谴告篇【登录】

《论衡》 > 卷十四 > 《谴告篇》 > 拼音版

论(lùn )灾(zāi )异(yì ),谓(wèi )古(gǔ )之(zhī )人(rén )君(jūn )为(wéi )政(zhèng )失(shī )道(dào ),天(tiān )用(yòng )灾(zāi )异(yì )谴(qiǎn )告(gào )之(zhī )也(yě )。灾(zāi )异(yì )非(fēi )一(yī ),复(fù )以(yǐ )寒(hán )温(wēn )为(wéi )之(zhī )效(xiào )。人(rén )君(jūn )用(yòng )刑(xíng )非(fēi )时(shí )则(zé )寒(hán ),施(shī )赏(shǎng )违(wéi )节(jiē )则(zé )温(wēn )。天(tiān )神(shén )谴(qiǎn )告(gào )人(rén )君(jūn ),犹(yóu )人(rén )君(jūn )责(zé )怒(nù )臣(chén )下(xià )也(yě )。故(gù )楚(chǔ )〔庄(zhuāng )〕王(wáng )曰(yuē ):“天(tiān )不(bú )下(xià )灾(zāi )异(yì ),天(tiān )其(qí )忘(wàng )〔予(yǔ )〕乎(hū )!”灾(zāi )异(yì )为(wéi )谴(qiǎn )告(gào ),故(gù )〔庄(zhuāng )〕王(wáng )惧(jù )而(ér )思(sī )之(zhī )也(yě )。曰(yuē ):此(cǐ )疑(yí )也(yě )。夫(fū )国(guó )之(zhī )有(yǒu )灾(zāi )异(yì )也(yě ),犹(yóu )家(jiā )人(rén )之(zhī )有(yǒu )变(biàn )怪(guài )也(yě )。有(yǒu )灾(zāi )异(yì ),谓(wèi )天(tiān )谴(qiǎn )人(rén )君(jūn );有(yǒu )变(biàn )怪(guài ),天(tiān )复(fù )谴(qiǎn )告(gào )家(jiā )人(rén )乎(hū )?家(jiā )人(rén )既(jì )明(míng ),人(rén )之(zhī )身(shēn )中(zhōng ),亦(yì )将(jiāng )可(kě )以(yǐ )喻(yù )。身(shēn )中(zhōng )病(bìng ),犹(yóu )天(tiān )有(yǒu )灾(zāi )异(yì )也(yě )。血(xuè )脉(mò )不(bú )调(diào ),人(rén )生(shēng )疾(jí )病(bìng );风(fēng )气(qì )不(bú )和(hé ),岁(suì )生(shēng )灾(zāi )异(yì )。灾(zāi )异(yì )谓(wèi )天(tiān )谴(qiǎn )告(gào )国(guó )政(zhèng ),疾(jí )病(bìng )天(tiān )复(fù )谴(qiǎn )告(gào )人(rén )乎(hū )?酿(niàng )酒(jiǔ )於(yú )罂(yīng ),烹(pēng )肉(ròu )於(yú )鼎(dǐng ),皆(jiē )欲(yù )其(qí )气(qì )味(wèi )调(diào )得(dé )也(yě )。时(shí )或(huò )咸(xián )苦(kǔ )酸(suān )淡(dàn )不(bú )应(yīng )口(kǒu )者(zhě ),犹(yóu )人(rén )芍(sháo )药(yào )失(shī )其(qí )和(hé )也(yě )。夫(fū )政(zhèng )治(zhì )之(zhī )有(yǒu )灾(zāi )异(yì )也(yě ),犹(yóu )烹(pēng )酿(niàng )之(zhī )有(yǒu )恶(è )味(wèi )也(yě )。苟(gǒu )谓(wèi )灾(zāi )异(yì )为(wéi )天(tiān )谴(qiǎn )告(gào ),是(shì )其(qí )烹(pēng )酿(niàng )之(zhī )误(wù ),得(dé )见(jiàn )谴(qiǎn )告(gào )也(yě )。占(zhàn )大(dà )以(yǐ )小(xiǎo ),明(míng )物(wù )事(shì )之(zhī )喻(yù ),足(zú )以(yǐ )审(shěn )天(tiān )。使(shǐ )〔庄(zhuāng )〕王(wáng )知(zhī )如(rú )孔(kǒng )子(zǐ ),则(zé )其(qí )言(yán )可(kě )信(xìn )。衰(shuāi )世(shì )霸(bà )者(zhě )之(zhī )才(cái ),犹(yóu )夫(fū )变(biàn )复(fù )之(zhī )家(jiā )也(yě ),言(yán )未(wèi )必(bì )信(xìn ),故(gù )疑(yí )之(zhī )。

