说日篇【登录】

《论衡》 > 卷十一 > 《说日篇》 > 拼音版

儒(rú )者(zhě )曰(yuē ):“日(rì )朝(cháo )见(jiàn ),出(chū )阴(yīn )中(zhōng );暮(mù )不(bú )见(jiàn ),入(rù )阴(yīn )中(zhōng )。阴(yīn )气(qì )晦(huì )冥(míng ),故(gù )没(méi )不(bú )见(jiàn )。”如(rú )实(shí )论(lùn )之(zhī ),不(bú )出(chū )入(rù )阴(yīn )中(zhōng )。何(hé )以(yǐ )效(xiào )之(zhī )?夫(fū )夜(yè ),阴(yīn )也(yě ),气(qì )亦(yì )晦(huì )冥(míng ),或(huò )夜(yè )举(jǔ )火(huǒ )者(zhě ),光(guāng )不(bú )灭(miè )焉(yān )。夜(yè )之(zhī )阴(yīn ),北(běi )方(fāng )之(zhī )阴(yīn )也(yě );朝(cháo )出(chū )日(rì ),入(rù )所(suǒ )举(jǔ )之(zhī )火(huǒ )也(yě )。火(huǒ )夜(yè )举(jǔ ),光(guāng )不(bú )灭(miè );日(rì )暮(mù )入(rù ),独(dú )不(bú )见(jiàn ),非(fēi )气(qì )验(yàn )也(yě )。夫(fū )观(guān )冬(dōng )日(rì )之(zhī )出(chū )入(rù ),朝(cháo )出(chū )东(dōng )南(nán ),暮(mù )入(rù )西(xī )南(nán )。东(dōng )南(nán )、西(xī )南(nán )非(fēi )阴(yīn ),何(hé )故(gù )谓(wèi )之(zhī )出(chū )入(rù )阴(yīn )中(zhōng )?且(qiě )夫(fū )星(xīng )小(xiǎo )犹(yóu )见(jiàn ),日(rì )大(dà )反(fǎn )灭(miè ),世(shì )儒(rú )之(zhī )论(lùn ),竟(jìng )虚(xū )妄(wàng )也(yě )。

儒(rú )者(zhě )曰(yuē ):“冬(dōng )日(rì )短(duǎn ),夏(xià )日(rì )长(zhǎng ),亦(yì )复(fù )以(yǐ )阴(yīn )阳(yáng )。夏(xià )时(shí ),阳(yáng )气(qì )多(duō ),阴(yīn )气(qì )少(shǎo ),阳(yáng )气(qì )光(guāng )明(míng ),与(yǔ )日(rì )同(tóng )耀(yào ),故(gù )日(rì )出(chū )辄(zhé )无(wú )鄣(zhāng )蔽(bì )。冬(dōng ),阴(yīn )气(qì )晦(huì )冥(míng ),掩(yǎn )日(rì )之(zhī )光(guāng ),日(rì )虽(suī )出(chū ),犹(yóu )隐(yǐn )不(bú )见(jiàn ),故(gù )冬(dōng )日(rì )日(rì )短(duǎn ),阴(yīn )多(duō )阳(yáng )少(shǎo ),与(yǔ )夏(xià )相(xiàng )反(fǎn )。”如(rú )实(shí )论(lùn )之(zhī ),日(rì )之(zhī )长(zhǎng )短(duǎn ),不(bú )以(yǐ )阴(yīn )阳(yáng )。何(hé )以(yǐ )验(yàn )之(zhī )?复(fù )以(yǐ )北(běi )方(fāng )之(zhī )星(xīng )。北(běi )方(fāng )之(zhī )阴(yīn ),日(rì )之(zhī )阴(yīn )也(yě )。北(běi )方(fāng )之(zhī )阴(yīn ),不(bú )蔽(bì )星(xīng )光(guāng ),冬(dōng )日(rì )之(zhī )阴(yīn ),何(hé )故(gù )〔独(dú )〕灭(miè )日(rì )明(míng )?由(yóu )此(cǐ )言(yán )之(zhī ),以(yǐ )阴(yīn )阳(yáng )说(shuō )者(zhě ),失(shī )其(qí )实(shí )矣(yǐ )。实(shí )者(zhě ),夏(xià )时(shí )日(rì )在(zài )东(dōng )井(jǐng ),冬(dōng )时(shí )日(rì )在(zài )牵(qiān )牛(niú ),牵(qiān )牛(niú )去(qù )极(jí )远(yuǎn ),故(gù )日(rì )道(dào )短(duǎn ),东(dōng )井(jǐng )近(jìn )极(jí ),故(gù )日(rì )道(dào )长(zhǎng )。夏(xià )北(běi )至(zhì )东(dōng )井(jǐng ),冬(dōng )南(nán )至(zhì )牵(qiān )牛(niú ),故(gù )冬(dōng )夏(xià )节(jiē )极(jí ),皆(jiē )谓(wèi )之(zhī )至(zhì ),春(chūn )秋(qiū )未(wèi )至(zhì ),故(gù )谓(wèi )之(zhī )分(fèn )。或(huò )曰(yuē ):“夏(xià )时(shí )阳(yáng )气(qì )盛(shèng ),阳(yáng )气(qì )在(zài )南(nán )方(fāng ),故(gù )天(tiān )举(jǔ )而(ér )高(gāo );冬(dōng )时(shí )阳(yáng )气(qì )衰(shuāi ),天(tiān )抑(yì )而(ér )下(xià )。高(gāo )则(zé )日(rì )道(dào )多(duō ),故(gù )日(rì )长(zhǎng );下(xià )则(zé )日(rì )道(dào )少(shǎo ),故(gù )日(rì )短(duǎn )也(yě )。”夏(xià )日(rì )阳(yáng )气(qì )盛(shèng ),天(tiān )南(nán )方(fāng )举(jǔ )而(ér )日(rì )道(dào )长(zhǎng );月(yuè )亦(yì )当(dāng )复(fù )长(zhǎng )。案(àn )夏(xià )日(rì )长(zhǎng )之(zhī )时(shí ),日(rì )出(chū )东(dōng )北(běi ),而(ér )月(yuè )出(chū )东(dōng )南(nán );冬(dōng )日(rì )短(duǎn )之(zhī )时(shí ),日(rì )出(chū )东(dōng )南(nán ),月(yuè )出(chū )东(dōng )北(běi )。如(rú )夏(xià )时(shí )天(tiān )举(jǔ )南(nán )方(fāng ),日(rì )月(yuè )当(dāng )俱(jù )出(chū )东(dōng )北(běi ),冬(dōng )时(shí )天(tiān )复(fù )下(xià ),日(rì )月(yuè )亦(yì )当(dāng )俱(jù )出(chū )东(dōng )南(nán )。由(yóu )此(cǐ )言(yán )之(zhī ),夏(xià )时(shí )天(tiān )不(bú )举(jǔ )南(nán )方(fāng ),冬(dōng )时(shí )天(tiān )不(bú )抑(yì )下(xià )也(yě )。然(rán )则(zé )夏(xià )日(rì )之(zhī )长(zhǎng )也(yě ),其(qí )所(suǒ )出(chū )之(zhī )星(xīng )在(zài )北(běi )方(fāng )也(yě );冬(dōng )日(rì )之(zhī )短(duǎn )也(yě ),其(qí )所(suǒ )出(chū )之(zhī )星(xīng )在(zài )南(nán )方(fāng )也(yě )。问(wèn )曰(yuē ):“当(dāng )夏(xià )五(wǔ )月(yuè )日(rì )长(zhǎng )之(zhī )时(shí )在(zài )东(dōng )井(jǐng ),东(dōng )井(jǐng )近(jìn )极(jí ),故(gù )日(rì )道(dào )长(zhǎng )。今(jīn )案(àn )察(chá )五(wǔ )月(yuè )之(zhī )时(shí ),日(rì )出(chū )於(yú )寅(yín ),入(rù )於(yú )戌(xū )。日(rì )道(dào )长(zhǎng ),去(qù )人(rén )远(yuǎn ),何(hé )以(yǐ )得(dé )见(jiàn )其(qí )出(chū )於(yú )寅(yín )入(rù )於(yú )戌(xū )乎(hū )?”日(rì )东(dōng )井(jǐng )之(zhī )时(shí ),去(qù )人(rén )极(jí )近(jìn )。夫(fū )东(dōng )井(jǐng )近(jìn )极(jí ),若(ruò )极(jí )旋(xuán )转(zhuǎn ),人(rén )常(cháng )见(jiàn )之(zhī )矣(yǐ )。使(shǐ )东(dōng )井(jǐng )在(zài )极(jí )旁(páng )侧(cè ),得(dé )无(wú )夜(yè )常(cháng )为(wéi )昼(zhòu )乎(hū )?日(rì )昼(zhòu )行(háng )十(shí )六(liù )分(fèn ),人(rén )常(cháng )见(jiàn )之(zhī ),不(bú )复(fù )出(chū )入(rù )焉(yān )。儒(rú )者(zhě )或(huò )曰(yuē ):“日(rì )月(yuè )有(yǒu )九(jiǔ )道(dào ),故(gù )曰(yuē ):“日(rì )行(háng )有(yǒu )近(jìn )远(yuǎn ),昼(zhòu )夜(yè )有(yǒu )长(zhǎng )短(duǎn )也(yě )。”夫(fū )复(fù )五(wǔ )月(yuè )之(zhī )时(shí ),昼(zhòu )十(shí )一(yī )分(fèn ),夜(yè )五(wǔ )分(fèn );六(liù )月(yuè ),昼(zhòu )十(shí )分(fèn ),夜(yè )六(liù )分(fèn );从(cóng )六(liù )月(yuè )往(wǎng )至(zhì )十(shí )一(yī )月(yuè ),月(yuè )减(jiǎn )一(yī )分(fèn ):此(cǐ )则(zé )日(rì )行(háng ),月(yuè )从(cóng )一(yī )分(fèn )道(dào )也(yě ),岁(suì ),日(rì )行(háng )天(tiān )十(shí )六(liù )道(dào )也(yě ),岂(qǐ )徒(tú )九(jiǔ )道(dào )?

