东方朔传【登录】

《汉书》 > 传 > 《东方朔传》 > 拼音版

东(dōng )方(fāng )朔(shuò )字(zì )曼(màn )倩(qiàn ),平(píng )原(yuán )厌(yàn )次(cì )人(rén )也(yě )。武(wǔ )帝(dì )初(chū )即(jí )位(wèi ),征(zhēng )天(tiān )下(xià )举(jǔ )方(fāng )正(zhèng )贤(xián )良(liáng )文(wén )学(xué )材(cái )力(lì )之(zhī )士(shì ),待(dài )以(yǐ )不(bú )次(cì )之(zhī )位(wèi ),四(sì )方(fāng )士(shì )多(duō )上(shàng )书(shū )言(yán )得(dé )失(shī ),自(zì )衒(xuàn )鬻(yù )者(zhě )以(yǐ )千(qiān )数(shù ),其(qí )不(bú )足(zú )采(cǎi )者(zhě )辄(zhé )报(bào )闻(wén )罢(bà )。朔(shuò )初(chū )来(lái ),上(shàng )书(shū )曰(yuē ):“臣(chén )朔(shuò )少(shǎo )失(shī )父(fù )母(mǔ ),长(zhǎng )养(yǎng )兄(xiōng )嫂(sǎo )。年(nián )十(shí )三(sān )学(xué )书(shū ),三(sān )冬(dōng )文(wén )史(shǐ )足(zú )用(yòng )。十(shí )五(wǔ )学(xué )击(jī )剑(jiàn )。十(shí )六(liù )学(xué )《诗(shī )》、《书(shū )》,诵(sòng )二(èr )十(shí )二(èr )万(wàn )言(yán )。十(shí )九(jiǔ )学(xué )孙(sūn )、吴(wú )兵(bīng )法(fǎ ),战(zhàn )阵(zhèn )之(zhī )具(jù ),钲(zhēng )鼓(gǔ )之(zhī )教(jiāo ),亦(yì )诵(sòng )二(èr )十(shí )二(èr )万(wàn )言(yán )。凡(fán )臣(chén )朔(shuò )固(gù )已(yǐ )诵(sòng )四(sì )十(shí )四(sì )万(wàn )言(yán )。又(yòu )常(cháng )服(fú )子(zǐ )路(lù )之(zhī )言(yán )。臣(chén )朔(shuò )年(nián )二(èr )十(shí )二(èr ),长(zhǎng )九(jiǔ )尺(chǐ )三(sān )寸(cùn ),目(mù )若(ruò )悬(xuán )珠(zhū ),齿(chǐ )若(ruò )编(biān )贝(bèi ),勇(yǒng )若(ruò )孟(mèng )贲(bēn ),捷(jié )若(ruò )庆(qìng )忌(jì ),廉(lián )若(ruò )鲍(bào )叔(shū ),信(xìn )若(ruò )尾(wěi )生(shēng )。若(ruò )此(cǐ ),可(kě )以(yǐ )为(wéi )天(tiān )子(zǐ )大(dà )臣(chén )矣(yǐ )。臣(chén )朔(shuò )昧(mèi )死(sǐ )再(zài )拜(bài )以(yǐ )闻(wén )。”

朔(shuò )文(wén )辞(cí )不(bú )逊(xùn ),高(gāo )自(zì )称(chēng )誉(yù ),上(shàng )伟(wěi )之(zhī ),令(lìng )待(dài )诏(zhào )公(gōng )车(chē ),奉(fèng )禄(lù )薄(báo ),未(wèi )得(dé )省(shěng )见(jiàn )。

久(jiǔ )之(zhī ),朔(shuò )绐(dài )驺(zōu )朱(zhū )儒(rú ),曰(yuē ):“上(shàng )以(yǐ )若(ruò )曹(cáo )无(wú )益(yì )于(yú )县(xiàn )官(guān ),耕(gēng )田(tián )力(lì )作(zuò )固(gù )不(bú )及(jí )人(rén ),临(lín )众(zhòng )处(chù )官(guān )不(bú )能(néng )治(zhì )民(mín ),从(cóng )军(jūn )击(jī )虏(lǔ )不(bú )任(rèn )兵(bīng )事(shì ),无(wú )益(yì )于(yú )国(guó )用(yòng ),徒(tú )索(suǒ )衣(yī )食(shí ),今(jīn )欲(yù )尽(jìn )杀(shā )若(ruò )曹(cáo )。”朱(zhū )儒(rú )大(dà )恐(kǒng ),啼(tí )泣(qì )。朔(shuò )教(jiāo )曰(yuē ):“上(shàng )即(jí )过(guò ),叩(kòu )头(tóu )请(qǐng )罪(zuì )。”居(jū )有(yǒu )顷(qǐng ),闻(wén )上(shàng )过(guò ),朱(zhū )儒(rú )皆(jiē )号(hào )泣(qì )顿(dùn )首(shǒu )。上(shàng )问(wèn ):“何(hé )为(wéi )?”对(duì )曰(yuē ):“东(dōng )方(fāng )朔(shuò )言(yán )上(shàng )欲(yù )尽(jìn )诛(zhū )臣(chén )等(děng )。”上(shàng )知(zhī )朔(shuò )多(duō )端(duān ),召(zhào )问(wèn )朔(shuò ):“何(hé )恐(kǒng )朱(zhū )儒(rú )为(wéi )?”对(duì )曰(yuē ):“臣(chén )朔(shuò )生(shēng )亦(yì )言(yán ),死(sǐ )亦(yì )言(yán )。朱(zhū )儒(rú )长(zhǎng )三(sān )尺(chǐ )余(yú ),奉(fèng )一(yī )囊(náng )粟(sù ),钱(qián )二(èr )百(bǎi )四(sì )十(shí )。臣(chén )朔(shuò )长(zhǎng )九(jiǔ )尺(chǐ )余(yú ),亦(yì )奉(fèng )一(yī )囊(náng )粟(sù ),钱(qián )二(èr )百(bǎi )四(sì )十(shí )。朱(zhū )儒(rú )饱(bǎo )欲(yù )死(sǐ ),臣(chén )朔(shuò )饥(jī )欲(yù )死(sǐ )。臣(chén )言(yán )可(kě )用(yòng ),幸(xìng )异(yì )其(qí )礼(lǐ );不(bú )可(kě )用(yòng ),罢(bà )之(zhī ),无(wú )令(lìng )但(dàn )索(suǒ )长(zhǎng )安(ān )米(mǐ )。”上(shàng )大(dà )笑(xiào ),因(yīn )使(shǐ )待(dài )诏(zhào )金(jīn )马(mǎ )门(mén ),稍(shāo )得(dé )亲(qīn )近(jìn )。

上(shàng )尝(cháng )使(shǐ )诸(zhū )数(shù )家(jiā )射(shè )覆(fù ),置(zhì )守(shǒu )宫(gōng )盂(yú )下(xià ),射(shè )之(zhī ),皆(jiē )不(bú )能(néng )中(zhōng )。朔(shuò )自(zì )赞(zàn )曰(yuē ):“臣(chén )尝(cháng )受(shòu )《易(yì )》,请(qǐng )射(shè )之(zhī )。”乃(nǎi )别(bié )蓍(shī )布(bù )卦(guà )而(ér )对(duì )曰(yuē ):“臣(chén )以(yǐ )为(wéi )龙(lóng )又(yòu )无(wú )角(jiǎo ),谓(wèi )之(zhī )为(wéi )蛇(shé )又(yòu )有(yǒu )足(zú ),跂(qí )跂(qí )脉(mò )脉(mò )善(shàn )缘(yuán )壁(bì ),是(shì )非(fēi )守(shǒu )宫(gōng )即(jí )蜥(xī )蜴(yì )。”上(shàng )曰(yuē ):“善(shàn )。”赐(cì )帛(bó )十(shí )匹(pǐ )。复(fù )使(shǐ )射(shè )他(tā )物(wù ),连(lián )中(zhōng ),辄(zhé )赐(cì )帛(bó )。

时(shí ),有(yǒu )幸(xìng )倡(chàng )郭(guō )舍(shě )人(rén ),滑(huá )稽(jī )不(bú )穷(qióng ),常(cháng )侍(shì )左(zuǒ )右(yòu ),曰(yuē ):“朔(shuò )狂(kuáng ),幸(xìng )中(zhōng )耳(ěr ),非(fēi )至(zhì )数(shù )也(yě )。臣(chén )愿(yuàn )令(lìng )朔(shuò )复(fù )射(shè ),朔(shuò )中(zhōng )之(zhī ),臣(chén )榜(bǎng )百(bǎi ),不(bú )能(néng )中(zhōng ),臣(chén )赐(cì )帛(bó )。”乃(nǎi )覆(fù )树(shù )上(shàng )寄(jì )生(shēng ),令(lìng )朔(shuò )射(shè )之(zhī )。朔(shuò )曰(yuē ):“是(shì )寠(lǜ )薮(sǒu )也(yě )。”舍(shě )人(rén )曰(yuē ):“果(guǒ )知(zhī )朔(shuò )不(bú )能(néng )中(zhōng )也(yě )。”朔(shuò )曰(yuē ):“生(shēng )肉(ròu )为(wéi )脍(kuài ),干(gàn )肉(ròu )为(wéi )脯(pú );著(zhe )树(shù )为(wéi )寄(jì )生(shēng ),盆(pén )下(xià )为(wéi )寠(lǜ )薮(sǒu )。”上(shàng )令(lìng )倡(chàng )监(jiān )榜(bǎng )舍(shě )人(rén ),舍(shě )人(rén )不(bú )胜(shèng )痛(tòng ),呼(hū )謈(pó )。朔(shuò )笑(xiào )之(zhī )曰(yuē ):“咄(duō )!口(kǒu )无(wú )毛(máo ),声(shēng )謷(áo )謷(áo ),尻(kāo )益(yì )高(gāo )。”舍(shě )人(rén )恚(huì )曰(yuē ):“朔(shuò )擅(shàn )诋(dǐ )欺(qī )天(tiān )子(zǐ )从(cóng )官(guān ),当(dāng )弃(qì )市(shì )。”上(shàng )问(wèn )朔(shuò ):“何(hé )故(gù )诋(dǐ )之(zhī )?”对(duì )曰(yuē ):“臣(chén )非(fēi )敢(gǎn )诋(dǐ )之(zhī ),乃(nǎi )与(yǔ )为(wéi )隐(yǐn )耳(ěr )。”上(shàng )曰(yuē ):“隐(yǐn )云(yún )何(hé )?”朔(shuò )曰(yuē ):“夫(fū )口(kǒu )无(wú )毛(máo )者(zhě ),狗(gǒu )窦(dòu )也(yě );声(shēng )謷(áo )謷(áo )者(zhě ),鸟(niǎo )哺(bǔ )鷇(kòu )也(yě );尻(kāo )益(yì )高(gāo )者(zhě ),鹤(hè )俯(fǔ )啄(zhuó )也(yě )。”舍(shě )人(rén )不(bú )服(fú ),因(yīn )曰(yuē ):“臣(chén )愿(yuàn )复(fù )问(wèn )朔(shuò )隐(yǐn )语(yǔ ),不(bú )知(zhī ),亦(yì )当(dāng )榜(bǎng )。”即(jí )妄(wàng )为(wéi )谐(xié )语(yǔ )曰(yuē ):“令(lìng )壶(hú )龃(jǔ ),老(lǎo )柏(bǎi )涂(tú ),伊(yī )优(yōu )亚(yà ),狋(yí )吽(ōu )牙(yá )。何(hé )谓(wèi )也(yě )?”朔(shuò )曰(yuē ):“令(lìng )者(zhě ),命(mìng )也(yě )。壶(hú )者(zhě ),所(suǒ )以(yǐ )盛(shèng )也(yě )。龃(jǔ )者(zhě ),齿(chǐ )不(bú )正(zhèng )也(yě )。老(lǎo )者(zhě ),人(rén )所(suǒ )敬(jìng )也(yě )。柏(bǎi )者(zhě ),鬼(guǐ )之(zhī )廷(tíng )也(yě )。涂(tú )者(zhě ),渐(jiàn )洳(rù )径(jìng )也(yě )。伊(yī )优(yōu )亚(yà )者(zhě ),辞(cí )未(wèi )定(dìng )也(yě )。狋(yí )吽(ōu )牙(yá )者(zhě ),两(liǎng )犬(quǎn )争(zhēng )也(yě )。”舍(shě )人(rén )所(suǒ )问(wèn ),朔(shuò )应(yīng )声(shēng )辄(zhé )对(duì ),变(biàn )诈(zhà )锋(fēng )出(chū ),莫(mò )能(néng )穷(qióng )者(zhě ),左(zuǒ )右(yòu )大(dà )惊(jīng )。上(shàng )以(yǐ )朔(shuò )为(wéi )常(cháng )侍(shì )郎(láng ),遂(suí )得(dé )爱(ài )幸(xìng )。

