太史公自序 【登录】

《史记》 > 七十列传 > 《太史公自序 》 > 拼音版

昔(xī )在(zài )颛(zhuān )顼(xū ),命(mìng )南(nán )正(zhèng )重(zhòng )以(yǐ )司(sī )天(tiān ),北(běi )正(zhèng )黎(lí )以(yǐ )司(sī )地(dì )。唐(táng )虞(yú )之(zhī )际(jì ),绍(shào )重(zhòng )黎(lí )之(zhī )後(hòu ),使(shǐ )复(fù )典(diǎn )之(zhī ),至(zhì )于(yú )夏(xià )商(shāng ),故(gù )重(zhòng )黎(lí )氏(shì )世(shì )序(xù )天(tiān )地(dì )。其(qí )在(zài )周(zhōu ),程(chéng )伯(bó )休(xiū )甫(fǔ )其(qí )後(hòu )也(yě )。当(dāng )周(zhōu )宣(xuān )王(wáng )时(shí ),失(shī )其(qí )守(shǒu )而(ér )为(wéi )司(sī )马(mǎ )氏(shì )。司(sī )马(mǎ )氏(shì )世(shì )典(diǎn )周(zhōu )史(shǐ )。惠(huì )襄(xiāng )之(zhī )间(jiān ),司(sī )马(mǎ )氏(shì )去(qù )周(zhōu )適(shì )晋(jìn )。晋(jìn )中(zhōng )军(jūn )随(suí )会(huì )奔(bēn )秦(qín ),而(ér )司(sī )马(mǎ )氏(shì )入(rù )少(shǎo )梁(liáng )。

自(zì )司(sī )马(mǎ )氏(shì )去(qù )周(zhōu )适(shì )晋(jìn ),分(fèn )散(sàn ),或(huò )在(zài )卫(wèi ),或(huò )在(zài )赵(zhào ),或(huò )在(zài )秦(qín )。其(qí )在(zài )卫(wèi )者(zhě ),相(xiàng )中(zhōng )山(shān )。在(zài )赵(zhào )者(zhě ),以(yǐ )传(chuán )剑(jiàn )论(lùn )显(xiǎn ),蒯(kuǎi )聩(kuì )其(qí )後(hòu )也(yě )。在(zài )秦(qín )者(zhě )名(míng )错(cuò ),与(yǔ )张(zhāng )仪(yí )争(zhēng )论(lùn ),於(yú )是(shì )惠(huì )王(wáng )使(shǐ )错(cuò )将(jiāng )伐(fá )蜀(shǔ ),遂(suí )拔(bá ),因(yīn )而(ér )守(shǒu )之(zhī )。错(cuò )孙(sūn )靳(jìn ),事(shì )武(wǔ )安(ān )君(jūn )白(bái )起(qǐ )。而(ér )少(shǎo )梁(liáng )更(gèng )名(míng )曰(yuē )夏(xià )阳(yáng )。靳(jìn )与(yǔ )武(wǔ )安(ān )君(jūn )阬(gāng )赵(zhào )长(zhǎng )平(píng )军(jūn ),还(hái )而(ér )与(yǔ )之(zhī )俱(jù )赐(cì )死(sǐ )杜(dù )邮(yóu ),葬(zàng )於(yú )华(huá )池(chí )。靳(jìn )孙(sūn )昌(chāng ),昌(chāng )为(wéi )秦(qín )主(zhǔ )铁(tiě )官(guān ),当(dāng )始(shǐ )皇(huáng )之(zhī )时(shí )。蒯(kuǎi )聩(kuì )玄(xuán )孙(sūn )卬(áng )为(wéi )武(wǔ )信(xìn )君(jūn )将(jiāng )而(ér )徇(xùn )朝(cháo )歌(gē )。诸(zhū )侯(hóu )之(zhī )相(xiàng )王(wáng ),王(wáng )卬(áng )於(yú )殷(yīn )。汉(hàn )之(zhī )伐(fá )楚(chǔ ),卬(áng )归(guī )汉(hàn ),以(yǐ )其(qí )地(dì )为(wéi )河(hé )内(nèi )郡(jùn )。昌(chāng )生(shēng )无(wú )泽(zé ),无(wú )泽(zé )为(wéi )汉(hàn )巿(pó )长(zhǎng )。无(wú )泽(zé )生(shēng )喜(xǐ ),喜(xǐ )为(wéi )五(wǔ )大(dà )夫(fū ),卒(zú ),皆(jiē )葬(zàng )高(gāo )门(mén )。喜(xǐ )生(shēng )谈(tán ),谈(tán )为(wéi )太(tài )史(shǐ )公(gōng )。

太(tài )史(shǐ )公(gōng )学(xué )天(tiān )官(guān )於(yú )唐(táng )都(dōu ),受(shòu )易(yì )於(yú )杨(yáng )何(hé ),习(xí )道(dào )论(lùn )於(yú )黄(huáng )子(zǐ )。太(tài )史(shǐ )公(gōng )仕(shì )於(yú )建(jiàn )元(yuán )元(yuán )封(fēng )之(zhī )间(jiān ),愍(mǐn )学(xué )者(zhě )之(zhī )不(bú )达(dá )其(qí )意(yì )而(ér )师(shī )悖(bèi ),乃(nǎi )论(lùn )六(liù )家(jiā )之(zhī )要(yào )指(zhǐ )曰(yuē ):

易(yì )大(dà )传(chuán ):“天(tiān )下(xià )一(yī )致(zhì )而(ér )百(bǎi )虑(lǜ ),同(tóng )归(guī )而(ér )殊(shū )涂(tú )。”夫(fū )阴(yīn )阳(yáng )、儒(rú )、墨(mò )、名(míng )、法(fǎ )、道(dào )德(dé ),此(cǐ )务(wù )为(wéi )治(zhì )者(zhě )也(yě ),直(zhí )所(suǒ )从(cóng )言(yán )之(zhī )异(yì )路(lù ),有(yǒu )省(shěng )不(bú )省(shěng )耳(ěr )。尝(cháng )窃(qiè )观(guān )阴(yīn )阳(yáng )之(zhī )术(shù ),大(dà )祥(xiáng )而(ér )众(zhòng )忌(jì )讳(huì ),使(shǐ )人(rén )拘(jū )而(ér )多(duō )所(suǒ )畏(wèi );然(rán )其(qí )序(xù )四(sì )时(shí )之(zhī )大(dà )顺(shùn ),不(bú )可(kě )失(shī )也(yě )。儒(rú )者(zhě )博(bó )而(ér )寡(guǎ )要(yào ),劳(láo )而(ér )少(shǎo )功(gōng ),是(shì )以(yǐ )其(qí )事(shì )难(nán )尽(jìn )从(cóng );然(rán )其(qí )序(xù )君(jūn )臣(chén )父(fù )子(zǐ )之(zhī )礼(lǐ ),列(liè )夫(fū )妇(fù )长(zhǎng )幼(yòu )之(zhī )别(bié ),不(bú )可(kě )易(yì )也(yě )。墨(mò )者(zhě )俭(jiǎn )而(ér )难(nán )遵(zūn ),是(shì )以(yǐ )其(qí )事(shì )不(bú )可(kě )遍(biàn )循(xún );然(rán )其(qí )彊(jiāng )本(běn )节(jiē )用(yòng ),不(bú )可(kě )废(fèi )也(yě )。法(fǎ )家(jiā )严(yán )而(ér )少(shǎo )恩(ēn );然(rán )其(qí )正(zhèng )君(jūn )臣(chén )上(shàng )下(xià )之(zhī )分(fèn ),不(bú )可(kě )改(gǎi )矣(yǐ )。名(míng )家(jiā )使(shǐ )人(rén )俭(jiǎn )而(ér )善(shàn )失(shī )真(zhēn );然(rán )其(qí )正(zhèng )名(míng )实(shí ),不(bú )可(kě )不(bú )察(chá )也(yě )。道(dào )家(jiā )使(shǐ )人(rén )精(jīng )神(shén )专(zhuān )一(yī ),动(dòng )合(hé )无(wú )形(xíng ),赡(shàn )足(zú )万(wàn )物(wù )。其(qí )为(wéi )术(shù )也(yě ),因(yīn )阴(yīn )阳(yáng )之(zhī )大(dà )顺(shùn ),采(cǎi )儒(rú )墨(mò )之(zhī )善(shàn ),撮(cuō )名(míng )法(fǎ )之(zhī )要(yào ),与(yǔ )时(shí )迁(qiān )移(yí ),应(yīng )物(wù )变(biàn )化(huà ),立(lì )俗(sú )施(shī )事(shì ),无(wú )所(suǒ )不(bú )宜(yí ),指(zhǐ )约(yuē )而(ér )易(yì )操(cāo ),事(shì )少(shǎo )而(ér )功(gōng )多(duō )。儒(rú )者(zhě )则(zé )不(bú )然(rán )。以(yǐ )为(wéi )人(rén )主(zhǔ )天(tiān )下(xià )之(zhī )仪(yí )表(biǎo )也(yě ),主(zhǔ )倡(chàng )而(ér )臣(chén )和(hé ),主(zhǔ )先(xiān )而(ér )臣(chén )随(suí )。如(rú )此(cǐ )则(zé )主(zhǔ )劳(láo )而(ér )臣(chén )逸(yì )。至(zhì )於(yú )大(dà )道(dào )之(zhī )要(yào ),去(qù )健(jiàn )羡(xiàn ),绌(chù )聪(cōng )明(míng ),释(shì )此(cǐ )而(ér )任(rèn )术(shù )。夫(fū )神(shén )大(dà )用(yòng )则(zé )竭(jié ),形(xíng )大(dà )劳(láo )则(zé )敝(bì )。形(xíng )神(shén )骚(sāo )动(dòng ),欲(yù )与(yǔ )天(tiān )地(dì )长(zhǎng )久(jiǔ ),非(fēi )所(suǒ )闻(wén )也(yě )。

夫(fū )阴(yīn )阳(yáng )四(sì )时(shí )、八(bā )位(wèi )、十(shí )二(èr )度(dù )、二(èr )十(shí )四(sì )节(jiē )各(gè )有(yǒu )教(jiāo )令(lìng ),顺(shùn )之(zhī )者(zhě )昌(chāng ),逆(nì )之(zhī )者(zhě )不(bú )死(sǐ )则(zé )亡(wáng ),未(wèi )必(bì )然(rán )也(yě ),故(gù )曰(yuē )“使(shǐ )人(rén )拘(jū )而(ér )多(duō )畏(wèi )”。夫(fū )春(chūn )生(shēng )夏(xià )长(zhǎng ),秋(qiū )收(shōu )冬(dōng )藏(cáng ),此(cǐ )天(tiān )道(dào )之(zhī )大(dà )经(jīng )也(yě ),弗(fú )顺(shùn )则(zé )无(wú )以(yǐ )为(wéi )天(tiān )下(xià )纲(gāng )纪(jì ),故(gù )曰(yuē )“四(sì )时(shí )之(zhī )大(dà )顺(shùn ),不(bú )可(kě )失(shī )也(yě )”。

夫(fū )儒(rú )者(zhě )以(yǐ )六(liù )艺(yì )为(wéi )法(fǎ )。六(liù )艺(yì )经(jīng )传(chuán )以(yǐ )千(qiān )万(wàn )数(shù ),累(lèi )世(shì )不(bú )能(néng )通(tōng )其(qí )学(xué ),当(dāng )年(nián )不(bú )能(néng )究(jiū )其(qí )礼(lǐ ),故(gù )曰(yuē )“博(bó )而(ér )寡(guǎ )要(yào ),劳(láo )而(ér )少(shǎo )功(gōng )”。若(ruò )夫(fū )列(liè )君(jūn )臣(chén )父(fù )子(zǐ )之(zhī )礼(lǐ ),序(xù )夫(fū )妇(fù )长(zhǎng )幼(yòu )之(zhī )别(bié ),虽(suī )百(bǎi )家(jiā )弗(fú )能(néng )易(yì )也(yě )。

墨(mò )者(zhě )亦(yì )尚(shàng )尧(yáo )舜(shùn )道(dào ),言(yán )其(qí )德(dé )行(háng )曰(yuē ):“堂(táng )高(gāo )三(sān )尺(chǐ ),土(tǔ )阶(jiē )三(sān )等(děng ),茅(máo )茨(cí )不(bú )翦(jiǎn ),采(cǎi )椽(chuán )不(bú )刮(guā )。食(shí )土(tǔ )簋(guǐ ),啜(chuò )土(tǔ )刑(xíng ),粝(lì )粱(liáng )之(zhī )食(shí ),藜(lí )霍(huò )之(zhī )羹(gēng )。夏(xià )日(rì )葛(gě )衣(yī ),冬(dōng )日(rì )鹿(lù )裘(qiú )。”其(qí )送(sòng )死(sǐ ),桐(tóng )棺(guān )三(sān )寸(cùn ),举(jǔ )音(yīn )不(bú )尽(jìn )其(qí )哀(āi )。教(jiāo )丧(sàng )礼(lǐ ),必(bì )以(yǐ )此(cǐ )为(wéi )万(wàn )民(mín )之(zhī )率(lǜ )。使(shǐ )天(tiān )下(xià )法(fǎ )若(ruò )此(cǐ ),则(zé )尊(zūn )卑(bēi )无(wú )别(bié )也(yě )。夫(fū )世(shì )异(yì )时(shí )移(yí ),事(shì )业(yè )不(bú )必(bì )同(tóng ),故(gù )曰(yuē )“俭(jiǎn )而(ér )难(nán )遵(zūn )”。要(yào )曰(yuē )彊(jiāng )本(běn )节(jiē )用(yòng ),则(zé )人(rén )给(gěi )家(jiā )足(zú )之(zhī )道(dào )也(yě )。此(cǐ )墨(mò )子(zǐ )之(zhī )所(suǒ )长(zhǎng ),虽(suī )百(bǎi )长(zhǎng )弗(fú )能(néng )废(fèi )也(yě )。

法(fǎ )家(jiā )不(bú )别(bié )亲(qīn )疏(shū ),不(bú )殊(shū )贵(guì )贱(jiàn ),一(yī )断(duàn )於(yú )法(fǎ ),则(zé )亲(qīn )亲(qīn )尊(zūn )尊(zūn )之(zhī )恩(ēn )绝(jué )矣(yǐ )。可(kě )以(yǐ )行(háng )一(yī )时(shí )之(zhī )计(jì ),而(ér )不(bú )可(kě )长(zhǎng )用(yòng )也(yě ),故(gù )曰(yuē )“严(yán )而(ér )少(shǎo )恩(ēn )”。若(ruò )尊(zūn )主(zhǔ )卑(bēi )臣(chén ),明(míng )分(fèn )职(zhí )不(bú )得(dé )相(xiàng )逾(yú )越(yuè ),虽(suī )百(bǎi )家(jiā )弗(fú )能(néng )改(gǎi )也(yě )。