或(huò )曰(yuē ):“天(tiān )高(gāo )南(nán )方(fāng ),下(xià )北(běi )方(fāng )。日(rì )出(chū )高(gāo ),故(gù )见(jiàn );入(rù )下(xià ),故(gù )不(bú )见(jiàn )。天(tiān )之(zhī )居(jū )若(ruò )倚(yǐ )盖(gài )矣(yǐ ),故(gù )极(jí )在(zài )人(rén )之(zhī )北(běi ),是(shì )其(qí )效(xiào )也(yě )。极(jí )其(qí )天(tiān )下(xià )之(zhī )中(zhōng ),今(jīn )在(zài )人(rén )北(běi ),其(qí )若(ruò )倚(yǐ )盖(gài ),明(míng )矣(yǐ )。”日(rì )明(míng )既(jì )以(yǐ )倚(yǐ )盖(gài )喻(yù ),当(dāng )若(ruò )盖(gài )之(zhī )形(xíng )也(yě )。极(jí )星(xīng )在(zài )上(shàng )之(zhī )北(běi ),若(ruò )盖(gài )之(zhī )葆(bǎo )矣(yǐ );其(qí )下(xià )之(zhī )南(nán ),有(yǒu )若(ruò )盖(gài )之(zhī )茎(jīng )者(zhě ),正(zhèng )何(hé )所(suǒ )乎(hū )?夫(fū )取(qǔ )盖(gài )倚(yǐ )於(yú )地(dì )不(bú )能(néng )运(yùn ),立(lì )而(ér )树(shù )之(zhī ),然(rán )後(hòu )能(néng )转(zhuǎn )。今(jīn )天(tiān )运(yùn )转(zhuǎn ),其(qí )北(běi )际(jì )不(bú )著(zhe )地(dì )者(zhě ),触(chù )碍(ài )何(hé )以(yǐ )能(néng )行(háng )?由(yóu )此(cǐ )言(yán )之(zhī ),天(tiān )不(bú )若(ruò )倚(yǐ )盖(gài )之(zhī )状(zhuàng ),日(rì )之(zhī )出(chū )入(rù )不(bú )随(suí )天(tiān )高(gāo )下(xià ),明(míng )矣(yǐ )。或(huò )曰(yuē ):“天(tiān )北(běi )际(jì )下(xià )地(dì )中(zhōng ),日(rì )随(suí )天(tiān )而(ér )入(rù )地(dì ),地(dì )密(mì )鄣(zhāng )隐(yǐn ),故(gù )人(rén )不(bú )见(jiàn )。”然(rán )天(tiān )地(dì ),夫(fū )妇(fù )也(yě ),合(hé )为(wéi )一(yī )体(tǐ )。天(tiān )在(zài )地(dì )中(zhōng ),地(dì )与(yǔ )天(tiān )合(hé ),天(tiān )地(dì )并(bìng )气(qì ),故(gù )能(néng )生(shēng )物(wù )。北(běi )方(fāng )阴(yīn )也(yě ),合(hé )体(tǐ )并(bìng )气(qì ),故(gù )居(jū )北(běi )方(fāng )。天(tiān )运(yùn )行(háng )於(yú )地(dì )中(zhōng )乎(hū ),不(bú )则(zé ),北(běi )方(fāng )之(zhī )地(dì )低(dī )下(xià )而(ér )不(bú )平(píng )也(yě )。如(rú )审(shěn )运(yùn )行(háng )地(dì )中(zhōng ),凿(záo )地(dì )一(yī )丈(zhàng ),转(zhuǎn )见(jiàn )水(shuǐ )源(yuán ),天(tiān )行(háng )地(dì )中(zhōng ),出(chū )入(rù )水(shuǐ )中(zhōng )乎(hū ),如(rú )北(běi )方(fāng )低(dī )下(xià )不(bú )平(píng ),是(shì )则(zé )九(jiǔ )川(chuān )北(běi )注(zhù ),不(bú )得(dé )盈(yíng )满(mǎn )也(yě )。实(shí )者(zhě ),天(tiān )不(bú )在(zài )地(dì )中(zhōng ),日(rì )亦(yì )不(bú )随(suí )天(tiān )隐(yǐn ),天(tiān )平(píng )正(zhèng ),与(yǔ )地(dì )无(wú )异(yì )。然(rán )而(ér )日(rì )出(chū )上(shàng ),日(rì )入(rù )下(xià )者(zhě ),随(suí )天(tiān )转(zhuǎn )运(yùn ),视(shì )天(tiān )若(ruò )覆(fù )盆(pén )之(zhī )状(zhuàng ),故(gù )视(shì )日(rì )上(shàng )下(xià )然(rán ),似(sì )若(ruò )出(chū )入(rù )地(dì )中(zhōng )矣(yǐ )。然(rán )则(zé )日(rì )之(zhī )出(chū ),近(jìn )也(yě );其(qí )入(rù )远(yuǎn ),不(bú )复(fù )见(jiàn ),故(gù )谓(wèi )之(zhī )入(rù ),运(yùn )见(jiàn )於(yú )东(dōng )方(fāng )近(jìn ),故(gù )谓(wèi )之(zhī )出(chū )。何(hé )以(yǐ )验(yàn )之(zhī )?系(xì )明(míng )月(yuè )之(zhī )珠(zhū )於(yú )车(chē )盖(gài )之(zhī ),转(zhuǎn )而(ér )旋(xuán )之(zhī ),明(míng )月(yuè )之(zhī )珠(zhū )旋(xuán )邪(xié )?人(rén )望(wàng )不(bú )过(guò )十(shí )里(lǐ ),天(tiān )地(dì )合(hé )矣(yǐ ),远(yuǎn )非(fēi )合(hé )也(yě )。今(jīn )视(shì )日(rì )入(rù ),非(fēi )入(rù )也(yě ),亦(yì )远(yuǎn )也(yě )。当(dāng )日(rì )入(rù )西(xī )方(fāng )之(zhī )时(shí ),其(qí )下(xià )民(mín )亦(yì )将(jiāng )谓(wèi )之(zhī )日(rì )中(zhōng )。从(cóng )日(rì )入(rù )之(zhī )下(xià ),东(dōng )望(wàng )今(jīn )之(zhī )天(tiān )下(xià ),或(huò )时(shí )亦(yì )天(tiān )地(dì )合(hé )。如(rú )是(shì )方(fāng )〔今(jīn )〕天(tiān )下(xià )在(zài )南(nán )方(fāng )也(yě ),故(gù )日(rì )出(chū )於(yú )东(dōng )方(fāng ),入(rù )於(yú )北(běi )方(fāng )之(zhī )地(dì ),日(rì )出(chū )北(běi )方(fāng ),入(rù )於(yú )南(nán )方(fāng )。各(gè )於(yú )近(jìn )者(zhě )为(wéi )出(chū ),远(yuǎn )者(zhě )为(wéi )入(rù )。实(shí )者(zhě )不(bú )入(rù ),远(yuǎn )矣(yǐ )。临(lín )大(dà )泽(zé )之(zhī )滨(bīn ),望(wàng )四(sì )边(biān )之(zhī )际(jì )与(yǔ )天(tiān )属(shǔ );其(qí )实(shí )不(bú )属(shǔ ),远(yuǎn )若(ruò )属(shǔ )矣(yǐ )。日(rì )以(yǐ )远(yuǎn )为(wéi )入(rù ),泽(zé )以(yǐ )远(yuǎn )为(wéi )属(shǔ ),其(qí )实(shí )一(yī )也(yě )。泽(zé )际(jì )有(yǒu )陆(lù ),人(rén )望(wàng )而(ér )不(bú )见(jiàn ),陆(lù )在(zài ),察(chá )之(zhī )若(ruò )〔亡(wáng )〕,日(rì )亦(yì )在(zài ),视(shì )之(zhī )若(ruò )入(rù ),皆(jiē )远(yuǎn )之(zhī )故(gù )也(yě )。太(tài )山(shān )之(zhī )高(gāo ),参(cān )天(tiān )入(rù )云(yún ),去(qù )之(zhī )百(bǎi )里(lǐ ),不(bú )见(jiàn )埵(duǒ )塊(kuài )。夫(fū )去(qù )百(bǎi )里(lǐ )不(bú )见(jiàn )太(tài )山(shān ),况(kuàng )日(rì )去(qù )人(rén )以(yǐ )万(wàn )里(lǐ )数(shù )乎(hū )?太(tài )山(shān )之(zhī )验(yàn ),则(zé )既(jì )明(míng )矣(yǐ ),试(shì )使(shǐ )一(yī )人(rén )把(bǎ )大(dà )炬(jù )火(huǒ )夜(yè )行(háng )於(yú )道(dào ),平(píng )易(yì )无(wú )险(xiǎn ),去(qù )人(rén )不(bú )一(yī )里(lǐ ),火(huǒ )光(guāng )灭(miè )矣(yǐ ),非(fēi )灭(miè )也(yě ),远(yuǎn )也(yě )。今(jīn )日(rì )西(xī )转(zhuǎn )不(bú )复(fù )见(jiàn )者(zhě ),非(fēi )入(rù )也(yě )。问(wèn )曰(yuē ):“天(tiān )平(píng )正(zhèng )与(yǔ )地(dì )无(wú )异(yì ),今(jīn )仰(yǎng )视(shì )天(tiān ),观(guān )日(rì )月(yuè )之(zhī )行(háng ),天(tiān )高(gāo )南(nán )方(fāng )下(xià )北(běi )方(fāng ),何(hé )也(yě )?”曰(yuē ):方(fāng )今(jīn )天(tiān )下(xià )在(zài )东(dōng )南(nán )之(zhī )上(shàng ),视(shì )天(tiān )若(ruò )高(gāo ),日(rì )月(yuè )道(dào )在(zài )人(rén )之(zhī )南(nán ),今(jīn )天(tiān )下(xià )在(zài )日(rì )月(yuè )道(dào )下(xià ),故(gù )观(guān )日(rì )月(yuè )之(zhī )行(háng ),若(ruò )高(gāo )南(nán )下(xià )北(běi )也(yě )。何(hé )以(yǐ )验(yàn )之(zhī )?即(jí )天(tiān )高(gāo )南(nán )方(fāng ),之(zhī )星(xīng )亦(yì )当(dāng )高(gāo ),今(jīn )视(shì )南(nán )方(fāng )之(zhī )星(xīng )低(dī )下(xià ),天(tiān )复(fù )低(dī )南(nán )方(fāng )乎(hū )?夫(fū )视(shì )天(tiān )之(zhī )居(jū )近(jìn )者(zhě )则(zé )高(gāo ),远(yuǎn )则(zé )下(xià )焉(yān ),极(jí )北(běi )方(fāng )之(zhī )民(mín )以(yǐ )为(wéi )高(gāo ),南(nán )方(fāng )为(wéi )下(xià )。极(jí )东(dōng )极(jí )西(xī ),亦(yì )如(rú )此(cǐ )焉(yān )。皆(jiē )以(yǐ )近(jìn )者(zhě )为(wéi )高(gāo ),远(yuǎn )者(zhě )为(wéi )下(xià )。从(cóng )北(běi )塞(sāi )下(xià ),近(jìn )仰(yǎng )视(shì )斗(dòu )极(jí ),且(qiě )在(zài )人(rén )上(shàng )。匈(xiōng )奴(nú )之(zhī )北(běi ),地(dì )之(zhī )边(biān )陲(chuí ),北(běi )上(shàng )视(shì )天(tiān ),天(tiān )复(fù )高(gāo )北(běi )下(xià )南(nán ),日(rì )月(yuè )之(zhī )道(dào ),亦(yì )在(zài )其(qí )上(shàng )。立(lì )太(tài )山(shān )之(zhī )上(shàng ),太(tài )山(shān )高(gāo ),去(qù )下(xià )十(shí )里(lǐ ),太(tài )山(shān )下(xià )。夫(fū )天(tiān )之(zhī )高(gāo )下(xià ),犹(yóu )人(rén )之(zhī )察(chá )太(tài )山(shān )也(yě )。平(píng )正(zhèng ),四(sì )方(fāng )中(zhōng )央(yāng )高(gāo )下(xià )皆(jiē )同(tóng ),今(jīn )望(wàng )天(tiān )之(zhī )四(sì )边(biān )若(ruò )下(xià )者(zhě ),非(fēi )也(yě ),远(yuǎn )也(yě )。非(fēi )徒(tú )下(xià ),若(ruò )合(hé )矣(yǐ )。

