商虫篇【登录】

《论衡》 > 卷十六 > 《商虫篇》 > 拼音版

变(biàn )复(fù )之(zhī )家(jiā )谓(wèi )虫(chóng )食(shí )谷(gǔ )者(zhě ),部(bù )吏(lì )所(suǒ )致(zhì )也(yě )。贪(tān )则(zé )侵(qīn )渔(yú ),故(gù )虫(chóng )食(shí )谷(gǔ )。身(shēn )黑(hēi )头(tóu )赤(chì ),则(zé )谓(wèi )武(wǔ )官(guān );头(tóu )黑(hēi )身(shēn )赤(chì ),则(zé )谓(wèi )文(wén )官(guān )。使(shǐ )加(jiā )罚(fá )於(yú )虫(chóng )所(suǒ )象(xiàng )类(lèi )之(zhī )吏(lì ),则(zé )虫(chóng )灭(miè )息(xī ),不(bú )复(fù )见(jiàn )矣(yǐ )。夫(fū )头(tóu )赤(chì )则(zé )谓(wèi )武(wǔ )吏(lì ),头(tóu )黑(hēi )则(zé )谓(wèi )文(wén )吏(lì )所(suǒ )致(zhì )也(yě )。时(shí )或(huò )头(tóu )赤(chì )身(shēn )白(bái ),头(tóu )黑(hēi )身(shēn )黄(huáng ),或(huò )头(tóu )身(shēn )皆(jiē )黄(huáng ),或(huò )头(tóu )身(shēn )皆(jiē )青(qīng ),或(huò )皆(jiē )白(bái )若(ruò )鱼(yú )肉(ròu )之(zhī )虫(chóng ),应(yīng )何(hé )官(guān )吏(lì )?时(shí )或(huò )白(bái )布(bù )豪(háo )民(mín )、猾(huá )吏(lì )被(bèi )刑(xíng )乞(qǐ )贷(dài )者(zhě ),威(wēi )胜(shèng )於(yú )官(guān ),取(qǔ )多(duō )於(yú )吏(lì ),其(qí )虫(chóng )形(xíng )象(xiàng )何(hé )如(rú )状(zhuàng )哉(zāi )?虫(chóng )之(zhī )灭(miè )也(yě ),皆(jiē )因(yīn )风(fēng )雨(yǔ )。案(àn )虫(chóng )灭(miè )之(zhī )时(shí ),则(zé )吏(lì )未(wèi )必(bì )伏(fú )罚(fá )也(yě )。陆(lù )田(tián )之(zhī )中(zhōng )时(shí )有(yǒu )鼠(shǔ ),水(shuǐ )田(tián )之(zhī )中(zhōng )时(shí )有(yǒu )鱼(yú ),虾(xiā )蟹(xiè )之(zhī )类(lèi ),皆(jiē )为(wéi )谷(gǔ )害(hài ),或(huò )时(shí )希(xī )出(chū )而(ér )暂(zàn )为(wéi )害(hài ),或(huò )常(cháng )有(yǒu )而(ér )为(wéi )灾(zāi ),等(děng )类(lèi )众(zhòng )多(duō ),应(yīng )何(hé )官(guān )吏(lì )?