名(míng )家(jiā )苛(kē )察(chá )缴(jiǎo )绕(rào ),使(shǐ )人(rén )不(bú )得(dé )反(fǎn )其(qí )意(yì ),专(zhuān )决(jué )於(yú )名(míng )而(ér )失(shī )人(rén )情(qíng ),故(gù )曰(yuē )“使(shǐ )人(rén )俭(jiǎn )而(ér )善(shàn )失(shī )真(zhēn )”。若(ruò )夫(fū )控(kòng )名(míng )责(zé )实(shí ),参(cān )伍(wǔ )不(bú )失(shī ),此(cǐ )不(bú )可(kě )不(bú )察(chá )也(yě )。

道(dào )家(jiā )无(wú )为(wéi ),又(yòu )曰(yuē )无(wú )不(bú )为(wéi ),其(qí )实(shí )易(yì )行(háng ),其(qí )辞(cí )难(nán )知(zhī )。其(qí )术(shù )以(yǐ )虚(xū )无(wú )为(wéi )本(běn ),以(yǐ )因(yīn )循(xún )为(wéi )用(yòng )。无(wú )成(chéng )埶(zhí ),无(wú )常(cháng )形(xíng ),故(gù )能(néng )究(jiū )万(wàn )物(wù )之(zhī )情(qíng )。不(bú )为(wéi )物(wù )先(xiān ),不(bú )为(wéi )物(wù )後(hòu ),故(gù )能(néng )为(wéi )万(wàn )物(wù )主(zhǔ )。有(yǒu )法(fǎ )无(wú )法(fǎ ),因(yīn )时(shí )为(wéi )业(yè );有(yǒu )度(dù )无(wú )度(dù ),因(yīn )物(wù )与(yǔ )合(hé )。故(gù )曰(yuē )“圣(shèng )人(rén )不(bú )朽(xiǔ ),时(shí )变(biàn )是(shì )守(shǒu )。虚(xū )者(zhě )道(dào )之(zhī )常(cháng )也(yě ),因(yīn )者(zhě )君(jūn )之(zhī )纲(gāng )”也(yě )。群(qún )臣(chén )并(bìng )至(zhì ),使(shǐ )各(gè )自(zì )明(míng )也(yě )。其(qí )实(shí )中(zhōng )其(qí )声(shēng )者(zhě )谓(wèi )之(zhī )端(duān ),实(shí )不(bú )中(zhōng )其(qí )声(shēng )者(zhě )谓(wèi )之(zhī )窾(kuǎn )。窾(kuǎn )言(yán )不(bú )听(tīng ),奸(jiān )乃(nǎi )不(bú )生(shēng ),贤(xián )不(bú )肖(xiāo )自(zì )分(fèn ),白(bái )黑(hēi )乃(nǎi )形(xíng )。在(zài )所(suǒ )欲(yù )用(yòng )耳(ěr ),何(hé )事(shì )不(bú )成(chéng )。乃(nǎi )合(hé )大(dà )道(dào ),混(hún )混(hún )冥(míng )冥(míng )。光(guāng )翟(zhái )天(tiān )下(xià ),复(fù )反(fǎn )无(wú )名(míng )。凡(fán )人(rén )所(suǒ )生(shēng )者(zhě )神(shén )也(yě ),所(suǒ )讬(tuō )者(zhě )形(xíng )也(yě )。神(shén )大(dà )用(yòng )则(zé )竭(jié ),形(xíng )大(dà )劳(láo )则(zé )敝(bì ),形(xíng )神(shén )离(lí )则(zé )死(sǐ )。死(sǐ )者(zhě )不(bú )可(kě )复(fù )生(shēng ),离(lí )者(zhě )不(bú )可(kě )复(fù )反(fǎn ),故(gù )圣(shèng )人(rén )重(zhòng )之(zhī )。由(yóu )是(shì )观(guān )之(zhī ),神(shén )者(zhě )生(shēng )之(zhī )本(běn )也(yě ),形(xíng )者(zhě )生(shēng )之(zhī )具(jù )也(yě )。不(bú )先(xiān )定(dìng )其(qí )神(shén ),而(ér )曰(yuē )“我(wǒ )有(yǒu )以(yǐ )治(zhì )天(tiān )下(xià )”,何(hé )由(yóu )哉(zāi )?

太(tài )史(shǐ )公(gōng )既(jì )掌(zhǎng )天(tiān )官(guān ),不(bú )治(zhì )民(mín )。有(yǒu )子(zǐ )曰(yuē )迁(qiān )。

迁(qiān )生(shēng )龙(lóng )门(mén ),耕(gēng )牧(mù )河(hé )山(shān )之(zhī )阳(yáng )。年(nián )十(shí )岁(suì )则(zé )诵(sòng )古(gǔ )文(wén )。二(èr )十(shí )而(ér )南(nán )游(yóu )江(jiāng )、淮(huái ),上(shàng )会(huì )稽(jī ),探(tàn )禹(yǔ )穴(xué ),闚(kuī )九(jiǔ )疑(yí ),浮(fú )於(yú )沅(yuán )、湘(xiāng );北(běi )涉(shè )汶(wèn )、泗(sì ),讲(jiǎng )业(yè )齐(qí )、鲁(lǔ )之(zhī )都(dōu ),观(guān )孔(kǒng )子(zǐ )之(zhī )遗(yí )风(fēng ),乡(xiāng )射(shè )邹(zōu )、峄(yì );戹(è )困(kùn )鄱(pó )、薛(xuē )、彭(péng )城(chéng ),过(guò )梁(liáng )、楚(chǔ )以(yǐ )归(guī )。於(yú )是(shì )迁(qiān )仕(shì )为(wéi )郎(láng )中(zhōng ),奉(fèng )使(shǐ )西(xī )征(zhēng )巴(bā )、蜀(shǔ )以(yǐ )南(nán ),南(nán )略(luè )邛(qióng )、笮(zé )、昆(kūn )明(míng ),还(hái )报(bào )命(mìng )。

是(shì )岁(suì )天(tiān )子(zǐ )始(shǐ )建(jiàn )汉(hàn )家(jiā )之(zhī )封(fēng ),而(ér )太(tài )史(shǐ )公(gōng )留(liú )滞(zhì )周(zhōu )南(nán ),不(bú )得(dé )与(yǔ )从(cóng )事(shì ),故(gù )发(fā )愤(fèn )且(qiě )卒(zú )。而(ér )子(zǐ )迁(qiān )適(shì )使(shǐ )反(fǎn ),见(jiàn )父(fù )於(yú )河(hé )洛(luò )之(zhī )间(jiān )。太(tài )史(shǐ )公(gōng )执(zhí )迁(qiān )手(shǒu )而(ér )泣(qì )曰(yuē ):“余(yú )先(xiān )周(zhōu )室(shì )之(zhī )太(tài )史(shǐ )也(yě )。自(zì )上(shàng )世(shì )尝(cháng )显(xiǎn )功(gōng )名(míng )於(yú )虞(yú )夏(xià ),典(diǎn )天(tiān )官(guān )事(shì )。後(hòu )世(shì )中(zhōng )衰(shuāi ),绝(jué )於(yú )予(yǔ )乎(hū )?汝(rǔ )复(fù )为(wéi )太(tài )史(shǐ ),则(zé )续(xù )吾(wú )祖(zǔ )矣(yǐ )。今(jīn )天(tiān )子(zǐ )接(jiē )千(qiān )岁(suì )之(zhī )统(tǒng ),封(fēng )泰(tài )山(shān ),而(ér )余(yú )不(bú )得(dé )从(cóng )行(háng ),是(shì )命(mìng )也(yě )夫(fū ),命(mìng )也(yě )夫(fū )!余(yú )死(sǐ ),汝(rǔ )必(bì )为(wéi )太(tài )史(shǐ );为(wéi )太(tài )史(shǐ ),无(wú )忘(wàng )吾(wú )所(suǒ )欲(yù )论(lùn )著(zhe )矣(yǐ )。且(qiě )夫(fū )孝(xiào )始(shǐ )於(yú )事(shì )亲(qīn ),中(zhōng )於(yú )事(shì )君(jūn ),终(zhōng )於(yú )立(lì )身(shēn )。扬(yáng )名(míng )於(yú )後(hòu )世(shì ),以(yǐ )显(xiǎn )父(fù )母(mǔ ),此(cǐ )孝(xiào )之(zhī )大(dà )者(zhě )。夫(fū )天(tiān )下(xià )称(chēng )诵(sòng )周(zhōu )公(gōng ),言(yán )其(qí )能(néng )论(lùn )歌(gē )文(wén )武(wǔ )之(zhī )德(dé ),宣(xuān )周(zhōu )邵(shào )之(zhī )风(fēng ),达(dá )太(tài )王(wáng )王(wáng )季(jì )之(zhī )思(sī )虑(lǜ ),爰(yuán )及(jí )公(gōng )刘(liú ),以(yǐ )尊(zūn )后(hòu )稷(jì )也(yě )。幽(yōu )厉(lì )之(zhī )後(hòu ),王(wáng )道(dào )缺(quē ),礼(lǐ )乐(lè )衰(shuāi ),孔(kǒng )子(zǐ )脩(yǒu )旧(jiù )起(qǐ )废(fèi ),论(lùn )诗(shī )书(shū ),作(zuò )春(chūn )秋(qiū ),则(zé )学(xué )者(zhě )至(zhì )今(jīn )则(zé )之(zhī )。自(zì )获(huò )麟(lín )以(yǐ )来(lái )四(sì )百(bǎi )有(yǒu )馀(yú )岁(suì ),而(ér )诸(zhū )侯(hóu )相(xiàng )兼(jiān ),史(shǐ )记(jì )放(fàng )绝(jué )。今(jīn )汉(hàn )兴(xìng ),海(hǎi )内(nèi )一(yī )统(tǒng ),明(míng )主(zhǔ )贤(xián )君(jūn )忠(zhōng )臣(chén )死(sǐ )义(yì )之(zhī )士(shì ),余(yú )为(wéi )太(tài )史(shǐ )而(ér )弗(fú )论(lùn )载(zǎi ),废(fèi )天(tiān )下(xià )之(zhī )史(shǐ )文(wén ),余(yú )甚(shèn )惧(jù )焉(yān ),汝(rǔ )其(qí )念(niàn )哉(zāi )!”迁(qiān )俯(fǔ )首(shǒu )流(liú )涕(tì )曰(yuē ):“小(xiǎo )子(zǐ )不(bú )敏(mǐn ),请(qǐng )悉(xī )论(lùn )先(xiān )人(rén )所(suǒ )次(cì )旧(jiù )闻(wén ),弗(fú )敢(gǎn )阙(què )。”

卒(zú )三(sān )岁(suì )而(ér )迁(qiān )为(wéi )太(tài )史(shǐ )令(lìng ),史(shǐ )记(jì )石(shí )室(shì )金(jīn )匮(kuì )之(zhī )书(shū )。五(wǔ )年(nián )而(ér )当(dāng )太(tài )初(chū )元(yuán )年(nián ),十(shí )一(yī )月(yuè )甲(jiǎ )子(zǐ )朔(shuò )旦(dàn )冬(dōng )至(zhì ),天(tiān )历(lì )始(shǐ )改(gǎi ),建(jiàn )於(yú )明(míng )堂(táng ),诸(zhū )神(shén )受(shòu )纪(jì )。

太(tài )史(shǐ )公(gōng )曰(yuē ):“先(xiān )人(rén )有(yǒu )言(yán ):‘自(zì )周(zhōu )公(gōng )卒(zú )五(wǔ )百(bǎi )岁(suì )而(ér )有(yǒu )孔(kǒng )子(zǐ )。孔(kǒng )子(zǐ )卒(zú )後(hòu )至(zhì )於(yú )今(jīn )五(wǔ )百(bǎi )岁(suì ),有(yǒu )能(néng )绍(shào )明(míng )世(shì ),正(zhèng )易(yì )传(chuán ),继(jì )春(chūn )秋(qiū ),本(běn )诗(shī )书(shū )礼(lǐ )乐(lè )之(zhī )际(jì )?’意(yì )在(zài )斯(sī )乎(hū )!意(yì )在(zài )斯(sī )乎(hū )!小(xiǎo )子(zǐ )何(hé )敢(gǎn )让(ràng )焉(yān )。”

