白话译文【登录】

《古文观止》 > 治安策 > 《白话译文》 > 拼音版

我(wǒ )私(sī )下(xià )考(kǎo )虑(lǜ )现(xiàn )在(zài )的(de )局(jú )势(shì ),应(yīng )该(gāi )为(wéi )之(zhī )痛(tòng )哭(kū )的(de )有(yǒu )一(yī )项(xiàng ),应(yīng )该(gāi )为(wéi )之(zhī )流(liú )泪(lèi )的(de )有(yǒu )两(liǎng )项(xiàng ),应(yīng )该(gāi )为(wéi )之(zhī )大(dà )声(shēng )叹(tàn )息(xī )的(de )有(yǒu )六(liù )项(xiàng ),至(zhì )于(yú )其(qí )他(tā )违(wéi )背(bèi )情(qíng )理(lǐ )而(ér )伤(shāng )害(hài )大(dà )道(dào )的(de )事(shì ),很(hěn )难(nán )在(zài )奏(zòu )疏(shū )中(zhōng )一(yī )一(yī )列(liè )举(jǔ )。向(xiàng )陛(bì )下(xià )进(jìn )言(yán )的(de )人(rén )都(dōu )说(shuō )现(xiàn )在(zài )天(tiān )下(xià )已(yǐ )经(jīng )安(ān )定(dìng )了(le ),已(yǐ )经(jīng )治(zhì )理(lǐ )得(dé )很(hěn )好(hǎo )了(le ),我(wǒ )却(què )认(rèn )为(wéi )还(hái )不(bú )是(shì )那(nà )么(me )回(huí )事(shì )。说(shuō )天(tiān )下(xià )已(yǐ )经(jīng )安(ān )定(dìng )已(yǐ )经(jīng )大(dà )治(zhì )的(de )人(rén ),不(bú )是(shì )愚(yú )昧(mèi )无(wú )知(zhī ),就(jiù )是(shì )阿(ā )谀(yú )奉(fèng )承(chéng ),都(dōu )不(bú )是(shì )真(zhēn )正(zhèng )了(le )解(jiě )什(shí )么(me )是(shì )治(zhì )乱(luàn )大(dà )体(tǐ )的(de )人(rén )。有(yǒu )人(rén )抱(bào )着(zhe )火(huǒ )种(zhǒng )放(fàng )在(zài )堆(duī )积(jī )的(de )木(mù )柴(chái )之(zhī )下(xià ),自(zì )己(jǐ )睡(shuì )在(zài )这(zhè )堆(duī )木(mù )柴(chái )之(zhī )上(shàng ),火(huǒ )还(hái )没(méi )有(yǒu )燃(rán )烧(shāo )起(qǐ )来(lái )的(de )时(shí )候(hòu ),他(tā )便(biàn )认(rèn )为(wéi )这(zhè )是(shì )安(ān )宁(níng )的(de )地(dì )方(fāng ),现(xiàn )在(zài )国(guó )家(jiā )的(de )局(jú )势(shì ),与(yǔ )此(cǐ )有(yǒu )什(shí )么(me )不(bú )同(tóng )!本(běn )末(mò )颠(diān )倒(dǎo ),首(shǒu )尾(wěi )冲(chōng )突(tū ),国(guó )制(zhì )混(hún )乱(luàn ),不(bú )合(hé )理(lǐ )的(de )现(xiàn )象(xiàng )严(yán )重(zhòng ),怎(zěn )么(me )能(néng )够(gòu )说(shuō )是(shì )大(dà )治(zhì )!陛(bì )下(xià )为(wéi )什(shí )么(me )不(bú )让(ràng )我(wǒ )对(duì )您(nín )详(xiáng )细(xì )地(dì )说(shuō )明(míng )这(zhè )一(yī )切(qiē ),因(yīn )而(ér )提(tí )出(chū )使(shǐ )国(guó )家(jiā )真(zhēn )正(zhèng )大(dà )治(zhì )大(dà )安(ān )的(de )方(fāng )策(cè ),以(yǐ )供(gòng )陛(bì )下(xià )仔(zǎi )细(xì )斟(zhēn )酌(zhuó )选(xuǎn )用(yòng )呢(ne )?