鲁(lǔ )宣(xuān )公(gōng )履(lǚ )亩(mǔ )而(ér )税(shuì ),应(yīng )时(shí )而(ér )有(yǒu )蝝(yuān )生(shēng )者(zhě ),或(huò )言(yán )若(ruò )蝗(huáng )。蝗(huáng )时(shí )至(zhì ),蔽(bì )天(tiān )如(rú )雨(yǔ ),集(jí )地(dì )食(shí )物(wù ),不(bú )择(zé )谷(gǔ )草(cǎo )。察(chá )其(qí )头(tóu )身(shēn ),象(xiàng )类(lèi )何(hé )吏(lì )?变(biàn )复(fù )之(zhī )家(jiā ),谓(wèi )蝗(huáng )何(hé )应(yīng )?建(jiàn )武(wǔ )三(sān )十(shí )一(yī )年(nián ),蝗(huáng )起(qǐ )太(tài )山(shān )郡(jùn ),西(xī )南(nán )过(guò )陈(chén )留(liú )、河(hé )南(nán ),遂(suí )入(rù )夷(yí )狄(dí ),所(suǒ )集(jí )乡(xiāng )县(xiàn )以(yǐ )千(qiān )百(bǎi )数(shù )。当(dāng )时(shí )乡(xiāng )县(xiàn )之(zhī )吏(lì ),未(wèi )皆(jiē )履(lǚ )亩(mǔ ),蝗(huáng )食(shí )谷(gǔ )草(cǎo ),连(lián )日(rì )老(lǎo )极(jí ),或(huò )蜚(fēi )徙(xǐ )去(qù ),或(huò )止(zhǐ )枯(kū )死(sǐ )。当(dāng )时(shí )乡(xiāng )县(xiàn )之(zhī )吏(lì ),未(wèi )必(bì )皆(jiē )伏(fú )罪(zuì )也(yě )。夫(fū )虫(chóng )食(shí )谷(gǔ ),自(zì )有(yǒu )止(zhǐ )期(qī ),犹(yóu )蚕(cán )食(shí )桑(sāng ),自(zì )有(yǒu )足(zú )时(shí )也(yě )。生(shēng )出(chū )有(yǒu )日(rì ),死(sǐ )极(jí )有(yǒu )月(yuè ),期(qī )尽(jìn )变(biàn )化(huà ),不(bú )常(cháng )为(wéi )虫(chóng )。使(shǐ )人(rén )君(jūn )不(bú )罪(zuì )其(qí )吏(lì ),虫(chóng )犹(yóu )自(zì )亡(wáng )。夫(fū )虫(chóng ),风(fēng )气(qì )所(suǒ )生(shēng ),苍(cāng )颉(jié )知(zhī )之(zhī ),故(gù )“凡(fán )”、“虫(chóng )”为(wéi )“风(fēng )”之(zhī )字(zì ),取(qǔ )气(qì )於(yú )风(fēng ),故(gù )八(bā )日(rì )而(ér )化(huà ),生(shēng )春(chūn )夏(xià )之(zhī )物(wù ),或(huò )食(shí )五(wǔ )谷(gǔ ),或(huò )食(shí )众(zhòng )草(cǎo )。食(shí )五(wǔ )谷(gǔ ),吏(lì )受(shòu )钱(qián )谷(gǔ )也(yě ),其(qí )食(shí )他(tā )草(cǎo ),受(shòu )人(rén )何(hé )物(wù )?

倮(luǒ )虫(chóng )三(sān )百(bǎi ),人(rén )为(wéi )之(zhī )长(zhǎng )。由(yóu )此(cǐ )言(yán )之(zhī ),人(rén )亦(yì )虫(chóng )也(yě )。人(rén )食(shí )虫(chóng )所(suǒ )食(shí ),虫(chóng )亦(yì )食(shí )人(rén )所(suǒ )食(shí ),俱(jù )为(wéi )虫(chóng )而(ér )相(xiàng )食(shí )物(wù ),何(hé )为(wéi )怪(guài )之(zhī )?设(shè )虫(chóng )有(yǒu )知(zhī ),亦(yì )将(jiāng )非(fēi )人(rén )曰(yuē ):“女(nǚ )食(shí )天(tiān )之(zhī )所(suǒ )生(shēng ),吾(wú )亦(yì )食(shí )之(zhī ),谓(wèi )我(wǒ )为(wéi )变(biàn ),不(bú )自(zì )谓(wèi )为(wéi )灾(zāi )。”凡(fán )含(hán )气(qì )之(zhī )类(lèi ),所(suǒ )甘(gān )嗜(shì )者(zhě ),口(kǒu )腹(fù )不(bú )异(yì )。人(rén )甘(gān )五(wǔ )谷(gǔ ),恶(è )虫(chóng )之(zhī )食(shí );自(zì )生(shēng )天(tiān )地(dì )之(zhī )间(jiān ),恶(è )虫(chóng )之(zhī )出(chū )。设(shè )虫(chóng )能(néng )言(yán ),以(yǐ )此(cǐ )非(fēi )人(rén ),亦(yì )无(wú )以(yǐ )诘(jié )也(yě )。夫(fū )虫(chóng )之(zhī )在(zài )物(wù )间(jiān )也(yě ),知(zhī )者(zhě )不(bú )怪(guài ),其(qí )食(shí )万(wàn )物(wù )也(yě )不(bú )谓(wèi )之(zhī )灾(zāi )。

