí )所(suǒ )锺(zhōng ),气(qì )力(lì )稍(shāo )微(wēi ),辄(zhé )自(zì )舆(yú )出(chū ),归(guī )还(hái )里(lǐ )舍(shě ),若(ruò )遂(suí )沈(shěn )沦(lún ),魂(hún )而(ér )有(yǒu )知(zhī ),结(jié )草(cǎo )以(yǐ )报(bào )。

诏(zhào )曰(yuē ):“生(shēng )廉(lián )追(zhuī )伯(bó )夷(yí ),直(zhí )过(guò )史(shǐ )鱼(yú ),执(zhí )心(xīn )坚(jiān )白(bái ),謇(jiǎn )謇(jiǎn )匪(fěi )躬(gōng ),如(rú )何(hé )微(wēi )疾(jí )未(wèi )除(chú ),退(tuì )身(shēn )里(lǐ )舍(shě )?禹(yǔ )以(yǐ )守(shǒu )节(jiē ),疾(jí )笃(dǔ )而(ér )济(jì )愈(yù )。生(shēng )其(qí )强(qiáng )饭(fàn )专(zhuān )精(jīng )以(yǐ )自(zì )持(chí )。”隆(lóng )卒(zú ),遗(yí )令(lìng )薄(báo )葬(zàng ),敛(liǎn )以(yǐ )时(shí )服(fú )。

初(chū ),太(tài )和(hé )中(zhōng ),中(zhōng )护(hù )军(jūn )蒋(jiǎng )济(jì )上(shàng )疏(shū )曰(yuē )“宜(yí )遵(zūn )古(gǔ )封(fēng )禅(chán )”。诏(zhào )曰(yuē ):“闻(wén )济(jì )斯(sī )言(yán ),使(shǐ )吾(wú )汗(hàn )出(chū )流(liú )足(zú )。”事(shì )寝(qǐn )历(lì )岁(suì ),后(hòu )遂(suí )议(yì )脩(yǒu )之(zhī ),使(shǐ )隆(lóng )撰(zhuàn )其(qí )礼(lǐ )仪(yí )。帝(dì )闻(wén )隆(lóng )没(méi ),叹(tàn )息(xī )曰(yuē ):“天(tiān )不(bú )欲(yù )成(chéng )吾(wú )事(shì ),高(gāo )堂(táng )生(shēng )舍(shě )我(wǒ )亡(wáng )也(yě )。”子(zǐ )琛(chēn )嗣(sì )爵(jué )。

始(shǐ ),景(jǐng )初(chū )中(zhōng ),帝(dì )以(yǐ )苏(sū )林(lín )、秦(qín )静(jìng )等(děng )并(bìng )老(lǎo ),恐(kǒng )无(wú )能(néng )传(chuán )业(yè )者(zhě )。乃(nǎi )诏(zhào )曰(yuē ):“昔(xī )先(xiān )圣(shèng )既(jì )没(méi ),而(ér )其(qí )遗(yí )言(yán )馀(yú )教(jiāo ),著(zhe )於(yú )六(liù )艺(yì )。六(liù )艺(yì )之(zhī )文(wén ),礼(lǐ )又(yòu )为(wéi )急(jí ),弗(fú )可(kě )斯(sī )须(xū )离(lí )者(zhě )也(yě )。末(mò )俗(sú )背(bèi )本(běn ),所(suǒ )由(yóu )来(lái )久(jiǔ )。故(gù )闵(mǐn )子(zǐ )讥(jī )原(yuán )伯(bó )之(zhī )不(bú )学(xué ),荀(xún )卿(qīng )丑(chǒu )秦(qín )世(shì )之(zhī )坑(kēng )儒(rú ),儒(rú )学(xué )既(jì )废(fèi ),则(zé )风(fēng )化(huà )曷(hé )由(yóu )兴(xìng )哉(zāi )?方(fāng )今(jīn )宿(xiǔ )生(shēng )巨(jù )儒(rú ),并(bìng )各(gè )年(nián )高(gāo ),教(jiāo )训(xùn )之(zhī )道(dào ),孰(shú )为(wéi )其(qí )继(jì )?昔(xī )伏(fú )生(shēng )将(jiāng )老(lǎo ),汉(hàn )文(wén )帝(dì )嗣(sì )以(yǐ )晁(cháo )错(cuò );谷(gǔ )梁(liáng )寡(guǎ )畴(chóu ),宣(xuān )帝(dì )承(chéng )以(yǐ )十(shí )郎(láng )。其(qí )科(kē )郎(láng )吏(lì )高(gāo )才(cái )解(jiě )经(jīng )义(yì )者(zhě )三(sān )十(shí )人(rén ),从(cóng )光(guāng )禄(lù )勋(xūn )隆(lóng )、散(sàn )骑(qí )常(cháng )侍(shì )林(lín )、博(bó )士(shì )静(jìng ),分(fèn )受(shòu )四(sì )经(jīng )三(sān )礼(lǐ ),主(zhǔ )者(zhě )具(jù )为(wéi )设(shè )课(kè )试(shì )之(zhī )法(fǎ )。夏(xià )侯(hóu )胜(shèng )有(yǒu )言(yán ):''士(shì )病(bìng )不(bú )明(míng )经(jīng )术(shù ),经(jīng )术(shù )苟(gǒu )明(míng ),其(qí )取(qǔ )青(qīng )紫(zǐ )如(rú )俯(fǔ )拾(shí )地(dì )芥(jiè )耳(ěr )。''今(jīn )学(xué )者(zhě )有(yǒu )能(néng )究(jiū )极(jí )经(jīng )道(dào ),则(zé )爵(jué )禄(lù )荣(róng )宠(chǒng ),不(bú )期(qī )而(ér )至(zhì )。可(kě )不(bú )勉(miǎn )哉(zāi )!”数(shù )年(nián ),隆(lóng )等(děng )皆(jiē )卒(zú ),学(xué )者(zhě )遂(suí )废(fèi )。