夫(fū )天(tiān )道(dào ),自(zì )然(rán )也(yě ),无(wú )为(wéi )。如(rú )谴(qiǎn )告(gào )人(rén ),是(shì )有(yǒu )为(wéi ),非(fēi )自(zì )然(rán )也(yě )。黄(huáng )、老(lǎo )之(zhī )家(jiā ),论(lùn )说(shuō )天(tiān )道(dào ),得(dé )其(qí )实(shí )矣(yǐ )。且(qiě )天(tiān )审(shěn )能(néng )谴(qiǎn )告(gào )人(rén )君(jūn ),宜(yí )变(biàn )易(yì )其(qí )气(qì )以(yǐ )觉(jiào )悟(wù )之(zhī )。用(yòng )刑(xíng )非(fēi )时(shí ),刑(xíng )气(qì )寒(hán ),而(ér )天(tiān )宜(yí )为(wéi )温(wēn );施(shī )赏(shǎng )违(wéi )节(jiē ),赏(shǎng )气(qì )温(wēn ),而(ér )天(tiān )宜(yí )为(wéi )寒(hán )。变(biàn )其(qí )政(zhèng )而(ér )易(yì )其(qí )气(qì ),故(gù )君(jūn )得(dé )以(yǐ )觉(jiào )悟(wù ),知(zhī )是(shì )非(fēi )。今(jīn )乃(nǎi )随(suí )寒(hán )从(cóng )温(wēn ),为(wéi )寒(hán )为(wéi )温(wēn ),以(yǐ )谴(qiǎn )告(gào )之(zhī )意(yì ),欲(yù )令(lìng )变(biàn )更(gèng )之(zhī )且(qiě )。太(tài )王(wáng )父(fù )以(yǐ )王(wáng )季(jì )之(zhī )可(kě )立(lì ),故(gù )易(yì )名(míng )为(wéi )历(lì )。历(lì )者(zhě ),适(shì )也(yě )。太(tài )伯(bó )觉(jiào )悟(wù ),之(zhī )吴(wú )、越(yuè )采(cǎi )药(yào ),以(yǐ )避(bì )王(wáng )季(jì )。使(shǐ )太(tài )王(wáng )不(bú )易(yì )季(jì )名(míng ),而(ér )复(fù )字(zì )之(zhī )季(jì ),太(tài )伯(bó )岂(qǐ )觉(jiào )悟(wù )以(yǐ )避(bì )之(zhī )哉(zāi )?今(jīn )刑(xíng )赏(shǎng )失(shī )法(fǎ ),天(tiān )欲(yù )改(gǎi )易(yì )其(qí )政(zhèng ),宜(yí )为(wéi )异(yì )气(qì ),若(ruò )太(tài )王(wáng )之(zhī )易(yì )季(jì )名(míng )。今(jīn )乃(nǎi )重(zhòng )为(wéi )同(tóng )气(qì )以(yǐ )谴(qiǎn )告(gào )之(zhī ),人(rén )君(jūn )何(hé )时(shí )将(jiāng )能(néng )觉(jiào )悟(wù ),以(yǐ )见(jiàn )刑(xíng )赏(shǎng )之(zhī )误(wù )哉(zāi )?

