率性篇【登录】

《论衡》 > 卷二 > 《率性篇》 > 拼音版

论(lùn )人(rén )之(zhī )性(xìng ),定(dìng )有(yǒu )善(shàn )有(yǒu )恶(è )。其(qí )善(shàn )者(zhě ),固(gù )自(zì )善(shàn )矣(yǐ );其(qí )恶(è )者(zhě ),故(gù )可(kě )教(jiāo )告(gào )率(lǜ )勉(miǎn ),使(shǐ )之(zhī )为(wéi )善(shàn )。凡(fán )人(rén )君(jūn )父(fù )审(shěn )观(guān )臣(chén )子(zǐ )之(zhī )性(xìng ),善(shàn )则(zé )养(yǎng )育(yù )劝(quàn )率(lǜ ),无(wú )令(lìng )近(jìn )恶(è );近(jìn )恶(è )则(zé )辅(fǔ )保(bǎo )禁(jìn )防(fáng ),令(lìng )渐(jiàn )於(yú )善(shàn ),善(shàn )渐(jiàn )於(yú )恶(è ),恶(è )化(huà )於(yú )善(shàn ),成(chéng )为(wéi )性(xìng )行(háng )。召(zhào )公(gōng )戒(jiè )成(chéng )曰(yuē ):“今(jīn )王(wáng )初(chū )服(fú )厥(jué )命(mìng ),於(yú )戏(xì )!若(ruò )生(shēng )子(zǐ )罔(wǎng )不(bú )在(zài )厥(jué )初(chū )生(shēng )。”生(shēng )子(zǐ )谓(wèi )十(shí )五(wǔ )子(zǐ ),初(chū )生(shēng )意(yì )於(yú )善(shàn ),终(zhōng )以(yǐ )善(shàn );初(chū )生(shēng )意(yì )於(yú )恶(è ),终(zhōng )以(yǐ )恶(è )。《诗(shī )》曰(yuē ):“彼(bǐ )姝(shū )者(zhě )子(zǐ ),何(hé )以(yǐ )与(yǔ )之(zhī )?”传(chuán )言(yán ):譬(pì )犹(yóu )练(liàn )丝(sī ),染(rǎn )之(zhī )蓝(lán )则(zé )青(qīng ),染(rǎn )之(zhī )丹(dān )则(zé )赤(chì )。十(shí )五(wǔ )之(zhī )子(zǐ )其(qí )犹(yóu )丝(sī )也(yě ),其(qí )有(yǒu )所(suǒ )渐(jiàn )化(huà )为(wéi )善(shàn )恶(è ),犹(yóu )蓝(lán )丹(dān )之(zhī )染(rǎn )练(liàn )丝(sī ),使(shǐ )之(zhī )为(wéi )青(qīng )赤(chì )也(yě )。青(qīng )赤(chì )一(yī )成(chéng ),真(zhēn )色(sè )无(wú )异(yì )。是(shì )故(gù )扬(yáng )子(zǐ )哭(kū )岐(qí )道(dào ),墨(mò )子(zǐ )哭(kū )练(liàn )丝(sī )也(yě )。盖(gài )伤(shāng )离(lí )本(běn ),不(bú )可(kě )复(fù )变(biàn )也(yě )。人(rén )之(zhī )性(xìng ),善(shàn )可(kě )变(biàn )为(wéi )恶(è ),恶(è )可(kě )变(biàn )为(wéi )善(shàn ),犹(yóu )此(cǐ )类(lèi )也(yě )。逢(féng )生(shēng )麻(má )间(jiān ),不(bú )扶(fú )自(zì )直(zhí );白(bái )纱(shā )入(rù )缁(zī ),不(bú )练(liàn )自(zì )黑(hēi )。彼(bǐ )蓬(péng )之(zhī )性(xìng )不(bú )直(zhí ),纱(shā )之(zhī )质(zhì )不(bú )黑(hēi ),麻(má )扶(fú )缁(zī )染(rǎn ),使(shǐ )之(zhī )直(zhí )黑(hēi )。夫(fū )人(rén )之(zhī )性(xìng )犹(yóu )蓬(péng )纱(shā )也(yě ),在(zài )所(suǒ )渐(jiàn )染(rǎn )而(ér )善(shàn )恶(è )变(biàn )矣(yǐ )。