儒(rú )者(zhě )或(huò )以(yǐ )旦(dàn )暮(mù )日(rì )出(chū )入(rù )为(wéi )近(jìn ),日(rì )中(zhōng )为(wéi )远(yuǎn );或(huò )以(yǐ )日(rì )中(zhōng )为(wéi )近(jìn ),日(rì )出(chū )入(rù )为(wéi )远(yuǎn )。其(qí )以(yǐ )日(rì )出(chū )入(rù )为(wéi )近(jìn ),日(rì )中(zhōng )为(wéi )远(yuǎn )者(zhě ),见(jiàn )日(rì )出(chū )入(rù )时(shí )大(dà ),日(rì )中(zhōng )时(shí )小(xiǎo )也(yě )。察(chá )物(wù )近(jìn )则(zé )大(dà ),远(yuǎn )则(zé )小(xiǎo ),故(gù )日(rì )出(chū )入(rù )为(wéi )近(jìn ),日(rì )中(zhōng )为(wéi )远(yuǎn )也(yě )。其(qí )以(yǐ )日(rì )出(chū )入(rù )为(wéi )远(yuǎn ),日(rì )中(zhōng )时(shí )为(wéi )近(jìn )者(zhě ),见(jiàn )日(rì )中(zhōng )时(shí )温(wēn ),日(rì )出(chū )入(rù )时(shí )寒(hán )也(yě )。夫(fū )火(huǒ )光(guāng )近(jìn )人(rén )则(zé )温(wēn ),远(yuǎn )人(rén )则(zé )寒(hán ),故(gù )以(yǐ )日(rì )中(zhōng )为(wéi )近(jìn ),日(rì )出(chū )入(rù )为(wéi )远(yuǎn )也(yě )。二(èr )论(lùn )各(gè )有(yǒu )所(suǒ )见(jiàn ),故(gù )是(shì )非(fēi )曲(qǔ )直(zhí )未(wèi )有(yǒu )所(suǒ )定(dìng )。如(rú )实(shí )论(lùn )之(zhī ),日(rì )中(zhōng )近(jìn )而(ér )日(rì )出(chū )入(rù )远(yuǎn ),何(hé )以(yǐ )验(yàn )之(zhī )?以(yǐ )植(zhí )竿(gān )於(yú )屋(wū )下(xià ),夫(fū )屋(wū )高(gāo )三(sān )丈(zhàng ),竿(gān )於(yú )屋(wū )栋(dòng )之(zhī )下(xià ),正(zhèng )而(ér )树(shù )之(zhī ),上(shàng )扣(kòu )栋(dòng ),下(xià )抵(dǐ )地(dì ),是(shì )以(yǐ )屋(wū )栋(dòng )去(qù )地(dì )三(sān )丈(zhàng )。如(rú )旁(páng )邪(xié )倚(yǐ )之(zhī ),则(zé )竿(gān )末(mò )旁(páng )跌(diē ),不(bú )得(dé )扣(kòu )栋(dòng ),是(shì )为(wéi )去(qù )地(dì )过(guò )三(sān )丈(zhàng )也(yě )。日(rì )中(zhōng )时(shí ),日(rì )正(zhèng )在(zài )天(tiān )上(shàng ),犹(yóu )竿(gān )之(zhī )正(zhèng )树(shù )去(qù )地(dì )三(sān )丈(zhàng )也(yě )。日(rì )出(chū )入(rù ),邪(xié )在(zài )人(rén )旁(páng ),犹(yóu )竿(gān )之(zhī )旁(páng )跌(diē )去(qù )地(dì )过(guò )三(sān )丈(zhàng )也(yě )。夫(fū )如(rú )是(shì ),日(rì )中(zhōng )为(wéi )近(jìn ),出(chū )入(rù )为(wéi )远(yuǎn ),可(kě )知(zhī )明(míng )矣(yǐ )。试(shì )复(fù )以(yǐ )屋(wū )中(zhōng )堂(táng )而(ér )坐(zuò )一(yī )人(rén ),一(yī )人(rén )行(háng )於(yú )屋(wū )上(shàng ),其(qí )行(háng )中(zhōng )屋(wū )之(zhī )时(shí ),正(zhèng )在(zài )坐(zuò )人(rén )之(zhī )上(shàng ),是(shì )为(wéi )屋(wū )上(shàng )之(zhī )人(rén ),与(yǔ )屋(wū )下(xià )坐(zuò )人(rén )相(xiàng )去(qù )三(sān )丈(zhàng )矣(yǐ )。如(rú )屋(wū )上(shàng )人(rén )在(zài )东(dōng )危(wēi )若(ruò )西(xī )危(wēi )上(shàng ),其(qí )与(yǔ )屋(wū )下(xià )坐(zuò )人(rén )相(xiàng )去(qù )过(guò )三(sān )丈(zhàng )矣(yǐ )。日(rì )中(zhōng )时(shí )犹(yóu )人(rén )正(zhèng )在(zài )屋(wū )上(shàng )矣(yǐ ),其(qí )始(shǐ )出(chū )与(yǔ )入(rù ),犹(yóu )人(rén )在(zài )东(dōng )危(wēi )与(yǔ )西(xī )危(wēi )也(yě )。日(rì )中(zhōng ),去(qù )人(rén )近(jìn ),故(gù )温(wēn ),日(rì )出(chū )入(rù ),远(yuǎn ),故(gù )寒(hán )。然(rán )则(zé )日(rì )中(zhōng )时(shí )日(rì )小(xiǎo ),其(qí )出(chū )入(rù )时(shí )大(dà )者(zhě ),日(rì )中(zhōng )光(guāng )明(míng )故(gù )小(xiǎo ),其(qí )出(chū )入(rù )时(shí )光(guāng )暗(àn )故(gù )大(dà ),犹(yóu )昼(zhòu )日(rì )察(chá )火(huǒ )光(guāng )小(xiǎo ),夜(yè )察(chá )之(zhī )火(huǒ )光(guāng )大(dà )也(yě )。既(jì )以(yǐ )火(huǒ )为(wéi )效(xiào ),又(yòu )以(yǐ )星(xīng )为(wéi )验(yàn ),昼(zhòu )日(rì )星(xīng )不(bú )见(jiàn )者(zhě ),光(guāng )耀(yào )灭(miè )之(zhī )也(yě ),夜(yè )无(wú )光(guāng )耀(yào ),星(xīng )乃(nǎi )见(jiàn )。夫(fū )日(rì )月(yuè ),星(xīng )之(zhī )类(lèi )也(yě )。平(píng )旦(dàn )、日(rì )入(rù )光(guāng )销(xiāo ),故(gù )视(shì )大(dà )也(yě )。