初(chū ),任(rèn )城(chéng )栈(zhàn )潜(qián ),太(tài )祖(zǔ )世(shì )历(lì )县(xiàn )令(lìng ),尝(cháng )督(dū )守(shǒu )邺(yè )城(chéng )。时(shí )文(wén )帝(dì )为(wéi )太(tài )子(zǐ ),耽(dān )乐(lè )田(tián )猎(liè ),晨(chén )出(chū )夜(yè )还(hái )。潜(qián )谏(jiàn )曰(yuē ):“王(wáng )公(gōng )设(shè )险(xiǎn )以(yǐ )固(gù )其(qí )国(guó ),都(dōu )城(chéng )禁(jìn )卫(wèi ),用(yòng )戒(jiè )不(bú )虞(yú )。大(dà )雅(yǎ )云(yún ):''宗(zōng )子(zǐ )维(wéi )城(chéng ),无(wú )俾(bǐ )城(chéng )坏(huài )。''又(yòu )曰(yuē ):''犹(yóu )之(zhī )未(wèi )远(yuǎn ),是(shì )用(yòng )大(dà )谏(jiàn )。''若(ruò )逸(yì )于(yú )游(yóu )田(tián ),晨(chén )出(chū )昬(hūn )归(guī ),以(yǐ )一(yī )日(rì )从(cóng )禽(qín )之(zhī )娱(yú ),而(ér )忘(wàng )无(wú )垠(yín )之(zhī )衅(xìn ),愚(yú )窃(qiè )惑(huò )之(zhī )。”太(tài )子(zǐ )不(bú )悦(yuè ),然(rán )自(zì )后(hòu )游(yóu )出(chū )差(chà )简(jiǎn )。黄(huáng )初(chū )中(zhōng ),文(wén )帝(dì )将(jiāng )立(lì )郭(guō )贵(guì )嫔(pín )为(wéi )皇(huáng )后(hòu ),潜(qián )上(shàng )疏(shū )谏(jiàn ),语(yǔ )在(zài )后(hòu )妃(fēi )传(chuán )。明(míng )帝(dì )时(shí ),众(zhòng )役(yì )并(bìng )兴(xìng ),戚(qī )属(shǔ )疏(shū )斥(chì ),潜(qián )上(shàng )疏(shū )曰(yuē ):“天(tiān )生(shēng )蒸(zhēng )民(mín )而(ér )树(shù )之(zhī )君(jūn ),所(suǒ )以(yǐ )覆(fù )焘(tāo )群(qún )生(shēng ),熙(xī )育(yù )兆(zhào )庶(shù ),故(gù )方(fāng )制(zhì )四(sì )海(hǎi )匪(fěi )为(wéi )天(tiān )子(zǐ ),裂(liè )土(tǔ )分(fèn )疆(jiāng )匪(fěi )为(wéi )诸(zhū )侯(hóu )也(yě )。始(shǐ )自(zì )三(sān )皇(huáng ),爰(yuán )暨(jì )唐(táng )、虞(yú ),咸(xián )以(yǐ )博(bó )济(jì )加(jiā )于(yú )天(tiān )下(xià ),醇(chún )德(dé )以(yǐ )洽(qià ),黎(lí )元(yuán )赖(lài )之(zhī )。三(sān )王(wáng )既(jì )微(wēi ),降(jiàng )逮(dǎi )于(yú )汉(hàn ),治(zhì )日(rì )益(yì )少(shǎo ),丧(sàng )乱(luàn )弘(hóng )多(duō ),自(zì )时(shí )厥(jué )后(hòu ),亦(yì )罔(wǎng )克(kè )乂(ài )。