王(wáng )良(liáng )、造(zào )父(fù )称(chēng )为(wéi )善(shàn )御(yù ),能(néng )使(shǐ )不(bú )良(liáng )为(wéi )良(liáng )也(yě )。如(rú )徒(tú )能(néng )御(yù )良(liáng ),其(qí )不(bú )良(liáng )者(zhě )不(bú )能(néng )驯(xùn )服(fú ),此(cǐ )则(zé )驵(zǎng )工(gōng )庸(yōng )师(shī )服(fú )驯(xùn )技(jì )能(néng ),何(hé )奇(qí )而(ér )世(shì )称(chēng )之(zhī )?故(gù )曰(yuē ):王(wáng )良(liáng )登(dēng )车(chē ),马(mǎ )不(bú )罢(bà )驽(nú );尧(yáo )、舜(shùn )为(wéi )政(zhèng ),民(mín )无(wú )狂(kuáng )愚(yú )。传(chuán )曰(yuē ):“尧(yáo )、舜(shùn )之(zhī )民(mín )可(kě )比(bǐ )屋(wū )而(ér )封(fēng ),桀(jié )、纣(zhòu )之(zhī )民(mín )可(kě )比(bǐ )屋(wū )而(ér )诛(zhū )。”斯(sī )民(mín )也(yě ),三(sān )代(dài )所(suǒ )以(yǐ )直(zhí )道(dào )而(ér )行(háng )也(yě )。圣(shèng )主(zhǔ )之(zhī )民(mín )如(rú )彼(bǐ ),恶(è )主(zhǔ )之(zhī )民(mín )如(rú )此(cǐ ),竟(jìng )在(zài )化(huà )不(bú )在(zài )性(xìng )也(yě )。闻(wén )伯(bó )夷(yí )之(zhī )风(fēng )者(zhě ),贪(tān )夫(fū )廉(lián )而(ér )懦(nuò )夫(fū )有(yǒu )立(lì )志(zhì );闻(wén )柳(liǔ )下(xià )惠(huì )之(zhī )风(fēng )者(zhě ),薄(báo )夫(fū )敦(dūn )而(ér )鄙(bǐ )夫(fū )宽(kuān )。徒(tú )闻(wén )风(fēng )名(míng ),犹(yóu )或(huò )变(biàn )节(jiē ),况(kuàng )亲(qīn )接(jiē )形(xíng )面(miàn )相(xiàng )敦(dūn )告(gào )乎(hū )?孔(kǒng )门(mén )弟(dì )子(zǐ )七(qī )十(shí )之(zhī )徒(tú ),皆(jiē )任(rèn )卿(qīng )相(xiàng )之(zhī )用(yòng ),被(bèi )服(fú )圣(shèng )教(jiāo ),文(wén )才(cái )雕(diāo )琢(zhuó ),知(zhī )能(néng )十(shí )倍(bèi ),教(jiāo )训(xùn )之(zhī )功(gōng )而(ér )渐(jiàn )渍(zì )之(zhī )力(lì )也(yě )。未(wèi )入(rù )孔(kǒng )子(zǐ )之(zhī )门(mén )时(shí ),闾(lǘ )巷(xiàng )常(cháng )庸(yōng )无(wú )奇(qí ),其(qí )尤(yóu )甚(shèn )不(bú )率(lǜ )者(zhě ),唯(wéi )子(zǐ )路(lù )也(yě )。世(shì )称(chēng )子(zǐ )路(lù )无(wú )恆(héng )之(zhī )庸(yōng )人(rén ),未(wèi )入(rù )孔(kǒng )门(mén )时(shí ),戴(dài )鸡(jī )佩(pèi )豚(tún ),勇(yǒng )猛(měng )无(wú )礼(lǐ ),闻(wén )诵(sòng )读(dú )之(zhī )声(shēng ),摇(yáo )鸡(jī )奋(fèn )豚(tún ),扬(yáng )脣(chún )吻(wěn )之(zhī )音(yīn ),聒(guō )贤(xián )圣(shèng )之(zhī )耳(ěr ),恶(è )至(zhì )甚(shèn )矣(yǐ )。孔(kǒng )子(zǐ )引(yǐn )而(ér )教(jiāo )之(zhī ),渐(jiàn )渍(zì )磨(mó )历(lì ),阖(hé )导(dǎo )牖(yǒu )进(jìn ),猛(měng )气(qì )消(xiāo )损(sǔn ),骄(jiāo )节(jiē )屈(qū )折(shé ),卒(zú )能(néng )政(zhèng )事(shì ),序(xù )在(zài )四(sì )科(kē )。斯(sī )盖(gài )变(biàn )性(xìng )使(shǐ )恶(è )为(wéi )善(shàn )之(zhī )明(míng )效(xiào )也(yě )。