上(shàng )大(dà )夫(fū )壶(hú )遂(suí )曰(yuē ):“昔(xī )孔(kǒng )子(zǐ )何(hé )为(wéi )而(ér )作(zuò )春(chūn )秋(qiū )哉(zāi )?”太(tài )史(shǐ )公(gōng )曰(yuē ):“余(yú )闻(wén )董(dǒng )生(shēng )曰(yuē ):‘周(zhōu )道(dào )衰(shuāi )废(fèi ),孔(kǒng )子(zǐ )为(wéi )鲁(lǔ )司(sī )寇(kòu ),诸(zhū )侯(hóu )害(hài )之(zhī ),大(dà )夫(fū )壅(yōng )之(zhī )。孔(kǒng )子(zǐ )知(zhī )言(yán )之(zhī )不(bú )用(yòng ),道(dào )之(zhī )不(bú )行(háng )也(yě ),是(shì )非(fēi )二(èr )百(bǎi )四(sì )十(shí )二(èr )年(nián )之(zhī )中(zhōng ),以(yǐ )为(wéi )天(tiān )下(xià )仪(yí )表(biǎo ),贬(biǎn )天(tiān )子(zǐ ),退(tuì )诸(zhū )侯(hóu ),讨(tǎo )大(dà )夫(fū ),以(yǐ )达(dá )王(wáng )事(shì )而(ér )已(yǐ )矣(yǐ )。’子(zǐ )曰(yuē ):‘我(wǒ )欲(yù )载(zǎi )之(zhī )空(kōng )言(yán ),不(bú )如(rú )见(jiàn )之(zhī )於(yú )行(háng )事(shì )之(zhī )深(shēn )切(qiē )著(zhe )明(míng )也(yě )。’夫(fū )春(chūn )秋(qiū ),上(shàng )明(míng )三(sān )王(wáng )之(zhī )道(dào ),下(xià )辨(biàn )人(rén )事(shì )之(zhī )纪(jì ),别(bié )嫌(xián )疑(yí ),明(míng )是(shì )非(fēi ),定(dìng )犹(yóu )豫(yù ),善(shàn )善(shàn )恶(è )恶(è ),贤(xián )贤(xián )贱(jiàn )不(bú )肖(xiāo ),存(cún )亡(wáng )国(guó ),继(jì )绝(jué )世(shì ),补(bǔ )敝(bì )起(qǐ )废(fèi ),王(wáng )道(dào )之(zhī )大(dà )者(zhě )也(yě )。易(yì )著(zhe )天(tiān )地(dì )阴(yīn )阳(yáng )四(sì )时(shí )五(wǔ )行(háng ),故(gù )长(zhǎng )於(yú )变(biàn );礼(lǐ )经(jīng )纪(jì )人(rén )伦(lún ),故(gù )长(zhǎng )於(yú )行(háng );书(shū )记(jì )先(xiān )王(wáng )之(zhī )事(shì ),故(gù )长(zhǎng )於(yú )政(zhèng );诗(shī )记(jì )山(shān )川(chuān )谿(jī )谷(gǔ )禽(qín )兽(shòu )草(cǎo )木(mù )牝(pìn )牡(mǔ )雌(cí )雄(xióng ),故(gù )长(zhǎng )於(yú )风(fēng );乐(lè )乐(lè )所(suǒ )以(yǐ )立(lì ),故(gù )长(zhǎng )於(yú )和(hé );春(chūn )秋(qiū )辩(biàn )是(shì )非(fēi ),故(gù )长(zhǎng )於(yú )治(zhì )人(rén )。是(shì )故(gù )礼(lǐ )以(yǐ )节(jiē )人(rén ),乐(lè )以(yǐ )发(fā )和(hé ),书(shū )以(yǐ )道(dào )事(shì ),诗(shī )以(yǐ )达(dá )意(yì ),易(yì )以(yǐ )道(dào )化(huà ),春(chūn )秋(qiū )以(yǐ )道(dào )义(yì )。拨(bō )乱(luàn )世(shì )反(fǎn )之(zhī )正(zhèng ),莫(mò )近(jìn )於(yú )春(chūn )秋(qiū )。春(chūn )秋(qiū )文(wén )成(chéng )数(shù )万(wàn ),其(qí )指(zhǐ )数(shù )千(qiān )。万(wàn )物(wù )之(zhī )散(sàn )聚(jù )皆(jiē )在(zài )春(chūn )秋(qiū )。春(chūn )秋(qiū )之(zhī )中(zhōng ),弑(shì )君(jūn )三(sān )十(shí )六(liù ),亡(wáng )国(guó )五(wǔ )十(shí )二(èr ),诸(zhū )侯(hóu )奔(bēn )走(zǒu )不(bú )得(dé )保(bǎo )其(qí )社(shè )稷(jì )者(zhě )不(bú )可(kě )胜(shèng )数(shù )。察(chá )其(qí )所(suǒ )以(yǐ ),皆(jiē )失(shī )其(qí )本(běn )已(yǐ )。故(gù )易(yì )曰(yuē )‘失(shī )之(zhī )豪(háo )釐(lí ),差(chà )以(yǐ )千(qiān )里(lǐ )’。故(gù )曰(yuē )‘臣(chén )弑(shì )君(jūn ),子(zǐ )弑(shì )父(fù ),非(fēi )一(yī )旦(dàn )一(yī )夕(xī )之(zhī )故(gù )也(yě ),其(qí )渐(jiàn )久(jiǔ )矣(yǐ )’。故(gù )有(yǒu )国(guó )者(zhě )不(bú )可(kě )以(yǐ )不(bú )知(zhī )春(chūn )秋(qiū ),前(qián )有(yǒu )谗(chán )而(ér )弗(fú )见(jiàn ),後(hòu )有(yǒu )贼(zéi )而(ér )不(bú )知(zhī )。为(wéi )人(rén )臣(chén )者(zhě )不(bú )可(kě )以(yǐ )不(bú )知(zhī )春(chūn )秋(qiū ),守(shǒu )经(jīng )事(shì )而(ér )不(bú )知(zhī )其(qí )宜(yí ),遭(zāo )变(biàn )事(shì )而(ér )不(bú )知(zhī )其(qí )权(quán )。为(wéi )人(rén )君(jūn )父(fù )而(ér )不(bú )通(tōng )於(yú )春(chūn )秋(qiū )之(zhī )义(yì )者(zhě ),必(bì )蒙(méng )首(shǒu )恶(è )之(zhī )名(míng )。为(wéi )人(rén )臣(chén )子(zǐ )而(ér )不(bú )通(tōng )於(yú )春(chūn )秋(qiū )之(zhī )义(yì )者(zhě ),必(bì )陷(xiàn )篡(cuàn )弑(shì )之(zhī )诛(zhū ),死(sǐ )罪(zuì )之(zhī )名(míng )。其(qí )实(shí )皆(jiē )以(yǐ )为(wéi )善(shàn ),为(wéi )之(zhī )不(bú )知(zhī )其(qí )义(yì ),被(bèi )之(zhī )空(kōng )言(yán )而(ér )不(bú )敢(gǎn )辞(cí )。夫(fū )不(bú )通(tōng )礼(lǐ )义(yì )之(zhī )旨(zhǐ ),至(zhì )於(yú )君(jūn )不(bú )君(jūn ),臣(chén )不(bú )臣(chén ),父(fù )不(bú )父(fù ),子(zǐ )不(bú )子(zǐ )。夫(fū )君(jūn )不(bú )君(jūn )则(zé )犯(fàn ),臣(chén )不(bú )臣(chén )则(zé )诛(zhū ),父(fù )不(bú )父(fù )则(zé )无(wú )道(dào ),子(zǐ )不(bú )子(zǐ )则(zé )不(bú )孝(xiào )。此(cǐ )四(sì )行(háng )者(zhě ),天(tiān )下(xià )之(zhī )大(dà )过(guò )也(yě )。以(yǐ )天(tiān )下(xià )之(zhī )大(dà )过(guò )予(yǔ )之(zhī ),则(zé )受(shòu )而(ér )弗(fú )敢(gǎn )辞(cí )。故(gù )春(chūn )秋(qiū )者(zhě ),礼(lǐ )义(yì )之(zhī )大(dà )宗(zōng )也(yě )。夫(fū )礼(lǐ )禁(jìn )未(wèi )然(rán )之(zhī )前(qián ),法(fǎ )施(shī )已(yǐ )然(rán )之(zhī )後(hòu );法(fǎ )之(zhī )所(suǒ )为(wéi )用(yòng )者(zhě )易(yì )见(jiàn ),而(ér )礼(lǐ )之(zhī )所(suǒ )为(wéi )禁(jìn )者(zhě )难(nán )知(zhī )。”

壶(hú )遂(suí )曰(yuē ):“孔(kǒng )子(zǐ )之(zhī )时(shí ),上(shàng )无(wú )明(míng )君(jūn ),下(xià )不(bú )得(dé )任(rèn )用(yòng ),故(gù )作(zuò )春(chūn )秋(qiū ),垂(chuí )空(kōng )文(wén )以(yǐ )断(duàn )礼(lǐ )义(yì ),当(dāng )一(yī )王(wáng )之(zhī )法(fǎ )。今(jīn )夫(fū )子(zǐ )上(shàng )遇(yù )明(míng )天(tiān )子(zǐ ),下(xià )得(dé )守(shǒu )职(zhí ),万(wàn )事(shì )既(jì )具(jù ),咸(xián )各(gè )序(xù )其(qí )宜(yí ),夫(fū )子(zǐ )所(suǒ )论(lùn ),欲(yù )以(yǐ )何(hé )明(míng )?”

太(tài )史(shǐ )公(gōng )曰(yuē ):“唯(wéi )唯(wéi ),否(fǒu )否(fǒu ),不(bú )然(rán )。余(yú )闻(wén )之(zhī )先(xiān )人(rén )曰(yuē ):‘伏(fú )羲(xī )至(zhì )纯(chún )厚(hòu ),作(zuò )易(yì )八(bā )卦(guà )。尧(yáo )舜(shùn )之(zhī )盛(shèng ),尚(shàng )书(shū )载(zǎi )之(zhī ),礼(lǐ )乐(lè )作(zuò )焉(yān )。汤(tāng )武(wǔ )之(zhī )隆(lóng ),诗(shī )人(rén )歌(gē )之(zhī )。春(chūn )秋(qiū )采(cǎi )善(shàn )贬(biǎn )恶(è ),推(tuī )三(sān )代(dài )之(zhī )德(dé ),襃(bāo )周(zhōu )室(shì ),非(fēi )独(dú )刺(cì )讥(jī )而(ér )已(yǐ )也(yě )。’汉(hàn )兴(xìng )以(yǐ )来(lái ),至(zhì )明(míng )天(tiān )子(zǐ ),获(huò )符(fú )瑞(ruì ),封(fēng )禅(chán ),改(gǎi )正(zhèng )朔(shuò ),易(yì )服(fú )色(sè ),受(shòu )命(mìng )於(yú )穆(mù )清(qīng ),泽(zé )流(liú )罔(wǎng )极(jí ),海(hǎi )外(wài )殊(shū )俗(sú ),重(zhòng )译(yì )款(kuǎn )塞(sāi ),请(qǐng )来(lái )献(xiàn )见(jiàn )者(zhě ),不(bú )可(kě )胜(shèng )道(dào )。臣(chén )下(xià )百(bǎi )官(guān )力(lì )诵(sòng )圣(shèng )德(dé ),犹(yóu )不(bú )能(néng )宣(xuān )尽(jìn )其(qí )意(yì )。且(qiě )士(shì )贤(xián )能(néng )而(ér )不(bú )用(yòng ),有(yǒu )国(guó )者(zhě )之(zhī )耻(chǐ );主(zhǔ )上(shàng )明(míng )圣(shèng )而(ér )德(dé )不(bú )布(bù )闻(wén ),有(yǒu )司(sī )之(zhī )过(guò )也(yě )。且(qiě )余(yú )尝(cháng )掌(zhǎng )其(qí )官(guān ),废(fèi )明(míng )圣(shèng )盛(shèng )德(dé )不(bú )载(zǎi ),灭(miè )功(gōng )臣(chén )世(shì )家(jiā )贤(xián )大(dà )夫(fū )之(zhī )业(yè )不(bú )述(shù ),堕(duò )先(xiān )人(rén )所(suǒ )言(yán ),罪(zuì )莫(mò )大(dà )焉(yān )。余(yú )所(suǒ )谓(wèi )述(shù )故(gù )事(shì ),整(zhěng )齐(qí )其(qí )世(shì )传(chuán ),非(fēi )所(suǒ )谓(wèi )作(zuò )也(yě ),而(ér )君(jūn )比(bǐ )之(zhī )於(yú )春(chūn )秋(qiū ),谬(miù )矣(yǐ )。”

於(yú )是(shì )论(lùn )次(cì )其(qí )文(wén )。七(qī )年(nián )而(ér )太(tài )史(shǐ )公(gōng )遭(zāo )李(lǐ )陵(líng )之(zhī )祸(huò ),幽(yōu )於(yú )縲(léi )绁(xiè )。乃(nǎi )喟(kuì )然(rán )而(ér )叹(tàn )曰(yuē ):“是(shì )余(yú )之(zhī )罪(zuì )也(yě )夫(fū )!是(shì )余(yú )之(zhī )罪(zuì )也(yě )夫(fū )!身(shēn )毁(huǐ )不(bú )用(yòng )矣(yǐ )。”退(tuì )而(ér )深(shēn )惟(wéi )曰(yuē ):“夫(fū )诗(shī )书(shū )隐(yǐn )约(yuē )者(zhě ),欲(yù )遂(suí )其(qí )志(zhì )之(zhī )思(sī )也(yě )。昔(xī )西(xī )伯(bó )拘(jū )羑(yǒu )里(lǐ ),演(yǎn )周(zhōu )易(yì );孔(kǒng )子(zǐ )戹(è )陈(chén )蔡(cài ),作(zuò )春(chūn )秋(qiū );屈(qū )原(yuán )放(fàng )逐(zhú ),著(zhe )离(lí )骚(sāo );左(zuǒ )丘(qiū )失(shī )明(míng ),厥(jué )有(yǒu )国(guó )语(yǔ );孙(sūn )子(zǐ )膑(bìn )脚(jiǎo ),而(ér )论(lùn )兵(bīng )法(fǎ );不(bú )韦(wéi )迁(qiān )蜀(shǔ ),世(shì )传(chuán )吕(lǚ )览(lǎn );韩(hán )非(fēi )囚(qiú )秦(qín ),说(shuō )难(nán )、孤(gū )愤(fèn );诗(shī )三(sān )百(bǎi )篇(piān ),大(dà )抵(dǐ )贤(xián )圣(shèng )发(fā )愤(fèn )之(zhī )所(suǒ )为(wéi )作(zuò )也(yě )。此(cǐ )人(rén )皆(jiē )意(yì )有(yǒu )所(suǒ )郁(yù )结(jié ),不(bú )得(dé )通(tōng )其(qí )道(dào )也(yě ),故(gù )述(shù )往(wǎng )事(shì ),思(sī )来(lái )者(zhě )。”於(yú )是(shì )卒(zú )述(shù )陶(táo )唐(táng )以(yǐ )来(lái ),至(zhì )于(yú )麟(lín )止(zhǐ ),自(zì )黄(huáng )帝(dì )始(shǐ )。

维(wéi )昔(xī )黄(huáng )帝(dì ),法(fǎ )天(tiān )则(zé )地(dì ),四(sì )圣(shèng )遵(zūn )序(xù ),各(gè )成(chéng )法(fǎ )度(dù );唐(táng )尧(yáo )逊(xùn )位(wèi ),虞(yú )舜(shùn )不(bú )台(tái );厥(jué )美(měi )帝(dì )功(gōng ),万(wàn )世(shì )载(zǎi )之(zhī )。作(zuò )五(wǔ )帝(dì )本(běn )纪(jì )第(dì )一(yī )。

维(wéi )禹(yǔ )之(zhī )功(gōng ),九(jiǔ )州(zhōu )攸(yōu )同(tóng ),光(guāng )唐(táng )虞(yú )际(jì ),德(dé )流(liú )苗(miáo )裔(yì );夏(xià )桀(jié )淫(yín )骄(jiāo ),乃(nǎi )放(fàng )鸣(míng )条(tiáo )。作(zuò )夏(xià )本(běn )纪(jì )第(dì )二(èr )。

维(wéi )契(qì )作(zuò )商(shāng ),爰(yuán )及(jí )成(chéng )汤(tāng );太(tài )甲(jiǎ )居(jū )桐(tóng ),德(dé )盛(shèng )阿(ā )衡(héng );武(wǔ )丁(dīng )得(dé )说(shuō ),乃(nǎi )称(chēng )高(gāo )宗(zōng );帝(dì )辛(xīn )湛(zhàn )湎(miǎn ),诸(zhū )侯(hóu )不(bú )享(xiǎng )。作(zuò )殷(yīn )本(běn )纪(jì )第(dì )三(sān )。

维(wéi )弃(qì )作(zuò )稷(jì ),德(dé )盛(shèng )西(xī )伯(bó );武(wǔ )王(wáng )牧(mù )野(yě ),实(shí )抚(fǔ )天(tiān )下(xià );幽(yōu )厉(lì )昏(hūn )乱(luàn ),既(jì )丧(sàng )酆(fēng )镐(gǎo );陵(líng )迟(chí )至(zhì )赧(nǎn );洛(luò )邑(yì )不(bú )祀(sì )。作(zuò )周(zhōu )本(běn )纪(jì )第(dì )四(sì )。

维(wéi )秦(qín )之(zhī )先(xiān ),伯(bó )翳(yì )佐(zuǒ )禹(yǔ );穆(mù )公(gōng )思(sī )义(yì ),悼(dào )豪(háo )之(zhī )旅(lǚ );以(yǐ )人(rén )为(wéi )殉(xùn ),诗(shī )歌(gē )黄(huáng )鸟(niǎo );昭(zhāo )襄(xiāng )业(yè )帝(dì )。作(zuò )秦(qín )本(běn )纪(jì )第(dì )五(wǔ )。