儒(rú )者(zhě )论(lùn )日(rì )旦(dàn )出(chū )扶(fú )桑(sāng ),暮(mù )入(rù )细(xì )柳(liǔ )。扶(fú )桑(sāng ),东(dōng )方(fāng )地(dì );细(xì )柳(liǔ ),西(xī )方(fāng )野(yě )也(yě )。桑(sāng )、柳(liǔ ),天(tiān )地(dì )之(zhī )际(jì ),日(rì )月(yuè )常(cháng )所(suǒ )出(chū )入(rù )之(zhī )处(chù )。问(wèn )曰(yuē ):岁(suì )二(èr )月(yuè )八(bā )月(yuè )时(shí ),日(rì )出(chū )正(zhèng )东(dōng ),日(rì )入(rù )正(zhèng )西(xī ),可(kě )谓(wèi )日(rì )出(chū )於(yú )扶(fú )桑(sāng ),入(rù )於(yú )细(xì )柳(liǔ )。今(jīn )夏(xià )日(rì )长(zhǎng )之(zhī )时(shí ),日(rì )出(chū )於(yú )东(dōng )北(běi ),入(rù )於(yú )西(xī )北(běi );冬(dōng )日(rì )短(duǎn )之(zhī )时(shí ),日(rì )出(chū )东(dōng )南(nán ),入(rù )於(yú )西(xī )南(nán ),冬(dōng )与(yǔ )夏(xià )日(rì )之(zhī )出(chū )入(rù ),在(zài )於(yú )四(sì )隅(yú ),扶(fú )桑(sāng )、细(xì )柳(liǔ ),正(zhèng )在(zài )何(hé )所(suǒ )乎(hū )?所(suǒ )论(lùn )之(zhī )言(yán ),犹(yóu )谓(wèi )春(chūn )秋(qiū ),不(bú )谓(wèi )冬(dōng )与(yǔ )夏(xià )也(yě )。如(rú )实(shí )论(lùn )之(zhī ),日(rì )不(bú )出(chū )於(yú )扶(fú )桑(sāng ),入(rù )於(yú )细(xì )柳(liǔ )。何(hé )以(yǐ )验(yàn )之(zhī )?随(suí )天(tiān )而(ér )转(zhuǎn ),近(jìn )则(zé )见(jiàn ),远(yuǎn )则(zé )不(bú )见(jiàn )。当(dāng )在(zài )扶(fú )桑(sāng )、细(xì )柳(liǔ )之(zhī )时(shí ),从(cóng )扶(fú )桑(sāng )、细(xì )柳(liǔ )之(zhī )民(mín ),谓(wèi )之(zhī )日(rì )中(zhōng )之(zhī )时(shí ),从(cóng )扶(fú )桑(sāng )、细(xì )柳(liǔ )察(chá )之(zhī ),或(huò )时(shí )为(wéi )日(rì )出(chū )入(rù )。〔皆(jiē )〕以(yǐ )其(qí )上(shàng )者(zhě )为(wéi )中(zhōng ),旁(páng )则(zé )为(wéi )旦(dàn )夕(xī ),安(ān )得(dé )出(chū )於(yú )扶(fú )桑(sāng ),入(rù )细(xì )柳(liǔ )?儒(rú )者(zhě )论(lùn )曰(yuē ):“天(tiān )左(zuǒ )旋(xuán ),日(rì )月(yuè )之(zhī )行(háng ),不(bú )系(xì )於(yú )天(tiān ),各(gè )自(zì )旋(xuán )转(zhuǎn )”。难(nán )之(zhī )曰(yuē ):使(shǐ )日(rì )月(yuè )自(zì )行(háng ),不(bú )系(xì )於(yú )天(tiān ),日(rì )行(háng )一(yī )度(dù ),月(yuè )行(háng )十(shí )三(sān )度(dù ),当(dāng )日(rì )月(yuè )出(chū )时(shí ),当(dāng )进(jìn )而(ér )东(dōng )旋(xuán ),何(hé )还(hái )始(shǐ )西(xī )转(zhuǎn )?系(xì )於(yú )天(tiān ),随(suí )天(tiān )四(sì )时(shí )转(zhuǎn )行(háng )也(yě )。其(qí )喻(yù )若(ruò )蚁(yǐ )行(háng )於(yú )硙(wèi )上(shàng ),日(rì )月(yuè )行(háng )迟(chí )天(tiān )行(háng )疾(jí ),天(tiān )持(chí )日(rì )月(yuè )转(zhuǎn ),故(gù )日(rì )月(yuè )实(shí )东(dōng )行(háng )而(ér )反(fǎn )西(xī )旋(xuán )也(yě )。

或(huò )问(wèn ):“日(rì )、月(yuè )、天(tiān )皆(jiē )行(háng ),行(háng )度(dù )不(bú )同(tóng ),三(sān )者(zhě )舒(shū )疾(jí ),验(yàn )之(zhī )人(rén )、物(wù ),〔何(hé )〕以(yǐ )〔为(wéi )〕喻(yù )?”曰(yuē ):天(tiān ),日(rì )行(háng )一(yī )周(zhōu )。日(rì )行(háng )一(yī )度(dù )二(èr )千(qiān )里(lǐ ),日(rì )昼(zhòu )行(háng )千(qiān )里(lǐ ),夜(yè )行(háng )千(qiān )里(lǐ ),〔骐(qí )骥(jì )〕昼(zhòu )日(rì )亦(yì )行(háng )千(qiān )里(lǐ )。然(rán )则(zé )日(rì )行(háng )舒(shū )疾(jí ),与(yǔ )〔骐(qí )骥(jì )〕之(zhī )步(bù ),相(xiàng )似(sì )类(lèi )也(yě )。月(yuè )行(háng )十(shí )三(sān )度(dù ),十(shí )度(dù )二(èr )万(wàn )里(lǐ ),三(sān )度(dù )六(liù )千(qiān )里(lǐ ),月(yuè )一(yī )〔日(rì )〕〔一(yī )〕夜(yè )行(háng )二(èr )万(wàn )六(liù )千(qiān )里(lǐ ),与(yǔ )晨(chén )凫(fú )飞(fēi )相(xiàng )类(lèi )似(sì )也(yě )。天(tiān )行(háng )三(sān )百(bǎi )六(liù )十(shí )五(wǔ )度(dù ),积(jī )凡(fán )七(qī )十(shí )三(sān )万(wàn )里(lǐ )也(yě ),其(qí )行(háng )甚(shèn )疾(jí ),无(wú )以(yǐ )为(wéi )验(yàn ),当(dāng )与(yǔ )陶(táo )钧(jūn )之(zhī )运(yùn ),弩(nǔ )矢(shǐ )之(zhī )流(liú ),相(xiàng )类(lèi )似(sì )乎(hū )?天(tiān )行(háng )已(yǐ )疾(jí ),去(qù )人(rén )高(gāo )远(yuǎn ),视(shì )之(zhī )若(ruò )迟(chí ),盖(gài )望(wàng )远(yuǎn )物(wù )者(zhě ),动(dòng )若(ruò )不(bú )动(dòng ),行(háng )若(ruò )不(bú )行(háng )。何(hé )以(yǐ )验(yàn )之(zhī )?乘(chéng )船(chuán )江(jiāng )海(hǎi )之(zhī )中(zhōng ),顺(shùn )风(fēng )而(ér )驱(qū ),近(jìn )岸(àn )则(zé )行(háng )疾(jí ),远(yuǎn )岸(àn )则(zé )行(háng )迟(chí ),船(chuán )行(háng )一(yī )实(shí )也(yě ),或(huò )疾(jí )或(huò )迟(chí ),远(yuǎn )近(jìn )之(zhī )视(shì )使(shǐ )之(zhī )然(rán )也(yě )。仰(yǎng )视(shì )天(tiān )之(zhī )运(yùn ),不(bú )若(ruò )〔骐(qí )骥(jì )〕负(fù )日(rì )而(ér )驰(chí ),〔比(bǐ )〕〔日(rì )〕暮(mù ),而(ér )日(rì )在(zài )其(qí )前(qián ),何(hé )则(zé )?〔骐(qí )骥(jì )〕近(jìn )而(ér )日(rì )远(yuǎn )也(yě )。远(yuǎn )则(zé )若(ruò )迟(chí ),近(jìn )则(zé )若(ruò )疾(jí ),六(liù )万(wàn )里(lǐ )之(zhī )程(chéng ),难(nán )以(yǐ )得(dé )运(yùn )行(háng )之(zhī )实(shí )也(yě )。

儒(rú )者(zhě )说(shuō )曰(yuē ):“日(rì )行(háng )一(yī )度(dù ),天(tiān )一(yī )日(rì )一(yī )夜(yè )行(háng )三(sān )百(bǎi )六(liù )十(shí )五(wǔ )度(dù ),天(tiān )左(zuǒ )行(háng ),日(rì )月(yuè )右(yòu )行(háng ),与(yǔ )天(tiān )相(xiàng )迎(yíng )。”问(wèn ):日(rì )月(yuè )之(zhī )行(háng )也(yě ),系(xì )著(zhe )於(yú )天(tiān )也(yě ),日(rì )月(yuè )附(fù )天(tiān )而(ér )行(háng ),不(bú )〔自(zì )〕行(háng )也(yě )。何(hé )以(yǐ )言(yán )之(zhī )?《易(yì )》曰(yuē ):“日(rì )月(yuè )星(xīng )辰(chén )丽(lì )乎(hū )天(tiān ),百(bǎi )果(guǒ )草(cǎo )木(mù )丽(lì )於(yú )土(tǔ )。”丽(lì )者(zhě ),附(fù )也(yě )。附(fù )天(tiān )所(suǒ )行(háng ),若(ruò )人(rén )附(fù )地(dì )而(ér )圆(yuán )行(háng ),其(qí )取(qǔ )喻(yù )若(ruò )蚁(yǐ )行(háng )於(yú )上(shàng )焉(yān )。问(wèn )曰(yuē ):“何(hé )知(zhī )不(bú )离(lí )天(tiān )直(zhí )自(zì )行(háng )也(yě )?”如(rú )日(rì )能(néng )直(zhí )自(zì )行(háng ),当(dāng )自(zì )东(dōng )行(háng ),无(wú )为(wéi )随(suí )天(tiān )而(ér )西(xī )转(zhuǎn )也(yě )。月(yuè )行(háng )与(yǔ )日(rì )同(tóng ),亦(yì )皆(jiē )附(fù )天(tiān )。何(hé )以(yǐ )验(yàn )之(zhī )?验(yàn )之(zhī )〔以(yǐ )〕云(yún )。云(yún )不(bú )附(fù )天(tiān ),常(cháng )止(zhǐ )於(yú )所(suǒ )处(chù ),使(shǐ )不(bú )附(fù )天(tiān ),亦(yì )当(dāng )自(zì )止(zhǐ )其(qí )处(chù )。由(yóu )此(cǐ )言(yán )之(zhī ),日(rì )行(háng )附(fù )天(tiān )明(míng )矣(yǐ )。