太(tài )祖(zǔ )濬(xùn )哲(zhé )神(shén )武(wǔ ),芟(shān )除(chú )暴(bào )乱(luàn ),克(kè )复(fù )王(wáng )纲(gāng ),以(yǐ )开(kāi )帝(dì )业(yè )。文(wén )帝(dì )受(shòu )天(tiān )明(míng )命(mìng ),廓(kuò )恢(huī )皇(huáng )基(jī ),践(jiàn )阼(zuò )七(qī )载(zǎi ),每(měi )事(shì )未(wèi )遑(huáng )。陛(bì )下(xià )圣(shèng )德(dé ),纂(zuǎn )承(chéng )洪(hóng )绪(xù ),宜(yí )崇(chóng )晏(yàn )晏(yàn ),与(yǔ )民(mín )休(xiū )息(xī )。而(ér )方(fāng )隅(yú )匪(fěi )宁(níng ),征(zhēng )夫(fū )远(yuǎn )戍(shù ),有(yǒu )事(shì )海(hǎi )外(wài ),县(xiàn )旌(jīng )万(wàn )里(lǐ ),六(liù )军(jūn )骚(sāo )动(dòng ),水(shuǐ )陆(lù )转(zhuǎn )运(yùn ),百(bǎi )姓(xìng )舍(shě )业(yè ),日(rì )费(fèi )千(qiān )金(jīn )。大(dà )兴(xìng )殿(diàn )舍(shě ),功(gōng )作(zuò )万(wàn )计(jì ),徂(cú )来(lái )之(zhī )松(sōng ),刊(kān )山(shān )穷(qióng )谷(gǔ ),怪(guài )石(shí )珷(wǔ )玞(fū ),浮(fú )于(yú )河(hé )、淮(huái )。都(dōu )圻(qí )之(zhī )内(nèi ),尽(jìn )为(wéi )甸(diàn )服(fú ),当(dāng )供(gòng )槁(gǎo )秸(jiē )铚(zhì )粟(sù )之(zhī )调(diào ),而(ér )为(wéi )苑(yuàn )囿(yòu )择(zé )禽(qín )之(zhī )府(fǔ ),盛(shèng )林(lín )莽(mǎng )之(zhī )秽(huì ),丰(fēng )鹿(lù )兔(tù )之(zhī )薮(sǒu );伤(shāng )害(hài )农(nóng )功(gōng ),地(dì )繁(fán )茨(cí )棘(jí ),灾(zāi )疫(yì )流(liú )行(háng ),民(mín )物(wù )大(dà )溃(kuì ),上(shàng )减(jiǎn )和(hé )气(qì ),嘉(jiā )禾(hé )不(bú )植(zhí )。臣(chén )闻(wén )文(wén )王(wáng )作(zuò )丰(fēng ),经(jīng )始(shǐ )勿(wù )亟(jí ),百(bǎi )姓(xìng )子(zǐ )来(lái ),不(bú )日(rì )而(ér )成(chéng )。灵(líng )沼(zhǎo )、灵(líng )囿(yòu ),与(yǔ )民(mín )共(gòng )之(zhī )。今(jīn )宫(gōng )观(guān )崇(chóng )侈(chǐ ),彫(diāo )镂(lòu )极(jí )妙(miào ),忘(wàng )有(yǒu )虞(yú )之(zhī )总(zǒng )期(qī ),思(sī )殷(yīn )辛(xīn )之(zhī )琼(qióng )室(shì ),禁(jìn )地(dì )千(qiān )里(lǐ ),举(jǔ )足(zú )投(tóu )网(wǎng ),丽(lì )拟(nǐ )阿(ā )房(fáng ),役(yì )百(bǎi )乾(qián )谿(jī ),臣(chén )恐(kǒng )民(mín )力(lì )彫(diāo )尽(jìn ),下(xià )不(bú )堪(kān )命(mìng )也(yě )。