鼓(gǔ )瑟(sè )者(zhě )误(wù )於(yú )张(zhāng )弦(xián )设(shè )柱(zhù ),宫(gōng )商(shāng )易(yì )声(shēng ),其(qí )师(shī )知(zhī )之(zhī ),易(yì )其(qí )弦(xián )而(ér )复(fù )移(yí )其(qí )柱(zhù )。夫(fū )天(tiān )之(zhī )见(jiàn )刑(xíng )赏(shǎng )之(zhī )误(wù ),犹(yóu )瑟(sè )师(shī )之(zhī )睹(dǔ )弦(xián )柱(zhù )之(zhī )非(fēi )也(yě )。不(bú )更(gèng )变(biàn )气(qì )以(yǐ )悟(wù )人(rén )君(jūn ),反(fǎn )增(zēng )其(qí )气(qì )以(yǐ )渥(wò )其(qí )恶(è ),则(zé )天(tiān )无(wú )心(xīn )意(yì ),苟(gǒu )随(suí )人(rén )君(jūn )为(wéi )误(wù )非(fēi )也(yě )。纣(zhòu )为(wéi )长(zhǎng )夜(yè )之(zhī )饮(yǐn ),文(wén )王(wáng )朝(cháo )夕(xī )曰(yuē ):“祀(sì )兹(zī )酒(jiǔ )。”齐(qí )奢(shē )於(yú )祀(sì ),晏(yàn )子(zǐ )祭(jì )庙(miào ),豚(tún )不(bú )掩(yǎn )俎(zǔ )。何(hé )则(zé )?非(fēi )疾(jí )之(zhī )者(zhě ),宜(yí )有(yǒu )以(yǐ )改(gǎi )易(yì )之(zhī )也(yě )。子(zǐ )弟(dì )傲(ào )慢(màn ),父(fù )兄(xiōng )教(jiāo )以(yǐ )谨(jǐn )敬(jìng );吏(lì )民(mín )横(héng )悖(bèi ),长(zhǎng )吏(lì )示(shì )以(yǐ )和(hé )顺(shùn )。是(shì )故(gù )康(kāng )叔(shū )、伯(bó )禽(qín )失(shī )子(zǐ )弟(dì )之(zhī )道(dào ),见(jiàn )於(yú )周(zhōu )公(gōng ),拜(bài )起(qǐ )骄(jiāo )悖(bèi ),三(sān )见(jiàn )三(sān )笞(chī );往(wǎng )见(jiàn )商(shāng )子(zǐ ),商(shāng )子(zǐ )令(lìng )观(guān )桥(qiáo )梓(zǐ )之(zhī )树(shù )。二(èr )子(zǐ )见(jiàn )桥(qiáo )梓(zǐ ),心(xīn )感(gǎn )觉(jiào )悟(wù ),以(yǐ )知(zhī )父(fù )子(zǐ )之(zhī )礼(lǐ )。周(zhōu )公(gōng )可(kě )随(suí )为(wéi )骄(jiāo ),商(shāng )子(zǐ )可(kě )顺(shùn )为(wéi )慢(màn ),必(bì )须(xū )加(jiā )之(zhī )捶(chuí )杖(zhàng ),教(jiāo )观(guān )於(yú )物(wù )者(zhě ),冀(jì )二(èr )人(rén )之(zhī )见(jiàn )异(yì ),以(yǐ )奇(qí )自(zì )觉(jiào )悟(wù )也(yě )。夫(fū )人(rén )君(jūn )之(zhī )失(shī )政(zhèng ),犹(yóu )二(èr )子(zǐ )失(shī )道(dào )也(yě ),天(tiān )不(bú )告(gào )以(yǐ )政(zhèng )道(dào ),令(lìng )其(qí )觉(jiào )悟(wù ),若(ruò )二(èr )子(zǐ )观(guān )见(jiàn )桥(qiáo )梓(zǐ ),而(ér )顾(gù )随(suí )刑(xíng )赏(shǎng )之(zhī )误(wù ),为(wéi )寒(hán )温(wēn )之(zhī )报(bào ),此(cǐ )则(zé )天(tiān )与(yǔ )人(rén )君(jūn )俱(jù )为(wéi )非(fēi )也(yě )。无(wú )相(xiàng )觉(jiào )悟(wù )之(zhī )感(gǎn ),有(yǒu )相(xiàng )随(suí )从(cóng )之(zhī )气(qì ),非(fēi )皇(huáng )天(tiān )之(zhī )意(yì ),爱(ài )下(xià )谴(qiǎn )告(gào )之(zhī )宜(yí )也(yě )。

凡(fán )物(wù )能(néng )相(xiàng )割(gē )截(jié )者(zhě ),必(bì )异(yì )性(xìng )者(zhě )也(yě );能(néng )相(xiàng )奉(fèng )成(chéng )者(zhě ),必(bì )同(tóng )气(qì )者(zhě )也(yě )。是(shì )故(gù )《离(lí )》下(xià )、《兑(duì )》上(shàng )曰(yuē )革(gé )。革(gé ),更(gèng )也(yě )。火(huǒ )金(jīn )殊(shū )气(qì ),故(gù )能(néng )相(xiàng )革(gé )。如(rú )俱(jù )火(huǒ )而(ér )皆(jiē )金(jīn ),安(ān )能(néng )相(xiàng )成(chéng )?屈(qū )原(yuán )疾(jí )楚(chǔ )之(zhī )臰(xiù )洿(wū ),故(gù )称(chēng )香(xiāng )洁(jié )之(zhī )辞(cí );渔(yú )父(fù )议(yì )以(yǐ )不(bú )随(suí )俗(sú ),故(gù )陈(chén )沐(mù )浴(yù )之(zhī )言(yán )。凡(fán )相(xiàng )溷(hùn )者(zhě ),或(huò )教(jiāo )之(zhī )熏(xūn )隧(suì ),或(huò )令(lìng )之(zhī )负(fù )豕(shǐ )。二(èr )言(yán )之(zhī )於(yú )除(chú )臰(xiù )也(yě ),孰(shú )是(shì )孰(shú )非(fēi ),非(fēi )有(yǒu )不(bú )易(yì ),少(shǎo )有(yǒu )以(yǐ )益(yì )。夫(fū )用(yòng )寒(hán )温(wēn ),非(fēi )刑(xíng )赏(shǎng )也(yě ),能(néng )易(yì )之(zhī )乎(hū )?