问(wèn )曰(yuē ):“日(rì ),火(huǒ )也(yě )。火(huǒ )在(zài )地(dì )不(bú )行(háng ),日(rì )在(zài )天(tiān ),何(hé )以(yǐ )为(wéi )行(háng )?”曰(yuē ):附(fù )天(tiān )之(zhī )气(qì )行(háng ),附(fù )地(dì )之(zhī )气(qì )不(bú )行(háng )。火(huǒ )附(fù )地(dì ),地(dì )不(bú )行(háng ),故(gù )火(huǒ )不(bú )行(háng )。难(nán )曰(yuē ):“附(fù )地(dì )之(zhī )气(qì )不(bú )行(háng ),水(shuǐ )何(hé )以(yǐ )行(háng )?”曰(yuē ):水(shuǐ )之(zhī )行(háng )也(yě ),东(dōng )流(liú )入(rù )海(hǎi )也(yě )。西(xī )北(běi )方(fāng )高(gāo ),东(dōng )南(nán )方(fāng )下(xià ),水(shuǐ )性(xìng )归(guī )下(xià ),犹(yóu )火(huǒ )性(xìng )趋(qū )高(gāo )也(yě )。使(shǐ )地(dì )不(bú )高(gāo )西(xī )方(fāng ),则(zé )水(shuǐ )亦(yì )不(bú )东(dōng )流(liú )。难(nán )曰(yuē ):“附(fù )地(dì )之(zhī )气(qì )不(bú )行(háng ),人(rén )附(fù )地(dì ),何(hé )以(yǐ )行(háng )?”曰(yuē ):人(rén )之(zhī )行(háng ),求(qiú )有(yǒu )为(wéi )也(yě )。人(rén )道(dào )有(yǒu )为(wéi ),故(gù )行(háng )求(qiú )。古(gǔ )者(zhě )质(zhì )朴(pǔ ),邻(lín )国(guó )接(jiē )境(jìng ),鸡(jī )犬(quǎn )之(zhī )声(shēng )相(xiàng )闻(wén ),终(zhōng )身(shēn )不(bú )相(xiàng )往(wǎng )来(lái )焉(yān )。难(nán )曰(yuē ):“附(fù )天(tiān )之(zhī )气(qì )行(háng ),列(liè )星(xīng )亦(yì )何(hé )以(yǐ )不(bú )行(háng )?”曰(yuē ):列(liè )星(xīng )著(zhe )天(tiān ),天(tiān )已(yǐ )行(háng )也(yě ),随(suí )天(tiān )而(ér )转(zhuǎn ),是(shì )亦(yì )行(háng )也(yě )。难(nán )曰(yuē ):“人(rén )道(dào )有(yǒu )为(wéi )故(gù )行(háng ),天(tiān )道(dào )无(wú )为(wéi )何(hé )行(háng )?”曰(yuē ):天(tiān )之(zhī )行(háng )也(yě ),施(shī )气(qì )自(zì )然(rán )也(yě ),施(shī )气(qì )则(zé )物(wù )自(zì )生(shēng ),非(fēi )故(gù )施(shī )气(qì )以(yǐ )生(shēng )物(wù )也(yě )。不(bú )动(dòng ),气(qì )不(bú )施(shī ),气(qì )不(bú )施(shī ),物(wù )不(bú )生(shēng ),与(yǔ )人(rén )行(háng )异(yì )。日(rì )月(yuè )五(wǔ )星(xīng )之(zhī )行(háng ),皆(jiē )施(shī )气(qì )焉(yān )。

儒(rú )者(zhě )曰(yuē ):“日(rì )中(zhōng )有(yǒu )三(sān )足(zú )乌(wū ),月(yuè )中(zhōng )有(yǒu )兔(tù )、蟾(chán )蜍(chú )。”夫(fū )日(rì )者(zhě ),天(tiān )之(zhī )火(huǒ )也(yě ),与(yǔ )地(dì )之(zhī )火(huǒ )无(wú )以(yǐ )异(yì )也(yě )。地(dì )火(huǒ )之(zhī )中(zhōng )无(wú )生(shēng )物(wù ),天(tiān )火(huǒ )之(zhī )中(zhōng )何(hé )故(gù )有(yǒu )乌(wū )?火(huǒ )中(zhōng )无(wú )生(shēng )物(wù ),生(shēng )物(wù )入(rù )火(huǒ )中(zhōng ),燋(jiāo )烂(làn )而(ér )死(sǐ )焉(yān ),乌(wū )安(ān )得(dé )立(lì )?.夫(fū )月(yuè )者(zhě ),水(shuǐ )也(yě )水(shuǐ )中(zhōng )有(yǒu )生(shēng )物(wù ),非(fēi )兔(tù )、蟾(chán )蜍(chú )也(yě )。兔(tù )与(yǔ )蟾(chán )蜍(chú )久(jiǔ )在(zài )水(shuǐ )中(zhōng ),无(wú )不(bú )死(sǐ )者(zhě )。日(rì )月(yuè )毁(huǐ )於(yú )天(tiān ),螺(luó )蚌(bàng )汨(mì )於(yú )渊(yuān ),同(tóng )气(qì )审(shěn )矣(yǐ ),所(suǒ )谓(wèi )兔(tù )、蟾(chán )蜍(chú )者(zhě ),岂(qǐ )反(fǎn )螺(luó )与(yǔ )蚌(bàng )邪(xié )?且(qiě )问(wèn )儒(rú )者(zhě ):乌(wū )、兔(tù )、蟾(chán )蜍(chú )死(sǐ )乎(hū )?生(shēng )也(yě )?如(rú )死(sǐ ),久(jiǔ )在(zài )日(rì )月(yuè ),燋(jiāo )枯(kū )腐(fǔ )朽(xiǔ )。如(rú )生(shēng ),日(rì )蚀(shí )时(shí )既(jì ),月(yuè )晦(huì )常(cháng )尽(jìn ),乌(wū )、兔(tù )、蟾(chán )蜍(chú )皆(jiē )何(hé )在(zài )?夫(fū )乌(wū )、兔(tù )、蟾(chán )蜍(chú ),日(rì )月(yuè )气(qì )也(yě ),若(ruò )人(rén )之(zhī )腹(fù )脏(zāng ),万(wàn )物(wù )之(zhī )心(xīn )膂(lǚ )也(yě )。月(yuè )尚(shàng )可(kě )察(chá )也(yě ),人(rén )之(zhī )察(chá )日(rì )无(wú )不(bú )眩(xuàn ),不(bú )能(néng )知(zhī )日(rì )审(shěn )何(hé )气(qì ),通(tōng )而(ér )见(jiàn )其(qí )中(zhōng )有(yǒu )物(wù )名(míng )曰(yuē )乌(wū )乎(hū )?审(shěn )日(rì )不(bú )能(néng )见(jiàn )乌(wū )之(zhī )形(xíng ),通(tōng )而(ér )能(néng )见(jiàn )其(qí )足(zú )有(yǒu )三(sān )乎(hū )?此(cǐ )已(yǐ )非(fēi )实(shí )。且(qiě )听(tīng )儒(rú )者(zhě )之(zhī )言(yán ),虫(chóng )物(wù )非(fēi )一(yī ),日(rì )中(zhōng )何(hé )为(wéi )有(yǒu )乌(wū ),月(yuè )中(zhōng )何(hé )为(wéi )有(yǒu )“兔(tù )”、“蟾(chán )蜍(chú )”?

儒(rú )者(zhě )谓(wèi ):“日(rì )蚀(shí )、月(yuè )蚀(shí )也(yě )”。彼(bǐ )见(jiàn )日(rì )蚀(shí )常(cháng )於(yú )晦(huì )朔(shuò ),晦(huì )朔(shuò )月(yuè )与(yǔ )日(rì )合(hé ),故(gù )得(dé )蚀(shí )之(zhī )。夫(fū )春(chūn )秋(qiū )之(zhī )时(shí ),日(rì )蚀(shí )多(duō )矣(yǐ )。《经(jīng )》曰(yuē ):“某(mǒu )月(yuè )朔(shuò ),日(rì )有(yǒu )蚀(shí )之(zhī )”。日(rì )有(yǒu )蚀(shí )之(zhī )者(zhě ),未(wèi )必(bì )月(yuè )也(yě )。知(zhī )月(yuè )蚀(shí )之(zhī ),何(hé )讳(huì )不(bú )言(yán )月(yuè )?说(shuō )日(rì )蚀(shí )之(zhī )变(biàn ),阳(yáng )弱(ruò )阴(yīn )强(qiáng )也(yě ),人(rén )物(wù )在(zài )世(shì ),气(qì )力(lì )劲(jìn )强(qiáng ),乃(nǎi )能(néng )乘(chéng )凌(líng )。案(àn )月(yuè )晦(huì )光(guāng )既(jì ),朔(shuò )则(zé )如(rú )尽(jìn ),微(wēi )弱(ruò )甚(shèn )矣(yǐ ),安(ān )得(dé )胜(shèng )日(rì )?夫(fū )日(rì )之(zhī )蚀(shí ),月(yuè )蚀(shí )也(yě )。日(rì )蚀(shí ),谓(wèi )月(yuè )蚀(shí )之(zhī ),月(yuè )谁(shuí )蚀(shí )之(zhī )者(zhě )?无(wú )蚀(shí )月(yuè )也(yě ),月(yuè )自(zì )损(sǔn )也(yě )。以(yǐ )月(yuè )论(lùn )日(rì ),亦(yì )如(rú )日(rì )蚀(shí ),光(guāng )自(zì )损(sǔn )也(yě )。大(dà )率(lǜ )四(sì )十(shí )一(yī )二(èr )月(yuè ),日(rì )一(yī )食(shí ),百(bǎi )八(bā )十(shí )日(rì ),月(yuè )一(yī )蚀(shí ),蚀(shí )之(zhī )皆(jiē )有(yǒu )时(shí ),非(fēi )时(shí )为(wéi )变(biàn ),及(jí )其(qí )为(wéi )变(biàn ),气(qì )自(zì )然(rán )也(yě )。日(rì )时(shí )晦(huì )朔(shuò ),月(yuè )复(fù )为(wéi )之(zhī )乎(hū )?夫(fū )日(rì )当(dāng )实(shí )满(mǎn ),以(yǐ )亏(kuī )为(wéi )变(biàn ),必(bì )谓(wèi )有(yǒu )蚀(shí )之(zhī )者(zhě ),山(shān )崩(bēng )地(dì )动(dòng ),蚀(shí )者(zhě )谁(shuí )也(yě )?或(huò )说(shuō ):“日(rì )食(shí )者(zhě ),月(yuè )掩(yǎn )之(zhī )也(yě ),日(rì )在(zài )上(shàng ),月(yuè )在(zài )下(xià ),障(zhàng )於(yú )〔月(yuè )〕之(zhī )形(xíng )也(yě )。日(rì )月(yuè )合(hé )相(xiàng )袭(xí ),月(yuè )在(zài )上(shàng )日(rì )在(zài )下(xià )者(zhě ),不(bú )能(néng )掩(yǎn )日(rì )。日(rì )在(zài )上(shàng ),月(yuè )在(zài )日(rì )下(xià ),障(zhàng )於(yú )日(rì ),月(yuè )光(guāng )掩(yǎn )日(rì )光(guāng ),故(gù )谓(wèi )之(zhī )食(shí )也(yě ),障(zhàng )於(yú )月(yuè )也(yě ),若(ruò )阴(yīn )云(yún )蔽(bì )日(rì )月(yuè )不(bú )见(jiàn )矣(yǐ )。其(qí )端(duān )合(hé )者(zhě ),相(xiàng )食(shí )是(shì )也(yě )。其(qí )合(hé )相(xiàng )当(dāng )如(rú )袭(xí )〔璧(bì )〕者(zhě ),日(rì )既(jì )是(shì )也(yě )。”日(rì )月(yuè )合(hé )於(yú )晦(huì )朔(shuò ),.天(tiān )之(zhī )常(cháng )也(yě )。日(rì )食(shí ),月(yuè )掩(yǎn )日(rì )光(guāng ),非(fēi )也(yě )。何(hé )以(yǐ )验(yàn )之(zhī )?使(shǐ )日(rì )月(yuè )合(hé ),月(yuè )掩(yǎn )日(rì )光(guāng ),其(qí )初(chū )食(shí )崖(yá )当(dāng )与(yǔ )旦(dàn )复(fù )时(shí )易(yì )处(chù )。假(jiǎ )令(lìng )日(rì )在(zài )东(dōng ),.月(yuè )在(zài )西(xī ),月(yuè )之(zhī )行(háng )疾(jí ),东(dōng )及(jí )日(rì ),掩(yǎn )日(rì )崖(yá ),须(xū )臾(yú )过(guò )日(rì )而(ér )东(dōng ),西(xī )崖(yá )初(chū )掩(yǎn )之(zhī )处(chù )光(guāng )当(dāng )复(fù ),东(dōng )崖(yá )未(wèi )掩(yǎn )者(zhě )当(dāng )复(fù )食(shí )。今(jīn )察(chá )日(rì )之(zhī )食(shí ),西(xī )崖(yá )光(guāng )缺(quē ),其(qí )复(fù )也(yě ),西(xī )崖(yá )光(guāng )复(fù ),过(guò )掩(yǎn )东(dōng )崖(yá )复(fù )西(xī )崖(yá ),谓(wèi )之(zhī )合(hé )袭(xí )相(xiàng )掩(yǎn )障(zhàng ),如(rú )何(hé )?