久(jiǔ )之(zhī ),伏(fú )日(rì ),诏(zhào )赐(cì )从(cóng )官(guān )肉(ròu )。大(dà )官(guān )丞(chéng )日(rì )晏(yàn )下(xià )来(lái ),朔(shuò )独(dú )拔(bá )剑(jiàn )割(gē )肉(ròu ),谓(wèi )其(qí )同(tóng )官(guān )曰(yuē ):“伏(fú )日(rì )当(dāng )蚤(zǎo )归(guī ),请(qǐng )受(shòu )赐(cì )。”即(jí )怀(huái )肉(ròu )去(qù )。大(dà )官(guān )奏(zòu )之(zhī )。朔(shuò )入(rù ),上(shàng )曰(yuē ):“昨(zuó )赐(cì )肉(ròu ),不(bú )待(dài )诏(zhào ),以(yǐ )剑(jiàn )割(gē )肉(ròu )而(ér )去(qù )之(zhī ),何(hé )也(yě )?”朔(shuò )免(miǎn )冠(guàn )谢(xiè )。上(shàng )曰(yuē ):“先(xiān )生(shēng )起(qǐ ),自(zì )责(zé )也(yě )!”朔(shuò )再(zài )拜(bài )曰(yuē ):“朔(shuò )来(lái )!朔(shuò )来(lái )!受(shòu )赐(cì )不(bú )待(dài )诏(zhào ),何(hé )无(wú )礼(lǐ )也(yě )!拔(bá )剑(jiàn )割(gē )肉(ròu ),一(yī )何(hé )壮(zhuàng )也(yě )!割(gē )之(zhī )不(bú )多(duō ),又(yòu )何(hé )廉(lián )也(yě )!归(guī )遗(yí )细(xì )君(jūn ),又(yòu )何(hé )仁(rén )也(yě )!”上(shàng )笑(xiào )曰(yuē ):“使(shǐ )先(xiān )生(shēng )自(zì )责(zé ),乃(nǎi )反(fǎn )自(zì )誉(yù )!”复(fù )赐(cì )酒(jiǔ )一(yī )石(shí ),肉(ròu )百(bǎi )斤(jīn ),归(guī )遗(yí )细(xì )君(jūn )。

初(chū ),建(jiàn )元(yuán )三(sān )年(nián ),微(wēi )行(háng )始(shǐ )出(chū ),北(běi )至(zhì )池(chí )阳(yáng ),西(xī )至(zhì )黄(huáng )山(shān ),南(nán )猎(liè )长(zhǎng )杨(yáng ),东(dōng )游(yóu )宜(yí )春(chūn )。微(wēi )行(háng )常(cháng )用(yòng )饮(yǐn )酎(zhòu )已(yǐ )。八(bā )九(jiǔ )月(yuè )中(zhōng ),与(yǔ )侍(shì )中(zhōng )常(cháng )侍(shì )武(wǔ )骑(qí )及(jí )待(dài )诏(zhào )陇(lǒng )西(xī )北(běi )地(dì )良(liáng )家(jiā )子(zǐ )能(néng )骑(qí )射(shè )者(zhě )期(qī )诸(zhū )殿(diàn )门(mén ),故(gù )有(yǒu )“期(qī )门(mén )”之(zhī )号(hào )自(zì )此(cǐ )始(shǐ )。微(wēi )行(háng )以(yǐ )夜(yè )漏(lòu )下(xià )十(shí )刻(kè )乃(nǎi )出(chū ),常(cháng )称(chēng )平(píng )阳(yáng )侯(hóu )。旦(dàn )明(míng ),入(rù )山(shān )下(xià )驰(chí )射(shè )鹿(lù )豕(shǐ )狐(hú )兔(tù ),手(shǒu )格(gé )熊(xióng )罴(pí ),驰(chí )骛(wù )禾(hé )稼(jià )稻(dào )粳(jīng )之(zhī )地(dì )。民(mín )皆(jiē )号(hào )呼(hū )骂(mà )詈(lì ),相(xiàng )聚(jù )会(huì ),自(zì )言(yán )鄠(hù )杜(dù )令(lìng )。令(lìng )往(wǎng ),欲(yù )谒(yè )平(píng )阳(yáng )侯(hóu ),诸(zhū )骑(qí )欲(yù )击(jī )鞭(biān )之(zhī )。令(lìng )大(dà )怒(nù )。使(shǐ )吏(lì )呵(hē )止(zhǐ ),猎(liè )者(zhě )数(shù )骑(qí )见(jiàn )留(liú ),乃(nǎi )示(shì )以(yǐ )乘(chéng )舆(yú )物(wù ),久(jiǔ )之(zhī )乃(nǎi )得(dé )去(qù )。时(shí )夜(yè )出(chū )夕(xī )还(hái ),后(hòu )赍(jī )五(wǔ )日(rì )粮(liáng ),会(huì )朝(cháo )长(zhǎng )信(xìn )官(guān ),上(shàng )大(dà )欢(huān )乐(lè )之(zhī )。是(shì )后(hòu ),南(nán )山(shān )下(xià )乃(nǎi )知(zhī )微(wēi )行(háng )数(shù )出(chū )也(yě ),然(rán )尚(shàng )迫(pò )于(yú )太(tài )后(hòu ),未(wèi )敢(gǎn )远(yuǎn )出(chū )。丞(chéng )相(xiàng )御(yù )史(shǐ )知(zhī )指(zhǐ ),乃(nǎi )使(shǐ )右(yòu )辅(fǔ )都(dōu )尉(wèi )徼(jiǎo )循(xún )长(zhǎng )杨(yáng )以(yǐ )东(dōng ),右(yòu )内(nèi )史(shǐ )发(fā )小(xiǎo )民(mín )共(gòng )待(dài )会(huì )所(suǒ )。后(hòu )乃(nǎi )私(sī )置(zhì )更(gèng )衣(yī ),从(cóng )宣(xuān )曲(qǔ )以(yǐ )南(nán )十(shí )二(èr )所(suǒ ),中(zhōng )休(xiū )更(gèng )衣(yī ),投(tóu )宿(xiǔ )诸(zhū )宫(gōng ),长(zhǎng )杨(yáng )、五(wǔ )柞(zhà )、倍(bèi )阳(yáng )、宣(xuān )曲(qǔ )尤(yóu )幸(xìng )。于(yú )是(shì )上(shàng )以(yǐ )为(wéi )道(dào )远(yuǎn )劳(láo )苦(kǔ ),又(yòu )为(wéi )百(bǎi )姓(xìng )所(suǒ )患(huàn ),乃(nǎi )使(shǐ )太(tài )中(zhōng )大(dà )夫(fū )吾(wú )丘(qiū )寿(shòu )王(wáng )与(yǔ )待(dài )诏(zhào )能(néng )用(yòng )算(suàn )者(zhě )二(èr )人(rén ),举(jǔ )籍(jí )阿(ā )城(chéng )以(yǐ )南(nán ),盩(zhōu )厔(zhì )以(yǐ )东(dōng ),宜(yí )春(chūn )以(yǐ )西(xī ),提(tí )封(fēng )顷(qǐng )亩(mǔ ),乃(nǎi )其(qí )贾(jiǎ )直(zhí ),欲(yù )除(chú )以(yǐ )为(wéi )上(shàng )林(lín )苑(yuàn ),属(shǔ )之(zhī )南(nán )山(shān )。又(yòu )诏(zhào )中(zhōng )尉(wèi )、左(zuǒ )右(yòu )内(nèi )史(shǐ )表(biǎo )属(shǔ )县(xiàn )草(cǎo )田(tián ),欲(yù )以(yǐ )偿(cháng )鄠(hù )杜(dù )之(zhī )民(mín )。吾(wú )丘(qiū )寿(shòu )王(wáng )奏(zòu )事(shì ),上(shàng )大(dà )说(shuō )称(chēng )善(shàn )。时(shí )朔(shuò )在(zài )傍(bàng ),进(jìn )谏(jiàn )曰(yuē ):

臣(chén )闻(wén )谦(qiān )逊(xùn )静(jìng )悫(què ),天(tiān )表(biǎo )之(zhī )应(yīng ),应(yīng )之(zhī )以(yǐ )福(fú );骄(jiāo )溢(yì )靡(mí )丽(lì ),天(tiān )表(biǎo )之(zhī )应(yīng ),应(yīng )之(zhī )以(yǐ )异(yì )。今(jīn )陛(bì )下(xià )累(lèi )郎(láng )台(tái ),恐(kǒng )其(qí )不(bú )高(gāo )也(yě );弋(yì )猎(liè )之(zhī )处(chù ),恐(kǒng )其(qí )不(bú )广(guǎng )也(yě )。如(rú )天(tiān )不(bú )为(wéi )变(biàn ),则(zé )三(sān )辅(fǔ )之(zhī )地(dì )尽(jìn )可(kě )以(yǐ )为(wéi )苑(yuàn ),何(hé )必(bì )盩(zhōu )厔(zhì )、鄠(hù )、杜(dù )乎(hū )!奢(shē )侈(chǐ )越(yuè )制(zhì ),天(tiān )为(wéi )之(zhī )变(biàn ),上(shàng )林(lín )虽(suī )小(xiǎo ),臣(chén )尚(shàng )以(yǐ )为(wéi )大(dà )也(yě )。

夫(fū )南(nán )山(shān ),天(tiān )下(xià )之(zhī )阻(zǔ )也(yě ),南(nán )有(yǒu )江(jiāng )、淮(huái ),北(běi )有(yǒu )河(hé )、渭(wèi ),其(qí )地(dì )从(cóng )汧(qiān )、陇(lǒng )以(yǐ )东(dōng ),商(shāng )、雒(luò )以(yǐ )西(xī ),厥(jué )壤(rǎng )肥(féi )饶(ráo )。汉(hàn )兴(xìng ),去(qù )三(sān )河(hé )之(zhī )地(dì ),止(zhǐ )霸(bà )、产(chǎn )以(yǐ )西(xī ),都(dōu )泾(jīng )、渭(wèi )之(zhī )南(nán ),此(cǐ )所(suǒ )谓(wèi )天(tiān )下(xià )陆(lù )海(hǎi )之(zhī )地(dì ),秦(qín )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )虏(lǔ )西(xī )戎(róng )兼(jiān )山(shān )东(dōng )者(zhě )也(yě )。其(qí )山(shān )出(chū )玉(yù )石(shí ),金(jīn )、银(yín )、铜(tóng )、铁(tiě ),豫(yù )章(zhāng )、檀(tán )、柘(zhè ),异(yì )类(lèi )之(zhī )物(wù ),不(bú )可(kě )胜(shèng )原(yuán ),此(cǐ )百(bǎi )工(gōng )所(suǒ )取(qǔ )给(gěi ),万(wàn )民(mín )所(suǒ )卬(áng )足(zú )也(yě )。又(yòu )有(yǒu )粳(jīng )稻(dào )、梨(lí )、栗(lì )、桑(sāng )、麻(má )、竹(zhú )箭(jiàn )之(zhī )饶(ráo ),土(tǔ )宜(yí )姜(jiāng )芋(yù ),水(shuǐ )多(duō )蛙(wā )鱼(yú ),贫(pín )者(zhě )得(dé )以(yǐ )人(rén )给(gěi )家(jiā )足(zú ),无(wú )饥(jī )寒(hán )之(zhī )忧(yōu )。故(gù )酆(fēng )、镐(gǎo )之(zhī )间(jiān )号(hào )为(wéi )土(tǔ )膏(gāo ),其(qí )贾(jiǎ )亩(mǔ )一(yī )金(jīn )。今(jīn )规(guī )以(yǐ )为(wéi )苑(yuàn ),绝(jué )陂(bēi )池(chí )水(shuǐ )泽(zé )之(zhī )利(lì ),而(ér )取(qǔ )民(mín )膏(gāo )腴(yú )之(zhī )地(dì ),上(shàng )乏(fá )国(guó )家(jiā )之(zhī )用(yòng ),下(xià )夺(duó )农(nóng )桑(sāng )之(zhī )业(yè ),弃(qì )成(chéng )功(gōng ),就(jiù )败(bài )事(shì ),损(sǔn )耗(hào )五(wǔ )谷(gǔ ),是(shì )其(qí )不(bú )可(kě )一(yī )也(yě )。且(qiě )盛(shèng )荆(jīng )棘(jí )之(zhī )林(lín ),而(ér )长(zhǎng )养(yǎng )麋(mí )鹿(lù ),广(guǎng )狐(hú )兔(tù )之(zhī )苑(yuàn ),大(dà )虎(hǔ )狼(láng )之(zhī )虚(xū ),又(yòu )坏(huài )人(rén )冢(zhǒng )墓(mù ),发(fā )人(rén )室(shì )庐(lú ),令(lìng )幼(yòu )弱(ruò )怀(huái )土(tǔ )而(ér )思(sī ),耆(qí )老(lǎo )泣(qì )涕(tì )而(ér )悲(bēi ),是(shì )其(qí )不(bú )可(kě )二(èr )也(yě )。斥(chì )而(ér )营(yíng )之(zhī ),垣(yuán )而(ér )囿(yòu )之(zhī ),骑(qí )驰(chí )东(dōng )西(xī ),车(chē )骛(wù )南(nán )北(běi ),又(yòu )有(yǒu )深(shēn )沟(gōu )大(dà )渠(qú ),夫(fū )一(yī )日(rì )之(zhī )乐(lè )不(bú )足(zú )以(yǐ )危(wēi )无(wú )堤(dī )之(zhī )舆(yú ),是(shì )其(qí )不(bú )可(kě )三(sān )也(yě )。故(gù )务(wù )苑(yuàn )囿(yòu )之(zhī )大(dà ),不(bú )恤(xù )农(nóng )时(shí ),非(fēi )所(suǒ )以(yǐ )强(qiáng )国(guó )富(fù )人(rén )也(yě )。