始(shǐ )皇(huáng )既(jì )立(lì ),并(bìng )兼(jiān )六(liù )国(guó ),销(xiāo )锋(fēng )铸(zhù )鐻(jù ),维(wéi )偃(yǎn )干(gàn )革(gé ),尊(zūn )号(hào )称(chēng )帝(dì ),矜(jīn )武(wǔ )任(rèn )力(lì );二(èr )世(shì )受(shòu )运(yùn ),子(zǐ )婴(yīng )降(jiàng )虏(lǔ )。作(zuò )始(shǐ )皇(huáng )本(běn )纪(jì )第(dì )六(liù )。

秦(qín )失(shī )其(qí )道(dào ),豪(háo )桀(jié )并(bìng )扰(rǎo );项(xiàng )梁(liáng )业(yè )之(zhī ),子(zǐ )羽(yǔ )接(jiē )之(zhī );杀(shā )庆(qìng )救(jiù )赵(zhào ),诸(zhū )侯(hóu )立(lì )之(zhī );诛(zhū )婴(yīng )背(bèi )怀(huái ),天(tiān )下(xià )非(fēi )之(zhī )。作(zuò )项(xiàng )羽(yǔ )本(běn )纪(jì )第(dì )七(qī )。

子(zǐ )羽(yǔ )暴(bào )虐(nuè ),汉(hàn )行(háng )功(gōng )德(dé );愤(fèn )发(fā )蜀(shǔ )汉(hàn ),还(hái )定(dìng )三(sān )秦(qín );诛(zhū )籍(jí )业(yè )帝(dì ),天(tiān )下(xià )惟(wéi )宁(níng ),改(gǎi )制(zhì )易(yì )俗(sú )。作(zuò )高(gāo )祖(zǔ )本(běn )纪(jì )第(dì )八(bā )。

惠(huì )之(zhī )早(zǎo )霣(yǔn ),诸(zhū )吕(lǚ )不(bú )台(tái );崇(chóng )彊(jiāng )禄(lù )、产(chǎn ),诸(zhū )侯(hóu )谋(móu )之(zhī );杀(shā )隐(yǐn )幽(yōu )友(yǒu ),大(dà )臣(chén )洞(dòng )疑(yí ),遂(suí )及(jí )宗(zōng )祸(huò )。作(zuò )吕(lǚ )太(tài )后(hòu )本(běn )纪(jì )第(dì )九(jiǔ )。

汉(hàn )既(jì )初(chū )兴(xìng ),继(jì )嗣(sì )不(bú )明(míng ),迎(yíng )王(wáng )践(jiàn )祚(zuò ),天(tiān )下(xià )归(guī )心(xīn );蠲(juān )除(chú )肉(ròu )刑(xíng ),开(kāi )通(tōng )关(guān )梁(liáng ),广(guǎng )恩(ēn )博(bó )施(shī ),厥(jué )称(chēng )太(tài )宗(zōng )。作(zuò )孝(xiào )文(wén )本(běn )纪(jì )第(dì )十(shí )。

诸(zhū )侯(hóu )骄(jiāo )恣(zì ),吴(wú )首(shǒu )为(wéi )乱(luàn ),京(jīng )师(shī )行(háng )诛(zhū ),七(qī )国(guó )伏(fú )辜(gū ),天(tiān )下(xià )翕(xī )然(rán ),大(dà )安(ān )殷(yīn )富(fù )。作(zuò )孝(xiào )景(jǐng )本(běn )纪(jì )第(dì )十(shí )一(yī )。

汉(hàn )兴(xìng )五(wǔ )世(shì ),隆(lóng )在(zài )建(jiàn )元(yuán ),外(wài )攘(rǎng )夷(yí )狄(dí ),内(nèi )脩(yǒu )法(fǎ )度(dù ),封(fēng )禅(chán ),改(gǎi )正(zhèng )朔(shuò ),易(yì )服(fú )色(sè )。作(zuò )今(jīn )上(shàng )本(běn )纪(jì )第(dì )十(shí )二(èr )。

维(wéi )三(sān )代(dài )尚(shàng )矣(yǐ ),年(nián )纪(jì )不(bú )可(kě )考(kǎo ),盖(gài )取(qǔ )之(zhī )谱(pǔ )牒(dié )旧(jiù )闻(wén ),本(běn )于(yú )兹(zī ),於(yú )是(shì )略(luè )推(tuī ),作(zuò )三(sān )代(dài )世(shì )表(biǎo )第(dì )一(yī )。

幽(yōu )厉(lì )之(zhī )後(hòu ),周(zhōu )室(shì )衰(shuāi )微(wēi ),诸(zhū )侯(hóu )专(zhuān )政(zhèng ),春(chūn )秋(qiū )有(yǒu )所(suǒ )不(bú )纪(jì );而(ér )谱(pǔ )牒(dié )经(jīng )略(luè ),五(wǔ )霸(bà )更(gèng )盛(shèng )衰(shuāi ),欲(yù )睹(dǔ )周(zhōu )世(shì )相(xiàng )先(xiān )後(hòu )之(zhī )意(yì ),作(zuò )十(shí )二(èr )诸(zhū )侯(hóu )年(nián )表(biǎo )第(dì )二(èr )。

春(chūn )秋(qiū )之(zhī )後(hòu ),陪(péi )臣(chén )秉(bǐng )政(zhèng ),彊(jiāng )国(guó )相(xiàng )王(wáng );以(yǐ )至(zhì )于(yú )秦(qín ),卒(zú )并(bìng )诸(zhū )夏(xià ),灭(miè )封(fēng )地(dì ),擅(shàn )其(qí )号(hào )。作(zuò )六(liù )国(guó )年(nián )表(biǎo )第(dì )三(sān )。

秦(qín )既(jì )暴(bào )虐(nuè ),楚(chǔ )人(rén )发(fā )难(nán ),项(xiàng )氏(shì )遂(suí )乱(luàn ),汉(hàn )乃(nǎi )扶(fú )义(yì )征(zhēng )伐(fá );八(bā )年(nián )之(zhī )间(jiān ),天(tiān )下(xià )三(sān )嬗(shàn ),事(shì )繁(fán )变(biàn )众(zhòng ),故(gù )详(xiáng )著(zhe )秦(qín )楚(chǔ )之(zhī )际(jì )月(yuè )表(biǎo )第(dì )四(sì )。

汉(hàn )兴(xìng )已(yǐ )来(lái ),至(zhì )于(yú )太(tài )初(chū )百(bǎi )年(nián ),诸(zhū )侯(hóu )废(fèi )立(lì )分(fèn )削(xuē ),谱(pǔ )纪(jì )不(bú )明(míng ),有(yǒu )司(sī )靡(mí )踵(zhǒng ),彊(jiāng )弱(ruò )之(zhī )原(yuán )云(yún )以(yǐ )世(shì )。作(zuò )汉(hàn )兴(xìng )已(yǐ )来(lái )诸(zhū )侯(hóu )年(nián )表(biǎo )第(dì )五(wǔ )。

维(wéi )高(gāo )祖(zǔ )元(yuán )功(gōng ),辅(fǔ )臣(chén )股(gǔ )肱(gōng ),剖(pōu )符(fú )而(ér )爵(jué ),泽(zé )流(liú )苗(miáo )裔(yì ),忘(wàng )其(qí )昭(zhāo )穆(mù ),或(huò )杀(shā )身(shēn )陨(yǔn )国(guó )。作(zuò )高(gāo )祖(zǔ )功(gōng )臣(chén )侯(hóu )者(zhě )年(nián )表(biǎo )第(dì )六(liù )。

惠(huì )景(jǐng )之(zhī )间(jiān ),维(wéi )申(shēn )功(gōng )臣(chén )宗(zōng )属(shǔ )爵(jué )邑(yì ),作(zuò )惠(huì )景(jǐng )间(jiān )侯(hóu )者(zhě )年(nián )表(biǎo )第(dì )七(qī )。

北(běi )讨(tǎo )彊(jiāng )胡(hú ),南(nán )诛(zhū )劲(jìn )越(yuè ),征(zhēng )伐(fá )夷(yí )蛮(mán ),武(wǔ )功(gōng )爰(yuán )列(liè )。作(zuò )建(jiàn )元(yuán )以(yǐ )来(lái )侯(hóu )者(zhě )年(nián )表(biǎo )第(dì )八(bā )。

诸(zhū )侯(hóu )既(jì )彊(jiāng ),七(qī )国(guó )为(wéi )从(cóng ),子(zǐ )弟(dì )众(zhòng )多(duō ),无(wú )爵(jué )封(fēng )邑(yì ),推(tuī )恩(ēn )行(háng )义(yì ),其(qí )埶(zhí )销(xiāo )弱(ruò ),德(dé )归(guī )京(jīng )师(shī )。作(zuò )王(wáng )子(zǐ )侯(hóu )者(zhě )年(nián )表(biǎo )第(dì )九(jiǔ )。

国(guó )有(yǒu )贤(xián )相(xiàng )良(liáng )将(jiāng ),民(mín )之(zhī )师(shī )表(biǎo )也(yě )。维(wéi )见(jiàn )汉(hàn )兴(xìng )以(yǐ )来(lái )将(jiāng )相(xiàng )名(míng )臣(chén )年(nián )表(biǎo ),贤(xián )者(zhě )记(jì )其(qí )治(zhì ),不(bú )贤(xián )者(zhě )彰(zhāng )其(qí )事(shì )。作(zuò )汉(hàn )兴(xìng )以(yǐ )来(lái )将(jiāng )相(xiàng )名(míng )臣(chén )年(nián )表(biǎo )第(dì )十(shí )。

维(wéi )三(sān )代(dài )之(zhī )礼(lǐ ),所(suǒ )损(sǔn )益(yì )各(gè )殊(shū )务(wù ),然(rán )要(yào )以(yǐ )近(jìn )性(xìng )情(qíng ),通(tōng )王(wáng )道(dào ),故(gù )礼(lǐ )因(yīn )人(rén )质(zhì )为(wéi )之(zhī )节(jiē )文(wén ),略(luè )协(xié )古(gǔ )今(jīn )之(zhī )变(biàn )。作(zuò )礼(lǐ )书(shū )第(dì )一(yī )。

乐(lè )者(zhě ),所(suǒ )以(yǐ )移(yí )风(fēng )易(yì )俗(sú )也(yě )。自(zì )雅(yǎ )颂(sòng )声(shēng )兴(xìng ),则(zé )已(yǐ )好(hǎo )郑(zhèng )卫(wèi )之(zhī )音(yīn ),郑(zhèng )卫(wèi )之(zhī )音(yīn )所(suǒ )从(cóng )来(lái )久(jiǔ )矣(yǐ )。人(rén )情(qíng )之(zhī )所(suǒ )感(gǎn ),远(yuǎn )俗(sú )则(zé )怀(huái )。比(bǐ )乐(lè )书(shū )以(yǐ )述(shù )来(lái )古(gǔ ),作(zuò )乐(lè )书(shū )第(dì )二(èr )。

非(fēi )兵(bīng )不(bú )彊(jiāng ),非(fēi )德(dé )不(bú )昌(chāng ),黄(huáng )帝(dì )、汤(tāng )、武(wǔ )以(yǐ )兴(xìng ),桀(jié )、纣(zhòu )、二(èr )世(shì )以(yǐ )崩(bēng ),可(kě )不(bú )慎(shèn )欤(yú )?司(sī )马(mǎ )法(fǎ )所(suǒ )从(cóng )来(lái )尚(shàng )矣(yǐ ),太(tài )公(gōng )、孙(sūn )、吴(wú )、王(wáng )子(zǐ )能(néng )绍(shào )而(ér )明(míng )之(zhī ),切(qiē )近(jìn )世(shì ),极(jí )人(rén )变(biàn )。作(zuò )律(lǜ )书(shū )第(dì )三(sān )。

律(lǜ )居(jū )阴(yīn )而(ér )治(zhì )阳(yáng ),历(lì )居(jū )阳(yáng )而(ér )治(zhì )阴(yīn ),律(lǜ )历(lì )更(gèng )相(xiàng )治(zhì ),间(jiān )不(bú )容(róng )翲(piāo )忽(hū )。五(wǔ )家(jiā )之(zhī )文(wén )怫(fú )异(yì ),维(wéi )太(tài )初(chū )之(zhī )元(yuán )论(lùn )。作(zuò )历(lì )书(shū )第(dì )四(sì )。

星(xīng )气(qì )之(zhī )书(shū ),多(duō )杂(zá )禨(jī )祥(xiáng ),不(bú )经(jīng );推(tuī )其(qí )文(wén ),考(kǎo )其(qí )应(yīng ),不(bú )殊(shū )。比(bǐ )集(jí )论(lùn )其(qí )行(háng )事(shì ),验(yàn )于(yú )轨(guǐ )度(dù )以(yǐ )次(cì ),作(zuò )天(tiān )官(guān )书(shū )第(dì )五(wǔ )。

受(shòu )命(mìng )而(ér )王(wáng ),封(fēng )禅(chán )之(zhī )符(fú )罕(hǎn )用(yòng ),用(yòng )则(zé )万(wàn )灵(líng )罔(wǎng )不(bú )禋(yīn )祀(sì )。追(zhuī )本(běn )诸(zhū )神(shén )名(míng )山(shān )大(dà )川(chuān )礼(lǐ ),作(zuò )封(fēng )禅(chán )书(shū )第(dì )六(liù )。

维(wéi )禹(yǔ )浚(xùn )川(chuān ),九(jiǔ )州(zhōu )攸(yōu )宁(níng );爰(yuán )及(jí )宣(xuān )防(fáng ),决(jué )渎(dú )通(tōng )沟(gōu )。作(zuò )河(hé )渠(qú )书(shū )第(dì )七(qī )。

维(wéi )币(bì )之(zhī )行(háng ),以(yǐ )通(tōng )农(nóng )商(shāng );其(qí )极(jí )则(zé )玩(wán )巧(qiǎo ),并(bìng )兼(jiān )兹(zī )殖(zhí ),争(zhēng )於(yú )机(jī )利(lì ),去(qù )本(běn )趋(qū )末(mò )。作(zuò )平(píng )准(zhǔn )书(shū )以(yǐ )观(guān )事(shì )变(biàn ),第(dì )八(bā )。

太(tài )伯(bó )避(bì )历(lì ),江(jiāng )蛮(mán )是(shì )適(shì );文(wén )武(wǔ )攸(yōu )兴(xìng ),古(gǔ )公(gōng )王(wáng )迹(jì )。阖(hé )庐(lú )弑(shì )僚(liáo ),宾(bīn )服(fú )荆(jīng )楚(chǔ );夫(fū )差(chà )克(kè )齐(qí ),子(zǐ )胥(xū )鸱(chī )夷(yí );信(xìn )嚭(pǐ )亲(qīn )越(yuè ),吴(wú )国(guó )既(jì )灭(miè )。嘉(jiā )伯(bó )之(zhī )让(ràng ),作(zuò )吴(wú )世(shì )家(jiā )第(dì )一(yī )。