夫(fū )肥(féi )沃(wò )墝(qiào )埆(què ),土(tǔ )地(dì )之(zhī )本(běn )性(xìng )也(yě )。肥(féi )而(ér )沃(wò )者(zhě )性(xìng )美(měi ),树(shù )稼(jià )丰(fēng )茂(mào )。墝(qiào )而(ér )埆(què )者(zhě )性(xìng )恶(è ),深(shēn )耕(gēng )细(xì )锄(chú ),厚(hòu )加(jiā )粪(fèn )壤(rǎng ),勉(miǎn )致(zhì )人(rén )功(gōng ),以(yǐ )助(zhù )地(dì )力(lì ),其(qí )树(shù )稼(jià )与(yǔ )彼(bǐ )肥(féi )沃(wò )者(zhě )相(xiàng )似(sì )类(lèi )也(yě )。地(dì )之(zhī )高(gāo )下(xià ),亦(yì )如(rú )此(cǐ )焉(yān )。以(yǐ )锸(chā )凿(záo )地(dì ),以(yǐ )埤(pí )增(zēng )下(xià ),则(zé )其(qí )下(xià )与(yǔ )高(gāo )者(zhě )齐(qí );如(rú )复(fù )增(zēng )锸(chā ),则(zé )夫(fū )下(xià )者(zhě )不(bú )徒(tú )齐(qí )者(zhě )也(yě ),反(fǎn )更(gèng )为(wéi )高(gāo ),而(ér )其(qí )高(gāo )者(zhě )反(fǎn )为(wéi )下(xià )。使(shǐ )人(rén )之(zhī )性(xìng )有(yǒu )善(shàn )有(yǒu )恶(è ),彼(bǐ )地(dì )有(yǒu )高(gāo )有(yǒu )下(xià ),勉(miǎn )致(zhì )其(qí )教(jiāo )令(lìng )之(zhī )善(shàn ),则(zé )将(jiāng )善(shàn )者(zhě )同(tóng )之(zhī )矣(yǐ )。善(shàn )以(yǐ )化(huà )渥(wò ),酿(niàng )其(qí )教(jiāo )令(lìng ),变(biàn )更(gèng )为(wéi )善(shàn )。善(shàn )则(zé )且(qiě )更(gèng )宜(yí )反(fǎn )过(guò )於(yú )往(wǎng )善(shàn ),犹(yóu )下(xià )地(dì )增(zēng )加(jiā )锸(chā )更(gèng )崇(chóng )於(yú )高(gāo )地(dì )也(yě )。赐(cì )不(bú )受(shòu )命(mìng )而(ér )货(huò )殖(zhí )焉(yān ),赐(cì )本(běn )不(bú )受(shòu )天(tiān )之(zhī )富(fù )命(mìng ),所(suǒ )加(jiā )货(huò )财(cái )积(jī )聚(jù ),为(wéi )世(shì )富(fù )人(rén )者(zhě ),得(dé )货(huò )殖(zhí )之(zhī )术(shù )也(yě )。夫(fū )得(dé )其(qí )术(shù ),虽(suī )不(bú )受(shòu )命(mìng ),犹(yóu )自(zì )益(yì )饶(ráo )富(fù )。性(xìng )恶(è )之(zhī )人(rén ),益(yì )不(bú )禀(bǐng )天(tiān )善(shàn )性(xìng ),得(dé )圣(shèng )人(rén )之(zhī )教(jiāo ),志(zhì )行(háng )变(biàn )化(huà )。世(shì )称(chēng )利(lì )剑(jiàn )有(yǒu )千(qiān )金(jīn )之(zhī )价(jià )。