甘(gān )香(xiāng )渥(wò )味(wèi )之(zhī )物(wù ),虫(chóng )生(shēng )常(cháng )多(duō ),故(gù )谷(gǔ )之(zhī )多(duō )虫(chóng )者(zhě )粢(zī )也(yě )。稻(dào )时(shí )有(yǒu )虫(chóng ),麦(mài )与(yǔ )豆(dòu )无(wú )虫(chóng )。必(bì )以(yǐ )有(yǒu )虫(chóng )责(zé )主(zhǔ )者(zhě )吏(lì ),是(shì )其(qí )粢(zī )乡(xiāng )部(bù )吏(lì )常(cháng )伏(fú )罪(zuì )也(yě )。神(shén )农(nóng )、后(hòu )稷(jì )藏(cáng )种(zhǒng )之(zhī )方(fāng ),煮(zhǔ )马(mǎ )屎(shǐ )以(yǐ )汁(zhī )渍(zì )种(zhǒng )者(zhě ),令(lìng )禾(hé )不(bú )虫(chóng )。如(rú )或(huò )以(yǐ )马(mǎ )屎(shǐ )渍(zì )种(zhǒng ),其(qí )乡(xiāng )部(bù )吏(lì )鲍(bào )焦(jiāo )、陈(chén )仲(zhòng )子(zǐ )也(yě )。是(shì )故(gù )后(hòu )稷(jì )、神(shén )农(nóng )之(zhī )术(shù )用(yòng ),则(zé )其(qí )乡(xiāng )吏(lì )〔可(kě )〕免(miǎn )为(wéi )奸(jiān )。何(hé )则(zé )?虫(chóng )无(wú )从(cóng )生(shēng ),上(shàng )无(wú )以(yǐ )察(chá )也(yě )。

虫(chóng )食(shí )他(tā )草(cǎo ),平(píng )事(shì )不(bú )怪(guài ),食(shí )五(wǔ )谷(gǔ )叶(yè ),乃(nǎi )谓(wèi )之(zhī )灾(zāi )。桂(guì )有(yǒu )蠹(dù ),桑(sāng )有(yǒu )蝎(xiē ),桂(guì )中(zhōng )药(yào )而(ér )桑(sāng )给(gěi )蚕(cán ),其(qí )用(yòng )亦(yì )急(jí ),与(yǔ )谷(gǔ )无(wú )异(yì )。蠹(dù )蝎(xiē )不(bú )为(wéi )怪(guài ),独(dú )谓(wèi )虫(chóng )为(wéi )灾(zāi ),不(bú )通(tōng )物(wù )类(lèi )之(zhī )实(shí ),暗(àn )於(yú )灾(zāi )变(biàn )之(zhī )情(qíng )也(yě )。谷(gǔ )虫(chóng )曰(yuē )蛊(gǔ ),蛊(gǔ )若(ruò )蛾(é )矣(yǐ )。粟(sù )米(mǐ )饐(yì )热(rè )生(shēng )蛊(gǔ )。夫(fū )蛊(gǔ )食(shí )粟(sù )米(mǐ ),不(bú )谓(wèi )之(zhī )灾(zāi ),虫(chóng )食(shí )苗(miáo )叶(yè ),归(guī )之(zhī )於(yú )政(zhèng )。如(rú )说(shuō )虫(chóng )之(zhī )家(jiā ),谓(wèi )粟(sù )轻(qīng )苗(miáo )重(zhòng )也(yě )。