夫(fū )殷(yīn )作(zuò )九(jiǔ )市(shì )之(zhī )宫(gōng )而(ér )诸(zhū )侯(hóu )畔(pàn ),灵(líng )王(wáng )起(qǐ )章(zhāng )华(huá )之(zhī )台(tái )而(ér )楚(chǔ )民(mín )散(sàn ),秦(qín )兴(xìng )阿(ā )房(fáng )之(zhī )殿(diàn )而(ér )天(tiān )下(xià )乱(luàn )。粪(fèn )土(tǔ )愚(yú )臣(chén ),忘(wàng )生(shēng )触(chù )死(sǐ ),逆(nì )盛(shèng )意(yì ),犯(fàn )隆(lóng )指(zhǐ ),罪(zuì )当(dāng )万(wàn )死(sǐ ),不(bú )胜(shèng )大(dà )愿(yuàn ),愿(yuàn )陈(chén )《泰(tài )阶(jiē )六(liù )符(fú )》,以(yǐ )观(guān )天(tiān )变(biàn ),不(bú )可(kě )不(bú )省(shěng )。

是(shì )日(rì )因(yīn )奏(zòu )《泰(tài )阶(jiē )》之(zhī )事(shì ),上(shàng )乃(nǎi )拜(bài )朔(shuò )为(wéi )太(tài )中(zhōng )大(dà )夫(fū )给(gěi )事(shì )中(zhōng ),赐(cì )黄(huáng )金(jīn )百(bǎi )斤(jīn )。然(rán )遂(suí )起(qǐ )上(shàng )林(lín )苑(yuàn ),如(rú )寿(shòu )王(wáng )所(suǒ )奏(zòu )云(yún )。

久(jiǔ )之(zhī ),隆(lóng )虑(lǜ )公(gōng )主(zhǔ )子(zǐ )昭(zhāo )平(píng )君(jūn )尚(shàng )帝(dì )女(nǚ )夷(yí )安(ān )公(gōng )主(zhǔ ),隆(lóng )虑(lǜ )主(zhǔ )病(bìng )困(kùn ),以(yǐ )金(jīn )千(qiān )斤(jīn )、钱(qián )千(qiān )万(wàn )为(wéi )昭(zhāo )平(píng )君(jūn )豫(yù )赎(shú )死(sǐ )罪(zuì ),上(shàng )许(xǔ )之(zhī )。隆(lóng )虑(lǜ )主(zhǔ )卒(zú ),昭(zhāo )平(píng )君(jūn )日(rì )骄(jiāo ),醉(zuì )杀(shā )主(zhǔ )傅(fù ),狱(yù )系(xì )内(nèi )宫(gōng )。以(yǐ )公(gōng )主(zhǔ )子(zǐ ),廷(tíng )尉(wèi )上(shàng )请(qǐng )请(qǐng )论(lùn )。左(zuǒ )右(yòu )人(rén )人(rén )为(wéi )言(yán ):“前(qián )又(yòu )入(rù )赎(shú ),陛(bì )下(xià )许(xǔ )之(zhī )。”上(shàng )曰(yuē ):“吾(wú )弟(dì )老(lǎo )有(yǒu )是(shì )一(yī )子(zǐ ),死(sǐ )以(yǐ )属(shǔ )我(wǒ )。”于(yú )是(shì )为(wéi )之(zhī )垂(chuí )涕(tì )叹(tàn )息(xī )良(liáng )久(jiǔ ),曰(yuē ):“法(fǎ )令(lìng )者(zhě ),先(xiān )帝(dì )所(suǒ )造(zào )也(yě ),用(yòng )弟(dì )故(gù )而(ér )诬(wū )先(xiān )帝(dì )之(zhī )法(fǎ ),吾(wú )何(hé )面(miàn )目(mù )入(rù )高(gāo )庙(miào )乎(hū )!又(yòu )下(xià )负(fù )万(wàn )民(mín )。”乃(nǎi )可(kě )其(qí )奏(zòu ),哀(āi )不(bú )能(néng )自(zì )止(zhǐ ),左(zuǒ )右(yòu )尽(jìn )悲(bēi )。朔(shuò )前(qián )上(shàng )寿(shòu ),曰(yuē ):“臣(chén )闻(wén )圣(shèng )王(wáng )为(wéi )政(zhèng ),赏(shǎng )不(bú )避(bì )仇(chóu )雠(chóu ),诛(zhū )不(bú )择(zé )骨(gǔ )肉(ròu )。《书(shū )》曰(yuē ):‘不(bú )偏(piān )不(bú )党(dǎng ),王(wáng )道(dào )荡(dàng )荡(dàng )。’此(cǐ )二(èr )者(zhě ),五(wǔ )帝(dì )所(suǒ )重(zhòng ),三(sān )王(wáng )所(suǒ )难(nán )也(yě )。陛(bì )下(xià )行(háng )之(zhī ),是(shì )以(yǐ )四(sì )海(hǎi )之(zhī )内(nèi )元(yuán )元(yuán )之(zhī )民(mín )各(gè )得(dé )其(qí )所(suǒ ),天(tiān )下(xià )幸(xìng )甚(shèn )!臣(chén )朔(shuò )奉(fèng )觞(shāng ),昧(mèi )死(sǐ )再(zài )拜(bài )上(shàng )万(wàn )岁(suì )寿(shòu )。”上(shàng )乃(nǎi )起(qǐ ),入(rù )省(shěng )中(zhōng ),夕(xī )时(shí )召(zhào )让(ràng )朔(shuò ),曰(yuē ):“传(chuán )曰(yuē )‘时(shí )然(rán )后(hòu )言(yán ),人(rén )不(bú )厌(yàn )其(qí )言(yán )’。今(jīn )先(xiān )生(shēng )上(shàng )寿(shòu ),时(shí )乎(hū )?”朔(shuò )免(miǎn )冠(guàn )顿(dùn )首(shǒu )曰(yuē ):“臣(chén )闻(wén )乐(lè )太(tài )盛(shèng )则(zé )阳(yáng )溢(yì ),哀(āi )太(tài )盛(shèng )则(zé )阴(yīn )损(sǔn ),阴(yīn )阳(yáng )变(biàn )则(zé )心(xīn )气(qì )动(dòng ),心(xīn )气(qì )动(dòng )则(zé )精(jīng )神(shén )散(sàn ),精(jīng )神(shén )散(sàn )而(ér )邪(xié )气(qì )及(jí )。销(xiāo )忧(yōu )者(zhě )莫(mò )若(ruò )酒(jiǔ ),臣(chén )朔(shuò )所(suǒ )以(yǐ )上(shàng )寿(shòu )者(zhě ),明(míng )陛(bì )下(xià )正(zhèng )而(ér )不(bú )阿(ā ),因(yīn )以(yǐ )止(zhǐ )哀(āi )也(yě )。愚(yú )不(bú )知(zhī )忌(jì )讳(huì ),当(dāng )死(sǐ )。”先(xiān )是(shì ),朔(shuò )尝(cháng )醉(zuì )入(rù )殿(diàn )中(zhōng ),小(xiǎo )遗(yí )殿(diàn )上(shàng ),劾(hé )不(bú )敬(jìng )。有(yǒu )诏(zhào )免(miǎn )为(wéi )庶(shù )人(rén ),待(dài )诏(zhào )宦(huàn )者(zhě )署(shǔ )。因(yīn )此(cǐ )对(duì )复(fù )为(wéi )中(zhōng )郎(láng ),赐(cì )帛(bó )百(bǎi )匹(pǐ )。

初(chū ),帝(dì )姑(gū )馆(guǎn )陶(táo )公(gōng )主(zhǔ )号(hào )窦(dòu )太(tài )主(zhǔ ),堂(táng )邑(yì )侯(hóu )陈(chén )午(wǔ )尚(shàng )之(zhī )。午(wǔ )死(sǐ ),主(zhǔ )寡(guǎ )居(jū ),年(nián )五(wǔ )十(shí )余(yú )矣(yǐ ),近(jìn )幸(xìng )董(dǒng )偃(yǎn )。始(shǐ )偃(yǎn )与(yǔ )母(mǔ )以(yǐ )卖(mài )珠(zhū )为(wéi )事(shì ),偃(yǎn )年(nián )十(shí )三(sān ),随(suí )母(mǔ )出(chū )入(rù )主(zhǔ )家(jiā )。左(zuǒ )右(yòu )言(yán )其(qí )姣(jiāo )好(hǎo ),主(zhǔ )召(zhào )见(jiàn ),曰(yuē );“吾(wú )为(wéi )母(mǔ )养(yǎng )之(zhī )。”因(yīn )留(liú )第(dì )中(zhōng ),教(jiāo )书(shū )计(jì )相(xiàng )马(mǎ )御(yù )射(shè ),颇(pō )读(dú )传(chuán )记(jì )。至(zhì )年(nián )十(shí )八(bā )而(ér )冠(guàn ),出(chū )则(zé )执(zhí )辔(pèi ),入(rù )则(zé )侍(shì )内(nèi )。为(wéi )人(rén )温(wēn )柔(róu )爱(ài )人(rén ),以(yǐ )主(zhǔ )故(gù ),诸(zhū )公(gōng )接(jiē )之(zhī ),名(míng )称(chēng )城(chéng )中(zhōng ),号(hào )曰(yuē )董(dǒng )君(jūn )。主(zhǔ )因(yīn )推(tuī )令(lìng )散(sàn )财(cái )交(jiāo )士(shì ),令(lìng )中(zhōng )府(fǔ )曰(yuē ):“董(dǒng )君(jūn )所(suǒ )发(fā ),一(yī )日(rì )金(jīn )满(mǎn )百(bǎi )斤(jīn ),钱(qián )满(mǎn )百(bǎi )万(wàn ),帛(bó )满(mǎn )千(qiān )匹(pǐ ),乃(nǎi )白(bái )之(zhī )。”安(ān )陵(líng )爰(yuán )叔(shū )者(zhě ),爰(yuán )盎(àng )兄(xiōng )子(zǐ )也(yě ),与(yǔ )偃(yǎn )善(shàn ),谓(wèi )偃(yǎn )曰(yuē ):“足(zú )下(xià )私(sī )侍(shì )汉(hàn )主(zhǔ ),挟(jiā )不(bú )测(cè )之(zhī )罪(zuì ),将(jiāng )欲(yù )安(ān )处(chù )乎(hū )?”偃(yǎn )惧(jù )曰(yuē ):“忧(yōu )之(zhī )久(jiǔ )矣(yǐ ),不(bú )知(zhī )所(suǒ )以(yǐ )。”爰(yuán )叔(shū )曰(yuē ):“顾(gù )城(chéng )庙(miào )远(yuǎn )无(wú )宿(xiǔ )宫(gōng ),又(yòu )有(yǒu )萩(jiāo )竹(zhú )籍(jí )田(tián ),足(zú )下(xià )何(hé )不(bú )白(bái )主(zhǔ )献(xiàn )长(zhǎng )门(mén )园(yuán )?此(cǐ )上(shàng )所(suǒ )欲(yù )也(yě )。如(rú )是(shì ),上(shàng )知(zhī )计(jì )出(chū )于(yú )足(zú )下(xià )也(yě ),则(zé )安(ān )枕(zhěn )而(ér )卧(wò ),长(zhǎng )无(wú )惨(cǎn )怛(dá )之(zhī )忧(yōu )。久(jiǔ )之(zhī )不(bú )然(rán ),上(shàng )且(qiě )请(qǐng )之(zhī ),于(yú )足(zú )下(xià )何(hé )如(rú )?”偃(yǎn )顿(dùn )首(shǒu )曰(yuē ):“敬(jìng )奉(fèng )教(jiāo )。”入(rù )言(yán )之(zhī )主(zhǔ ),主(zhǔ )立(lì )奏(zòu )书(shū )献(xiàn )之(zhī )。上(shàng )大(dà )说(shuō ),更(gèng )名(míng )窦(dòu )大(dà )主(zhǔ )园(yuán )为(wéi )长(zhǎng )门(mén )宫(gōng )。主(zhǔ )大(dà )喜(xǐ ),使(shǐ )偃(yǎn )以(yǐ )黄(huáng )金(jīn )百(bǎi )斤(jīn )为(wéi )爰(yuán )叔(shū )寿(shòu )。