棠(táng )溪(xī )、鱼(yú )肠(cháng )之(zhī )属(shǔ ),龙(lóng )泉(quán )、太(tài )阿(ā )之(zhī )辈(bèi ),其(qí )本(běn )铤(dìng ),山(shān )中(zhōng )之(zhī )恆(héng )铁(tiě )也(yě )。冶(yě )工(gōng )锻(duàn )炼(liàn ),成(chéng )为(wéi )銛(tiǎn )利(lì ),岂(qǐ )利(lì )剑(jiàn )之(zhī )锻(duàn )与(yǔ )炼(liàn ),乃(nǎi )异(yì )质(zhì )哉(zāi )?工(gōng )良(liáng )师(shī )巧(qiǎo ),炼(liàn )一(yī )数(shù )至(zhì )也(yě )。试(shì )取(qǔ )东(dōng )下(xià )直(zhí )一(yī )金(jīn )之(zhī )剑(jiàn ),更(gèng )熟(shú )锻(duàn )炼(liàn ),足(zú )其(qí )火(huǒ ),齐(qí )其(qí )銛(tiǎn ),犹(yóu )千(qiān )金(jīn )之(zhī )剑(jiàn )也(yě )。夫(fū )铁(tiě )石(shí )天(tiān )然(rán ),尚(shàng )为(wéi )锻(duàn )炼(liàn )者(zhě )变(biàn )易(yì )故(gù )质(zhì ),况(kuàng )人(rén )含(hán )五(wǔ )常(cháng )之(zhī )性(xìng ),贤(xián )圣(shèng )未(wèi )之(zhī )熟(shú )锻(duàn )炼(liàn )耳(ěr ),奚(xī )患(huàn )性(xìng )之(zhī )不(bú )善(shàn )哉(zāi )?古(gǔ )贵(guì )良(liáng )医(yī )者(zhě ),能(néng )知(zhī )笃(dǔ )剧(jù )之(zhī )病(bìng )所(suǒ )从(cóng )生(shēng )起(qǐ ),而(ér )以(yǐ )针(zhēn )药(yào )治(zhì )而(ér )已(yǐ )之(zhī )。如(rú )徒(tú )知(zhī )病(bìng )之(zhī )名(míng )而(ér )坐(zuò )观(guān )之(zhī ),何(hé )以(yǐ )为(wéi )奇(qí )?夫(fū )人(rén )有(yǒu )不(bú )善(shàn ),则(zé )乃(nǎi )性(xìng )命(mìng )之(zhī )疾(jí )也(yě ),无(wú )其(qí )教(jiāo )治(zhì ),而(ér )欲(yù )令(lìng )变(biàn )更(gèng ),岂(qǐ )不(bú )难(nán )哉(zāi )!

天(tiān )道(dào )有(yǒu )真(zhēn )伪(wěi )。真(zhēn )者(zhě )固(gù )自(zì )与(yǔ )天(tiān )相(xiàng )应(yīng ),伪(wěi )者(zhě )人(rén )加(jiā )知(zhī )巧(qiǎo ),亦(yì )与(yǔ )真(zhēn )者(zhě )无(wú )以(yǐ )异(yì )也(yě )。何(hé )以(yǐ )验(yàn )之(zhī )?《禹(yǔ )贡(gòng )》曰(yuē )“璆(qiú )琳(lín )琅(láng )玕(gān )”,此(cǐ )则(zé )土(tǔ )地(dì )所(suǒ )生(shēng )真(zhēn )玉(yù )珠(zhū )也(yě )。然(rán )而(ér )道(dào )人(rén )消(xiāo )烁(shuò )五(wǔ )石(shí ),作(zuò )五(wǔ )色(sè )之(zhī )玉(yù ),比(bǐ )之(zhī )真(zhēn )玉(yù ),光(guāng )不(bú )殊(shū )别(bié ),兼(jiān )鱼(yú )蚌(bàng )之(zhī )珠(zhū ),与(yǔ )《禹(yǔ )贡(gòng )》璆(qiú )琳(lín )皆(jiē )真(zhēn )玉(yù )珠(zhū )也(yě )。然(rán )而(ér )随(suí )侯(hóu )以(yǐ )药(yào )作(zuò )珠(zhū ),精(jīng )耀(yào )如(rú )真(zhēn ),道(dào )士(shì )之(zhī )教(jiāo )至(zhì ),知(zhī )巧(qiǎo )之(zhī )意(yì )加(jiā )也(yě )。