西(xī )门(mén )豹(bào )急(jí ),佩(pèi )韦(wéi )以(yǐ )自(zì )宽(kuān );董(dǒng )安(ān )於(yú )缓(huǎn ),带(dài )弦(xián )以(yǐ )自(zì )促(cù )。二(èr )贤(xián )知(zhī )佩(pèi )带(dài )变(biàn )己(jǐ )之(zhī )物(wù ),而(ér )以(yǐ )攻(gōng )身(shēn )之(zhī )短(duǎn )。〔天(tiān )〕至(zhì )明(míng )矣(yǐ ),人(rén )君(jūn )失(shī )政(zhèng ),不(bú )以(yǐ )他(tā )气(qì )谴(qiǎn )告(gào )变(biàn )易(yì ),反(fǎn )随(suí )其(qí )误(wù ),就(jiù )起(qǐ )其(qí )气(qì ),此(cǐ )则(zé )皇(huáng )天(tiān )用(yòng )意(yì ),不(bú )若(ruò )二(èr )贤(xián )审(shěn )也(yě )。楚(chǔ )庄(zhuāng )王(wáng )好(hǎo )猎(liè ),樊(fán )姬(jī )为(wéi )之(zhī )不(bú )食(shí )鸟(niǎo )兽(shòu )之(zhī )肉(ròu );秦(qín )缪(miù )公(gōng )好(hǎo )淫(yín )乐(lè ),华(huá )阳(yáng )後(hòu )为(wéi )之(zhī )不(bú )听(tīng )郑(zhèng )、卫(wèi )之(zhī )音(yīn )。二(èr )姬(jī )非(fēi )两(liǎng )主(zhǔ ),拂(fú )其(qí )欲(yù )而(ér )不(bú )顺(shùn )其(qí )行(háng ).皇(huáng )天(tiān )非(fēi )赏(shǎng )罚(fá ),而(ér )顺(shùn )其(qí )操(cāo ),而(ér )渥(wò )其(qí )气(qì ):此(cǐ )盖(gài )皇(huáng )天(tiān )之(zhī )德(dé ),不(bú )若(ruò )妇(fù )人(rén )贤(xián )也(yě )。

故(gù )谏(jiàn )之(zhī )为(wéi )言(yán ),“间(jiān )”也(yě ),持(chí )善(shàn )间(jiān )恶(è ),必(bì )谓(wèi )之(zhī )一(yī )乱(luàn )。周(zhōu )缪(miù )王(wáng )任(rèn )刑(xíng ),《甫(fǔ )刑(xíng )篇(piān )》曰(yuē ):“报(bào )虐(nuè )用(yòng )威(wēi )。”威(wēi )虐(nuè )皆(jiē )恶(è )也(yě ),用(yòng )恶(è )报(bào )恶(è ),乱(luàn )莫(mò )甚(shèn )焉(yān )。今(jīn )刑(xíng )失(shī )赏(shǎng )宽(kuān ),恶(è )也(yě ),〔天(tiān )〕复(fù )为(wéi )恶(è )以(yǐ )应(yīng )之(zhī ),此(cǐ )则(zé )皇(huáng )天(tiān )之(zhī )操(cāo ),与(yǔ )缪(miù )王(wáng )同(tóng )也(yě )。故(gù )以(yǐ )善(shàn )驳(bó )恶(è ),以(yǐ )恶(è )惧(jù )善(shàn ),告(gào )人(rén )之(zhī )理(lǐ ),劝(quàn )厉(lì )为(wéi )善(shàn )之(zhī )道(dào )也(yě )。舜(shùn )戒(jiè )禹(yǔ )曰(yuē ):“毋(wú )若(ruò )丹(dān )硃(zhū )敖(áo )。”周(zhōu )公(gōng )敕(chì )成(chéng )王(wáng )曰(yuē ):“毋(wú )若(ruò )殷(yīn )王(wáng )纣(zhòu )!”毋(wú )者(zhě ),禁(jìn )之(zhī )也(yě )。丹(dān )硃(zhū )、殷(yīn )纣(zhòu )至(zhì )恶(è ),故(gù )曰(yuē )“毋(wú )”以(yǐ )禁(jìn )之(zhī )。夫(fū )言(yán )“毋(wú )若(ruò )”,孰(shú )与(yǔ )言(yán )必(bì )若(ruò )哉(zāi )?故(gù )毋(wú )必(bì )二(èr )辞(cí ),圣(shèng )人(rén )审(shěn )之(zhī )。况(kuàng )肯(kěn )谴(qiǎn )非(fēi )为(wéi )非(fēi ),顺(shùn )人(rén )之(zhī )过(guò ),以(yǐ )增(zēng )其(qí )恶(è )哉(zāi )?天(tiān )人(rén )同(tóng )道(dào ),大(dà )人(rén )与(yǔ )天(tiān )合(hé )德(dé )。圣(shèng )贤(xián )以(yǐ )善(shàn )反(fǎn )恶(è ),皇(huáng )天(tiān )以(yǐ )恶(è )随(suí )非(fēi ),岂(qǐ )道(dào )同(tóng )之(zhī )效(xiào )、合(hé )德(dé )之(zhī )验(yàn )哉(zāi )?