叔(shū )因(yīn )是(shì )为(wéi )董(dǒng )君(jūn )画(huà )求(qiú )见(jiàn )上(shàng )之(zhī )策(cè ),令(lìng )主(zhǔ )称(chēng )疾(jí )不(bú )朝(cháo )。上(shàng )往(wǎng )临(lín )疾(jí ),问(wèn )所(suǒ )欲(yù ),主(zhǔ )辞(cí )谢(xiè )曰(yuē ):“妾(qiè )幸(xìng )蒙(méng )陛(bì )下(xià )厚(hòu )恩(ēn ),先(xiān )帝(dì )遗(yí )德(dé ),奉(fèng )朝(cháo )请(qǐng )之(zhī )礼(lǐ ),备(bèi )臣(chén )妾(qiè )之(zhī )仪(yí ),列(liè )为(wéi )公(gōng )主(zhǔ ),赏(shǎng )赐(cì )邑(yì )入(rù ),隆(lóng )天(tiān )重(zhòng )地(dì ),死(sǐ )无(wú )以(yǐ )塞(sāi )责(zé )。一(yī )日(rì )卒(zú )有(yǒu )不(bú )胜(shèng )洒(sǎ )扫(sǎo )之(zhī )职(zhí ),先(xiān )狗(gǒu )马(mǎ )填(tián )沟(gōu )壑(hè ),窃(qiè )有(yǒu )所(suǒ )恨(hèn ),不(bú )胜(shèng )大(dà )愿(yuàn ),愿(yuàn )陛(bì )下(xià )时(shí )忘(wàng )万(wàn )事(shì ),养(yǎng )精(jīng )游(yóu )神(shén ),从(cóng )中(zhōng )掖(yè )庭(tíng )回(huí )舆(yú ),枉(wǎng )路(lù )临(lín )妾(qiè )山(shān )林(lín ),得(dé )献(xiàn )觞(shāng )上(shàng )寿(shòu ),娱(yú )乐(lè )左(zuǒ )右(yòu )。如(rú )是(shì )而(ér )死(sǐ ),何(hé )恨(hèn )之(zhī )有(yǒu )!”上(shàng )曰(yuē ):“主(zhǔ )何(hé )忧(yōu )?幸(xìng )得(dé )愈(yù )。恐(kǒng )群(qún )臣(chén )从(cóng )官(guān )多(duō ),大(dà )为(wéi )主(zhǔ )费(fèi )。”上(shàng )还(hái ),有(yǒu )顷(qǐng ),主(zhǔ )疾(jí )愈(yù ),起(qǐ )谒(yè ),上(shàng )以(yǐ )钱(qián )千(qiān )万(wàn )从(cóng )主(zhǔ )饮(yǐn )。后(hòu )数(shù )日(rì ),上(shàng )临(lín )山(shān )林(lín ),主(zhǔ )自(zì )执(zhí )宰(zǎi )敝(bì )膝(xī ),道(dào )入(rù )登(dēng )阶(jiē )就(jiù )坐(zuò )。坐(zuò )未(wèi )定(dìng ),上(shàng )曰(yuē ):“愿(yuàn )谒(yè )主(zhǔ )人(rén )翁(wēng )。”主(zhǔ )乃(nǎi )下(xià )殿(diàn ),去(qù )簪(zān )珥(ěr ),徒(tú )跣(xiǎn )顿(dùn )首(shǒu )谢(xiè )曰(yuē ):“妾(qiè )无(wú )状(zhuàng ),负(fù )陛(bì )下(xià ),身(shēn )当(dāng )伏(fú )诛(zhū )。陛(bì )下(xià )不(bú )致(zhì )之(zhī )法(fǎ ),顿(dùn )首(shǒu )死(sǐ )罪(zuì )。”有(yǒu )诏(zhào )谢(xiè )。主(zhǔ )簪(zān )履(lǚ )起(qǐ ),之(zhī )东(dōng )厢(xiāng )自(zì )引(yǐn )董(dǒng )君(jūn )。董(dǒng )君(jūn )绿(lǜ )帻(zé )傅(fù )韝(bèi ),随(suí )主(zhǔ )前(qián ),伏(fú )殿(diàn )下(xià )。主(zhǔ )乃(nǎi )赞(zàn ):“馆(guǎn )陶(táo )公(gōng )主(zhǔ )胞(bāo )人(rén )臣(chén )偃(yǎn )昧(mèi )死(sǐ )再(zài )拜(bài )谒(yè )。”因(yīn )叩(kòu )头(tóu )谢(xiè ),上(shàng )为(wéi )之(zhī )起(qǐ )。有(yǒu )诏(zhào )赐(cì )衣(yī )冠(guàn )上(shàng )。偃(yǎn )起(qǐ ),走(zǒu )就(jiù )衣(yī )冠(guàn )。主(zhǔ )自(zì )奉(fèng )食(shí )进(jìn )觞(shāng )。当(dāng )是(shì )时(shí ),董(dǒng )君(jūn )见(jiàn )尊(zūn )不(bú )名(míng ),称(chēng )为(wéi )“主(zhǔ )人(rén )翁(wēng )”,饮(yǐn )大(dà )欢(huān )乐(lè )。主(zhǔ )乃(nǎi )请(qǐng )赐(cì )将(jiāng )军(jūn )、列(liè )侯(hóu )、从(cóng )官(guān )金(jīn )钱(qián )杂(zá )缯(zēng )各(gè )有(yǒu )数(shù )。于(yú )是(shì )董(dǒng )君(jūn )贵(guì )宠(chǒng ),天(tiān )下(xià )莫(mò )不(bú )闻(wén )。郡(jùn )国(guó )狗(gǒu )马(mǎ )蹴(cù )鞠(jū )剑(jiàn )客(kè )辐(fú )凑(còu )董(dǒng )氏(shì )。常(cháng )从(cóng )游(yóu )戏(xì )北(běi )宫(gōng ),驰(chí )逐(zhú )平(píng )乐(lè ),观(guān )鸡(jī )鞠(jū )之(zhī )会(huì ),角(jiǎo )狗(gǒu )马(mǎ )之(zhī )足(zú ),上(shàng )大(dà )欢(huān )乐(lè )之(zhī )。于(yú )是(shì )上(shàng )为(wéi )窦(dòu )太(tài )主(zhǔ )置(zhì )酒(jiǔ )宣(xuān )室(shì ),使(shǐ )谒(yè )者(zhě )引(yǐn )内(nèi )董(dǒng )君(jūn )。

是(shì )时(shí ),朔(shuò )陛(bì )戟(jǐ )殿(diàn )下(xià ),辟(pì )戟(jǐ )而(ér )前(qián )曰(yuē ):“董(dǒng )偃(yǎn )有(yǒu )斩(zhǎn )罪(zuì )三(sān ),安(ān )得(dé )入(rù )乎(hū )?”上(shàng )曰(yuē ):“何(hé )谓(wèi )也(yě )?”朔(shuò )曰(yuē ):“偃(yǎn )以(yǐ )人(rén )臣(chén )私(sī )侍(shì )公(gōng )主(zhǔ ),其(qí )罪(zuì )一(yī )也(yě )。败(bài )男(nán )女(nǚ )之(zhī )化(huà ),而(ér )乱(luàn )婚(hūn )姻(yīn )之(zhī )礼(lǐ ),伤(shāng )王(wáng )制(zhì ),其(qí )罪(zuì )二(èr )也(yě )。”陛(bì )下(xià )富(fù )于(yú )春(chūn )秋(qiū ),方(fāng )积(jī )思(sī )于(yú )《六(liù )经(jīng )》,留(liú )神(shén )于(yú )王(wáng )事(shì ),驰(chí )骛(wù )于(yú )唐(táng )、虞(yú ),折(shé )节(jiē )于(yú )三(sān )代(dài ),偃(yǎn )不(bú )遵(zūn )经(jīng )劝(quàn )学(xué ),反(fǎn )以(yǐ )靡(mí )丽(lì )为(wéi )右(yòu ),奢(shē )侈(chǐ )为(wéi )务(wù ),尽(jìn )狗(gǒu )马(mǎ )之(zhī )乐(lè ),极(jí )耳(ěr )目(mù )之(zhī )欲(yù ),行(háng )邪(xié )枉(wǎng )之(zhī )道(dào ),径(jìng )淫(yín )辟(pì )之(zhī )路(lù ),是(shì )乃(nǎi )国(guó )家(jiā )之(zhī )大(dà )贼(zéi ),人(rén )主(zhǔ )之(zhī )大(dà )蜮(yù )。偃(yǎn )为(wéi )淫(yín )首(shǒu ),其(qí )罪(zuì )三(sān )也(yě )。昔(xī )伯(bó )姬(jī )燔(fán )而(ér )诸(zhū )侯(hóu )惮(dàn ),奈(nài )何(hé )乎(hū )陛(bì )下(xià )?”上(shàng )默(mò )然(rán )不(bú )应(yīng )良(liáng )久(jiǔ ),曰(yuē ):“吾(wú )业(yè )以(yǐ )设(shè )饮(yǐn ),后(hòu )而(ér )自(zì )改(gǎi )。”朔(shuò )曰(yuē ):“不(bú )可(kě )。夫(fū )宣(xuān )室(shì )者(zhě ),先(xiān )帝(dì )之(zhī )正(zhèng )处(chù )也(yě ),非(fēi )法(fǎ )度(dù )之(zhī )政(zhèng )不(bú )得(dé )入(rù )焉(yān )。故(gù )淫(yín )乱(luàn )之(zhī )渐(jiàn ),其(qí )变(biàn )为(wéi )篡(cuàn ),是(shì )以(yǐ )竖(shù )貂(diāo )为(wéi )淫(yín )而(ér )易(yì )牙(yá )作(zuò )患(huàn ),庆(qìng )父(fù )死(sǐ )而(ér )鲁(lǔ )国(guó )全(quán ),管(guǎn )、蔡(cài )诛(zhū )而(ér )周(zhōu )室(shì )安(ān )。”上(shàng )曰(yuē ):“善(shàn )。”有(yǒu )诏(zhào )止(zhǐ ),更(gèng )置(zhì )酒(jiǔ )北(běi )宫(gōng ),引(yǐn )董(dǒng )君(jūn )从(cóng )东(dōng )司(sī )马(mǎ )门(mén )。东(dōng )司(sī )马(mǎ )门(mén )更(gèng )名(míng )东(dōng )交(jiāo )门(mén )。赐(cì )朔(shuò )黄(huáng )金(jīn )三(sān )十(shí )斤(jīn )。董(dǒng )君(jūn )之(zhī )宠(chǒng )由(yóu )是(shì )日(rì )衰(shuāi ),至(zhì )年(nián )三(sān )十(shí )而(ér )终(zhōng )。后(hòu )数(shù )岁(suì ),窦(dòu )太(tài )主(zhǔ )卒(zú ),与(yǔ )董(dǒng )君(jūn )会(huì )葬(zàng )于(yú )霸(bà )陵(líng )。是(shì )后(hòu ),公(gōng )主(zhǔ )贵(guì )人(rén )多(duō )逾(yú )礼(lǐ )制(zhì ),自(zì )董(dǒng )偃(yǎn )始(shǐ )。