儒(rú )者(zhě )谓(wèi ):“日(rì )月(yuè )之(zhī )体(tǐ )皆(jiē )至(zhì )圆(yuán )”。彼(bǐ )从(cóng )下(xià )望(wàng )见(jiàn )其(qí )形(xíng ),若(ruò )斗(dòu )筐(kuāng )之(zhī )状(zhuàng ),状(zhuàng )如(rú )正(zhèng )圆(yuán ),不(bú )如(rú )望(wàng )远(yuǎn )光(guāng )气(qì ),气(qì )不(bú )圆(yuán )矣(yǐ )。夫(fū )日(rì )月(yuè )不(bú )圆(yuán ),视(shì )若(ruò )圆(yuán )者(zhě ),〔去(qù )〕人(rén )远(yuǎn )也(yě )。何(hé )以(yǐ )验(yàn )之(zhī )?夫(fū )日(rì )者(zhě ),火(huǒ )之(zhī )精(jīng )也(yě );月(yuè )者(zhě ),水(shuǐ )之(zhī )精(jīng )也(yě )。在(zài )地(dì ),水(shuǐ )火(huǒ )不(bú )圆(yuán );在(zài )天(tiān )水(shuǐ )火(huǒ )何(hé )故(gù )独(dú )圆(yuán )?日(rì )月(yuè )在(zài )天(tiān )犹(yóu )五(wǔ )星(xīng ),五(wǔ )星(xīng )犹(yóu )列(liè )星(xīng ),列(liè )星(xīng )不(bú )圆(yuán ),光(guāng )耀(yào )若(ruò )圆(yuán ),去(qù )人(rén )远(yuǎn )也(yě )。何(hé )以(yǐ )明(míng )之(zhī )?春(chūn )秋(qiū )之(zhī )时(shí ),星(xīng )霣(yǔn )宋(sòng )都(dōu ),就(jiù )而(ér )视(shì )之(zhī ),石(shí )也(yě ),不(bú )圆(yuán )。以(yǐ )星(xīng )不(bú )圆(yuán ),知(zhī )日(rì )月(yuè )五(wǔ )星(xīng )亦(yì )不(bú )圆(yuán )也(yě )。

儒(rú )者(zhě )说(shuō )日(rì )及(jí )工(gōng )伎(jì )之(zhī )家(jiā ),皆(jiē )以(yǐ )日(rì )为(wéi )一(yī )。禹(yǔ )、〔益(yì )〕《山(shān )海(hǎi )经(jīng )》言(yán )日(rì )有(yǒu )十(shí ),在(zài )海(hǎi )外(wài )东(dōng )方(fāng )有(yǒu )汤(tāng )谷(gǔ ),上(shàng )有(yǒu )扶(fú )桑(sāng ),十(shí )日(rì )浴(yù )沐(mù )水(shuǐ )中(zhōng ),有(yǒu )大(dà )木(mù ),九(jiǔ )日(rì )居(jū )下(xià )枝(zhī ),一(yī )日(rì )居(jū )上(shàng )枝(zhī )。《淮(huái )南(nán )书(shū )》又(yòu )言(yán ):“烛(zhú )十(shí )日(rì )。尧(yáo )时(shí )十(shí )日(rì )并(bìng )出(chū ),万(wàn )物(wù )焦(jiāo )枯(kū ),尧(yáo )上(shàng )射(shè )十(shí )日(rì )。”以(yǐ )故(gù )不(bú )并(bìng )一(yī )日(rì )见(jiàn )也(yě )。世(shì )俗(sú )又(yòu )名(míng )甲(jiǎ )乙(yǐ )为(wéi )日(rì ),甲(jiǎ )至(zhì )癸(guǐ )凡(fán )十(shí )日(rì ),日(rì )之(zhī )有(yǒu )十(shí ),犹(yóu )星(xīng )之(zhī )有(yǒu )五(wǔ )也(yě )。通(tōng )人(rén )谈(tán )士(shì ),归(guī )於(yú )难(nán )知(zhī ),不(bú )肯(kěn )辨(biàn )明(míng )。是(shì )以(yǐ )文(wén )二(èr )传(chuán )而(ér )不(bú )定(dìng ),世(shì )两(liǎng )言(yán )而(ér )无(wú )主(zhǔ )。诚(chéng )实(shí )论(lùn )之(zhī ),且(qiě )无(wú )十(shí )焉(yān )。何(hé )以(yǐ )验(yàn )之(zhī )?夫(fū )日(rì )犹(yóu )月(yuè )也(yě ),日(rì )而(ér )有(yǒu )十(shí ),月(yuè )有(yǒu )十(shí )二(èr )乎(hū )?星(xīng )有(yǒu )五(wǔ ),五(wǔ )行(háng )之(zhī )精(jīng ),金(jīn )、木(mù )、水(shuǐ )、火(huǒ )、土(tǔ )各(gè )异(yì )光(guāng )色(sè )。如(rú )日(rì )有(yǒu )十(shí ),其(qí )气(qì )必(bì )异(yì )。今(jīn )观(guān )日(rì )光(guāng )无(wú )有(yǒu )异(yì )者(zhě ),察(chá )其(qí )小(xiǎo )大(dà )前(qián )後(hòu )若(ruò )一(yī )。如(rú )审(shěn )气(qì )异(yì ),光(guāng )色(sè )宜(yí )殊(shū );如(rú )诚(chéng )同(tóng )气(qì ),宜(yí )合(hé )为(wéi )一(yī ),无(wú )为(wéi )十(shí )也(yě )。验(yàn )日(rì )阳(yáng )遂(suí ),火(huǒ )从(cóng )天(tiān )来(lái ),日(rì )者(zhě )、大(dà )火(huǒ )也(yě ),察(chá )火(huǒ )在(zài )地(dì ),一(yī )气(qì )也(yě ),地(dì )无(wú )十(shí )火(huǒ ),天(tiān )安(ān )得(dé )十(shí )日(rì )?然(rán )则(zé )所(suǒ )谓(wèi )十(shí )日(rì )者(zhě ),殆(dài )更(gèng )自(zì )有(yǒu )他(tā )物(wù ),光(guāng )质(zhì )如(rú )日(rì )之(zhī )状(zhuàng ),居(jū )汤(tāng )谷(gǔ )中(zhōng )水(shuǐ ),时(shí )缘(yuán )据(jù )扶(fú )桑(sāng ),禹(yǔ )、益(yì )见(jiàn )之(zhī ),则(zé )纪(jì )十(shí )日(rì )。数(shù )家(jiā )度(dù )日(rì )之(zhī )光(guāng ),数(shù )日(rì )之(zhī )质(zhì ),刺(cì )径(jìng )千(qiān )里(lǐ ),假(jiǎ )令(lìng )日(rì )出(chū )是(shì )扶(fú )桑(sāng )木(mù )上(shàng )之(zhī )日(rì ),扶(fú )桑(sāng )木(mù )宜(yí )覆(fù )万(wàn )里(lǐ ),乃(nǎi )能(néng )受(shòu )之(zhī )。何(hé )则(zé )?一(yī )日(rì )径(jìng )千(qiān )里(lǐ ),十(shí )日(rì )宜(yí )万(wàn )里(lǐ )也(yě )。天(tiān )之(zhī )去(qù )人(rén )万(wàn )里(lǐ )余(yú )也(yě ),仰(yǎng )察(chá )之(zhī ),日(rì )光(guāng )眩(xuàn )耀(yào ),火(huǒ )光(guāng )盛(shèng )明(míng ),不(bú )能(néng )堪(kān )也(yě )。使(shǐ )日(rì )出(chū )是(shì )扶(fú )桑(sāng )木(mù )上(shàng )之(zhī )日(rì ),禹(yǔ )、益(yì )见(jiàn )之(zhī ),不(bú )能(néng )知(zhī )其(qí )为(wéi )日(rì )也(yě )。何(hé )则(zé )?仰(yǎng )察(chá )一(yī )日(rì ),目(mù )犹(yóu )眩(xuàn )耀(yào ),况(kuàng )察(chá )十(shí )日(rì )乎(hū )?当(dāng )禹(yǔ )、益(yì )见(jiàn )之(zhī ),若(ruò )斗(dòu )筐(kuāng )之(zhī )状(zhuàng ),故(gù )名(míng )之(zhī )为(wéi )日(rì )。夫(fū )火(huǒ )如(rú )斗(dòu )筐(kuāng ),望(wàng )六(liù )万(wàn )之(zhī )形(xíng ),非(fēi )就(jiù )见(jiàn )之(zhī ),即(jí )察(chá )之(zhī )体(tǐ )也(yě )。由(yóu )此(cǐ )言(yán )之(zhī ),禹(yǔ )、益(yì )所(suǒ )见(jiàn ),意(yì )似(sì )日(rì )非(fēi )日(rì )也(yě )。天(tiān )地(dì )之(zhī )间(jiān ),物(wù )气(qì )相(xiàng )类(lèi ),其(qí )实(shí )非(fēi )者(zhě )多(duō )。海(hǎi )外(wài )西(xī )南(nán )有(yǒu )珠(zhū )树(shù )焉(yān ),察(chá )之(zhī )是(shì )珠(zhū ),然(rán )非(fēi )鱼(yú )中(zhōng )之(zhī )珠(zhū )也(yě )。夫(fū )十(shí )日(rì )之(zhī )日(rì ),犹(yóu )珠(zhū )树(shù )之(zhī )珠(zhū )也(yě ),珠(zhū )树(shù )似(sì )珠(zhū )非(fēi )真(zhēn )珠(zhū ),十(shí )日(rì )似(sì )日(rì )非(fēi )实(shí )日(rì )也(yě )。淮(huái )南(nán )见(jiàn )《山(shān )海(hǎi )经(jīng )》,则(zé )虚(xū )言(yán )真(zhēn )人(rén )烛(zhú )十(shí )日(rì ),妄(wàng )纪(jì )尧(yáo )时(shí )十(shí )日(rì )并(bìng )出(chū )。且(qiě )日(rì ),火(huǒ )也(yě );汤(tāng )谷(gǔ ),水(shuǐ )也(yě )。水(shuǐ )火(huǒ )相(xiàng )贼(zéi ),则(zé )十(shí )日(rì )浴(yù )於(yú )汤(tāng )谷(gǔ ),当(dāng )灭(miè )败(bài )焉(yān )。火(huǒ )燃(rán )木(mù ),扶(fú )桑(sāng ),木(mù )也(yě ),十(shí )日(rì )处(chù )其(qí )上(shàng ),宜(yí )燋(jiāo )枯(kū )焉(yān )。今(jīn )浴(yù )汤(tāng )谷(gǔ )而(ér )光(guāng )不(bú )灭(miè ),登(dēng )扶(fú )桑(sāng )而(ér )枝(zhī )不(bú )燋(jiāo )不(bú )枯(kū ),与(yǔ )今(jīn )日(rì )出(chū )同(tóng ),不(bú )验(yàn )於(yú )五(wǔ )行(háng ),故(gù )知(zhī )十(shí )日(rì )非(fēi )真(zhēn )日(rì )也(yě )。且(qiě )禹(yǔ )、益(yì )见(jiàn )十(shí )日(rì )之(zhī )时(shí ),终(zhōng )不(bú )以(yǐ )夜(yè ),犹(yóu )以(yǐ )昼(zhòu )也(yě ),则(zé )一(yī )日(rì )出(chū ),九(jiǔ )日(rì )宜(yí )留(liú ),安(ān )得(dé )俱(jù )出(chū )十(shí )日(rì )?如(rú )平(píng )旦(dàn )日(rì )未(wèi )出(chū ),且(qiě )天(tiān )行(háng )有(yǒu )度(dù )数(shù ),日(rì )随(suí )天(tiān )转(zhuǎn )行(háng ),安(ān )得(dé )留(liú )扶(fú )桑(sāng )枝(zhī )间(jiān ),浴(yù )汤(tāng )谷(gǔ )之(zhī )水(shuǐ )乎(hū )?留(liú )则(zé )失(shī )行(háng )度(dù ),行(háng )度(dù )差(chà )跌(diē ),不(bú )相(xiàng )应(yīng )矣(yǐ )。如(rú )行(háng )出(chū )之(zhī )日(rì )与(yǔ )十(shí )日(rì )异(yì ),是(shì )意(yì )似(sì )日(rì )而(ér )非(fēi )日(rì )也(yě )。