阳(yáng )遂(suí )取(qǔ )火(huǒ )於(yú )天(tiān ),五(wǔ )月(yuè )丙(bǐng )午(wǔ )日(rì )中(zhōng )之(zhī )时(shí ),消(xiāo )炼(liàn )五(wǔ )石(shí ),铸(zhù )以(yǐ )为(wéi )器(qì ),磨(mó )历(lì )生(shēng )光(guāng ),仰(yǎng )以(yǐ )向(xiàng )日(rì ),则(zé )火(huǒ )来(lái )至(zhì )。此(cǐ )真(zhēn )取(qǔ )火(huǒ )之(zhī )道(dào )也(yě )。今(jīn )妄(wàng )取(qǔ )刀(dāo )剑(jiàn )月(yuè ),摩(mó )拭(shì )朗(lǎng )白(bái ),仰(yǎng )以(yǐ )向(xiàng )日(rì ),亦(yì )得(dé )火(huǒ )焉(yān )。夫(fū )月(yuè )非(fēi )阳(yáng )遂(suí )也(yě ),所(suǒ )以(yǐ )耐(nài )取(qǔ )火(huǒ )者(zhě ),摩(mó )拭(shì )之(zhī )所(suǒ )致(zhì )也(yě )。今(jīn )夫(fū )性(xìng )恶(è )之(zhī )人(rén ),使(shǐ )与(yǔ )性(xìng )善(shàn )者(zhě )同(tóng )类(lèi )乎(hū )?可(kě )率(lǜ )勉(miǎn )之(zhī )令(lìng )其(qí )为(wéi )善(shàn );使(shǐ )之(zhī )异(yì )类(lèi )乎(hū ),亦(yì )可(kě )令(lìng )与(yǔ )道(dào )人(rén )之(zhī )所(suǒ )铸(zhù )玉(yù )、随(suí )侯(hóu )之(zhī )所(suǒ )作(zuò )珠(zhū )、人(rén )之(zhī )所(suǒ )摩(mó )刀(dāo )剑(jiàn )月(yuè )焉(yān ),教(jiāo )导(dǎo )以(yǐ )学(xué ),渐(jiàn )渍(zì )以(yǐ )德(dé ),亦(yì )将(jiāng )日(rì )有(yǒu )仁(rén )义(yì )之(zhī )操(cāo )。黄(huáng )帝(dì )与(yǔ )炎(yán )帝(dì )争(zhēng )为(wéi )天(tiān )子(zǐ ),教(jiāo )熊(xióng )罴(pí )貔(pí )虎(hǔ )以(yǐ )战(zhàn )於(yú )阪(bǎn )泉(quán )之(zhī )野(yě ),三(sān )战(zhàn )得(dé )志(zhì ),炎(yán )帝(dì )败(bài )绩(jì )。尧(yáo )以(yǐ )天(tiān )下(xià )让(ràng )舜(shùn ),鲧(gǔn )为(wéi )诸(zhū )侯(hóu ),欲(yù )得(dé )三(sān )公(gōng ),而(ér )尧(yáo )不(bú )听(tīng ),怒(nù )其(qí )猛(měng )兽(shòu ),欲(yù )以(yǐ )为(wéi )乱(luàn ),比(bǐ )兽(shòu )之(zhī )角(jiǎo )可(kě )以(yǐ )为(wéi )城(chéng ),举(jǔ )尾(wěi )以(yǐ )为(wéi )旌(jīng ),奋(fèn )心(xīn )盛(shèng )气(qì ),阻(zǔ )战(zhàn )为(wéi )强(qiáng )。夫(fū )禽(qín )兽(shòu )与(yǔ )人(rén )殊(shū )形(xíng ),犹(yóu )可(kě )命(mìng )战(zhàn ),况(kuàng )人(rén )同(tóng )类(lèi )乎(hū )?推(tuī )此(cǐ )以(yǐ )论(lùn ),“百(bǎi )兽(shòu )率(lǜ )舞(wǔ )”,“潭(tán )鱼(yú )出(chū )听(tīng )”,“六(liù )马(mǎ )仰(yǎng )秣(mò )”,不(bú )复(fù )疑(yí )矣(yǐ )。异(yì )类(lèi )以(yǐ )殊(shū )为(wéi )同(tóng ),同(tóng )类(lèi )以(yǐ )钧(jūn )为(wéi )异(yì ),所(suǒ )由(yóu )不(bú )在(zài )於(yú )物(wù ),在(zài )於(yú )人(rén )也(yě )。