申(shēn )、吕(lǚ )肖(xiāo )矣(yǐ ),尚(shàng )父(fù )侧(cè )微(wēi ),卒(zú )归(guī )西(xī )伯(bó ),文(wén )武(wǔ )是(shì )师(shī );功(gōng )冠(guàn )群(qún )公(gōng ),缪(miù )权(quán )于(yú )幽(yōu );番(fān )番(fān )黄(huáng )发(fā ),爰(yuán )飨(xiǎng )营(yíng )丘(qiū )。不(bú )背(bèi )柯(kē )盟(méng ),桓(huán )公(gōng )以(yǐ )昌(chāng ),九(jiǔ )合(hé )诸(zhū )侯(hóu ),霸(bà )功(gōng )显(xiǎn )彰(zhāng )。田(tián )阚(kàn )争(zhēng )宠(chǒng ),姜(jiāng )姓(xìng )解(jiě )亡(wáng )。嘉(jiā )父(fù )之(zhī )谋(móu ),作(zuò )齐(qí )太(tài )公(gōng )世(shì )家(jiā )第(dì )二(èr )。

依(yī )之(zhī )违(wéi )之(zhī ),周(zhōu )公(gōng )绥(suí )之(zhī );愤(fèn )发(fā )文(wén )德(dé ),天(tiān )下(xià )和(hé )之(zhī );辅(fǔ )翼(yì )成(chéng )王(wáng ),诸(zhū )侯(hóu )宗(zōng )周(zhōu )。隐(yǐn )桓(huán )之(zhī )际(jì ),是(shì )独(dú )何(hé )哉(zāi )?三(sān )桓(huán )争(zhēng )彊(jiāng ),鲁(lǔ )乃(nǎi )不(bú )昌(chāng )。嘉(jiā )旦(dàn )金(jīn )縢(téng ),作(zuò )周(zhōu )公(gōng )世(shì )家(jiā )第(dì )三(sān )。

武(wǔ )王(wáng )克(kè )纣(zhòu ),天(tiān )下(xià )未(wèi )协(xié )而(ér )崩(bēng )。成(chéng )王(wáng )既(jì )幼(yòu ),管(guǎn )蔡(cài )疑(yí )之(zhī ),淮(huái )夷(yí )叛(pàn )之(zhī ),於(yú )是(shì )召(zhào )公(gōng )率(lǜ )德(dé ),安(ān )集(jí )王(wáng )室(shì ),以(yǐ )宁(níng )东(dōng )土(tǔ )。燕(yàn )之(zhī )禅(chán ),乃(nǎi )成(chéng )祸(huò )乱(luàn )。嘉(jiā )甘(gān )棠(táng )之(zhī )诗(shī ),作(zuò )燕(yàn )世(shì )家(jiā )第(dì )四(sì )。

管(guǎn )蔡(cài )相(xiàng )武(wǔ )庚(gēng ),将(jiāng )宁(níng )旧(jiù )商(shāng );及(jí )旦(dàn )摄(shè )政(zhèng ),二(èr )叔(shū )不(bú )飨(xiǎng );杀(shā )鲜(xiān )放(fàng )度(dù ),周(zhōu )公(gōng )为(wéi )盟(méng );大(dà )任(rèn )十(shí )子(zǐ ),周(zhōu )以(yǐ )宗(zōng )彊(jiāng )。嘉(jiā )仲(zhòng )悔(huǐ )过(guò ),作(zuò )管(guǎn )蔡(cài )世(shì )家(jiā )第(dì )五(wǔ )。

王(wáng )後(hòu )不(bú )绝(jué ),舜(shùn )禹(yǔ )是(shì )说(shuō );维(wéi )德(dé )休(xiū )明(míng ),苗(miáo )裔(yì )蒙(méng )烈(liè )。百(bǎi )世(shì )享(xiǎng )祀(sì ),爰(yuán )周(zhōu )陈(chén )杞(qǐ ),楚(chǔ )实(shí )灭(miè )之(zhī )。齐(qí )田(tián )既(jì )起(qǐ ),舜(shùn )何(hé )人(rén )哉(zāi )?作(zuò )陈(chén )杞(qǐ )世(shì )家(jiā )第(dì )六(liù )。

收(shōu )殷(yīn )馀(yú )民(mín ),叔(shū )封(fēng )始(shǐ )邑(yì ),申(shēn )以(yǐ )商(shāng )乱(luàn ),酒(jiǔ )材(cái )是(shì )告(gào ),及(jí )朔(shuò )之(zhī )生(shēng ),卫(wèi )顷(qǐng )不(bú )宁(níng );南(nán )子(zǐ )恶(è )蒯(kuǎi )聩(kuì ),子(zǐ )父(fù )易(yì )名(míng )。周(zhōu )德(dé )卑(bēi )微(wēi ),战(zhàn )国(guó )既(jì )彊(jiāng ),卫(wèi )以(yǐ )小(xiǎo )弱(ruò ),角(jiǎo )独(dú )後(hòu )亡(wáng )。喜(xǐ )彼(bǐ )康(kāng )诰(gào ),作(zuò )卫(wèi )世(shì )家(jiā )第(dì )七(qī )。

嗟(jiē )箕(jī )子(zǐ )乎(hū )!嗟(jiē )箕(jī )子(zǐ )乎(hū )!正(zhèng )言(yán )不(bú )用(yòng ),乃(nǎi )反(fǎn )为(wéi )奴(nú )。武(wǔ )庚(gēng )既(jì )死(sǐ ),周(zhōu )封(fēng )微(wēi )子(zǐ )。襄(xiāng )公(gōng )伤(shāng )於(yú )泓(hóng ),君(jūn )子(zǐ )孰(shú )称(chēng )。景(jǐng )公(gōng )谦(qiān )德(dé ),荧(yíng )惑(huò )退(tuì )行(háng )。剔(tī )成(chéng )暴(bào )虐(nuè ),宋(sòng )乃(nǎi )灭(miè )亡(wáng )。喜(xǐ )微(wēi )子(zǐ )问(wèn )太(tài )师(shī ),作(zuò )宋(sòng )世(shì )家(jiā )第(dì )八(bā )。

武(wǔ )王(wáng )既(jì )崩(bēng ),叔(shū )虞(yú )邑(yì )唐(táng )。君(jūn )子(zǐ )讥(jī )名(míng ),卒(zú )灭(miè )武(wǔ )公(gōng )。骊(lí )姬(jī )之(zhī )爱(ài ),乱(luàn )者(zhě )五(wǔ )世(shì );重(zhòng )耳(ěr )不(bú )得(dé )意(yì ),乃(nǎi )能(néng )成(chéng )霸(bà )。六(liù )卿(qīng )专(zhuān )权(quán ),晋(jìn )国(guó )以(yǐ )秏(mào )。嘉(jiā )文(wén )公(gōng )锡(xī )珪(guī )鬯(chàng ),作(zuò )晋(jìn )世(shì )家(jiā )第(dì )九(jiǔ )。

重(zhòng )黎(lí )业(yè )之(zhī ),吴(wú )回(huí )接(jiē )之(zhī );殷(yīn )之(zhī )季(jì )世(shì ),粥(zhōu )子(zǐ )牒(dié )之(zhī )。周(zhōu )用(yòng )熊(xióng )绎(yì ),熊(xióng )渠(qú )是(shì )续(xù )。庄(zhuāng )王(wáng )之(zhī )贤(xián ),乃(nǎi )复(fù )国(guó )陈(chén );既(jì )赦(shè )郑(zhèng )伯(bó ),班(bān )师(shī )华(huá )元(yuán )。怀(huái )王(wáng )客(kè )死(sǐ ),兰(lán )咎(jiù )屈(qū )原(yuán );好(hǎo )谀(yú )信(xìn )谗(chán ),楚(chǔ )并(bìng )於(yú )秦(qín )。嘉(jiā )庄(zhuāng )王(wáng )之(zhī )义(yì ),作(zuò )楚(chǔ )世(shì )家(jiā )第(dì )十(shí )。

少(shǎo )康(kāng )之(zhī )子(zǐ ),实(shí )宾(bīn )南(nán )海(hǎi ),文(wén )身(shēn )断(duàn )发(fā ),鼋(yuán )鳝(shàn )与(yǔ )处(chù ),既(jì )守(shǒu )封(fēng )禺(yú ),奉(fèng )禹(yǔ )之(zhī )祀(sì )。句(jù )践(jiàn )困(kùn )彼(bǐ ),乃(nǎi )用(yòng )种(zhǒng )、蠡(lí )。嘉(jiā )句(jù )践(jiàn )夷(yí )蛮(mán )能(néng )脩(yǒu )其(qí )德(dé ),灭(miè )彊(jiāng )吴(wú )以(yǐ )尊(zūn )周(zhōu )室(shì ),作(zuò )越(yuè )王(wáng )句(jù )践(jiàn )世(shì )家(jiā )第(dì )十(shí )一(yī )。桓(huán )公(gōng )之(zhī )东(dōng ),太(tài )史(shǐ )是(shì )庸(yōng )。及(jí )侵(qīn )周(zhōu )禾(hé ),王(wáng )人(rén )是(shì )议(yì )。祭(jì )仲(zhòng )要(yào )盟(méng ),郑(zhèng )久(jiǔ )不(bú )昌(chāng )。子(zǐ )产(chǎn )之(zhī )仁(rén ),绍(shào )世(shì )称(chēng )贤(xián )。三(sān )晋(jìn )侵(qīn )伐(fá ),郑(zhèng )纳(nà )於(yú )韩(hán )。嘉(jiā )厉(lì )公(gōng )纳(nà )惠(huì )王(wáng ),作(zuò )郑(zhèng )世(shì )家(jiā )第(dì )十(shí )二(èr )。

维(wéi )骥(jì )騄(lù )耳(ěr ),乃(nǎi )章(zhāng )造(zào )父(fù )。赵(zhào )夙(sù )事(shì )献(xiàn ),衰(shuāi )续(xù )厥(jué )绪(xù )。佐(zuǒ )文(wén )尊(zūn )王(wáng ),卒(zú )为(wéi )晋(jìn )辅(fǔ )。襄(xiāng )子(zǐ )困(kùn )辱(rǔ ),乃(nǎi )禽(qín )智(zhì )伯(bó )。主(zhǔ )父(fù )生(shēng )缚(fù ),饿(è )死(sǐ )探(tàn )爵(jué )。王(wáng )迁(qiān )辟(pì )淫(yín ),良(liáng )将(jiāng )是(shì )斥(chì )。嘉(jiā )鞅(yāng )讨(tǎo )周(zhōu )乱(luàn ),作(zuò )赵(zhào )世(shì )家(jiā )第(dì )十(shí )三(sān )。

毕(bì )万(wàn )爵(jué )魏(wèi ),卜(bo )人(rén )知(zhī )之(zhī )。及(jí )绛(jiàng )戮(lù )干(gàn ),戎(róng )翟(zhái )和(hé )之(zhī )。文(wén )侯(hóu )慕(mù )义(yì ),子(zǐ )夏(xià )师(shī )之(zhī )。惠(huì )王(wáng )自(zì )矜(jīn ),齐(qí )秦(qín )攻(gōng )之(zhī )。既(jì )疑(yí )信(xìn )陵(líng ),诸(zhū )侯(hóu )罢(bà )之(zhī )。卒(zú )亡(wáng )大(dà )梁(liáng ),王(wáng )假(jiǎ )厮(sī )之(zhī )。嘉(jiā )武(wǔ )佐(zuǒ )晋(jìn )文(wén )申(shēn )霸(bà )道(dào ),作(zuò )魏(wèi )世(shì )家(jiā )第(dì )十(shí )四(sì )。

韩(hán )厥(jué )阴(yīn )德(dé ),赵(zhào )武(wǔ )攸(yōu )兴(xìng )。绍(shào )绝(jué )立(lì )废(fèi ),晋(jìn )人(rén )宗(zōng )之(zhī )。昭(zhāo )侯(hóu )显(xiǎn )列(liè ),申(shēn )子(zǐ )庸(yōng )之(zhī )。疑(yí )非(fēi )不(bú )信(xìn ),秦(qín )人(rén )袭(xí )之(zhī )。嘉(jiā )厥(jué )辅(fǔ )晋(jìn )匡(kuāng )周(zhōu )天(tiān )子(zǐ )之(zhī )赋(fù ),作(zuò )韩(hán )世(shì )家(jiā )第(dì )十(shí )五(wǔ )。

完(wán )子(zǐ )避(bì )难(nán ),適(shì )齐(qí )为(wéi )援(yuán ),阴(yīn )施(shī )五(wǔ )世(shì ),齐(qí )人(rén )歌(gē )之(zhī )。成(chéng )子(zǐ )得(dé )政(zhèng ),田(tián )和(hé )为(wéi )侯(hóu )。王(wáng )建(jiàn )动(dòng )心(xīn ),乃(nǎi )迁(qiān )于(yú )共(gòng )。嘉(jiā )威(wēi )、宣(xuān )能(néng )拨(bō )浊(zhuó )世(shì )而(ér )独(dú )宗(zōng )周(zhōu ),作(zuò )田(tián )敬(jìng )仲(zhòng )完(wán )世(shì )家(jiā )第(dì )十(shí )六(liù )。

周(zhōu )室(shì )既(jì )衰(shuāi ),诸(zhū )侯(hóu )恣(zì )行(háng )。仲(zhòng )尼(ní )悼(dào )礼(lǐ )废(fèi )乐(lè )崩(bēng ),追(zhuī )脩(yǒu )经(jīng )术(shù ),以(yǐ )达(dá )王(wáng )道(dào ),匡(kuāng )乱(luàn )世(shì )反(fǎn )之(zhī )於(yú )正(zhèng ),见(jiàn )其(qí )文(wén )辞(cí ),为(wéi )天(tiān )下(xià )制(zhì )仪(yí )法(fǎ ),垂(chuí )六(liù )之(zhī )统(tǒng )纪(jì )於(yú )後(hòu )世(shì )。作(zuò )孔(kǒng )子(zǐ )世(shì )家(jiā )第(dì )十(shí )七(qī )。

桀(jié )、纣(zhòu )失(shī )其(qí )道(dào )而(ér )汤(tāng )、武(wǔ )作(zuò ),周(zhōu )失(shī )其(qí )道(dào )而(ér )春(chūn )秋(qiū )作(zuò )。秦(qín )失(shī )其(qí )政(zhèng ),而(ér )陈(chén )涉(shè )发(fā )迹(jì ),诸(zhū )侯(hóu )作(zuò )难(nán ),风(fēng )起(qǐ )云(yún )蒸(zhēng ),卒(zú )亡(wáng )秦(qín )族(zú )。天(tiān )下(xià )之(zhī )端(duān ),自(zì )涉(shè )发(fā )难(nán )。作(zuò )陈(chén )涉(shè )世(shì )家(jiā )第(dì )十(shí )八(bā )。