《春(chūn )秋(qiū )》“庄(zhuāng )公(gōng )七(qī )年(nián )夏(xià )四(sì )月(yuè )辛(xīn )卯(mǎo ),夜(yè )中(zhōng )恆(héng )星(xīng )不(bú )见(jiàn ),星(xīng )如(rú )雨(yǔ )。”《公(gōng )羊(yáng )传(chuán )》曰(yuē )“如(rú )雨(yǔ )者(zhě )何(hé )?非(fēi )雨(yǔ )也(yě )。非(fēi )雨(yǔ )则(zé )曷(hé )为(wéi )谓(wèi )之(zhī )如(rú )雨(yǔ )?不(bú )修(xiū )《春(chūn )秋(qiū )》曰(yuē ):雨(yǔ )星(xīng ),不(bú )及(jí )地(dì )尺(chǐ )而(ér )复(fù )。君(jūn )子(zǐ )修(xiū )之(zhī )曰(yuē ):星(xīng )霣(yǔn )如(rú )雨(yǔ )。”不(bú )修(xiū )《春(chūn )秋(qiū )》者(zhě ),未(wèi )修(xiū )《春(chūn )秋(qiū )》时(shí )《鲁(lǔ )史(shǐ )记(jì )》,曰(yuē )“雨(yǔ )〔星(xīng )〕,不(bú )及(jí )地(dì )尺(chǐ )而(ér )复(fù )”。君(jūn )子(zǐ )者(zhě ),孔(kǒng )子(zǐ ),孔(kǒng )子(zǐ )修(xiū )之(zhī )曰(yuē )“星(xīng )霣(yǔn )如(rú )雨(yǔ )”孔(kǒng )子(zǐ )之(zhī )意(yì ),以(yǐ )为(wéi )地(dì )有(yǒu )山(shān )陵(líng )楼(lóu )台(tái ),云(yún )不(bú )及(jí )地(dì )尺(chǐ ),恐(kǒng )失(shī )其(qí )实(shí ),更(gèng )正(zhèng )之(zhī )曰(yuē )如(rú )雨(yǔ )。如(rú )雨(yǔ )者(zhě ),为(wéi )从(cóng )地(dì )上(shàng )而(ér )下(xià ),星(xīng )亦(yì )从(cóng )天(tiān )霣(yǔn )而(ér )复(fù ),与(yǔ )同(tóng ),故(gù )曰(yuē )如(rú )。夫(fū )孔(kǒng )子(zǐ )虽(suī )云(yún )不(bú )及(jí )地(dì )尺(chǐ ),但(dàn )言(yán )如(rú )雨(yǔ ),其(qí )谓(wèi )霣(yǔn )之(zhī )者(zhě ),皆(jiē )是(shì )星(xīng )也(yě ).孔(kǒng )子(zǐ )虽(suī )定(dìng )其(qí )位(wèi ),著(zhe )其(qí )文(wén ),谓(wèi )霣(yǔn )为(wéi )星(xīng ),与(yǔ )史(shǐ )同(tóng )焉(yān )。从(cóng )平(píng )地(dì )望(wàng )泰(tài )山(shān )之(zhī )巅(diān ),鹤(hè )如(rú )乌(wū ),乌(wū )如(rú )爵(jué )者(zhě ),泰(tài )山(shān )高(gāo )远(yuǎn ),物(wù )之(zhī )小(xiǎo )大(dà )失(shī )其(qí )实(shí )。天(tiān )之(zhī )去(qù )地(dì )六(liù )万(wàn )余(yú )里(lǐ ),高(gāo )远(yuǎn )非(fēi )直(zhí )泰(tài )山(shān )之(zhī )巅(diān )也(yě );星(xīng )著(zhe )於(yú )天(tiān ),人(rén )察(chá )之(zhī ),失(shī )星(xīng )之(zhī )实(shí ),非(fēi )直(zhí )望(wàng )鹤(hè )乌(wū )之(zhī )类(lèi )也(yě )。数(shù )等(děng )星(xīng )之(zhī )质(zhì )百(bǎi )里(lǐ ),体(tǐ )大(dà )光(guāng )盛(shèng ),故(gù )能(néng )垂(chuí )耀(yào ),人(rén )望(wàng )见(jiàn )之(zhī ),若(ruò )凤(fèng )卵(luǎn )之(zhī )状(zhuàng ),远(yuǎn )失(shī )其(qí )实(shí )也(yě )。如(rú )星(xīng )霣(yǔn )审(shěn )者(zhě )天(tiān )之(zhī )星(xīng )霣(yǔn )而(ér )至(zhì )地(dì ),人(rén )不(bú )知(zhī )其(qí )为(wéi )星(xīng )也(yě )。何(hé )则(zé )?霣(yǔn )时(shí )小(xiǎo )大(dà ),不(bú )与(yǔ )在(zài )天(tiān )同(tóng )也(yě )。今(jīn )见(jiàn )星(xīng )霣(yǔn )如(rú )在(zài )天(tiān )时(shí ),是(shì )时(shí )星(xīng )霣(yǔn )也(yě );非(fēi )星(xīng ),则(zé )气(qì )为(wéi )之(zhī )也(yě )。人(rén )见(jiàn )鬼(guǐ )如(rú )死(sǐ )人(rén )之(zhī )状(zhuàng ),其(qí )实(shí )气(qì )象(xiàng )聚(jù ),非(fēi )真(zhēn )死(sǐ )人(rén )。然(rán )则(zé )星(xīng )之(zhī )形(xíng ),其(qí )实(shí )非(fēi )星(xīng )。孔(kǒng )子(zǐ )云(yún )正(zhèng )霣(yǔn )者(zhě )非(fēi )星(xīng ),而(ér )徙(xǐ ),正(zhèng )言(yán )如(rú )雨(yǔ )非(fēi )雨(yǔ )之(zhī )文(wén ),盖(gài )俱(jù )失(shī )星(xīng )之(zhī )实(shí )矣(yǐ )。《春(chūn )秋(qiū )左(zuǒ )氏(shì )传(chuán )》:“四(sì )月(yuè )辛(xīn )卯(mǎo ),夜(yè )中(zhōng )恆(héng )星(xīng )不(bú )见(jiàn ),夜(yè )明(míng )也(yě );星(xīng )霣(yǔn )如(rú )雨(yǔ ),与(yǔ )雨(yǔ )俱(jù )也(yě )。”其(qí )言(yán )夜(yè )明(míng ),故(gù )不(bú )见(jiàn ),与(yǔ )《易(yì )》之(zhī )言(yán )日(rì )中(zhōng )见(jiàn )斗(dòu )相(xiàng )依(yī )类(lèi )也(yě )。日(rì )中(zhōng )见(jiàn )斗(dòu ),幽(yōu )不(bú )明(míng )也(yě );夜(yè )中(zhōng )星(xīng )不(bú )见(jiàn ),夜(yè )光(guāng )明(míng )也(yě )。事(shì )异(yì )义(yì )同(tóng ),盖(gài )其(qí )实(shí )也(yě )。其(qí )言(yán )与(yǔ )雨(yǔ )俱(jù )之(zhī )集(jí )也(yě )。夫(fū )辛(xīn )卯(mǎo )之(zhī )夜(yè )明(míng ),故(gù )星(xīng )不(bú )见(jiàn ),明(míng )则(zé )不(bú )雨(yǔ )之(zhī )验(yàn )也(yě ),雨(yǔ )气(qì )阴(yīn )暗(àn )安(ān )得(dé )明(míng )?明(míng )则(zé )无(wú )雨(yǔ ),安(ān )得(dé )与(yǔ )雨(yǔ )俱(jù )?夫(fū )如(rú )是(shì )言(yán )与(yǔ )雨(yǔ )俱(jù )者(zhě )非(fēi )实(shí ),且(qiě )言(yán )夜(yè )明(míng )不(bú )见(jiàn ),安(ān )得(dé )见(jiàn )星(xīng )与(yǔ )雨(yǔ )俱(jù )?又(yòu )僖(xī )公(gōng )十(shí )六(liù )年(nián )正(zhèng )月(yuè )戊(wù )申(shēn ),霣(yǔn )石(shí )於(yú )宋(sòng )五(wǔ ),《左(zuǒ )氏(shì )传(chuán )》曰(yuē ):“星(xīng )也(yě )。”夫(fū )谓(wèi )霣(yǔn )石(shí )为(wéi )星(xīng ),则(zé )霣(yǔn )谓(wèi )为(wéi )石(shí )矣(yǐ )。辛(xīn )卯(mǎo )之(zhī )夜(yè ),星(xīng )霣(yǔn ),为(wéi )星(xīng ),则(zé )实(shí )为(wéi )石(shí )矣(yǐ )。辛(xīn )卯(mǎo )之(zhī )夜(yè ),星(xīng )霣(yǔn )如(rú )是(shì )石(shí ),地(dì )有(yǒu )楼(lóu )台(tái ),楼(lóu )台(tái )崩(bēng )坏(huài )。孔(kǒng )子(zǐ )虽(suī )不(bú )合(hé )言(yán )及(jí )地(dì )尺(chǐ ),虽(suī )地(dì )必(bì )有(yǒu )实(shí )数(shù ),鲁(lǔ )史(shǐ )目(mù )见(jiàn ),不(bú )空(kōng )言(yán )者(zhě )也(yě ),云(yún )与(yǔ )雨(yǔ )俱(jù ),雨(yǔ )集(jí )於(yú )地(dì ),石(shí )亦(yì )宜(yí )然(rán )。至(zhì )地(dì )而(ér )楼(lóu )台(tái )不(bú )坏(huài ),非(fēi )星(xīng )明(míng )矣(yǐ )。且(qiě )左(zuǒ )丘(qiū )明(míng )谓(wèi )石(shí )为(wéi )星(xīng ),何(hé )以(yǐ )审(shěn )之(zhī )?当(dāng )时(shí )石(shí )霣(yǔn )轻(qīng )然(rán )。何(hé )以(yǐ )其(qí )从(cóng )天(tiān )坠(zhuì )也(yě )?秦(qín )时(shí )三(sān )山(shān )亡(wáng ),亡(wáng )〔者(zhě )〕不(bú )消(xiāo )散(sàn ),有(yǒu )在(zài )其(qí )集(jí )下(xià )时(shí )必(bì )有(yǒu )声(shēng )音(yīn ),或(huò )时(shí )夷(yí )狄(dí )之(zhī )山(shān ),从(cóng )集(jí )於(yú )宋(sòng ),宋(sòng )闻(wén )石(shí )霣(yǔn ),则(zé )谓(wèi )之(zhī )星(xīng )也(yě )。左(zuǒ )丘(qiū )明(míng )省(shěng ),则(zé )谓(wèi )之(zhī )星(xīng )。夫(fū )星(xīng ),万(wàn )物(wù )之(zhī )精(jīng ),与(yǔ )日(rì )月(yuè )同(tóng )。说(shuō )五(wǔ )星(xīng )者(zhě ),谓(wèi )五(wǔ )行(háng )之(zhī )精(jīng )之(zhī )光(guāng )也(yě )。五(wǔ )星(xīng )众(zhòng )星(xīng )同(tóng )光(guāng )耀(yào ),独(dú )谓(wèi )列(liè )星(xīng )为(wéi )石(shí ),恐(kǒng )失(shī )其(qí )实(shí )。实(shí )者(zhě ),辛(xīn )卯(mǎo )之(zhī )夜(yè ),霣(yǔn )星(xīng )若(ruò )雨(yǔ )而(ér )非(fēi )星(xīng )也(yě ),与(yǔ )彼(bǐ )汤(tāng )谷(gǔ )之(zhī )十(shí )日(rì ),若(ruò )日(rì )而(ér )非(fēi )日(rì )也(yě )。