时(shí ),天(tiān )下(xià )侈(chǐ )靡(mí )趋(qū )末(mò ),百(bǎi )姓(xìng )多(duō )离(lí )农(nóng )亩(mǔ )。上(shàng )从(cóng )容(róng )问(wèn )朔(shuò ):“吾(wú )欲(yù )化(huà )民(mín ),岂(qǐ )有(yǒu )道(dào )乎(hū )?”朔(shuò )对(duì )曰(yuē ):“尧(yáo )、舜(shùn )、禹(yǔ )、汤(tāng )、文(wén )、武(wǔ )、成(chéng )、康(kāng )上(shàng )古(gǔ )之(zhī )事(shì ),经(jīng )历(lì )数(shù )千(qiān )载(zǎi ),尚(shàng )难(nán )言(yán )也(yě ),臣(chén )不(bú )敢(gǎn )陈(chén )。愿(yuàn )近(jìn )述(shù )孝(xiào )文(wén )皇(huáng )帝(dì )之(zhī )时(shí ),当(dāng )世(shì )耆(qí )老(lǎo )皆(jiē )闻(wén )见(jiàn )之(zhī )。贵(guì )为(wéi )天(tiān )子(zǐ ),富(fù )有(yǒu )四(sì )海(hǎi ),身(shēn )衣(yī )弋(yì )纟(jiǎo )弟(dì ),足(zú )履(lǚ )革(gé )舄(xì ),以(yǐ )韦(wéi )带(dài )剑(jiàn ),莞(wǎn )蒲(pú )为(wéi )席(xí ),兵(bīng )木(mù )无(wú )刃(rèn ),衣(yī )缊(wēn )无(wú )文(wén ),集(jí )上(shàng )书(shū )囊(náng )以(yǐ )为(wéi )殿(diàn )帷(wéi );以(yǐ )道(dào )德(dé )为(wéi )丽(lì ),以(yǐ )仁(rén )义(yì )为(wéi )准(zhǔn )。于(yú )是(shì )天(tiān )下(xià )望(wàng )风(fēng )成(chéng )俗(sú ),昭(zhāo )然(rán )化(huà )之(zhī )。今(jīn )陛(bì )下(xià )以(yǐ )城(chéng )中(zhōng )为(wéi )小(xiǎo ),图(tú )起(qǐ )建(jiàn )章(zhāng ),左(zuǒ )凤(fèng )阙(què ),右(yòu )神(shén )明(míng ),号(hào )称(chēng )千(qiān )门(mén )万(wàn )户(hù );木(mù )土(tǔ )衣(yī )绮(qǐ )绣(xiù ),狗(gǒu )马(mǎ )被(bèi )缋(huì )罽(jì );宫(gōng )人(rén )簪(zān )玳(dài )瑁(mào ),垂(chuí )珠(zhū )玑(jī );设(shè )戏(xì )车(chē ),教(jiāo )驰(chí )逐(zhú ),饰(shì )文(wén )采(cǎi ),丛(cóng )珍(zhēn )怪(guài );撞(zhuàng )万(wàn )石(shí )之(zhī )钟(zhōng ),击(jī )雷(léi )霆(tíng )之(zhī )鼓(gǔ ),作(zuò )俳(pái )优(yōu ),舞(wǔ )郑(zhèng )女(nǚ )。上(shàng )为(wéi )淫(yín )侈(chǐ )如(rú )此(cǐ ),而(ér )欲(yù )使(shǐ )民(mín )独(dú )不(bú )奢(shē )侈(chǐ )失(shī )农(nóng ),事(shì )之(zhī )难(nán )者(zhě )也(yě )。陛(bì )下(xià )诚(chéng )能(néng )用(yòng )臣(chén )朔(shuò )之(zhī )计(jì ),推(tuī )甲(jiǎ )乙(yǐ )之(zhī )帐(zhàng )燔(fán )之(zhī )于(yú )四(sì )通(tōng )之(zhī )衢(qú ),却(què )走(zǒu )马(mǎ )示(shì )不(bú )复(fù )用(yòng ),则(zé )尧(yáo )、舜(shùn )之(zhī )隆(lóng )宜(yí )可(kě )与(yǔ )比(bǐ )治(zhì )矣(yǐ )。《易(yì )》曰(yuē ):‘正(zhèng )其(qí )本(běn ),万(wàn )事(shì )理(lǐ );失(shī )之(zhī )毫(háo )厘(lí ),差(chà )以(yǐ )千(qiān )里(lǐ )。’愿(yuàn )陛(bì )下(xià )留(liú )意(yì )察(chá )之(zhī )。”

朔(shuò )虽(suī )诙(huī )笑(xiào ),然(rán )时(shí )观(guān )察(chá )颜(yán )色(sè ),直(zhí )言(yán )切(qiē )谏(jiàn ),上(shàng )常(cháng )用(yòng )之(zhī )。自(zì )公(gōng )卿(qīng )在(zài )位(wèi ),朔(shuò )皆(jiē )敖(áo )弄(nòng ),无(wú )所(suǒ )为(wéi )屈(qū )。

上(shàng )以(yǐ )朔(shuò )口(kǒu )谐(xié )辞(cí )给(gěi ),好(hǎo )作(zuò )问(wèn )之(zhī )。尝(cháng )问(wèn )朔(shuò )曰(yuē ):“先(xiān )生(shēng )视(shì )朕(zhèn )何(hé )如(rú )主(zhǔ )也(yě )?”朔(shuò )对(duì )曰(yuē ):“自(zì )唐(táng )、虞(yú )之(zhī )隆(lóng ),成(chéng )、康(kāng )之(zhī )际(jì ),未(wèi )足(zú )以(yǐ )谕(yù )当(dāng )世(shì )。臣(chén )伏(fú )观(guān )陛(bì )下(xià )功(gōng )德(dé ),陈(chén )五(wǔ )帝(dì )之(zhī )上(shàng ),在(zài )三(sān )王(wáng )之(zhī )右(yòu )。非(fēi )若(ruò )此(cǐ )而(ér )已(yǐ ),诚(chéng )得(dé )天(tiān )下(xià )贤(xián )士(shì ),公(gōng )卿(qīng )在(zài )位(wèi )咸(xián )得(dé )其(qí )人(rén )矣(yǐ )。譬(pì )若(ruò )以(yǐ )周(zhōu )、邵(shào )为(wéi )丞(chéng )相(xiàng ),孔(kǒng )丘(qiū )为(wéi )御(yù )史(shǐ )大(dà )夫(fū ),太(tài )公(gōng )为(wéi )将(jiāng )军(jūn ),毕(bì )公(gōng )高(gāo )拾(shí )遗(yí )于(yú )后(hòu ),弁(biàn )严(yán )子(zǐ )为(wéi )卫(wèi )尉(wèi ),皋(gāo )陶(táo )为(wéi )大(dà )理(lǐ ),后(hòu )稷(jì )为(wéi )司(sī )农(nóng ),伊(yī )尹(yǐn )为(wéi )少(shǎo )府(fǔ ),子(zǐ )赣(gàn )使(shǐ )外(wài )国(guó ),颜(yán )、闵(mǐn )为(wéi )博(bó )士(shì ),子(zǐ )夏(xià )为(wéi )太(tài )常(cháng ),益(yì )为(wéi )右(yòu )扶(fú )风(fēng ),季(jì )路(lù )为(wéi )执(zhí )金(jīn )吾(wú ),契(qì )为(wéi )鸿(hóng )胪(lú ),龙(lóng )逢(féng )为(wéi )宗(zōng )正(zhèng ),伯(bó )夷(yí )为(wéi )京(jīng )兆(zhào ),管(guǎn )仲(zhòng )为(wéi )冯(féng )翊(yì ),鲁(lǔ )般(bān )为(wéi )将(jiāng )作(zuò ),仲(zhòng )山(shān )甫(fǔ )为(wéi )光(guāng )禄(lù ),申(shēn )伯(bó )为(wéi )太(tài )仆(pú ),延(yán )陵(líng )季(jì )子(zǐ )为(wéi )水(shuǐ )衡(héng ),百(bǎi )里(lǐ )奚(xī )为(wéi )典(diǎn )属(shǔ )国(guó ),柳(liǔ )下(xià )惠(huì )为(wéi )大(dà )长(zhǎng )秋(qiū ),史(shǐ )鱼(yú )为(wéi )司(sī )直(zhí ),蘧(qú )伯(bó )玉(yù )为(wéi )太(tài )傅(fù ),孔(kǒng )父(fù )为(wéi )詹(zhān )事(shì ),孙(sūn )叔(shū )敖(áo )为(wéi )诸(zhū )侯(hóu )相(xiàng ),子(zǐ )产(chǎn )为(wéi )郡(jùn )守(shǒu ),王(wáng )庆(qìng )忌(jì )为(wéi )期(qī )门(mén ),夏(xià )育(yù )为(wéi )鼎(dǐng )官(guān ),羿(yì )为(wéi )旄(máo )头(tóu ),宋(sòng )万(wàn )为(wéi )式(shì )道(dào )侯(hóu )。”上(shàng )乃(nǎi )大(dà )笑(xiào )。

是(shì )时(shí ),朝(cháo )廷(tíng )多(duō )贤(xián )材(cái ),上(shàng )复(fù )问(wèn )朔(shuò ):“方(fāng )今(jīn )公(gōng )孙(sūn )丞(chéng )相(xiàng ),皃(mào )大(dà )夫(fū )、董(dǒng )仲(zhòng )舒(shū )、夏(xià )侯(hóu )始(shǐ )昌(chāng )、司(sī )马(mǎ )相(xiàng )如(rú )、吾(wú )丘(qiū )寿(shòu )王(wáng )、主(zhǔ )父(fù )偃(yǎn )、朱(zhū )买(mǎi )臣(chén )、严(yán )助(zhù )、汲(jí )黯(àn )、胶(jiāo )仓(cāng )、终(zhōng )军(jūn )、严(yán )安(ān )、徐(xú )乐(lè )、司(sī )马(mǎ )迁(qiān )之(zhī )伦(lún ),皆(jiē )辩(biàn )知(zhī )闳(hóng )达(dá ),溢(yì )于(yú )文(wén )辞(cí ),先(xiān )生(shēng )自(zì )视(shì ),何(hé )与(yǔ )比(bǐ )哉(zāi )?”朔(shuò )对(duì )曰(yuē ):“臣(chén )观(guān )其(qí )臿(chā )齿(chǐ )牙(yá ),树(shù )颊(jiá )胲(hǎi ),吐(tǔ )唇(chún )吻(wěn ),擢(zhuó )项(xiàng )颐(yí ),结(jié )股(gǔ )脚(jiǎo ),连(lián )脽(shuí )尻(kāo ),遗(yí )蛇(shé )其(qí )迹(jì ),行(háng )步(bù )偊(yǔ )旅(lǚ ),臣(chén )朔(shuò )虽(suī )不(bú )肖(xiāo ),尚(shàng )兼(jiān )此(cǐ )数(shù )子(zǐ )者(zhě )。”朔(shuò )之(zhī )进(jìn )对(duì )澹(dàn )辞(cí ),皆(jiē )此(cǐ )类(lèi )也(yě )。”