凡(fán )含(hán )血(xuè )气(qì )者(zhě ),教(jiāo )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )异(yì )化(huà )也(yě )。三(sān )苗(miáo )之(zhī )民(mín ),或(huò )贤(xián )或(huò )不(bú )肖(xiāo ),尧(yáo )、舜(shùn )齐(qí )之(zhī ),恩(ēn )教(jiāo )加(jiā )也(yě )。楚(chǔ )、越(yuè )之(zhī )人(rén ),处(chù )庄(zhuāng )、岳(yuè )之(zhī )间(jiān ),经(jīng )历(lì )岁(suì )月(yuè ),变(biàn )为(wéi )舒(shū )缓(huǎn ),风(fēng )俗(sú )移(yí )也(yě )。故(gù )曰(yuē ):“齐(qí )舒(shū )缓(huǎn ),秦(qín )慢(màn )易(yì ),楚(chǔ )促(cù )急(jí ),燕(yàn )戆(gàng )投(tóu )”。以(yǐ )庄(zhuāng )、岳(yuè )言(yán )之(zhī ),四(sì )国(guó )之(zhī )民(mín ),更(gèng )相(xiàng )出(chū )入(rù ),久(jiǔ )居(jū )单(dān )处(chù ),性(xìng )必(bì )变(biàn )易(yì )。

夫(fū )性(xìng )恶(è )者(zhě ),心(xīn )比(bǐ )木(mù )石(shí )。木(mù )石(shí )犹(yóu )为(wéi )人(rén )用(yòng ),况(kuàng )非(fēi )木(mù )石(shí )!在(zài )君(jūn )子(zǐ )之(zhī )迹(jì ),庶(shù )几(jǐ )可(kě )见(jiàn )。有(yǒu )痴(chī )狂(kuáng )之(zhī )疾(jí ),歌(gē )啼(tí )於(yú )路(lù ),不(bú )晓(xiǎo )东(dōng )西(xī ),不(bú )睹(dǔ )燥(zào )湿(shī ),不(bú )觉(jiào )疾(jí )病(bìng ),不(bú )知(zhī )饥(jī )饱(bǎo ),性(xìng )已(yǐ )毁(huǐ )伤(shāng ),不(bú )可(kě )如(rú )何(hé )。前(qián )无(wú )所(suǒ )观(guān ),却(què )无(wú )所(suǒ )畏(wèi )也(yě )。是(shì )故(gù )王(wáng )法(fǎ )不(bú )废(fèi )学(xué )校(xiào )之(zhī )官(guān ),不(bú )除(chú )狱(yù )理(lǐ )之(zhī )吏(lì ),欲(yù )令(lìng )凡(fán )众(zhòng )见(jiàn )礼(lǐ )仪(yí )之(zhī )教(jiāo )。学(xué )校(xiào )勉(miǎn )其(qí )前(qián ),法(fǎ )禁(jìn )防(fáng )其(qí )後(hòu ),使(shǐ )丹(dān )硃(zhū )之(zhī )志(zhì )亦(yì )将(jiāng )可(kě )勉(miǎn )。何(hé )以(yǐ )验(yàn )之(zhī )?三(sān )军(jūn )之(zhī )士(shì ),非(fēi )能(néng )制(zhì )也(yě ),勇(yǒng )将(jiāng )率(lǜ )勉(miǎn ),视(shì )死(sǐ )如(rú )归(guī )。且(qiě )阖(hé )庐(lú )尝(cháng )试(shì )其(qí )士(shì )於(yú )五(wǔ )湖(hú )之(zhī )侧(cè ),皆(jiē )加(jiā )刃(rèn )於(yú )肩(jiān ),血(xuè )流(liú )至(zhì )地(dì )。句(jù )践(jiàn )亦(yì )试(shì )其(qí )士(shì )於(yú )寝(qǐn )宫(gōng )之(zhī )庭(tíng ),赴(fù )火(huǒ )死(sǐ )者(zhě ),不(bú )可(kě )胜(shèng )数(shù )。夫(fū )刃(rèn )火(huǒ ),非(fēi )人(rén )性(xìng )之(zhī )所(suǒ )贪(tān )也(yě ),二(èr )主(zhǔ )激(jī )率(lǜ ),念(niàn )不(bú )顾(gù )生(shēng )。