儒(rú )者(zhě )又(yòu )曰(yuē ):“雨(yǔ )从(cóng )天(tiān )下(xià )”,谓(wèi )正(zhèng )从(cóng )天(tiān )坠(zhuì )也(yě )。如(rú )〔实(shí )〕论(lùn )之(zhī ),雨(yǔ )从(cóng )地(dì )上(shàng ),不(bú )从(cóng )天(tiān )下(xià ),见(jiàn )雨(yǔ )从(cóng )上(shàng )集(jí ),则(zé )谓(wèi )从(cóng )天(tiān )下(xià )矣(yǐ ),其(qí )实(shí )地(dì )上(shàng )也(yě )。然(rán )其(qí )出(chū )地(dì )起(qǐ )於(yú )山(shān )。何(hé )以(yǐ )明(míng )之(zhī )?《春(chūn )秋(qiū )传(chuán )》曰(yuē ):“触(chù )石(shí )而(ér )出(chū ),肤(fū )寸(cùn )而(ér )合(hé ),不(bú )崇(chóng )朝(cháo )而(ér )遍(biàn )天(tiān )下(xià ),惟(wéi )太(tài )山(shān )也(yě )。”太(tài )山(shān )雨(yǔ )天(tiān )下(xià ),小(xiǎo )山(shān )雨(yǔ )一(yī )国(guó ),各(gè )以(yǐ )小(xiǎo )大(dà )为(wéi )近(jìn )远(yuǎn )差(chà )。雨(yǔ )之(zhī )出(chū )山(shān ),或(huò )谓(wèi )云(yún )载(zǎi )而(ér )行(háng ),云(yún )散(sàn )水(shuǐ )坠(zhuì ),名(míng )为(wéi )雨(yǔ )矣(yǐ )。夫(fū )云(yún )则(zé )雨(yǔ ),雨(yǔ )则(zé )云(yún )矣(yǐ ),初(chū )出(chū )为(wéi )云(yún ),云(yún )繁(fán )为(wéi )雨(yǔ )。犹(yóu )甚(shèn )而(ér )泥(ní )露(lù )濡(rú )污(wū )衣(yī )服(fú ),若(ruò )雨(yǔ )之(zhī )状(zhuàng )。非(fēi )云(yún )与(yǔ )俱(jù ),云(yún )载(zǎi )行(háng )雨(yǔ )也(yě )。或(huò )曰(yuē ):“《尚(shàng )书(shū )》曰(yuē ):‘月(yuè )之(zhī )从(cóng )星(xīng ),则(zé )以(yǐ )风(fēng )雨(yǔ )。’《诗(shī )》曰(yuē ):“月(yuè )丽(lì )於(yú )毕(bì ),俾(bǐ )滂(pāng )沲(duò )矣(yǐ )。”二(èr )经(jīng )咸(xián )言(yán ),所(suǒ )谓(wèi )为(wéi )之(zhī )非(fēi )天(tiān ),如(rú )何(hé )?”夫(fū )雨(yǔ )从(cóng )山(shān )发(fā ),月(yuè )经(jīng )星(xīng )丽(lì )毕(bì )之(zhī )时(shí ),丽(lì )毕(bì )之(zhī )时(shí )当(dāng )雨(yǔ )也(yě )。时(shí )不(bú )雨(yǔ ),月(yuè )不(bú )丽(lì ),山(shān )不(bú )云(yún ),天(tiān )地(dì )上(shàng )下(xià )自(zì )相(xiàng )应(yīng )也(yě )。月(yuè )丽(lì )於(yú )上(shàng ),山(shān )烝(zhēng )於(yú )下(xià ),气(qì )体(tǐ )偶(ǒu )合(hé ),自(zì )然(rán )道(dào )也(yě )。云(yún )雾(wù ),雨(yǔ )之(zhī )征(zhēng )也(yě ),夏(xià )则(zé )为(wéi )露(lù ),冬(dōng )则(zé )为(wéi )霜(shuāng ),温(wēn )则(zé )为(wéi )雨(yǔ ),寒(hán )则(zé )为(wéi )雪(xuě )。雨(yǔ )露(lù )冻(dòng )凝(níng )者(zhě ),皆(jiē )由(yóu )地(dì )发(fā ),不(bú )从(cóng )天(tiān )降(jiàng )也(yě )。

阅读:25539

打赏捐助〔Donate〕>>>

《说日篇》简体版

©2015-2026 ok8.org 文学库