武(wǔ )帝(dì )既(jì )招(zhāo )英(yīng )俊(jùn ),程(chéng )其(qí )器(qì )能(néng ),用(yòng )之(zhī )如(rú )不(bú )及(jí )。时(shí )方(fāng )外(wài )事(shì )胡(hú )、越(yuè ),内(nèi )兴(xìng )制(zhì )度(dù ),国(guó )家(jiā )多(duō )事(shì ),自(zì )公(gōng )孙(sūn )弘(hóng )以(yǐ )下(xià )至(zhì )司(sī )马(mǎ )迁(qiān ),皆(jiē )奉(fèng )使(shǐ )方(fāng )外(wài ),或(huò )为(wéi )郡(jùn )国(guó )守(shǒu )相(xiàng )至(zhì )公(gōng )卿(qīng ),而(ér )朔(shuò )尝(cháng )至(zhì )太(tài )中(zhōng )大(dà )夫(fū ),后(hòu )常(cháng )为(wéi )郎(láng ),与(yǔ )枚(méi )皋(gāo )、郭(guō )舍(shě )人(rén )俱(jù )在(zài )左(zuǒ )右(yòu ),诙(huī )啁(zhōu )而(ér )已(yǐ )。久(jiǔ )之(zhī ),朔(shuò )上(shàng )书(shū )陈(chén )农(nóng )战(zhàn )强(qiáng )国(guó )之(zhī )计(jì ),因(yīn )自(zì )讼(sòng )独(dú )不(bú )得(dé )大(dà )官(guān ),欲(yù )求(qiú )试(shì )用(yòng )。其(qí )言(yán )专(zhuān )商(shāng )鞅(yāng )、韩(hán )非(fēi )之(zhī )语(yǔ )也(yě ),指(zhǐ )意(yì )放(fàng )荡(dàng ),颇(pō )复(fù )诙(huī )谐(xié ),辞(cí )数(shù )万(wàn )言(yán ),终(zhōng )不(bú )见(jiàn )用(yòng )。朔(shuò )因(yīn )著(zhe )论(lùn ),设(shè )客(kè )难(nán )己(jǐ ),用(yòng )位(wèi )卑(bēi )以(yǐ )自(zì )慰(wèi )谕(yù )。其(qí )辞(cí )曰(yuē ):

客(kè )难(nán )东(dōng )方(fāng )朔(shuò )曰(yuē ):“苏(sū )秦(qín )、张(zhāng )仪(yí )一(yī )当(dāng )万(wàn )乘(chéng )之(zhī )主(zhǔ ),而(ér )都(dōu )卿(qīng )相(xiàng )之(zhī )位(wèi ),泽(zé )及(jí )后(hòu )世(shì )。今(jīn )子(zǐ )大(dà )夫(fū )修(xiū )先(xiān )王(wáng )之(zhī )术(shù ),慕(mù )圣(shèng )人(rén )之(zhī )义(yì ),讽(fěng )诵(sòng )《诗(shī )》、《书(shū )》、百(bǎi )家(jiā )之(zhī )言(yán ),不(bú )可(kě )胜(shèng )数(shù ),著(zhe )于(yú )竹(zhú )帛(bó ),唇(chún )腐(fǔ )齿(chǐ )落(luò ),服(fú )膺(yīng )而(ér )不(bú )释(shì ),好(hǎo )学(xué )乐(lè )道(dào )之(zhī )效(xiào ),明(míng )白(bái )甚(shèn )矣(yǐ );自(zì )以(yǐ )智(zhì )能(néng )海(hǎi )内(nèi )无(wú )双(shuāng ),则(zé )可(kě )谓(wèi )博(bó )闻(wén )辩(biàn )智(zhì )矣(yǐ )。然(rán )悉(xī )力(lì )尽(jìn )忠(zhōng )以(yǐ )事(shì )圣(shèng )帝(dì ),旷(kuàng )日(rì )持(chí )久(jiǔ ),官(guān )不(bú )过(guò )侍(shì )郎(láng ),位(wèi )不(bú )过(guò )执(zhí )戟(jǐ ),意(yì )者(zhě )尚(shàng )有(yǒu )遗(yí )行(háng )邪(xié )?同(tóng )胞(bāo )之(zhī )徒(tú )无(wú )所(suǒ )容(róng )居(jū ),其(qí )故(gù )何(hé )也(yě )?”

东(dōng )方(fāng )先(xiān )生(shēng )喟(kuì )然(rán )长(zhǎng )息(xī ),仰(yǎng )而(ér )应(yīng )之(zhī )曰(yuē ):“是(shì )固(gù )非(fēi )子(zǐ )之(zhī )所(suǒ )能(néng )备(bèi )也(yě )。彼(bǐ )一(yī )时(shí )也(yě ),此(cǐ )一(yī )时(shí )也(yě ),岂(qǐ )可(kě )同(tóng )哉(zāi )?夫(fū )苏(sū )秦(qín )、张(zhāng )仪(yí )之(zhī )时(shí ),周(zhōu )室(shì )大(dà )坏(huài ),诸(zhū )侯(hóu )不(bú )朝(cháo ),力(lì )政(zhèng )争(zhēng )权(quán ),相(xiàng )禽(qín )以(yǐ )兵(bīng ),并(bìng )为(wéi )十(shí )二(èr )国(guó ),未(wèi )有(yǒu )雌(cí )雄(xióng ),得(dé )士(shì )者(zhě )强(qiáng ),失(shī )士(shì )者(zhě )亡(wáng ),故(gù )谈(tán )说(shuō )行(háng )焉(yān )。身(shēn )处(chù )尊(zūn )位(wèi ),珍(zhēn )宝(bǎo )充(chōng )内(nèi ),外(wài )有(yǒu )廪(lǐn )仓(cāng ),泽(zé )及(jí )后(hòu )世(shì ),子(zǐ )孙(sūn )长(zhǎng )享(xiǎng )。今(jīn )则(zé )不(bú )然(rán )。圣(shèng )帝(dì )流(liú )德(dé ),天(tiān )下(xià )震(zhèn )慑(shè ),诸(zhū )侯(hóu )宾(bīn )服(fú ),连(lián )四(sì )海(hǎi )之(zhī )外(wài )以(yǐ )为(wéi )带(dài ),安(ān )于(yú )覆(fù )盂(yú ),动(dòng )犹(yóu )运(yùn )之(zhī )掌(zhǎng ),贤(xián )不(bú )肖(xiāo )何(hé )以(yǐ )异(yì )哉(zāi )?遵(zūn )天(tiān )之(zhī )道(dào ),顺(shùn )地(dì )之(zhī )理(lǐ ),物(wù )无(wú )不(bú )得(dé )其(qí )所(suǒ );故(gù )绥(suí )之(zhī )则(zé )安(ān ),动(dòng )之(zhī )则(zé )苦(kǔ );尊(zūn )之(zhī )则(zé )为(wéi )将(jiāng ),卑(bēi )之(zhī )则(zé )为(wéi )虏(lǔ );抗(kàng )之(zhī )则(zé )在(zài )青(qīng )云(yún )之(zhī )上(shàng ),抑(yì )之(zhī )则(zé )在(zài )深(shēn )泉(quán )之(zhī )下(xià );用(yòng )之(zhī )则(zé )为(wéi )虎(hǔ ),不(bú )用(yòng )则(zé )为(wéi )鼠(shǔ );虽(suī )欲(yù )尽(jìn )节(jiē )效(xiào )情(qíng ),安(ān )知(zhī )前(qián )后(hòu )?夫(fū )天(tiān )地(dì )之(zhī )大(dà ),士(shì )民(mín )之(zhī )众(zhòng ),竭(jié )精(jīng )谈(tán )说(shuō ),并(bìng )进(jìn )辐(fú )凑(còu )者(zhě )不(bú )可(kě )胜(shèng )数(shù ),悉(xī )力(lì )募(mù )之(zhī ),困(kùn )于(yú )衣(yī )食(shí ),或(huò )失(shī )门(mén )户(hù )。使(shǐ )苏(sū )秦(qín )、张(zhāng )仪(yí )与(yǔ )仆(pú )并(bìng )生(shēng )于(yú )今(jīn )之(zhī )世(shì ),曾(céng )不(bú )得(dé )掌(zhǎng )故(gù ),安(ān )敢(gǎn )望(wàng )常(cháng )侍(shì )郎(láng )乎(hū )?故(gù )曰(yuē )时(shí )异(yì )事(shì )异(yì )。

“虽(suī )然(rán ),安(ān )可(kě )以(yǐ )不(bú )务(wù )修(xiū )身(shēn )乎(hū )哉(zāi )!《诗(shī )》云(yún ):‘鼓(gǔ )钟(zhōng )于(yú )宫(gōng ),声(shēng )闻(wén )于(yú )外(wài )。’‘鹤(hè )鸣(míng )于(yú )九(jiǔ )皋(gāo ),声(shēng )闻(wén )于(yú )天(tiān )。’苟(gǒu )能(néng )修(xiū )身(shēn ),何(hé )患(huàn )不(bú )荣(róng )!太(tài )公(gōng )体(tǐ )行(háng )仁(rén )义(yì ),七(qī )十(shí )有(yǒu )二(èr )乃(nǎi )设(shè )用(yòng )于(yú )文(wén )、武(wǔ ),得(dé )信(xìn )厥(jué )说(shuō ),封(fēng )于(yú )齐(qí ),七(qī )百(bǎi )岁(suì )而(ér )不(bú )绝(jué )。此(cǐ )士(shì )所(suǒ )以(yǐ )日(rì )夜(yè )孳(zī )孳(zī ),敏(mǐn )行(háng )而(ér )不(bú )敢(gǎn )怠(dài )也(yě )。辟(pì )若(ruò )鹡(jí )鸰(líng ),飞(fēi )且(qiě )鸣(míng )矣(yǐ )。传(chuán )曰(yuē ):‘天(tiān )不(bú )为(wéi )人(rén )之(zhī )恶(è )寒(hán )而(ér )辍(chuò )其(qí )冬(dōng ),地(dì )不(bú )为(wéi )人(rén )之(zhī )恶(è )险(xiǎn )而(ér )辍(chuò )其(qí )广(guǎng ),君(jūn )子(zǐ )不(bú )为(wéi )小(xiǎo )人(rén )之(zhī )匈(xiōng )匈(xiōng )而(ér )易(yì )其(qí )行(háng )。’‘天(tiān )有(yǒu )常(cháng )度(dù ),地(dì )有(yǒu )常(cháng )形(xíng ),君(jūn )子(zǐ )有(yǒu )常(cháng )行(háng );君(jūn )子(zǐ )道(dào )其(qí )常(cháng ),小(xiǎo )人(rén )计(jì )其(qí )功(gōng )。’《诗(shī )》云(yún ):‘礼(lǐ )义(yì )之(zhī )不(bú )愆(qiān ),何(hé )恤(xù )人(rén )之(zhī )言(yán )?’故(gù )曰(yuē ):‘水(shuǐ )至(zhì )清(qīng )则(zé )无(wú )鱼(yú ),人(rén )至(zhì )察(chá )则(zé )无(wú )徒(tú )。冕(miǎn )而(ér )前(qián )旒(liú ),所(suǒ )以(yǐ )蔽(bì )明(míng );黈(tǒu )纩(kuàng )充(chōng )耳(ěr ),所(suǒ )以(yǐ )塞(sāi )聪(cōng )。’明(míng )有(yǒu )所(suǒ )不(bú )见(jiàn ),聪(cōng )有(yǒu )所(suǒ )不(bú )闻(wén ),举(jǔ )大(dà )德(dé ),赦(shè )小(xiǎo )过(guò ),无(wú )求(qiú )备(bèi )于(yú )一(yī )人(rén )之(zhī )义(yì )也(yě )。枉(wǎng )而(ér )直(zhí )之(zhī ),使(shǐ )自(zì )得(dé )之(zhī );优(yōu )而(ér )柔(róu )之(zhī ),使(shǐ )自(zì )求(qiú )之(zhī );揆(kuí )而(ér )度(dù )之(zhī ),使(shǐ )自(zì )索(suǒ )之(zhī )。盖(gài )圣(shèng )人(rén )教(jiāo )化(huà )如(rú )此(cǐ ),欲(yù )自(zì )得(dé )之(zhī );自(zì )得(dé )之(zhī ),则(zé )敏(mǐn )且(qiě )广(guǎng )矣(yǐ )。