是(shì )故(gù )军(jūn )之(zhī )法(fǎ )轻(qīng )刺(cì )血(xuè )。孟(mèng )贲(bēn )勇(yǒng )也(yě ),闻(wén )军(jūn )令(lìng )惧(jù )。是(shì )故(gù )叔(shū )孙(sūn )通(tōng )制(zhì )定(dìng )礼(lǐ )仪(yí ),拔(bá )剑(jiàn )争(zhēng )功(gōng )之(zhī )臣(chén ),奉(fèng )礼(lǐ )拜(bài )伏(fú ),初(chū )骄(jiāo )倨(jù )而(ér )後(hòu )逊(xùn )顺(shùn ),教(jiāo )威(wēi )德(dé ),变(biàn )易(yì )性(xìng )也(yě )。不(bú )患(huàn )性(xìng )恶(è ),患(huàn )其(qí )不(bú )服(fú )圣(shèng )教(jiāo ),自(zì )遇(yù )而(ér )以(yǐ )生(shēng )祸(huò )也(yě )。

豆(dòu )麦(mài )之(zhī )种(zhǒng ),与(yǔ )稻(dào )梁(liáng )殊(shū ),然(rán )食(shí )能(néng )去(qù )饥(jī )。小(xiǎo )人(rén )君(jūn )子(zǐ ),禀(bǐng )性(xìng )异(yì )类(lèi )乎(hū )?譬(pì )诸(zhū )五(wǔ )谷(gǔ )皆(jiē )为(wéi )用(yòng ),实(shí )不(bú )异(yì )而(ér )效(xiào )殊(shū )者(zhě ),禀(bǐng )气(qì )有(yǒu )厚(hòu )泊(bó ),故(gù )性(xìng )有(yǒu )善(shàn )恶(è )也(yě )。残(cán )则(zé )受(shòu )仁(rén )之(zhī )气(qì )泊(bó ),而(ér )怒(nù )则(zé )禀(bǐng )勇(yǒng )渥(wò )也(yě )。仁(rén )泊(bó )则(zé )戾(lì )而(ér )少(shǎo )愈(yù ),勇(yǒng )渥(wò )则(zé )猛(měng )而(ér )无(wú )义(yì ),而(ér )又(yòu )和(hé )气(qì )不(bú )足(zú ),喜(xǐ )怒(nù )失(shī )时(shí ),计(jì )虑(lǜ )轻(qīng )愚(yú )。妄(wàng )行(háng )之(zhī )人(rén ),罪(zuì )故(gù )为(wéi )恶(è )。人(rén )受(shòu )五(wǔ )常(cháng ),含(hán )五(wǔ )脏(zāng ),皆(jiē )具(jù )於(yú )身(shēn )。禀(bǐng )之(zhī )泊(bó )少(shǎo ),故(gù )其(qí )操(cāo )行(háng )不(bú )及(jí )善(shàn )人(rén ),犹(yóu )酒(jiǔ )或(huò )厚(hòu )或(huò )泊(bó )也(yě )。非(fēi )厚(hòu )与(yǔ )泊(bó )殊(shū )其(qí )酿(niàng )也(yě ),曲(qǔ )孽(niè )多(duō )少(shǎo )使(shǐ )之(zhī )然(rán )也(yě )。是(shì )故(gù )酒(jiǔ )之(zhī )泊(bó )厚(hòu ),同(tóng )一(yī )曲(qǔ )孽(niè );人(rén )之(zhī )善(shàn )恶(è ),共(gòng )一(yī )元(yuán )气(qì ),气(qì )有(yǒu )少(shǎo )多(duō ),故(gù )性(xìng )有(yǒu )贤(xián )愚(yú )。