孝(xiào )武(wǔ )皇(huáng )帝(dì )好(hǎo )仙(xiān ),司(sī )马(mǎ )长(zhǎng )卿(qīng )献(xiàn )《大(dà )人(rén )赋(fù )》,上(shàng )乃(nǎi )仙(xiān )仙(xiān )有(yǒu )凌(líng )云(yún )之(zhī )气(qì )。孝(xiào )成(chéng )皇(huáng )帝(dì )好(hǎo )广(guǎng )宫(gōng )室(shì ),扬(yáng )子(zǐ )云(yún )上(shàng )《甘(gān )泉(quán )颂(sòng )》,妙(miào )称(chēng )神(shén )怪(guài ),若(ruò )曰(yuē )非(fēi )人(rén )力(lì )所(suǒ )能(néng )为(wéi ),鬼(guǐ )神(shén )力(lì )乃(nǎi )可(kě )成(chéng )。皇(huáng )帝(dì )不(bú )觉(jiào ),为(wéi )之(zhī )不(bú )止(zhǐ )。长(zhǎng )卿(qīng )之(zhī )赋(fù ),如(rú )言(yán )仙(xiān )无(wú )实(shí )效(xiào ),子(zǐ )云(yún )之(zhī )颂(sòng )言(yán )奢(shē )有(yǒu )害(hài ),孝(xiào )武(wǔ )岂(qǐ )有(yǒu )仙(xiān )仙(xiān )之(zhī )气(qì )者(zhě ),孝(xiào )成(chéng )岂(qǐ )有(yǒu )不(bú )觉(jiào )之(zhī )惑(huò )哉(zāi )?然(rán )即(jí )天(tiān )之(zhī )不(bú )为(wéi )他(tā )气(qì )以(yǐ )谴(qiǎn )告(gào )人(rén )君(jūn ),反(fǎn )顺(shùn )人(rén )心(xīn )以(yǐ )非(fēi )应(yīng )之(zhī ),犹(yóu )二(èr )子(zǐ )为(wéi )赋(fù )颂(sòng ),令(lìng )两(liǎng )帝(dì )惑(huò )而(ér )不(bú )悟(wù )也(yě )。窦(dòu )婴(yīng )、灌(guàn )夫(fū )疾(jí )时(shí )为(wéi )邪(xié ),相(xiàng )与(yǔ )日(rì )引(yǐn )绳(shéng )以(yǐ )纠(jiū )缠(chán )之(zhī )。心(xīn )疾(jí )之(zhī )甚(shèn ),安(ān )肯(kěn )从(cóng )其(qí )欲(yù )?太(tài )伯(bó )教(jiāo )吴(wú )冠(guàn )带(dài ),孰(shú )与(yǔ )随(suí )从(cóng )其(qí )俗(sú )与(yǔ )之(zhī )俱(jù )倮(luǒ )也(yě )?故(gù )吴(wú )之(zhī )知(zhī )礼(lǐ )义(yì )也(yě ),太(tài )伯(bó )改(gǎi )其(qí )俗(sú )也(yě )。苏(sū )武(wǔ )入(rù )匈(xiōng )奴(nú ),终(zhōng )不(bú )左(zuǒ )衽(rèn );赵(zhào )他(tā )入(rù )南(nán )越(yuè ),箕(jī )踞(jù )椎(zhuī )髻(jì )。汉(hàn )朝(cháo )称(chēng )苏(sū )武(wǔ )而(ér )毁(huǐ )赵(zhào )他(tā )。之(zhī )性(xìng )习(xí )越(yuè )土(tǔ )气(qì ),畔(pàn )冠(guàn )带(dài )之(zhī )制(zhì ),陆(lù )贾(jiǎ )说(shuō )之(zhī ),夏(xià )服(fú )雅(yǎ )礼(lǐ ),风(fēng )告(gào )以(yǐ )义(yì ),赵(zhào )他(tā )觉(jiào )悟(wù ),运(yùn )心(xīn )向(xiàng )内(nèi )。如(rú )陆(lù )贾(jiǎ )复(fù )越(yuè )服(fú )夷(yí )谈(tán ),从(cóng )其(qí )乱(luàn )俗(sú ),安(ān )能(néng )令(lìng )之(zhī )觉(jiào )悟(wù ),自(zì )变(biàn )从(cóng )汉(hàn )制(zhì )哉(zāi )?三(sān )教(jiāo )之(zhī )相(xiàng )违(wéi ),文(wén )质(zhì )之(zhī )相(xiàng )反(fǎn ),政(zhèng )失(shī ),不(bú )相(xiàng )反(fǎn )袭(xí )也(yě )。谴(qiǎn )告(gào )人(rén )君(jūn )误(wù ),不(bú )变(biàn )其(qí )失(shī )而(ér )袭(xí )其(qí )非(fēi ),欲(yù )行(háng )谴(qiǎn )告(gào )之(zhī )教(jiāo ),不(bú )从(cóng )如(rú )何(hé )?管(guǎn )、蔡(cài )篡(cuàn )畔(pàn ),周(zhōu )公(gōng )告(gào )教(jiāo )之(zhī )至(zhì )於(yú )再(zài )三(sān )。其(qí )所(suǒ )以(yǐ )告(gào )教(jiāo )之(zhī )者(zhě ),岂(qǐ )云(yún )当(dāng )篡(cuàn )畔(pàn )哉(zāi )?人(rén )道(dào )善(shàn )善(shàn )恶(è )恶(è ),施(shī )善(shàn )以(yǐ )赏(shǎng ),加(jiā )恶(è )以(yǐ )罪(zuì ),天(tiān )道(dào )宜(yí )然(rán )。刑(xíng )赏(shǎng )失(shī )实(shí ),恶(è )也(yě ),为(wéi )恶(è )气(qì )以(yǐ )应(yīng )之(zhī ),恶(è )恶(è )之(zhī )义(yì ),安(ān )所(suǒ )施(shī )哉(zāi )?汉(hàn )正(zhèng )首(shǒu )匿(nì )之(zhī )罪(zuì ),制(zhì )亡(wáng )从(cóng )之(zhī )法(fǎ ),恶(è )其(qí )随(suí )非(fēi )而(ér )与(yǔ )恶(è )人(rén )为(wéi )群(qún )党(dǎng )也(yě )。如(rú )束(shù )罪(zuì )人(rén )以(yǐ )诣(yì )吏(lì ),离(lí )恶(è )人(rén )与(yǔ )异(yì )居(jū ),首(shǒu )匿(nì )亡(wáng )从(cóng )之(zhī )法(fǎ )除(chú )矣(yǐ )。狄(dí )牙(yá )之(zhī )调(diào )味(wèi )也(yě ),酸(suān )则(zé )沃(wò )之(zhī )以(yǐ )水(shuǐ ),淡(dàn )则(zé )加(jiā )之(zhī )以(yǐ )咸(xián )。水(shuǐ )火(huǒ )相(xiàng )变(biàn )易(yì ),故(gù )膳(shàn )无(wú )咸(xián )淡(dàn )之(zhī )失(shī )也(yě )。今(jīn )刑(xíng )罚(fá )失(shī )实(shí ),不(bú )为(wéi )异(yì )气(qì )以(yǐ )变(biàn )其(qí )过(guò ),而(ér )又(yòu )为(wéi )寒(hán )於(yú )寒(hán ),为(wéi )温(wēn )於(yú )温(wēn ),此(cǐ )犹(yóu )憎(zēng )酸(suān )而(ér )沃(wò )之(zhī )以(yǐ )咸(xián ),恶(è )淡(dàn )而(ér )灌(guàn )之(zhī )以(yǐ )水(shuǐ )也(yě )。由(yóu )斯(sī )言(yán )之(zhī ),谴(qiǎn )告(gào )之(zhī )言(yán ),疑(yí )乎(hū )?必(bì )信(xìn )也(yě )?