“今(jīn )世(shì )之(zhī )处(chù )士(shì ),魁(kuí )然(rán )无(wú )徒(tú ),廓(kuò )然(rán )独(dú )居(jū ),上(shàng )观(guān )许(xǔ )由(yóu ),下(xià )察(chá )接(jiē )舆(yú ),计(jì )同(tóng )范(fàn )蠡(lí ),忠(zhōng )合(hé )子(zǐ )胥(xū ),天(tiān )下(xià )和(hé )平(píng ),与(yǔ )义(yì )相(xiàng )扶(fú ),寡(guǎ )耦(ǒu )少(shǎo )徒(tú ),固(gù )其(qí )宜(yí )也(yě ),子(zǐ )何(hé )疑(yí )于(yú )我(wǒ )哉(zāi )?若(ruò )夫(fū )燕(yàn )之(zhī )用(yòng )乐(lè )毅(yì ),秦(qín )之(zhī )任(rèn )李(lǐ )斯(sī ),郦(lì )食(shí )其(qí )之(zhī )下(xià )齐(qí ),说(shuō )行(háng )如(rú )流(liú ),曲(qǔ )从(cóng )如(rú )环(huán ),所(suǒ )欲(yù )必(bì )得(dé ),功(gōng )若(ruò )丘(qiū )山(shān ),海(hǎi )内(nèi )定(dìng ),国(guó )家(jiā )安(ān ),是(shì )遇(yù )其(qí )时(shí )也(yě ),子(zǐ )又(yòu )何(hé )怪(guài )之(zhī )邪(xié )?语(yǔ )曰(yuē )‘以(yǐ )管(guǎn )窥(kuī )天(tiān ),以(yǐ )蠡(lí )测(cè )海(hǎi ),以(yǐ )莛(tíng )撞(zhuàng )钟(zhōng )’,岂(qǐ )能(néng )通(tōng )其(qí )条(tiáo )贯(guàn ),考(kǎo )其(qí )文(wén )理(lǐ ),发(fā )其(qí )音(yīn )声(shēng )哉(zāi )!繇(yáo )是(shì )观(guān )之(zhī ),譬(pì )犹(yóu )鼱(jīng )之(zhī )袭(xí )狗(gǒu ),孤(gū )豚(tún )之(zhī )咋(zǎ )虎(hǔ ),至(zhì )则(zé )靡(mí )耳(ěr ),何(hé )功(gōng )之(zhī )有(yǒu )?今(jīn )以(yǐ )下(xià )愚(yú )而(ér )非(fēi )处(chù )士(shì ),虽(suī )欲(yù )勿(wù )困(kùn ),固(gù )不(bú )得(dé )已(yǐ ),此(cǐ )适(shì )足(zú )以(yǐ )明(míng )其(qí )不(bú )知(zhī )权(quán )变(biàn )而(ér )终(zhōng )或(huò )于(yú )大(dà )道(dào )也(yě )。”

又(yòu )设(shè )非(fēi )有(yǒu )先(xiān )生(shēng )之(zhī )论(lùn ),其(qí )辞(cí )曰(yuē ):

非(fēi )有(yǒu )先(xiān )生(shēng )仕(shì )于(yú )吴(wú ),进(jìn )不(bú )称(chēng )往(wǎng )古(gǔ )以(yǐ )厉(lì )主(zhǔ )意(yì ),退(tuì )不(bú )能(néng )扬(yáng )君(jūn )美(měi )以(yǐ )显(xiǎn )其(qí )功(gōng ),默(mò )然(rán )无(wú )言(yán )者(zhě )三(sān )年(nián )矣(yǐ )。吴(wú )王(wáng )怪(guài )而(ér )问(wèn )之(zhī ),曰(yuē ):“寡(guǎ )人(rén )获(huò )先(xiān )人(rén )之(zhī )功(gōng ),寄(jì )于(yú )众(zhòng )贤(xián )之(zhī )上(shàng ),夙(sù )兴(xìng )夜(yè )寐(mèi ),未(wèi )尝(cháng )敢(gǎn )怠(dài )也(yě )。今(jīn )先(xiān )生(shēng )率(lǜ )然(rán )高(gāo )举(jǔ ),远(yuǎn )集(jí )吴(wú )地(dì ),将(jiāng )以(yǐ )辅(fǔ )治(zhì )寡(guǎ )人(rén ),诚(chéng )窃(qiè )嘉(jiā )之(zhī ),体(tǐ )不(bú )安(ān )席(xí ),食(shí )不(bú )甘(gān )味(wèi ),目(mù )不(bú )视(shì )靡(mí )曼(màn )之(zhī )色(sè ),耳(ěr )不(bú )听(tīng )钟(zhōng )鼓(gǔ )之(zhī )音(yīn ),虚(xū )心(xīn )定(dìng )志(zhì )欲(yù )闻(wén )流(liú )议(yì )者(zhě )三(sān )年(nián )于(yú )兹(zī )矣(yǐ )。今(jīn )先(xiān )生(shēng )进(jìn )无(wú )以(yǐ )辅(fǔ )治(zhì ),退(tuì )不(bú )扬(yáng )主(zhǔ )誉(yù ),窃(qiè )不(bú )为(wéi )先(xiān )生(shēng )取(qǔ )之(zhī )也(yě )。盖(gài )怀(huái )能(néng )而(ér )不(bú )见(jiàn ),是(shì )不(bú )忠(zhōng )也(yě );见(jiàn )而(ér )不(bú )行(háng ),主(zhǔ )不(bú )明(míng )也(yě )。意(yì )者(zhě )寡(guǎ )人(rén )殆(dài )不(bú )明(míng )乎(hū )?”非(fēi )有(yǒu )先(xiān )生(shēng )伏(fú )而(ér )唯(wéi )唯(wéi )。吴(wú )王(wáng )曰(yuē ):“可(kě )以(yǐ )谈(tán )矣(yǐ ),寡(guǎ )人(rén )将(jiāng )竦(sǒng )意(yì )而(ér )览(lǎn )焉(yān )。”先(xiān )生(shēng )曰(yuē ):“於(yú )戏(xì )!可(kě )乎(hū )哉(zāi )?可(kě )乎(hū )哉(zāi )?谈(tán )何(hé )容(róng )易(yì )!夫(fū )谈(tán )有(yǒu )悖(bèi )于(yú )目(mù )、拂(fú )于(yú )耳(ěr )、谬(miù )于(yú )心(xīn )而(ér )便(biàn )于(yú )身(shēn )者(zhě );或(huò )有(yǒu )说(shuō )于(yú )目(mù )、顺(shùn )于(yú )耳(ěr )、快(kuài )于(yú )心(xīn )而(ér )毁(huǐ )于(yú )行(háng )者(zhě )。非(fēi )有(yǒu )明(míng )王(wáng )圣(shèng )主(zhǔ ),孰(shú )能(néng )听(tīng )之(zhī )?”吴(wú )王(wáng )曰(yuē ):“何(hé )为(wéi )其(qí )然(rán )也(yě )?‘中(zhōng )人(rén )已(yǐ )上(shàng )可(kě )以(yǐ )语(yǔ )上(shàng )也(yě )。’先(xiān )生(shēng )试(shì )言(yán ),寡(guǎ )人(rén )将(jiāng )听(tīng )焉(yān )。”

先(xiān )生(shēng )对(duì )曰(yuē ):“昔(xī )者(zhě )关(guān )龙(lóng )逢(féng )深(shēn )谏(jiàn )于(yú )桀(jié ),而(ér )王(wáng )子(zǐ )比(bǐ )干(gàn )直(zhí )言(yán )于(yú )纣(zhòu ),此(cǐ )二(èr )臣(chén )者(zhě ),皆(jiē )极(jí )虑(lǜ )尽(jìn )忠(zhōng ),闵(mǐn )王(wáng )泽(zé )不(bú )下(xià )流(liú ),而(ér )万(wàn )民(mín )骚(sāo )动(dòng ),故(gù )直(zhí )言(yán )其(qí )失(shī ),切(qiē )谏(jiàn )其(qí )邪(xié )者(zhě ),将(jiāng )以(yǐ )为(wéi )君(jūn )之(zhī )荣(róng ),除(chú )主(zhǔ )之(zhī )祸(huò )也(yě )。今(jīn )则(zé )不(bú )然(rán ),反(fǎn )以(yǐ )为(wéi )诽(fěi )谤(bàng )君(jūn )之(zhī )行(háng ),无(wú )人(rén )臣(chén )之(zhī )礼(lǐ ),果(guǒ )纷(fēn )然(rán )伤(shāng )于(yú )身(shēn ),蒙(méng )不(bú )辜(gū )之(zhī )名(míng ),戮(lù )及(jí )先(xiān )人(rén ),为(wéi )天(tiān )下(xià )笑(xiào ),故(gù )曰(yuē )谈(tán )何(hé )容(róng )易(yì )!是(shì )以(yǐ )辅(fǔ )弼(bì )之(zhī )臣(chén )瓦(wǎ )解(jiě ),而(ér )邪(xié )谄(chǎn )之(zhī )人(rén )并(bìng )进(jìn ),遂(suí )及(jí )蜚(fēi )廉(lián )、恶(è )来(lái )革(gé )等(děng ),二(èr )人(rén )皆(jiē )诈(zhà )伪(wěi ),巧(qiǎo )言(yán )利(lì )口(kǒu )以(yǐ )进(jìn )其(qí )身(shēn ),阴(yīn )奉(fèng )雕(diāo )瑑(zhuàn )刻(kè )镂(lòu )之(zhī )好(hǎo )以(yǐ )纳(nà )其(qí )心(xīn )。务(wù )快(kuài )耳(ěr )目(mù )之(zhī )欲(yù ),以(yǐ )苟(gǒu )容(róng )为(wéi )度(dù )。遂(suí )往(wǎng )不(bú )戒(jiè ),身(shēn )没(méi )被(bèi )戮(lù ),宗(zōng )庙(miào )崩(bēng )弛(chí ),国(guó )家(jiā )为(wéi )虚(xū ),放(fàng )戮(lù )圣(shèng )贤(xián ),亲(qīn )近(jìn )谗(chán )夫(fū )。《诗(shī )》不(bú )云(yún )乎(hū )?‘谗(chán )人(rén )罔(wǎng )极(jí ),交(jiāo )乱(luàn )四(sì )国(guó )’,此(cǐ )之(zhī )谓(wèi )也(yě )。故(gù )卑(bēi )身(shēn )贱(jiàn )体(tǐ ),说(shuō )色(sè )微(wēi )辞(cí ),愉(yú )愉(yú )呴(hǒu )呴(hǒu ),终(zhōng )无(wú )益(yì )于(yú )主(zhǔ )上(shàng )之(zhī )治(zhì ),则(zé )志(zhì )士(shì )仁(rén )人(rén )不(bú )忍(rěn )为(wéi )也(yě )。将(jiāng )俨(yǎn )然(rán )作(zuò )矜(jīn )严(yán )之(zhī )色(sè ),深(shēn )言(yán )直(zhí )谏(jiàn ),上(shàng )以(yǐ )拂(fú )主(zhǔ )之(zhī )邪(xié ),下(xià )以(yǐ )损(sǔn )百(bǎi )姓(xìng )之(zhī )害(hài ),则(zé )忤(wǔ )于(yú )邪(xié )主(zhǔ )之(zhī )心(xīn ),历(lì )于(yú )衰(shuāi )世(shì )之(zhī )法(fǎ )。故(gù )养(yǎng )寿(shòu )命(mìng )之(zhī )士(shì )莫(mò )肯(kěn )进(jìn )也(yě ),遂(suí )居(jū )深(shēn )山(shān )之(zhī )间(jiān ),积(jī )土(tǔ )为(wéi )室(shì ),编(biān )蓬(péng )为(wéi )户(hù ),弹(dàn )琴(qín )其(qí )中(zhōng ),以(yǐ )咏(yǒng )先(xiān )王(wáng )之(zhī )风(fēng ),亦(yì )可(kě )以(yǐ )乐(lè )而(ér )忘(wàng )死(sǐ )矣(yǐ )。是(shì )以(yǐ )伯(bó )夷(yí )、叔(shū )齐(qí )避(bì )周(zhōu ),饿(è )于(yú )首(shǒu )阳(yáng )之(zhī )下(xià ),后(hòu )世(shì )称(chēng )其(qí )仁(rén )。如(rú )是(shì ),邪(xié )主(zhǔ )之(zhī )行(háng )固(gù )足(zú )畏(wèi )也(yě ),故(gù )曰(yuē )谈(tán )何(hé )容(róng )易(yì )!”