虫(chóng )之(zhī )种(zhǒng )类(lèi ),众(zhòng )多(duō )非(fēi )一(yī )。鱼(yú )肉(ròu )腐(fǔ )臭(chòu )有(yǒu )虫(chóng ),醯(xī )酱(jiàng )不(bú )闭(bì )有(yǒu )虫(chóng ),饭(fàn )温(wēn )湿(shī )有(yǒu )虫(chóng ),书(shū )卷(juàn )不(bú )舒(shū )有(yǒu )虫(chóng ),衣(yī )襞(bì )不(bú )悬(xuán )有(yǒu )虫(chóng ),蜗(wō )疽(jū )疮(chuāng )蝼(lóu )症(zhèng )虾(xiā )有(yǒu )虫(chóng )。或(huò )白(bái )或(huò )黑(hēi ),或(huò )长(zhǎng )或(huò )短(duǎn ),大(dà )小(xiǎo )鸿(hóng )杀(shā ),不(bú )相(xiàng )似(sì )类(lèi ),皆(jiē )风(fēng )气(qì )所(suǒ )生(shēng ),并(bìng )连(lián )以(yǐ )死(sǐ )。生(shēng )不(bú )择(zé )日(rì ),若(ruò )生(shēng )日(rì )短(duǎn )促(cù ),见(jiàn )而(ér )辄(zhé )灭(miè )。变(biàn )复(fù )之(zhī )家(jiā ),见(jiàn )其(qí )希(xī )出(chū ),出(chū )又(yòu )食(shí )物(wù ),则(zé )谓(wèi )之(zhī )灾(zāi )。灾(zāi )出(chū )当(dāng )有(yǒu )所(suǒ )罪(zuì ),则(zé )依(yī )所(suǒ )似(sì )类(lèi )之(zhī )吏(lì ),顺(shùn )而(ér )说(shuō )之(zhī )。人(rén )腹(fù )中(zhōng )有(yǒu )三(sān )虫(chóng ),下(xià )地(dì )之(zhī )泽(zé ),其(qí )虫(chóng )曰(yuē )蛭(zhì ),蛭(zhì )食(shí )人(rén )足(zú ),三(sān )虫(chóng )食(shí )肠(cháng )。顺(shùn )说(shuō )之(zhī )家(jiā ),将(jiāng )谓(wèi )三(sān )虫(chóng )何(hé )似(sì )类(lèi )乎(hū )?凡(fán )天(tiān )地(dì )之(zhī )间(jiān ),阴(yīn )阳(yáng )所(suǒ )生(shēng ),蛟(jiāo )蛲(náo )之(zhī )类(lèi ),蜫(kūn )蠕(rú )之(zhī )属(shǔ ),含(hán )气(qì )而(ér )生(shēng ),开(kāi )口(kǒu )而(ér )食(shí )。食(shí )有(yǒu )甘(gān )不(bú ),同(tóng )心(xīn )等(děng )欲(yù ),强(qiáng )大(dà )食(shí )细(xì )弱(ruò ),知(zhī )慧(huì )反(fǎn )顿(dùn )愚(yú )。他(tā )物(wù )小(xiǎo )大(dà )连(lián )相(xiàng )啮(niè )噬(shì ),不(bú )谓(wèi )之(zhī )灾(zāi ),独(dú )谓(wèi )虫(chóng )食(shí )谷(gǔ )物(wù )为(wéi )应(yīng )政(zhèng )事(shì ),失(shī )道(dào )理(lǐ )之(zhī )实(shí ),不(bú )达(dá )物(wù )气(qì )之(zhī )性(xìng )也(yě )。

然(rán )夫(fū )虫(chóng )之(zhī )生(shēng )也(yě ),必(bì )依(yī )温(wēn )湿(shī )。温(wēn )湿(shī )之(zhī )气(qì ),常(cháng )在(zài )春(chūn )夏(xià )。秋(qiū )冬(dōng )之(zhī )气(qì ),寒(hán )而(ér )干(gàn )燥(zào ),虫(chóng )未(wèi )曾(céng )生(shēng )。若(ruò )以(yǐ )虫(chóng )生(shēng ),罪(zuì )乡(xiāng )部(bù )吏(lì ),是(shì )则(zé )乡(xiāng )部(bù )吏(lì )贪(tān )於(yú )春(chūn )夏(xià ),廉(lián )於(yú )秋(qiū )冬(dōng )。虽(suī )盗(dào )跖(zhí )之(zhī )吏(lì )以(yǐ )秋(qiū )冬(dōng )署(shǔ ),蒙(méng )伯(bó )夷(yí )之(zhī )举(jǔ )矣(yǐ )。夫(fū )春(chūn )夏(xià )非(fēi )一(yī ),而(ér )虫(chóng )时(shí )生(shēng )者(zhě ),温(wēn )湿(shī )甚(shèn )也(yě ),甚(shèn )则(zé )阴(yīn )阳(yáng )不(bú )和(hé )。阴(yīn )阳(yáng )不(bú )和(hé ),政(zhèng )也(yě ),徒(tú )当(dāng )归(guī )於(yú )政(zhèng )治(zhì ),而(ér )指(zhǐ )谓(wèi )部(bù )吏(lì )为(wéi )奸(jiān ),失(shī )事(shì )实(shí )矣(yǐ )。何(hé )知(zhī )虫(chóng )以(yǐ )温(wēn )湿(shī )生(shēng )也(yě )?以(yǐ )蛊(gǔ )虫(chóng )知(zhī )之(zhī )。谷(gǔ )干(gàn )燥(zào )者(zhě ),虫(chóng )不(bú )生(shēng );温(wēn )湿(shī )饐(yì )餲(ài ),虫(chóng )生(shēng )不(bú )禁(jìn )。藏(cáng )宿(xiǔ )麦(mài )之(zhī )种(zhǒng ),烈(liè )日(rì )干(gàn )暴(bào ),投(tóu )於(yú )燥(zào )器(qì ),则(zé )虫(chóng )不(bú )生(shēng )。如(rú )不(bú )干(gàn )暴(bào ),闸(zhá )喋(dié )之(zhī )虫(chóng ),生(shēng )如(rú )云(yún )烟(yān )。以(yǐ )蛊(gǔ )闸(zhá )喋(dié ),准(zhǔn )况(kuàng )众(zhòng )虫(chóng ),温(wēn )湿(shī )所(suǒ )生(shēng ),明(míng )矣(yǐ )。