今(jīn )薪(xīn )燃(rán )釜(fǔ ),火(huǒ )猛(měng )则(zé )汤(tāng )热(rè ),火(huǒ )微(wēi )则(zé )汤(tāng )冷(lěng )。夫(fū )政(zhèng )犹(yóu )火(huǒ ),寒(hán )温(wēn )犹(yóu )热(rè )冷(lěng )也(yě )。顾(gù )可(kě )言(yán )人(rén )君(jūn )为(wéi )政(zhèng ),赏(shǎng )罚(fá )失(shī )中(zhōng )也(yě ),逆(nì )乱(luàn )阴(yīn )阳(yáng ),使(shǐ )气(qì )不(bú )和(hé ),乃(nǎi )言(yán )天(tiān )为(wéi )人(rén )君(jūn )为(wéi )寒(hán )为(wéi )温(wēn )以(yǐ )谴(qiǎn )告(gào )之(zhī )乎(hū )!儒(rú )者(zhě )之(zhī )说(shuō )又(yòu )言(yán ):“人(rén )君(jūn )失(shī )政(zhèng ),天(tiān )为(wéi )异(yì );不(bú )改(gǎi ),灾(zāi )其(qí )人(rén )民(mín );不(bú )改(gǎi ),乃(nǎi )灾(zāi )其(qí )身(shēn )也(yě )。先(xiān )异(yì )後(hòu )灾(zāi ),先(xiān )教(jiāo )後(hòu )诛(zhū )之(zhī )义(yì )也(yě )。曰(yuē ):此(cǐ )复(fù )疑(yí )也(yě )。以(yǐ )夏(xià )树(shù )物(wù ),物(wù )枯(kū )不(bú )生(shēng );以(yǐ )秋(qiū )收(shōu )谷(gǔ ),谷(gǔ )弃(qì )不(bú )藏(cáng )。夫(fū )为(wéi )政(zhèng )教(jiāo ),犹(yóu )树(shù )物(wù )收(shōu )谷(gǔ )也(yě )。顾(gù )可(kě )言(yán )政(zhèng )治(zhì )失(shī )时(shí ),气(qì )物(wù )为(wéi )灾(zāi );乃(nǎi )言(yán )天(tiān )为(wéi )异(yì )以(yǐ )谴(qiǎn )告(gào )之(zhī ),不(bú )改(gǎi ),为(wéi )灾(zāi )以(yǐ )诛(zhū )伐(fá )之(zhī )乎(hū )!儒(rú )者(zhě )之(zhī )说(shuō ),俗(sú )人(rén )言(yán )也(yě )。盛(shèng )夏(xià )阳(yáng )气(qì )炽(chì )烈(liè ),阴(yīn )气(qì )干(gàn )之(zhī ),激(jī )射(shè ){敝(bì )衣(yī )}裂(liè ),中(zhōng )杀(shā )人(rén )物(wù )。谓(wèi )天(tiān )罚(fá )阴(yīn )过(guò ),外(wài )一(yī )闻(wén )若(ruò )是(shì ),内(nèi )实(shí )不(bú )然(rán )。夫(fū )谓(wèi )灾(zāi )异(yì )为(wéi )谴(qiǎn )告(gào )诛(zhū )伐(fá ),犹(yóu )为(wéi )雷(léi )杀(shā )人(rén )罚(fá )阴(yīn )过(guò )也(yě )。非(fēi )谓(wèi )之(zhī )言(yán ),不(bú )然(rán )之(zhī )说(shuō )也(yě )。