于(yú )是(shì )吴(wú )王(wáng )惧(jù )然(rán )易(yì )容(róng ),捐(juān )荐(jiàn )去(qù )几(jǐ ),危(wēi )坐(zuò )而(ér )听(tīng )。先(xiān )生(shēng )曰(yuē ):“接(jiē )舆(yú )避(bì )世(shì ),箕(jī )子(zǐ )被(bèi )发(fā )阳(yáng )狂(kuáng ),此(cǐ )二(èr )人(rén )者(zhě ),皆(jiē )避(bì )浊(zhuó )世(shì )以(yǐ )全(quán )其(qí )身(shēn )者(zhě )也(yě )。使(shǐ )遇(yù )明(míng )王(wáng )圣(shèng )主(zhǔ ),得(dé )清(qīng )燕(yàn )之(zhī )闲(xián ),宽(kuān )和(hé )之(zhī )色(sè ),发(fā )愤(fèn )毕(bì )诚(chéng ),图(tú )画(huà )安(ān )危(wēi ),揆(kuí )度(dù )得(dé )失(shī ),上(shàng )以(yǐ )安(ān )主(zhǔ )体(tǐ ),下(xià )以(yǐ )便(biàn )万(wàn )民(mín ),则(zé )五(wǔ )帝(dì )、三(sān )王(wáng )之(zhī )道(dào )可(kě )几(jǐ )而(ér )见(jiàn )也(yě )。故(gù )伊(yī )尹(yǐn )蒙(méng )耻(chǐ )辱(rǔ )、负(fù )鼎(dǐng )俎(zǔ )、和(hé )五(wǔ )味(wèi )以(yǐ )干(gàn )汤(tāng ),太(tài )公(gōng )钓(diào )于(yú )渭(wèi )之(zhī )阳(yáng )以(yǐ )见(jiàn )文(wén )王(wáng )。心(xīn )合(hé )意(yì )同(tóng ),谋(móu )无(wú )不(bú )成(chéng ),计(jì )无(wú )不(bú )从(cóng ),诚(chéng )得(dé )其(qí )君(jūn )也(yě )。深(shēn )念(niàn )远(yuǎn )虑(lǜ ),引(yǐn )义(yì )以(yǐ )正(zhèng )其(qí )身(shēn ),推(tuī )恩(ēn )以(yǐ )广(guǎng )其(qí )下(xià ),本(běn )仁(rén )祖(zǔ )义(yì ),褒(bāo )有(yǒu )德(dé ),禄(lù )贤(xián )能(néng ),诛(zhū )恶(è )乱(luàn ),总(zǒng )远(yuǎn )方(fāng ),一(yī )统(tǒng )类(lèi ),美(měi )风(fēng )俗(sú ),此(cǐ )帝(dì )王(wáng )所(suǒ )由(yóu )昌(chāng )也(yě )。上(shàng )不(bú )变(biàn )天(tiān )性(xìng ),下(xià )不(bú )夺(duó )人(rén )伦(lún ),则(zé )天(tiān )地(dì )和(hé )洽(qià ),远(yuǎn )方(fāng )怀(huái )之(zhī ),故(gù )号(hào )圣(shèng )王(wáng )。臣(chén )子(zǐ )之(zhī )职(zhí )既(jì )加(jiā )矣(yǐ ),于(yú )是(shì )裂(liè )地(dì )定(dìng )封(fēng ),爵(jué )为(wéi )公(gōng )侯(hóu ),传(chuán )国(guó )子(zǐ )孙(sūn ),名(míng )显(xiǎn )后(hòu )世(shì ),民(mín )到(dào )于(yú )今(jīn )称(chēng )之(zhī ),以(yǐ )遇(yù )汤(tāng )与(yǔ )文(wén )王(wáng )也(yě )。太(tài )公(gōng )、伊(yī )尹(yǐn )以(yǐ )如(rú )此(cǐ ),龙(lóng )逢(féng )、比(bǐ )干(gàn )独(dú )如(rú )彼(bǐ ),岂(qǐ )不(bú )哀(āi )哉(zāi )!故(gù )曰(yuē )谈(tán )何(hé )容(róng )易(yì )!”

于(yú )是(shì )吴(wú )王(wáng )穆(mù )然(rán ),俯(fǔ )而(ér )深(shēn )惟(wéi ),仰(yǎng )而(ér )泣(qì )下(xià )交(jiāo )颐(yí ),曰(yuē ):“嗟(jiē )乎(hū )!余(yú )国(guó )之(zhī )不(bú )亡(wáng )也(yě ),绵(mián )绵(mián )连(lián )连(lián ),殆(dài )哉(zāi ),世(shì )之(zhī )不(bú )绝(jué )也(yě )!”于(yú )是(shì )正(zhèng )明(míng )堂(táng )之(zhī )朝(cháo ),齐(qí )君(jūn )臣(chén )之(zhī )位(wèi ),举(jǔ )贤(xián )材(cái ),布(bù )德(dé )惠(huì ),施(shī )仁(rén )义(yì ),赏(shǎng )有(yǒu )功(gōng );躬(gōng )节(jiē )俭(jiǎn ),减(jiǎn )后(hòu )宫(gōng )之(zhī )费(fèi ),损(sǔn )车(chē )马(mǎ )之(zhī )用(yòng );放(fàng )郑(zhèng )声(shēng ),远(yuǎn )佞(nìng )人(rén ),省(shěng )庖(páo )厨(chú ),去(qù )侈(chǐ )靡(mí );卑(bēi )宫(gōng )馆(guǎn ),坏(huài )苑(yuàn )囿(yòu ),填(tián )池(chí )堑(qiàn ),以(yǐ )予(yǔ )贫(pín )民(mín )无(wú )产(chǎn )业(yè )者(zhě );开(kāi )内(nèi )藏(cáng ),振(zhèn )贫(pín )穷(qióng ),存(cún )耆(qí )老(lǎo ),恤(xù )孤(gū )独(dú );薄(báo )赋(fù )敛(liǎn ),省(shěng )刑(xíng )辟(pì )。行(háng )此(cǐ )三(sān )年(nián ),海(hǎi )内(nèi )晏(yàn )然(rán ),天(tiān )下(xià )大(dà )洽(qià ),阴(yīn )阳(yáng )和(hé )调(diào ),万(wàn )物(wù )咸(xián )得(dé )其(qí )宜(yí );国(guó )无(wú )灾(zāi )害(hài )之(zhī )变(biàn ),民(mín )无(wú )饥(jī )寒(hán )之(zhī )色(sè ),家(jiā )给(gěi )人(rén )民(mín ),畜(chù )积(jī )有(yǒu )余(yú ),囹(líng )圄(yǔ )空(kōng )虚(xū );凤(fèng )凰(huáng )来(lái )集(jí ),麒(qí )麟(lín )在(zài )郊(jiāo ),甘(gān )露(lù )既(jì )降(jiàng ),朱(zhū )草(cǎo )萌(méng )牙(yá );远(yuǎn )方(fāng )异(yì )俗(sú )之(zhī )人(rén )乡(xiāng )风(fēng )慕(mù )义(yì ),各(gè )奉(fèng )其(qí )职(zhí )而(ér )来(lái )朝(cháo )贺(hè )。故(gù )治(zhì )乱(luàn )之(zhī )道(dào ),存(cún )亡(wáng )之(zhī )端(duān ),若(ruò )此(cǐ )易(yì )见(jiàn ),而(ér )君(jūn )人(rén )者(zhě )莫(mò )肯(kěn )为(wéi )也(yě ),臣(chén )愚(yú )窃(qiè )以(yǐ )为(wéi )过(guò )。故(gù )《诗(shī )》云(yún ):“王(wáng )国(guó )克(kè )生(shēng ),惟(wéi )周(zhōu )之(zhī )桢(zhēn ),济(jì )济(jì )多(duō )士(shì ),文(wén )王(wáng )以(yǐ )宁(níng )。”此(cǐ )之(zhī )谓(wèi )也(yě )。

朔(shuò )之(zhī )文(wén )辞(cí ),此(cǐ )二(èr )篇(piān )最(zuì )善(shàn )。其(qí )余(yú )《封(fēng )泰(tài )山(shān )》、《责(zé )和(hé )氏(shì )璧(bì )》及(jí )《皇(huáng )太(tài )子(zǐ )生(shēng )禖(méi )》、《屏(píng )风(fēng )》、《殿(diàn )上(shàng )柏(bǎi )柱(zhù )》、《平(píng )乐(lè )观(guān )赋(fù )猎(liè )》,八(bā )言(yán )、七(qī )言(yán )上(shàng )下(xià ),《从(cóng )公(gōng )孙(sūn )弘(hóng )借(jiè )车(chē )》,凡(fán )刘(liú )向(xiàng )所(suǒ )录(lù )朔(shuò )书(shū )具(jù )是(shì )矣(yǐ )。世(shì )所(suǒ )传(chuán )他(tā )事(shì )皆(jiē )非(fēi )也(yě )。

赞(zàn )曰(yuē ):刘(liú )向(xiàng )言(yán )少(shǎo )时(shí )数(shù )问(wèn )长(zhǎng )老(lǎo )贤(xián )人(rén )通(tōng )于(yú )事(shì )及(jí )朔(shuò )时(shí )者(zhě ),皆(jiē )曰(yuē )朔(shuò )口(kǒu )谐(xié )倡(chàng )辩(biàn ),不(bú )能(néng )持(chí )论(lùn ),喜(xǐ )为(wéi )庸(yōng )人(rén )诵(sòng )说(shuō ),故(gù )令(lìng )后(hòu )世(shì )多(duō )传(chuán )闻(wén )者(zhě )。而(ér )杨(yáng )雄(xióng )亦(yì )以(yǐ )为(wéi )朔(shuò )言(yán )不(bú )纯(chún )师(shī ),行(háng )不(bú )纯(chún )德(dé ),其(qí )流(liú )风(fēng )遗(yí )书(shū )蔑(miè )如(rú )也(yě )。然(rán )朔(shuò )名(míng )过(guò )实(shí )者(zhě ),以(yǐ )其(qí )诙(huī )达(dá )多(duō )端(duān ),不(bú )名(míng )一(yī )行(háng ),应(yīng )谐(xié )似(sì )优(yōu ),不(bú )穷(qióng )似(sì )智(zhì ),正(zhèng )谏(jiàn )似(sì )直(zhí ),秽(huì )德(dé )似(sì )隐(yǐn )。非(fēi )夷(yí )、齐(qí )而(ér )是(shì )柳(liǔ )下(xià )惠(huì ),戒(jiè )其(qí )子(zǐ )以(yǐ )上(shàng )容(róng ):“首(shǒu )阳(yáng )为(wéi )拙(zhuō ),柱(zhù )下(xià )为(wéi )工(gōng );饱(bǎo )食(shí )安(ān )步(bù ),以(yǐ )仕(shì )易(yì )农(nóng );依(yī )隐(yǐn )玩(wán )世(shì ),诡(guǐ )及(jí )不(bú )逢(féng )”。其(qí )滑(huá )稽(jī )之(zhī )雄(xióng )乎(hū )!朔(shuò )之(zhī )诙(huī )谐(xié ),逢(féng )占(zhàn )射(shè )覆(fù ),其(qí )事(shì )浮(fú )浅(qiǎn ),行(háng )于(yú )众(zhòng )庶(shù ),童(tóng )儿(ér )牧(mù )竖(shù )莫(mò )不(bú )眩(xuàn )耀(yào )。而(ér )后(hòu )世(shì )好(hǎo )事(shì )者(zhě )因(yīn )取(qǔ )奇(qí )言(yán )怪(guài )语(yǔ )附(fù )着(zhe )之(zhī )朔(shuò ),故(gù )详(xiáng )录(lù )焉(yān )。

阅读:25837

打赏捐助〔Donate〕>>>

《东方朔传》简体版

©2015-2026 ok8.org 文学库