昔(xī )秦(qín )据(jù )殽(yáo )函(hán )以(yǐ )制(zhì )六(liù )合(hé ),自(zì )以(yǐ )德(dé )高(gāo )三(sān )皇(huáng ),功(gōng )兼(jiān )五(wǔ )帝(dì ),欲(yù )号(hào )谥(shì )至(zhì )万(wàn )叶(yè ),而(ér )二(èr )世(shì )颠(diān )覆(fù ),愿(yuàn )为(wéi )黔(qián )首(shǒu ),由(yóu )枝(zhī )幹(gàn )既(jì )扤(wù ),本(běn )实(shí )先(xiān )拔(bá )也(yě )。盖(gài )圣(shèng )王(wáng )之(zhī )御(yù )世(shì )也(yě ),克(kè )明(míng )俊(jùn )德(dé ),庸(yōng )勋(xūn )亲(qīn );俊(jùn )乂(ài )在(zài )官(guān ),则(zé )功(gōng )业(yè )可(kě )隆(lóng ),亲(qīn )亲(qīn )显(xiǎn )用(yòng ),则(zé )安(ān )危(wēi )同(tóng )忧(yōu );深(shēn )根(gēn )固(gù )本(běn ),并(bìng )为(wéi )幹(gàn )翼(yì ),虽(suī )历(lì )盛(shèng )衰(shuāi ),内(nèi )外(wài )有(yǒu )辅(fǔ )。昔(xī )成(chéng )王(wáng )幼(yòu )冲(chōng ),未(wèi )能(néng )莅(lì )政(zhèng ),周(zhōu )、吕(lǚ )、召(zhào )、毕(bì ),并(bìng )在(zài )左(zuǒ )右(yòu );今(jīn )既(jì )无(wú )卫(wèi )侯(hóu )、康(kāng )叔(shū )之(zhī )监(jiān ),分(fèn )陕(shǎn )所(suǒ )任(rèn ),又(yòu )非(fēi )旦(dàn )、奭(shì )。东(dōng )宫(gōng )未(wèi )建(jiàn ),天(tiān )下(xià )无(wú )副(fù )。愿(yuàn )陛(bì )下(xià )留(liú )心(xīn )关(guān )塞(sāi ),永(yǒng )保(bǎo )无(wú )极(jí ),则(zé )海(hǎi )内(nèi )幸(xìng )甚(shèn )。”后(hòu )为(wéi )燕(yàn )中(zhōng )尉(wèi ),辞(cí )疾(jí )不(bú )就(jiù ),卒(zú )。

评(píng )曰(yuē ):辛(xīn )毗(pí )、杨(yáng )阜(fù ),刚(gāng )亮(liàng )公(gōng )直(zhí ),正(zhèng )谏(jiàn )匪(fěi )躬(gōng ),亚(yà )乎(hū )汲(jí )黯(àn )之(zhī )高(gāo )风(fēng )焉(yān )。高(gāo )堂(táng )隆(lóng )学(xué )业(yè ),志(zhì )在(zài )匡(kuāng )君(jūn ),因(yīn )变(biàn )陈(chén )戒(jiè ),发(fā )於(yú )恳(kěn )诚(chéng ),忠(zhōng )矣(yǐ )哉(zāi )!及(jí )至(zhì )必(bì )改(gǎi )正(zhèng )朔(shuò ),俾(bǐ )魏(wèi )祖(zǔ )虞(yú ),所(suǒ )谓(wèi )意(yì )过(guò )其(qí )通(tōng )者(zhě )欤(yú )!

阅读:26528

打赏捐助〔Donate〕>>>

《辛毗杨阜高堂隆传》简体版

©2015-2026 ok8.org 文学库