成(chéng )皋(gāo )之(zhī )台(tái ),薄(báo )氏(shì )始(shǐ )基(jī )。诎(qū )意(yì )適(shì )代(dài ),厥(jué )崇(chóng )诸(zhū )窦(dòu )。栗(lì )姬(jī )偩(fù )贵(guì ),王(wáng )氏(shì )乃(nǎi )遂(suí )。陈(chén )后(hòu )太(tài )骄(jiāo ),卒(zú )尊(zūn )子(zǐ )夫(fū )。嘉(jiā )夫(fū )德(dé )若(ruò )斯(sī ),作(zuò )外(wài )戚(qī )世(shì )家(jiā )十(shí )九(jiǔ )。

汉(hàn )既(jì )谲(jué )谋(móu ),禽(qín )信(xìn )於(yú )陈(chén );越(yuè )荆(jīng )剽(piāo )轻(qīng ),乃(nǎi )封(fēng )弟(dì )交(jiāo )为(wéi )楚(chǔ )王(wáng ),爰(yuán )都(dōu )彭(péng )城(chéng ),以(yǐ )彊(jiāng )淮(huái )泗(sì ),为(wéi )汉(hàn )宗(zōng )籓(bān )。戊(wù )溺(nì )於(yú )邪(xié ),礼(lǐ )复(fù )绍(shào )之(zhī )。嘉(jiā )游(yóu )辅(fǔ )祖(zǔ ),作(zuò )楚(chǔ )元(yuán )王(wáng )世(shì )家(jiā )二(èr )十(shí )。

维(wéi )祖(zǔ )师(shī )旅(lǚ ),刘(liú )贾(jiǎ )是(shì )与(yǔ );为(wéi )布(bù )所(suǒ )袭(xí ),丧(sàng )其(qí )荆(jīng )、吴(wú )。营(yíng )陵(líng )激(jī )吕(lǚ ),乃(nǎi )王(wáng )琅(láng )邪(xié );怵(chù )午(wǔ )信(xìn )齐(qí ),往(wǎng )而(ér )不(bú )归(guī ),遂(suí )西(xī )入(rù )关(guān ),遭(zāo )立(lì )孝(xiào )文(wén ),获(huò )复(fù )王(wáng )燕(yàn )。天(tiān )下(xià )未(wèi )集(jí ),贾(jiǎ )、泽(zé )以(yǐ )族(zú ),为(wéi )汉(hàn )籓(bān )辅(fǔ )。作(zuò )荆(jīng )燕(yàn )世(shì )家(jiā )第(dì )二(èr )十(shí )一(yī )。

天(tiān )下(xià )已(yǐ )平(píng ),亲(qīn )属(shǔ )既(jì )寡(guǎ );悼(dào )惠(huì )先(xiān )壮(zhuàng ),实(shí )镇(zhèn )东(dōng )土(tǔ )。哀(āi )王(wáng )擅(shàn )兴(xìng ),发(fā )怒(nù )诸(zhū )吕(lǚ ),驷(sì )钧(jūn )暴(bào )戾(lì ),京(jīng )师(shī )弗(fú )许(xǔ )。厉(lì )之(zhī )内(nèi )淫(yín ),祸(huò )成(chéng )主(zhǔ )父(fù )。嘉(jiā )肥(féi )股(gǔ )肱(gōng ),作(zuò )齐(qí )悼(dào )惠(huì )王(wáng )世(shì )家(jiā )第(dì )二(èr )十(shí )二(èr )。

楚(chǔ )人(rén )围(wéi )我(wǒ )荥(yíng )阳(yáng ),相(xiàng )守(shǒu )三(sān )年(nián );萧(xiāo )何(hé )填(tián )抚(fǔ )山(shān )西(xī ),推(tuī )计(jì )踵(zhǒng )兵(bīng ),给(gěi )粮(liáng )食(shí )不(bú )绝(jué ),使(shǐ )百(bǎi )姓(xìng )爱(ài )汉(hàn ),不(bú )乐(lè )为(wéi )楚(chǔ )。作(zuò )萧(xiāo )相(xiàng )国(guó )世(shì )家(jiā )第(dì )二(èr )十(shí )三(sān )。

与(yǔ )信(xìn )定(dìng )魏(wèi ),破(pò )赵(zhào )拔(bá )齐(qí ),遂(suí )弱(ruò )楚(chǔ )人(rén )。续(xù )何(hé )相(xiàng )国(guó ),不(bú )变(biàn )不(bú )革(gé ),黎(lí )庶(shù )攸(yōu )宁(níng )。嘉(jiā )参(cān )不(bú )伐(fá )功(gōng )矜(jīn )能(néng ),作(zuò )曹(cáo )相(xiàng )国(guó )世(shì )家(jiā )第(dì )二(èr )十(shí )四(sì )。

运(yùn )筹(chóu )帷(wéi )幄(wò )之(zhī )中(zhōng ),制(zhì )胜(shèng )於(yú )无(wú )形(xíng ),子(zǐ )房(fáng )计(jì )谋(móu )其(qí )事(shì ),无(wú )知(zhī )名(míng ),无(wú )勇(yǒng )功(gōng ),图(tú )难(nán )於(yú )易(yì ),为(wéi )大(dà )於(yú )细(xì )。作(zuò )留(liú )侯(hóu )世(shì )家(jiā )第(dì )二(èr )十(shí )五(wǔ )。

六(liù )奇(qí )既(jì )用(yòng ),诸(zhū )侯(hóu )宾(bīn )从(cóng )於(yú )汉(hàn );吕(lǚ )氏(shì )之(zhī )事(shì ),平(píng )为(wéi )本(běn )谋(móu ),终(zhōng )安(ān )宗(zōng )庙(miào ),定(dìng )社(shè )稷(jì )。作(zuò )陈(chén )丞(chéng )相(xiàng )世(shì )家(jiā )第(dì )二(èr )十(shí )六(liù )。

诸(zhū )吕(lǚ )为(wéi )从(cóng ),谋(móu )弱(ruò )京(jīng )师(shī ),而(ér )勃(bó )反(fǎn )经(jīng )合(hé )於(yú )权(quán );吴(wú )楚(chǔ )之(zhī )兵(bīng ),亚(yà )夫(fū )驻(zhù )於(yú )昌(chāng )邑(yì ),以(yǐ )戹(è )齐(qí )赵(zhào ),而(ér )出(chū )委(wěi )以(yǐ )梁(liáng )。作(zuò )绛(jiàng )侯(hóu )世(shì )家(jiā )第(dì )二(èr )十(shí )七(qī )。

七(qī )国(guó )叛(pàn )逆(nì ),蕃(fān )屏(píng )京(jīng )师(shī ),唯(wéi )梁(liáng )为(wéi )扞(gǎn );偩(fù )爱(ài )矜(jīn )功(gōng ),几(jǐ )获(huò )于(yú )祸(huò )。嘉(jiā )其(qí )能(néng )距(jù )吴(wú )楚(chǔ ),作(zuò )梁(liáng )孝(xiào )王(wáng )世(shì )家(jiā )第(dì )二(èr )十(shí )八(bā )。

五(wǔ )宗(zōng )既(jì )王(wáng ),亲(qīn )属(shǔ )洽(qià )和(hé ),诸(zhū )侯(hóu )大(dà )小(xiǎo )为(wéi )籓(bān ),爰(yuán )得(dé )其(qí )宜(yí ),僭(jiàn )拟(nǐ )之(zhī )事(shì )稍(shāo )衰(shuāi )贬(biǎn )矣(yǐ )。作(zuò )五(wǔ )宗(zōng )世(shì )家(jiā )第(dì )二(èr )十(shí )九(jiǔ )。

三(sān )子(zǐ )之(zhī )王(wáng ),文(wén )辞(cí )可(kě )观(guān )。作(zuò )三(sān )王(wáng )世(shì )家(jiā )第(dì )三(sān )十(shí )。

末(mò )世(shì )争(zhēng )利(lì ),维(wéi )彼(bǐ )奔(bēn )义(yì );让(ràng )国(guó )饿(è )死(sǐ ),天(tiān )下(xià )称(chēng )之(zhī )。作(zuò )伯(bó )夷(yí )列(liè )传(chuán )第(dì )一(yī )。

晏(yàn )子(zǐ )俭(jiǎn )矣(yǐ ),夷(yí )吾(wú )则(zé )奢(shē );齐(qí )桓(huán )以(yǐ )霸(bà ),景(jǐng )公(gōng )以(yǐ )治(zhì )。作(zuò )管(guǎn )晏(yàn )列(liè )传(chuán )第(dì )二(èr )。

李(lǐ )耳(ěr )无(wú )为(wéi )自(zì )化(huà ),清(qīng )净(jìng )自(zì )正(zhèng );韩(hán )非(fēi )揣(chuāi )事(shì )情(qíng ),循(xún )埶(zhí )理(lǐ )。作(zuò )老(lǎo )子(zǐ )韩(hán )非(fēi )列(liè )传(chuán )第(dì )三(sān )。

自(zì )古(gǔ )王(wáng )者(zhě )而(ér )有(yǒu )司(sī )马(mǎ )法(fǎ ),穰(ráng )苴(jū )能(néng )申(shēn )明(míng )之(zhī )。作(zuò )司(sī )马(mǎ )穰(ráng )苴(jū )列(liè )传(chuán )第(dì )四(sì )。

非(fēi )信(xìn )廉(lián )仁(rén )勇(yǒng )不(bú )能(néng )传(chuán )兵(bīng )论(lùn )剑(jiàn ),与(yǔ )道(dào )同(tóng )符(fú ),内(nèi )可(kě )以(yǐ )治(zhì )身(shēn ),外(wài )可(kě )以(yǐ )应(yīng )变(biàn ),君(jūn )子(zǐ )比(bǐ )德(dé )焉(yān )。作(zuò )孙(sūn )子(zǐ )吴(wú )起(qǐ )列(liè )传(chuán )第(dì )五(wǔ )。

维(wéi )建(jiàn )遇(yù )谗(chán ),爰(yuán )及(jí )子(zǐ )奢(shē ),尚(shàng )既(jì )匡(kuāng )父(fù ),伍(wǔ )员(yuán )奔(bēn )吴(wú )。作(zuò )伍(wǔ )子(zǐ )胥(xū )列(liè )传(chuán )第(dì )六(liù )。

孔(kǒng )氏(shì )述(shù )文(wén ),弟(dì )子(zǐ )兴(xìng )业(yè ),咸(xián )为(wéi )师(shī )傅(fù ),崇(chóng )仁(rén )厉(lì )义(yì )。作(zuò )仲(zhòng )尼(ní )弟(dì )子(zǐ )列(liè )传(chuán )第(dì )七(qī )。

鞅(yāng )去(qù )卫(wèi )適(shì )秦(qín ),能(néng )明(míng )其(qí )术(shù ),彊(jiāng )霸(bà )孝(xiào )公(gōng ),後(hòu )世(shì )遵(zūn )其(qí )法(fǎ )。作(zuò )商(shāng )君(jūn )列(liè )传(chuán )第(dì )八(bā )。

天(tiān )下(xià )患(huàn )衡(héng )秦(qín )毋(wú )餍(yàn ),而(ér )苏(sū )子(zǐ )能(néng )存(cún )诸(zhū )侯(hóu ),约(yuē )从(cóng )以(yǐ )抑(yì )贪(tān )彊(jiāng )。作(zuò )苏(sū )秦(qín )列(liè )传(chuán )第(dì )九(jiǔ )。

六(liù )国(guó )既(jì )从(cóng )亲(qīn ),而(ér )张(zhāng )仪(yí )能(néng )明(míng )其(qí )说(shuō ),复(fù )散(sàn )解(jiě )诸(zhū )侯(hóu )。作(zuò )张(zhāng )仪(yí )列(liè )传(chuán )第(dì )十(shí )。

秦(qín )所(suǒ )以(yǐ )东(dōng )攘(rǎng )雄(xióng )诸(zhū )侯(hóu ),樗(chū )里(lǐ )、甘(gān )茂(mào )之(zhī )策(cè )。作(zuò )樗(chū )里(lǐ )甘(gān )茂(mào )列(liè )传(chuán )第(dì )十(shí )一(yī )。

苞(bāo )河(hé )山(shān ),围(wéi )大(dà )梁(liáng ),使(shǐ )诸(zhū )侯(hóu )敛(liǎn )手(shǒu )而(ér )事(shì )秦(qín )者(zhě ),魏(wèi )厓(yá )之(zhī )功(gōng )。作(zuò )穰(ráng )侯(hóu )列(liè )传(chuán )第(dì )十(shí )二(èr )。

南(nán )拔(bá )鄢(yān )郢(yǐng ),北(běi )摧(cuī )长(zhǎng )平(píng ),遂(suí )围(wéi )邯(hán )郸(dān ),武(wǔ )安(ān )为(wéi )率(lǜ );破(pò )荆(jīng )灭(miè )赵(zhào ),王(wáng )翦(jiǎn )之(zhī )计(jì )。作(zuò )白(bái )起(qǐ )王(wáng )翦(jiǎn )列(liè )传(chuán )第(dì )十(shí )三(sān )。

猎(liè )儒(rú )墨(mò )之(zhī )遗(yí )文(wén ),明(míng )礼(lǐ )义(yì )之(zhī )统(tǒng )纪(jì ),绝(jué )惠(huì )王(wáng )利(lì )端(duān ),列(liè )往(wǎng )世(shì )兴(xìng )衰(shuāi )。作(zuò )孟(mèng )子(zǐ )荀(xún )卿(qīng )列(liè )传(chuán )第(dì )十(shí )四(sì )。

好(hǎo )客(kè )喜(xǐ )士(shì ),士(shì )归(guī )于(yú )薛(xuē ),为(wéi )齐(qí )扞(gǎn )楚(chǔ )魏(wèi )。作(zuò )孟(mèng )尝(cháng )君(jūn )列(liè )传(chuán )第(dì )十(shí )五(wǔ )。

争(zhēng )冯(féng )亭(tíng )以(yǐ )权(quán ),如(rú )楚(chǔ )以(yǐ )救(jiù )邯(hán )郸(dān )之(zhī )围(wéi ),使(shǐ )其(qí )君(jūn )复(fù )称(chēng )於(yú )诸(zhū )侯(hóu )。作(zuò )平(píng )原(yuán )君(jūn )虞(yú )卿(qīng )列(liè )传(chuán )第(dì )十(shí )六(liù )。

能(néng )以(yǐ )富(fù )贵(guì )下(xià )贫(pín )贱(jiàn ),贤(xián )能(néng )诎(qū )於(yú )不(bú )肖(xiāo ),唯(wéi )信(xìn )陵(líng )君(jūn )为(wéi )能(néng )行(háng )之(zhī )。作(zuò )魏(wèi )公(gōng )子(zǐ )列(liè )传(chuán )第(dì )十(shí )七(qī )。