西(xī )门(mén )豹(bào )急(jí ),佩(pèi )韦(wéi )以(yǐ )自(zì )缓(huǎn );董(dǒng )安(ān )於(yú )缓(huǎn ),带(dài )弦(xián )以(yǐ )自(zì )促(cù )。急(jí )之(zhī )与(yǔ )缓(huǎn ),俱(jù )失(shī )中(zhōng )和(hé ),然(rán )而(ér )韦(wéi )弦(xián )附(fù )身(shēn ),成(chéng )为(wéi )完(wán )具(jù )之(zhī )人(rén )。能(néng )纳(nà )韦(wéi )弦(xián )之(zhī )教(jiāo ),补(bǔ )接(jiē )不(bú )足(zú ),则(zé )豹(bào )、安(ān )於(yú )之(zhī )名(míng )可(kě )得(dé )参(cān )也(yě )。贫(pín )劣(liè )宅(zhái )屋(wū )不(bú )具(jù )墙(qiáng )壁(bì )宇(yǔ )达(dá ),人(rén )指(zhǐ )訾(zī )之(zhī )。如(rú )财(cái )货(huò )富(fù )愈(yù ),起(qǐ )屋(wū )筑(zhù )墙(qiáng ),以(yǐ )自(zì )蔽(bì )鄣(zhāng ),为(wéi )之(zhī )具(jù )宅(zhái ),人(rén )弗(fú )复(fù )非(fēi )。魏(wèi )之(zhī )行(háng )田(tián )百(bǎi )亩(mǔ ),鄴(yè )独(dú )二(èr )百(bǎi ),西(xī )门(mén )豹(bào )灌(guàn )以(yǐ )漳(zhāng )水(shuǐ ),成(chéng )为(wéi )膏(gāo )腴(yú ),则(zé )亩(mǔ )收(shōu )一(yī )锺(zhōng )。夫(fū )人(rén )之(zhī )质(zhì )犹(yóu )鄴(yè )田(tián ),道(dào )教(jiāo )犹(yóu )漳(zhāng )水(shuǐ )也(yě )。患(huàn )不(bú )能(néng )化(huà ),不(bú )患(huàn )人(rén )性(xìng )之(zhī )难(nán )率(lǜ )也(yě )。雒(luò )阳(yáng )城(chéng )中(zhōng )之(zhī )道(dào )无(wú )水(shuǐ ),水(shuǐ )工(gōng )激(jī )上(shàng )洛(luò )中(zhōng )之(zhī )水(shuǐ ),日(rì )夜(yè )驰(chí )流(liú ),水(shuǐ )工(gōng )之(zhī )功(gōng )也(yě )。由(yóu )此(cǐ )言(yán )之(zhī ),迫(pò )近(jìn )君(jūn )子(zǐ ),而(ér )仁(rén )义(yì )之(zhī )道(dào )数(shù )加(jiā )於(yú )身(shēn ),孟(mèng )母(mǔ )之(zhī )徙(xǐ )宅(zhái ),盖(gài )得(dé )其(qí )验(yàn )。人(rén )间(jiān )之(zhī )水(shuǐ )污(wū )浊(zhuó ),在(zài )野(yě )外(wài )者(zhě )清(qīng )洁(jié ),俱(jù )为(wéi )一(yī )水(shuǐ ),源(yuán )从(cóng )天(tiān )涯(yá ),或(huò )浊(zhuó )或(huò )清(qīng ),所(suǒ )在(zài )之(zhī )势(shì )使(shǐ )之(zhī )然(rán )也(yě )。南(nán )越(yuè )王(wáng )赵(zhào )他(tā ),本(běn )汉(hàn )贤(xián )人(rén )也(yě ),化(huà )南(nán )夷(yí )之(zhī )俗(sú ),背(bèi )畔(pàn )王(wáng )制(zhì ),椎(zhuī )髻(jì )箕(jī )坐(zuò ),好(hǎo )之(zhī )若(ruò )性(xìng )。陆(lù )贾(jiǎ )说(shuō )以(yǐ )汉(hàn )德(dé ),惧(jù )以(yǐ )圣(shèng )威(wēi ),蹶(juě )然(rán )起(qǐ )坐(zuò ),心(xīn )觉(jiào )改(gǎi )悔(huǐ ),奉(fèng )制(zhì )称(chēng )蕃(fān ),其(qí )於(yú )椎(zhuī )髻(jì )箕(jī )坐(zuò )也(yě ),恶(è )之(zhī )若(ruò )性(xìng )。前(qián )则(zé )若(ruò )彼(bǐ ),後(hòu )则(zé )若(ruò )此(cǐ )。由(yóu )此(cǐ )言(yán )之(zhī ),亦(yì )在(zài )於(yú )教(jiāo ),不(bú )独(dú )在(zài )性(xìng )也(yě )。

阅读:25446

打赏捐助〔Donate〕>>>

《率性篇》简体版

©2015-2026 ok8.org 文学库