《诗(shī )》云(yún ):“营(yíng )营(yíng )青(qīng )蝇(yíng ),止(zhǐ )於(yú )籓(bān )。恺(kǎi )悌(tì )君(jūn )子(zǐ ),无(wú )信(xìn )谗(chán )言(yán )。”谗(chán )言(yán )伤(shāng )善(shàn ),青(qīng )蝇(yíng )污(wū )白(bái ),同(tóng )一(yī )祸(huò )败(bài ),《诗(shī )》以(yǐ )为(wéi )兴(xìng )。昌(chāng )邑(yì )王(wáng )梦(mèng )西(xī )阶(jiē )下(xià )有(yǒu )积(jī )蝇(yíng )矢(shǐ ),明(míng )旦(dàn )召(zhào )问(wèn )郎(láng )中(zhōng )龚(gōng )遂(suí ),遂(suí )对(duì )曰(yuē ):“蝇(yíng )者(zhě ),谗(chán )人(rén )之(zhī )象(xiàng )也(yě )。夫(fū )矢(shǐ )积(jī )於(yú )阶(jiē )下(xià ),王(wáng )将(jiāng )用(yòng )谗(chán )臣(chén )之(zhī )言(yán )也(yě )。”由(yóu )此(cǐ )言(yán )之(zhī ),蝇(yíng )之(zhī )为(wéi )虫(chóng ),应(yīng )人(rén )君(jūn )用(yòng )谗(chán )。何(hé )故(gù )不(bú )谓(wèi )蝇(yíng )为(wéi )灾(zāi )乎(hū )?如(rú )蝇(yíng )可(kě )以(yǐ )为(wéi )灾(zāi ),夫(fū )蝇(yíng )岁(suì )生(shēng ),世(shì )间(jiān )人(rén )君(jūn )常(cháng )用(yòng )谗(chán )乎(hū )?

案(àn )虫(chóng )害(hài )人(rén )者(zhě ),莫(mò )如(rú )蚊(wén )虻(méng ),蚊(wén )虻(méng )岁(suì )生(shēng )。如(rú )以(yǐ )蚊(wén )虻(méng )应(yīng )灾(zāi ),世(shì )间(jiān )常(cháng )有(yǒu )害(hài )人(rén )之(zhī )吏(lì )乎(hū )?必(bì )以(yǐ )食(shí )物(wù )乃(nǎi )为(wéi )灾(zāi ),人(rén )则(zé )物(wù )之(zhī )最(zuì )贵(guì )者(zhě )也(yě ),蚊(wén )虻(méng )食(shí )人(rén ),尤(yóu )当(dāng )为(wéi )灾(zāi )。必(bì )以(yǐ )暴(bào )生(shēng )害(hài )物(wù )乃(nǎi )为(wéi )灾(zāi ),夫(fū )岁(suì )生(shēng )而(ér )食(shí )人(rén ),与(yǔ )时(shí )出(chū )而(ér )害(hài )物(wù ),灾(zāi )孰(shú )为(wéi )甚(shèn )?人(rén )之(zhī )病(bìng )疥(jiè ),亦(yì )希(xī )非(fēi )常(cháng ),疥(jiè )虫(chóng )何(hé )故(gù )不(bú )为(wéi )灾(zāi )?且(qiě )天(tiān )将(jiāng )雨(yǔ ),蚁(yǐ )出(chū )蚋(ruì )蜚(fēi ),为(wéi )与(yǔ )气(qì )相(xiàng )应(yīng )也(yě )。或(huò )时(shí )诸(zhū )虫(chóng )之(zhī )生(shēng ),自(zì )与(yǔ )时(shí )气(qì )相(xiàng )应(yīng ),如(rú )何(hé )辄(zhé )归(guī )罪(zuì )於(yú )部(bù )吏(lì )乎(hū )?天(tiān )道(dào )自(zì )然(rán ),吉(jí )凶(xiōng )偶(ǒu )会(huì ),非(fēi )常(cháng )之(zhī )虫(chóng )适(shì )生(shēng ),贪(tān )吏(lì )遭(zāo )署(shǔ )。人(rén )察(chá )贪(tān )吏(lì )之(zhī )操(cāo ),又(yòu )见(jiàn )灾(zāi )虫(chóng )之(zhī )生(shēng ),则(zé )谓(wèi )部(bù )吏(lì )之(zhī )所(suǒ )为(wéi )致(zhì )也(yě )。

阅读:25880

打赏捐助〔Donate〕>>>

《商虫篇》简体版

©2015-2026 ok8.org 文学库