以(yǐ )身(shēn )徇(xùn )君(jūn ),遂(suí )脱(tuō )彊(jiāng )秦(qín ),使(shǐ )驰(chí )说(shuō )之(zhī )士(shì )南(nán )乡(xiāng )走(zǒu )楚(chǔ )者(zhě ),黄(huáng )歇(xiē )之(zhī )义(yì )。作(zuò )春(chūn )申(shēn )君(jūn )列(liè )传(chuán )第(dì )十(shí )八(bā )

能(néng )忍(rěn )卼(kuǐ )於(yú )魏(wèi )齐(qí ),而(ér )信(xìn )威(wēi )於(yú )彊(jiāng )秦(qín ),推(tuī )贤(xián )让(ràng )位(wèi ),二(èr )子(zǐ )有(yǒu )之(zhī )。作(zuò )范(fàn )睢(suī )蔡(cài )泽(zé )列(liè )传(chuán )第(dì )十(shí )九(jiǔ )。

率(lǜ )行(háng )其(qí )谋(móu ),连(lián )五(wǔ )国(guó )兵(bīng ),为(wéi )弱(ruò )燕(yàn )报(bào )彊(jiāng )齐(qí )之(zhī )雠(chóu ),雪(xuě )其(qí )先(xiān )君(jūn )之(zhī )耻(chǐ )。作(zuò )乐(lè )毅(yì )列(liè )传(chuán )第(dì )二(èr )十(shí )。

能(néng )信(xìn )意(yì )彊(jiāng )秦(qín ),而(ér )屈(qū )体(tǐ )廉(lián )子(zǐ ),用(yòng )徇(xùn )其(qí )君(jūn ),俱(jù )重(zhòng )於(yú )诸(zhū )侯(hóu )。作(zuò )廉(lián )颇(pō )蔺(lìn )相(xiàng )如(rú )列(liè )传(chuán )第(dì )二(èr )十(shí )一(yī )。

湣(mǐn )王(wáng )既(jì )失(shī )临(lín )淄(zī )而(ér )奔(bēn )莒(jǔ ),唯(wéi )田(tián )单(dān )用(yòng )即(jí )墨(mò )破(pò )走(zǒu )骑(qí )劫(jié ),遂(suí )存(cún )齐(qí )社(shè )稷(jì )。作(zuò )田(tián )单(dān )列(liè )传(chuán )第(dì )二(èr )十(shí )二(èr )。

能(néng )设(shè )诡(guǐ )说(shuō )解(jiě )患(huàn )於(yú )围(wéi )城(chéng ),轻(qīng )爵(jué )禄(lù ),乐(lè )肆(sì )志(zhì )。作(zuò )鲁(lǔ )仲(zhòng )连(lián )邹(zōu )阳(yáng )列(liè )传(chuán )第(dì )二(èr )十(shí )三(sān )。

作(zuò )辞(cí )以(yǐ )讽(fěng )谏(jiàn ),连(lián )类(lèi )以(yǐ )争(zhēng )义(yì ),离(lí )骚(sāo )有(yǒu )之(zhī )。作(zuò )屈(qū )原(yuán )贾(jiǎ )生(shēng )列(liè )传(chuán )第(dì )二(èr )十(shí )四(sì )。

结(jié )子(zǐ )楚(chǔ )亲(qīn ),使(shǐ )诸(zhū )侯(hóu )之(zhī )士(shì )斐(fěi )然(rán )争(zhēng )入(rù )事(shì )秦(qín )。作(zuò )吕(lǚ )不(bú )韦(wéi )列(liè )传(chuán )第(dì )二(èr )十(shí )五(wǔ )。

曹(cáo )子(zǐ )匕(bǐ )首(shǒu ),鲁(lǔ )获(huò )其(qí )田(tián ),齐(qí )明(míng )其(qí )信(xìn );豫(yù )让(ràng )义(yì )不(bú )为(wéi )二(èr )心(xīn )。作(zuò )刺(cì )客(kè )列(liè )传(chuán )第(dì )二(èr )十(shí )六(liù )。

能(néng )明(míng )其(qí )画(huà ),因(yīn )时(shí )推(tuī )秦(qín ),遂(suí )得(dé )意(yì )於(yú )海(hǎi )内(nèi ),斯(sī )为(wéi )谋(móu )首(shǒu )。作(zuò )李(lǐ )斯(sī )列(liè )传(chuán )第(dì )二(èr )十(shí )七(qī )。

为(wéi )秦(qín )开(kāi )地(dì )益(yì )众(zhòng ),北(běi )靡(mí )匈(xiōng )奴(nú ),据(jù )河(hé )为(wéi )塞(sāi ),因(yīn )山(shān )为(wéi )固(gù ),建(jiàn )榆(yú )中(zhōng )。作(zuò )蒙(méng )恬(tián )列(liè )传(chuán )第(dì )二(èr )十(shí )八(bā )。

填(tián )赵(zhào )塞(sāi )常(cháng )山(shān )以(yǐ )广(guǎng )河(hé )内(nèi ),弱(ruò )楚(chǔ )权(quán ),明(míng )汉(hàn )王(wáng )之(zhī )信(xìn )於(yú )天(tiān )下(xià )。作(zuò )张(zhāng )耳(ěr )陈(chén )馀(yú )列(liè )传(chuán )第(dì )二(èr )十(shí )九(jiǔ )。

收(shōu )西(xī )河(hé )、上(shàng )党(dǎng )之(zhī )兵(bīng ),从(cóng )至(zhì )彭(péng )城(chéng );越(yuè )之(zhī )侵(qīn )掠(luě )梁(liáng )地(dì )以(yǐ )苦(kǔ )项(xiàng )羽(yǔ )。作(zuò )魏(wèi )豹(bào )彭(péng )越(yuè )列(liè )传(chuán )第(dì )三(sān )十(shí )。

以(yǐ )淮(huái )南(nán )叛(pàn )楚(chǔ )归(guī )汉(hàn ),汉(hàn )用(yòng )得(dé )大(dà )司(sī )马(mǎ )殷(yīn ),卒(zú )破(pò )子(zǐ )羽(yǔ )于(yú )垓(gāi )下(xià )。作(zuò )黥(qíng )布(bù )列(liè )传(chuán )第(dì )三(sān )十(shí )一(yī )。

楚(chǔ )人(rén )迫(pò )我(wǒ )京(jīng )索(suǒ ),而(ér )信(xìn )拔(bá )魏(wèi )赵(zhào ),定(dìng )燕(yàn )齐(qí ),使(shǐ )汉(hàn )三(sān )分(fèn )天(tiān )下(xià )有(yǒu )其(qí )二(èr ),以(yǐ )灭(miè )项(xiàng )籍(jí )。作(zuò )淮(huái )阴(yīn )侯(hóu )列(liè )传(chuán )第(dì )三(sān )十(shí )二(èr )。

楚(chǔ )汉(hàn )相(xiàng )距(jù )巩(gǒng )洛(luò ),而(ér )韩(hán )信(xìn )为(wéi )填(tián )颍(yǐng )川(chuān ),卢(lú )绾(wǎn )绝(jué )籍(jí )粮(liáng )饷(xiǎng )。作(zuò )韩(hán )信(xìn )卢(lú )绾(wǎn )列(liè )传(chuán )第(dì )三(sān )十(shí )三(sān )。

诸(zhū )侯(hóu )畔(pàn )项(xiàng )王(wáng ),唯(wéi )齐(qí )连(lián )子(zǐ )羽(yǔ )城(chéng )阳(yáng ),汉(hàn )得(dé )以(yǐ )间(jiān )遂(suí )入(rù )彭(péng )城(chéng )。作(zuò )田(tián )儋(dān )列(liè )传(chuán )第(dì )三(sān )十(shí )四(sì )。

攻(gōng )城(chéng )野(yě )战(zhàn ),获(huò )功(gōng )归(guī )报(bào ),哙(kuài )、商(shāng )有(yǒu )力(lì )焉(yān ),非(fēi )独(dú )鞭(biān )策(cè ),又(yòu )与(yǔ )之(zhī )脱(tuō )难(nán )。作(zuò )樊(fán )郦(lì )列(liè )传(chuán )第(dì )三(sān )十(shí )五(wǔ )。

汉(hàn )既(jì )初(chū )定(dìng ),文(wén )理(lǐ )未(wèi )明(míng ),苍(cāng )为(wéi )主(zhǔ )计(jì ),整(zhěng )齐(qí )度(dù )量(liàng ),序(xù )律(lǜ )历(lì )。作(zuò )张(zhāng )丞(chéng )相(xiàng )列(liè )传(chuán )第(dì )三(sān )十(shí )六(liù )。

结(jié )言(yán )通(tōng )使(shǐ ),约(yuē )怀(huái )诸(zhū )侯(hóu );诸(zhū )侯(hóu )咸(xián )亲(qīn ),归(guī )汉(hàn )为(wéi )籓(bān )辅(fǔ )。作(zuò )郦(lì )生(shēng )陆(lù )贾(jiǎ )列(liè )传(chuán )第(dì )三(sān )十(shí )七(qī )。

欲(yù )详(xiáng )知(zhī )秦(qín )楚(chǔ )之(zhī )事(shì ),维(wéi )周(zhōu )緤(yè )常(cháng )从(cóng )高(gāo )祖(zǔ ),平(píng )定(dìng )诸(zhū )侯(hóu )。作(zuò )傅(fù )靳(jìn )蒯(kuǎi )成(chéng )列(liè )传(chuán )第(dì )三(sān )十(shí )八(bā )。

徙(xǐ )彊(jiāng )族(zú ),都(dōu )关(guān )中(zhōng ),和(hé )约(yuē )匈(xiōng )奴(nú );明(míng )朝(cháo )廷(tíng )礼(lǐ ),次(cì )宗(zōng )庙(miào )仪(yí )法(fǎ )。作(zuò )刘(liú )敬(jìng )叔(shū )孙(sūn )通(tōng )列(liè )传(chuán )第(dì )三(sān )十(shí )九(jiǔ )。

能(néng )摧(cuī )刚(gāng )作(zuò )柔(róu ),卒(zú )为(wéi )列(liè )臣(chén );栾(luán )公(gōng )不(bú )劫(jié )於(yú )埶(zhí )而(ér )倍(bèi )死(sǐ )。作(zuò )季(jì )布(bù )栾(luán )布(bù )列(liè )传(chuán )第(dì )四(sì )十(shí )。

敢(gǎn )犯(fàn )颜(yán )色(sè )以(yǐ )达(dá )主(zhǔ )义(yì ),不(bú )顾(gù )其(qí )身(shēn ),为(wéi )国(guó )家(jiā )树(shù )长(zhǎng )画(huà )。作(zuò )袁(yuán )盎(àng )朝(cháo )错(cuò )列(liè )传(chuán )第(dì )四(sì )十(shí )一(yī )。

守(shǒu )法(fǎ )不(bú )失(shī )大(dà )理(lǐ ),言(yán )古(gǔ )贤(xián )人(rén ),增(zēng )主(zhǔ )之(zhī )明(míng )。作(zuò )张(zhāng )释(shì )之(zhī )冯(féng )唐(táng )列(liè )传(chuán )第(dì )四(sì )十(shí )二(èr )。

敦(dūn )厚(hòu )慈(cí )孝(xiào ),讷(nè )於(yú )言(yán ),敏(mǐn )於(yú )行(háng ),务(wù )在(zài )鞠(jū )躬(gōng ),君(jūn )子(zǐ )长(zhǎng )者(zhě )。作(zuò )万(wàn )石(shí )张(zhāng )叔(shū )列(liè )传(chuán )第(dì )四(sì )十(shí )三(sān )。

守(shǒu )节(jiē )切(qiē )直(zhí ),义(yì )足(zú )以(yǐ )言(yán )廉(lián ),行(háng )足(zú )以(yǐ )厉(lì )贤(xián ),任(rèn )重(zhòng )权(quán )不(bú )可(kě )以(yǐ )非(fēi )理(lǐ )挠(náo )。作(zuò )田(tián )叔(shū )列(liè )传(chuán )第(dì )四(sì )十(shí )四(sì )。

扁(biǎn )鹊(què )言(yán )医(yī ),为(wéi )方(fāng )者(zhě )宗(zōng ),守(shǒu )数(shù )精(jīng )明(míng );後(hòu )世(shì )序(xù ),弗(fú )能(néng )易(yì )也(yě ),而(ér )仓(cāng )公(gōng )可(kě )谓(wèi )近(jìn )之(zhī )矣(yǐ )。作(zuò )扁(biǎn )鹊(què )仓(cāng )公(gōng )列(liè )传(chuán )第(dì )四(sì )十(shí )五(wǔ )。

维(wéi )仲(zhòng )之(zhī )省(shěng ),厥(jué )濞(bì )王(wáng )吴(wú ),遭(zāo )汉(hàn )初(chū )定(dìng ),以(yǐ )填(tián )抚(fǔ )江(jiāng )淮(huái )之(zhī )间(jiān )。作(zuò )吴(wú )王(wáng )濞(bì )列(liè )传(chuán )第(dì )四(sì )十(shí )六(liù )。

吴(wú )楚(chǔ )为(wéi )乱(luàn ),宗(zōng )属(shǔ )唯(wéi )婴(yīng )贤(xián )而(ér )喜(xǐ )士(shì ),士(shì )乡(xiāng )之(zhī ),率(lǜ )师(shī )抗(kàng )山(shān )东(dōng )荥(yíng )阳(yáng )。作(zuò )魏(wèi )其(qí )武(wǔ )安(ān )列(liè )传(chuán )第(dì )四(sì )十(shí )七(qī )。

智(zhì )足(zú )以(yǐ )应(yīng )近(jìn )世(shì )之(zhī )变(biàn ),宽(kuān )足(zú )用(yòng )得(dé )人(rén )。作(zuò )韩(hán )长(zhǎng )孺(rú )列(liè )传(chuán )第(dì )四(sì )十(shí )八(bā )。

勇(yǒng )於(yú )当(dāng )敌(dí ),仁(rén )爱(ài )士(shì )卒(zú ),号(hào )令(lìng )不(bú )烦(fán ),师(shī )徒(tú )乡(xiāng )之(zhī )。作(zuò )李(lǐ )将(jiāng )军(jūn )列(liè )传(chuán )第(dì )四(sì )十(shí )九(jiǔ )。

自(zì )三(sān )代(dài )以(yǐ )来(lái ),匈(xiōng )奴(nú )常(cháng )为(wéi )中(zhōng )国(guó )患(huàn )害(hài );欲(yù )知(zhī )彊(jiāng )弱(ruò )之(zhī )时(shí ),设(shè )备(bèi )征(zhēng )讨(tǎo ),作(zuò )匈(xiōng )奴(nú )列(liè )传(chuán )第(dì )五(wǔ )十(shí )。

直(zhí )曲(qǔ )塞(sāi ),广(guǎng )河(hé )南(nán ),破(pò )祁(qí )连(lián ),通(tōng )西(xī )国(guó ),靡(mí )北(běi )胡(hú )。作(zuò )卫(wèi )将(jiāng )军(jūn )骠(biāo )骑(qí )列(liè )传(chuán )第(dì )五(wǔ )十(shí )一(yī )。