或(huò )曰(yuē ):谷(gǔ )子(zǐ )云(yún )上(shàng )书(shū )陈(chén )言(yán )变(biàn )异(yì ),明(míng )天(tiān )之(zhī )谴(qiǎn )告(gào ),不(bú )改(gǎi ),後(hòu )将(jiāng )复(fù )有(yǒu ),愿(yuàn )贯(guàn )械(xiè )待(dài )时(shí )。後(hòu )竟(jìng )复(fù )然(rán )。即(jí )不(bú )为(wéi )谴(qiǎn )告(gào ),何(hé )故(gù )复(fù )有(yǒu )?子(zǐ )云(yún )之(zhī )言(yán ),故(gù )後(hòu )有(yǒu )以(yǐ )示(shì )改(gǎi )也(yě )。曰(yuē ):夫(fū )变(biàn )异(yì )自(zì )有(yǒu )占(zhàn )候(hòu ),阴(yīn )阳(yáng )物(wù )气(qì )自(zì )有(yǒu )终(zhōng )始(shǐ )。履(lǚ )霜(shuāng )以(yǐ )知(zhī )坚(jiān )冰(bīng )必(bì )至(zhì ),天(tiān )之(zhī )道(dào )也(yě )。子(zǐ )云(yún )识(shí )微(wēi ),知(zhī )後(hòu )复(fù )然(rán ),借(jiè )变(biàn )复(fù )之(zhī )说(shuō ),以(yǐ )效(xiào )其(qí )言(yán ),故(gù )愿(yuàn )贯(guàn )械(xiè )以(yǐ )待(dài )时(shí )也(yě )。犹(yóu )齐(qí )晏(yàn )子(zǐ )见(jiàn )钩(gōu )星(xīng )在(zài )房(fáng )、心(xīn )之(zhī )间(jiān ),则(zé )知(zhī )地(dì )且(qiě )动(dòng )也(yě )。使(shǐ )子(zǐ )云(yún )见(jiàn )钩(gōu )星(xīng ),则(zé )将(jiāng )复(fù )曰(yuē ):“天(tiān )以(yǐ )钩(gōu )星(xīng )谴(qiǎn )告(gào )政(zhèng )治(zhì ),不(bú )改(gǎi ),将(jiāng )有(yǒu )地(dì )动(dòng )之(zhī )变(biàn )矣(yǐ )。”然(rán )则(zé )子(zǐ )云(yún )之(zhī )愿(yuàn )贯(guàn )械(xiè )待(dài )时(shí ),犹(yóu )子(zǐ )韦(wéi )之(zhī )愿(yuàn )伏(fú )陛(bì )下(xià ),以(yǐ )俟(sì )荧(yíng )惑(huò )徙(xǐ ),处(chù )必(bì )然(rán )之(zhī )验(yàn ),故(gù )谴(qiǎn )告(gào )之(zhī )言(yán )信(xìn )也(yě )。予(yǔ )之(zhī )谴(qiǎn )告(gào ),何(hé )伤(shāng )於(yú )义(yì )。损(sǔn )皇(huáng )天(tiān )之(zhī )德(dé ),使(shǐ )自(zì )然(rán )无(wú )为(wéi )转(zhuǎn )为(wéi )人(rén )事(shì ),故(gù )难(nán )听(tīng )之(zhī )也(yě )。称(chēng )天(tiān )之(zhī )谴(qiǎn )告(gào ),誉(yù )天(tiān )之(zhī )聪(cōng )察(chá )也(yě ),反(fǎn )以(yǐ )聪(cōng )察(chá )伤(shāng )损(sǔn )於(yú )天(tiān )德(dé )。何(hé )以(yǐ )知(zhī )其(qí )聋(lóng )也(yě )?以(yǐ )其(qí )听(tīng )之(zhī )聪(cōng )也(yě )。何(hé )以(yǐ )知(zhī )其(qí )盲(máng )也(yě )?以(yǐ )其(qí )视(shì )之(zhī )明(míng )也(yě )。何(hé )以(yǐ )知(zhī )其(qí )狂(kuáng )也(yě )?以(yǐ )其(qí )言(yán )之(zhī )当(dāng )也(yě )。夫(fū )言(yán )当(dāng )视(shì )听(tīng )聪(cōng )明(míng ),而(ér )道(dào )家(jiā )谓(wèi )之(zhī )狂(kuáng )而(ér )盲(máng )聋(lóng )。今(jīn )言(yán )天(tiān )之(zhī )谴(qiǎn )告(gào ),是(shì )谓(wèi )天(tiān )狂(kuáng )而(ér )盲(máng )聋(lóng )也(yě )。