大(dà )臣(chén )宗(zōng )室(shì )以(yǐ )侈(chǐ )靡(mí )相(xiàng )高(gāo ),唯(wéi )弘(hóng )用(yòng )节(jiē )衣(yī )食(shí )为(wéi )百(bǎi )吏(lì )先(xiān )。作(zuò )平(píng )津(jīn )侯(hóu )列(liè )传(chuán )第(dì )五(wǔ )十(shí )二(èr )。

汉(hàn )既(jì )平(píng )中(zhōng )国(guó ),而(ér )佗(tuó )能(néng )集(jí )杨(yáng )越(yuè )以(yǐ )保(bǎo )南(nán )籓(bān ),纳(nà )贡(gòng )职(zhí )。作(zuò )南(nán )越(yuè )列(liè )传(chuán )第(dì )五(wǔ )十(shí )三(sān )。

吴(wú )之(zhī )叛(pàn )逆(nì ),瓯(ōu )人(rén )斩(zhǎn )濞(bì ),葆(bǎo )守(shǒu )封(fēng )禺(yú )为(wéi )臣(chén )。作(zuò )东(dōng )越(yuè )列(liè )传(chuán )第(dì )五(wǔ )十(shí )四(sì )。

燕(yàn )丹(dān )散(sàn )乱(luàn )辽(liáo )间(jiān ),满(mǎn )收(shōu )其(qí )亡(wáng )民(mín ),厥(jué )聚(jù )海(hǎi )东(dōng ),以(yǐ )集(jí )真(zhēn )籓(bān ),葆(bǎo )塞(sāi )为(wéi )外(wài )臣(chén )。作(zuò )朝(cháo )鲜(xiān )列(liè )传(chuán )第(dì )五(wǔ )十(shí )五(wǔ )。

唐(táng )蒙(méng )使(shǐ )略(luè )通(tōng )夜(yè )郎(láng ),而(ér )邛(qióng )笮(zé )之(zhī )君(jūn )请(qǐng )为(wéi )内(nèi )臣(chén )受(shòu )吏(lì )。作(zuò )西(xī )南(nán )夷(yí )列(liè )传(chuán )第(dì )五(wǔ )十(shí )六(liù )。

子(zǐ )虚(xū )之(zhī )事(shì ),大(dà )人(rén )赋(fù )说(shuō ),靡(mí )丽(lì )多(duō )夸(kuā ),然(rán )其(qí )指(zhǐ )风(fēng )谏(jiàn ),归(guī )於(yú )无(wú )为(wéi )。作(zuò )司(sī )马(mǎ )相(xiàng )如(rú )列(liè )传(chuán )第(dì )五(wǔ )十(shí )七(qī )。

黥(qíng )布(bù )叛(pàn )逆(nì ),子(zǐ )长(zhǎng )国(guó )之(zhī ),以(yǐ )填(tián )江(jiāng )淮(huái )之(zhī )南(nán ),安(ān )剽(piāo )楚(chǔ )庶(shù )民(mín )。作(zuò )淮(huái )南(nán )衡(héng )山(shān )列(liè )传(chuán )第(dì )五(wǔ )十(shí )八(bā )。

奉(fèng )法(fǎ )循(xún )理(lǐ )之(zhī )吏(lì ),不(bú )伐(fá )功(gōng )矜(jīn )能(néng ),百(bǎi )姓(xìng )无(wú )称(chēng ),亦(yì )无(wú )过(guò )行(háng )。作(zuò )循(xún )吏(lì )列(liè )传(chuán )第(dì )五(wǔ )十(shí )九(jiǔ )。

正(zhèng )衣(yī )冠(guàn )立(lì )於(yú )朝(cháo )廷(tíng ),而(ér )群(qún )臣(chén )莫(mò )敢(gǎn )言(yán )浮(fú )说(shuō ),长(zhǎng )孺(rú )矜(jīn )焉(yān );好(hǎo )荐(jiàn )人(rén ),称(chēng )长(zhǎng )者(zhě ),壮(zhuàng )有(yǒu )溉(gài )。作(zuò )汲(jí )郑(zhèng )列(liè )传(chuán )第(dì )六(liù )十(shí )。

自(zì )孔(kǒng )子(zǐ )卒(zú ),京(jīng )师(shī )莫(mò )崇(chóng )庠(xiáng )序(xù ),唯(wéi )建(jiàn )元(yuán )元(yuán )狩(shòu )之(zhī )间(jiān ),文(wén )辞(cí )粲(càn )如(rú )也(yě )。作(zuò )儒(rú )林(lín )列(liè )传(chuán )第(dì )六(liù )十(shí )一(yī )。

民(mín )倍(bèi )本(běn )多(duō )巧(qiǎo ),奸(jiān )轨(guǐ )弄(nòng )法(fǎ ),善(shàn )人(rén )不(bú )能(néng )化(huà ),唯(wéi )一(yī )切(qiē )严(yán )削(xuē )为(wéi )能(néng )齐(qí )之(zhī )。作(zuò )酷(kù )吏(lì )列(liè )传(chuán )第(dì )六(liù )十(shí )二(èr )。

汉(hàn )既(jì )通(tōng )使(shǐ )大(dà )夏(xià ),而(ér )西(xī )极(jí )远(yuǎn )蛮(mán ),引(yǐn )领(lǐng )内(nèi )乡(xiāng ),欲(yù )观(guān )中(zhōng )国(guó )。作(zuò )大(dà )宛(wǎn )列(liè )传(chuán )第(dì )六(liù )十(shí )三(sān )。

救(jiù )人(rén )於(yú )戹(è ),振(zhèn )人(rén )不(bú )赡(shàn ),仁(rén )者(zhě )有(yǒu )乎(hū );不(bú )既(jì )信(xìn ),不(bú )倍(bèi )言(yán ),义(yì )者(zhě )有(yǒu )取(qǔ )焉(yān )。作(zuò )游(yóu )侠(xiá )列(liè )传(chuán )第(dì )六(liù )十(shí )四(sì )。

夫(fū )事(shì )人(rén )君(jūn )能(néng )说(shuō )主(zhǔ )耳(ěr )目(mù ),和(hé )主(zhǔ )颜(yán )色(sè ),而(ér )获(huò )亲(qīn )近(jìn ),非(fēi )独(dú )色(sè )爱(ài ),能(néng )亦(yì )各(gè )有(yǒu )所(suǒ )长(zhǎng )。作(zuò )佞(nìng )幸(xìng )列(liè )传(chuán )第(dì )六(liù )十(shí )五(wǔ )。

不(bú )流(liú )世(shì )俗(sú ),不(bú )争(zhēng )埶(zhí )利(lì ),上(shàng )下(xià )无(wú )所(suǒ )凝(níng )滞(zhì ),人(rén )莫(mò )之(zhī )害(hài ),以(yǐ )道(dào )之(zhī )用(yòng )。作(zuò )滑(huá )稽(jī )列(liè )传(chuán )第(dì )六(liù )十(shí )六(liù )。

齐(qí )、楚(chǔ )、秦(qín )、赵(zhào )为(wéi )日(rì )者(zhě ),各(gè )有(yǒu )俗(sú )所(suǒ )用(yòng )。欲(yù )循(xún )观(guān )其(qí )大(dà )旨(zhǐ ),作(zuò )日(rì )者(zhě )列(liè )传(chuán )第(dì )六(liù )十(shí )七(qī )。

三(sān )王(wáng )不(bú )同(tóng )龟(guī ),四(sì )夷(yí )各(gè )异(yì )卜(bo ),然(rán )各(gè )以(yǐ )决(jué )吉(jí )凶(xiōng )。略(luè )闚(kuī )其(qí )要(yào ),作(zuò )龟(guī )策(cè )列(liè )传(chuán )第(dì )六(liù )十(shí )八(bā )。

布(bù )衣(yī )匹(pǐ )夫(fū )之(zhī )人(rén ),不(bú )害(hài )於(yú )政(zhèng ),不(bú )妨(fáng )百(bǎi )姓(xìng ),取(qǔ )与(yǔ )以(yǐ )时(shí )而(ér )息(xī )财(cái )富(fù ),智(zhì )者(zhě )有(yǒu )采(cǎi )焉(yān )。作(zuò )货(huò )殖(zhí )列(liè )传(chuán )第(dì )六(liù )十(shí )九(jiǔ )。

维(wéi )我(wǒ )汉(hàn )继(jì )五(wǔ )帝(dì )末(mò )流(liú ),接(jiē )三(sān )代(dài )业(yè )。周(zhōu )道(dào )废(fèi ),秦(qín )拨(bō )去(qù )古(gǔ )文(wén ),焚(fén )灭(miè )诗(shī )书(shū ),故(gù )明(míng )堂(táng )石(shí )室(shì )金(jīn )匮(kuì )玉(yù )版(bǎn )图(tú )籍(jí )散(sàn )乱(luàn )。於(yú )是(shì )汉(hàn )兴(xìng ),萧(xiāo )何(hé )次(cì )律(lǜ )令(lìng ),韩(hán )信(xìn )申(shēn )军(jūn )法(fǎ ),张(zhāng )苍(cāng )为(wéi )章(zhāng )程(chéng ),叔(shū )孙(sūn )通(tōng )定(dìng )礼(lǐ )仪(yí ),则(zé )文(wén )学(xué )彬(bīn )彬(bīn )稍(shāo )进(jìn ),诗(shī )书(shū )往(wǎng )往(wǎng )间(jiān )出(chū )矣(yǐ )。自(zì )曹(cáo )参(cān )荐(jiàn )盖(gài )公(gōng )言(yán )黄(huáng )老(lǎo ),而(ér )贾(jiǎ )生(shēng )、晁(cháo )错(cuò )明(míng )申(shēn )、商(shāng ),公(gōng )孙(sūn )弘(hóng )以(yǐ )儒(rú )显(xiǎn ),百(bǎi )年(nián )之(zhī )间(jiān ),天(tiān )下(xià )遗(yí )文(wén )古(gǔ )事(shì )靡(mí )不(bú )毕(bì )集(jí )太(tài )史(shǐ )公(gōng )。太(tài )史(shǐ )公(gōng )仍(réng )父(fù )子(zǐ )相(xiàng )续(xù )纂(zuǎn )其(qí )职(zhí )。曰(yuē ):“於(yú )戏(xì )!余(yú )维(wéi )先(xiān )人(rén )尝(cháng )掌(zhǎng )斯(sī )事(shì ),显(xiǎn )於(yú )唐(táng )虞(yú ),至(zhì )于(yú )周(zhōu ),复(fù )典(diǎn )之(zhī ),故(gù )司(sī )马(mǎ )氏(shì )世(shì )主(zhǔ )天(tiān )官(guān )。至(zhì )於(yú )余(yú )乎(hū ),钦(qīn )念(niàn )哉(zāi )!钦(qīn )念(niàn )哉(zāi )!”罔(wǎng )罗(luó )天(tiān )下(xià )放(fàng )失(shī )旧(jiù )闻(wén ),王(wáng )迹(jì )所(suǒ )兴(xìng ),原(yuán )始(shǐ )察(chá )终(zhōng ),见(jiàn )盛(shèng )观(guān )衰(shuāi ),论(lùn )考(kǎo )之(zhī )行(háng )事(shì ),略(luè )推(tuī )三(sān )代(dài ),录(lù )秦(qín )汉(hàn ),上(shàng )记(jì )轩(xuān )辕(yuán ),下(xià )至(zhì )于(yú )兹(zī ),著(zhe )十(shí )二(èr )本(běn )纪(jì ),既(jì )科(kē )条(tiáo )之(zhī )矣(yǐ )。并(bìng )时(shí )异(yì )世(shì ),年(nián )差(chà )不(bú )明(míng ),作(zuò )十(shí )表(biǎo )。礼(lǐ )乐(lè )损(sǔn )益(yì ),律(lǜ )历(lì )改(gǎi )易(yì ),兵(bīng )权(quán )山(shān )川(chuān )鬼(guǐ )神(shén ),天(tiān )人(rén )之(zhī )际(jì ),承(chéng )敝(bì )通(tōng )变(biàn ),作(zuò )八(bā )书(shū )。二(èr )十(shí )八(bā )宿(xiǔ )环(huán )北(běi )辰(chén ),三(sān )十(shí )辐(fú )共(gòng )一(yī )毂(gū ),运(yùn )行(háng )无(wú )穷(qióng ),辅(fǔ )拂(fú )股(gǔ )肱(gōng )之(zhī )臣(chén )配(pèi )焉(yān ),忠(zhōng )信(xìn )行(háng )道(dào ),以(yǐ )奉(fèng )主(zhǔ )上(shàng ),作(zuò )三(sān )十(shí )世(shì )家(jiā )。扶(fú )义(yì )俶(chù )傥(tǎng ),不(bú )令(lìng )己(jǐ )失(shī )时(shí ),立(lì )功(gōng )名(míng )於(yú )天(tiān )下(xià ),作(zuò )七(qī )十(shí )列(liè )传(chuán )。凡(fán )百(bǎi )三(sān )十(shí )篇(piān ),五(wǔ )十(shí )二(èr )万(wàn )六(liù )千(qiān )五(wǔ )百(bǎi )字(zì ),为(wéi )太(tài )史(shǐ )公(gōng )书(shū )。序(xù )略(luè ),以(yǐ )拾(shí )遗(yí )补(bǔ ),成(chéng )一(yī )家(jiā )之(zhī )言(yán ),厥(jué )协(xié )六(liù )经(jīng )异(yì )传(chuán ),整(zhěng )齐(qí )百(bǎi )家(jiā )杂(zá )语(yǔ ),藏(cáng )之(zhī )名(míng )山(shān ),副(fù )在(zài )京(jīng )师(shī ),俟(sì )後(hòu )世(shì )圣(shèng )人(rén )君(jūn )子(zǐ )。第(dì )七(qī )十(shí )。

太(tài )史(shǐ )公(gōng )曰(yuē ):余(yú )述(shù )历(lì )黄(huáng )帝(dì )以(yǐ )来(lái )至(zhì )太(tài )初(chū )而(ér )讫(qì ),百(bǎi )三(sān )十(shí )篇(piān )。

太(tài )史(shǐ )良(liáng )才(cái ),寔(shí )纂(zuǎn )先(xiān )德(dé )。周(zhōu )游(yóu )历(lì )览(lǎn ),东(dōng )西(xī )南(nán )北(běi )。事(shì )覈(hé )词(cí )简(jiǎn ),是(shì )称(chēng )实(shí )录(lù )。报(bào )任(rèn )投(tóu )书(shū ),申(shēn )李(lǐ )下(xià )狱(yù )。惜(xī )哉(zāi )残(cán )缺(quē ),非(fēi )才(cái )妄(wàng )续(xù )!

阅读:26004

打赏捐助〔Donate〕>>>

《太史公自序 》简体版

©2015-2026 ok8.org 文学库