《易(yì )》曰(yuē ):“大(dà )人(rén )与(yǔ )天(tiān )地(dì )合(hé )其(qí )德(dé )。”故(gù )太(tài )伯(bó )曰(yuē ):“天(tiān )不(bú )言(yán ),殖(zhí )其(qí )道(dào )於(yú )贤(xián )者(zhě )之(zhī )心(xīn )。”夫(fū )大(dà )人(rén )之(zhī )德(dé ),则(zé )天(tiān )德(dé )也(yě );贤(xián )者(zhě )之(zhī )言(yán ),则(zé )天(tiān )言(yán )也(yě )。大(dà )人(rén )刺(cì )而(ér )贤(xián )者(zhě )谏(jiàn ),是(shì )则(zé )天(tiān )谴(qiǎn )告(gào )也(yě ),而(ér )反(fǎn )归(guī )告(gào )於(yú )灾(zāi )异(yì ),故(gù )疑(yí )之(zhī )也(yě )。《六(liù )经(jīng )》之(zhī )文(wén ),圣(shèng )人(rén )之(zhī )语(yǔ ),动(dòng )言(yán )天(tiān )者(zhě ),欲(yù )化(huà )无(wú )道(dào )、惧(jù )愚(yú )者(zhě )。之(zhī )言(yán )非(fēi )独(dú )吾(wú )心(xīn ),亦(yì )天(tiān )意(yì )也(yě )。及(jí )其(qí )言(yán )天(tiān )犹(yóu )以(yǐ )人(rén )心(xīn ),非(fēi )谓(wèi )上(shàng )天(tiān )苍(cāng )苍(cāng )之(zhī )体(tǐ )也(yě )。变(biàn )复(fù )之(zhī )家(jiā ),见(jiàn )诬(wū )言(yán )天(tiān ),灾(zāi )异(yì )时(shí )至(zhì ),则(zé )生(shēng )谴(qiǎn )告(gào )之(zhī )言(yán )矣(yǐ )。验(yàn )古(gǔ )以(yǐ )〔今(jīn )〕,知(zhī )天(tiān )以(yǐ )人(rén )。受(shòu )终(zhōng )於(yú )文(wén )祖(zǔ ),不(bú )言(yán )受(shòu )终(zhōng )於(yú )天(tiān )。尧(yáo )之(zhī )心(xīn )知(zhī )天(tiān )之(zhī )意(yì )也(yě )。尧(yáo )授(shòu )之(zhī ),天(tiān )亦(yì )授(shòu )之(zhī ),百(bǎi )官(guān )臣(chén )子(zǐ )皆(jiē )乡(xiāng )与(yǔ )舜(shùn )。舜(shùn )之(zhī )授(shòu )禹(yǔ ),禹(yǔ )之(zhī )传(chuán )启(qǐ ),皆(jiē )以(yǐ )人(rén )心(xīn )效(xiào )天(tiān )意(yì )。《诗(shī )》之(zhī )“眷(juàn )顾(gù )”,《洪(hóng )范(fàn )》之(zhī )“震(zhèn )怒(nù )”,皆(jiē )以(yǐ )人(rén )身(shēn )效(xiào )天(tiān )之(zhī )意(yì )。文(wén )、武(wǔ )之(zhī )卒(zú ),成(chéng )王(wáng )幼(yòu )少(shǎo ),周(zhōu )道(dào )未(wèi )成(chéng ),周(zhōu )公(gōng )居(jū )摄(shè ),当(dāng )时(shí )岂(qǐ )有(yǒu )上(shàng )天(tiān )之(zhī )教(jiāo )哉(zāi )?周(zhōu )公(gōng )推(tuī )心(xīn )合(hé )天(tiān )志(zhì )也(yě )。上(shàng )天(tiān )之(zhī )心(xīn ),在(zài )圣(shèng )人(rén )之(zhī )胸(xiōng );及(jí )其(qí )谴(qiǎn )告(gào ),在(zài )圣(shèng )人(rén )之(zhī )口(kǒu )。不(bú )信(xìn )圣(shèng )人(rén )之(zhī )言(yán ),反(fǎn )然(rán )灾(zāi )异(yì )之(zhī )气(qì ),求(qiú )索(suǒ )上(shàng )天(tiān )之(zhī )意(yì ),何(hé )其(qí )远(yuǎn )哉(zāi )?世(shì )无(wú )圣(shèng )人(rén ),安(ān )所(suǒ )得(dé )圣(shèng )人(rén )之(zhī )言(yán )?贤(xián )人(rén )庶(shù )几(jǐ )之(zhī )才(cái ),亦(yì )圣(shèng )人(rén )之(zhī )次(cì )也(yě )。

阅读:25771

打赏捐助〔Donate〕>>>

《谴告篇》简体版

©2015-2026 ok8.org 文学库