射(shè )箭(jiàn )打(dǎ )猎(liè )之(zhī )类(lèi )的(de )娱(yú )乐(lè )与(yǔ )国(guó )家(jiā )安(ān )危(wēi )的(de )关(guān )键(jiàn )相(xiàng )比(bǐ ),哪(nǎ )一(yī )样(yàng )更(gèng )急(jí )迫(pò )?假(jiǎ )若(ruò )所(suǒ )提(tí )的(de )治(zhì )世(shì )方(fāng )法(fǎ ),需(xū )要(yào )耗(hào )费(fèi )心(xīn )血(xuè ),摧(cuī )残(cán )身(shēn )体(tǐ ),影(yǐng )响(xiǎng )享(xiǎng )受(shòu )钟(zhōng )鼓(gǔ )所(suǒ )奏(zòu )音(yīn )乐(lè )的(de )乐(lè )趣(qù ),可(kě )以(yǐ )不(bú )加(jiā )采(cǎi )纳(nà );我(wǒ )的(de )治(zhì )国(guó )方(fāng )策(cè ),能(néng )保(bǎo )证(zhèng )使(shǐ )陛(bì )下(xià )所(suǒ )享(xiǎng )受(shòu )的(de )各(gè )种(zhǒng )乐(lè )趣(qù )不(bú )受(shòu )影(yǐng )响(xiǎng ),却(què )可(kě )以(yǐ )带(dài )来(lái )封(fēng )国(guó )诸(zhū )侯(hóu )各(gè )遵(zūn )法(fǎ )规(guī ),战(zhàn )争(zhēng )不(bú )起(qǐ ),平(píng )民(mín )拥(yōng )护(hù )首(shǒu )领(lǐng ),匈(xiōng )奴(nú )归(guī )顺(shùn ),纯(chún )朴(pǔ )之(zhī )风(fēng )响(xiǎng )彻(chè )边(biān )陲(chuí ),百(bǎi )姓(xìng )温(wēn )良(liáng )朴(pǔ )素(sù ),官(guān )司(sī )之(zhī )类(lèi )的(de )事(shì )情(qíng )停(tíng )止(zhǐ )不(bú )发(fā )。大(dà )的(de )气(qì )数(shù )已(yǐ )定(dìng ),那(nà )么(me ),全(quán )国(guó )便(biàn )会(huì )顺(shùn )应(yīng )而(ér )治(zhì )理(lǐ )得(dé )好(hǎo ),四(sì )海(hǎi )之(zhī )内(nèi ),一(yī )派(pài )升(shēng )平(píng )的(de )气(qì )象(xiàng ),万(wàn )物(wù )都(dōu )符(fú )合(hé )事(shì )理(lǐ ),陛(bì )下(xià )在(zài )生(shēng )时(shí )被(bèi )称(chēng )为(wéi )明(míng )帝(dì ),死(sǐ )后(hòu )成(chéng )为(wéi )明(míng )神(shén ),美(měi )名(míng )佳(jiā )誉(yù )永(yǒng )垂(chuí )青(qīng )史(shǐ )。《礼(lǐ )》书(shū )上(shàng )说(shuō )宗(zōng )庙(miào )有(yǒu )功(gōng )德(dé ),使(shǐ )您(nín )的(de )顾(gù )成(chéng )庙(miào )被(bèi )尊(zūn )称(chēng )为(wéi )大(dà )宗(zōng ),得(dé )以(yǐ )与(yǔ )太(tài )祖(zǔ )共(gòng )享(xiǎng )盛(shèng )名(míng ),与(yǔ )大(dà )汉(hàn )天(tiān )下(xià )共(gòng )存(cún )亡(wáng )。创(chuàng )建(jiàn )长(zhǎng )久(jiǔ )安(ān )定(dìng )的(de )形(xíng )势(shì ),造(zào )成(chéng )永(yǒng )久(jiǔ )太(tài )平(píng )的(de )业(yè )绩(jì ),以(yǐ )此(cǐ )来(lái )承(chéng )奉(fèng )祖(zǔ )庙(miào )和(hé )六(liù )亲(qīn ),这(zhè )是(shì )最(zuì )大(dà )的(de )孝(xiào )顺(shùn );以(yǐ )此(cǐ )来(lái )使(shǐ )老(lǎo )百(bǎi )姓(xìng )得(dé )到(dào )幸(xìng )福(fú ),使(shǐ )芸(yún )芸(yún )众(zhòng )生(shēng )得(dé )到(dào )养(yǎng )育(yù ),这(zhè )是(shì )最(zuì )大(dà )的(de )仁(rén );创(chuàng )设(shè )准(zhǔn )则(zé ),标(biāo )立(lì )纪(jì )纲(gāng ),使(shǐ )大(dà )小(xiǎo )事(shì )物(wù )各(gè )得(dé )其(qí )所(suǒ ),对(duì )后(hòu )代(dài )可(kě )以(yǐ )为(wéi )万(wàn )世(shì )子(zǐ )孙(sūn )树(shù )立(lì )楷(kǎi )模(mó ),即(jí )使(shǐ )是(shì )后(hòu )世(shì )出(chū )现(xiàn )了(le )愚(yú )鲁(lǔ )、幼(yòu )稚(zhì )、不(bú )肖(xiāo )的(de )继(jì )承(chéng )人(rén ),由(yóu )于(yú )他(tā )继(jì )承(chéng )了(le )您(nín )的(de )鸿(hóng )业(yè )和(hé )福(fú )荫(yīn ),还(hái )可(kě )以(yǐ )安(ān )享(xiǎng )太(tài )平(píng ),这(zhè )是(shì )最(zuì )明(míng )智(zhì )的(de )办(bàn )法(fǎ )。凭(píng )陛(bì )下(xià )的(de )精(jīng )明(míng )练(liàn )达(dá ),再(zài )有(yǒu )稍(shāo )微(wēi )懂(dǒng )得(dé )治(zhì )国(guó )之(zhī )道(dào )的(de )人(rén )辅(fǔ )佐(zuǒ ),要(yào )达(dá )到(dào )这(zhè )一(yī )境(jìng )界(jiè )并(bìng )不(bú )困(kùn )难(nán )。其(qí )内(nèi )容(róng )全(quán )都(dōu )可(kě )以(yǐ )原(yuán )本(běn )地(dì )向(xiàng )陛(bì )下(xià )陈(chén )述(shù ),希(xī )望(wàng )陛(bì )下(xià )不(bú )要(yào )忽(hū )视(shì )。我(wǒ )谨(jǐn )慎(shèn )地(dì )用(yòng )它(tā )来(lái )考(kǎo )察(chá )过(guò )天(tiān )地(dì )的(de )变(biàn )化(huà ),应(yīng )验(yàn )过(guò )往(wǎng )古(gǔ )的(de )情(qíng )况(kuàng ),核(hé )对(duì )过(guò )当(dāng )今(jīn )的(de )事(shì )情(qíng ),日(rì )夜(yè )思(sī )考(kǎo )而(ér )详(xiáng )细(xì )地(dì )知(zhī )道(dào )了(le )它(tā )的(de )内(nèi )容(róng ),即(jí )使(shǐ )是(shì )禹(yǔ )和(hé )舜(shùn )再(zài )生(shēng ),为(wéi )陛(bì )下(xià )考(kǎo )虑(lǜ ),也(yě )不(bú )能(néng )加(jiā )以(yǐ )改(gǎi )变(biàn )。

建(jiàn )立(lì )诸(zhū )侯(hóu )国(guó )过(guò )于(yú )强(qiáng )大(dà ),本(běn )来(lái )必(bì )然(rán )会(huì )造(zào )成(chéng )天(tiān )子(zǐ )与(yǔ )诸(zhū )侯(hóu )之(zhī )间(jiān )互(hù )相(xiàng )对(duì )立(lì )的(de )形(xíng )势(shì ),臣(chén )下(xià )屡(lǚ )遭(zāo )祸(huò )害(hài ),皇(huáng )上(shàng )也(yě )多(duō )次(cì )忧(yōu )伤(shāng ),这(zhè )实(shí )在(zài )不(bú )是(shì )使(shǐ )皇(huáng )上(shàng )放(fàng )心(xīn )、使(shǐ )臣(chén )下(xià )保(bǎo )全(quán )的(de )办(bàn )法(fǎ )。如(rú )今(jīn )有(yǒu )的(de )亲(qīn )兄(xiōng )弟(dì )图(tú )谋(móu )在(zài )东(dōng )方(fāng )称(chēng )帝(dì ),亲(qīn )侄(zhí )子(zǐ )也(yě )向(xiàng )西(xī )袭(xí )击(jī )朝(cháo )廷(tíng ),近(jìn )来(lái )吴(wú )王(wáng )的(de )谋(móu )反(fǎn )活(huó )动(dòng )又(yòu )被(bèi )人(rén )告(gào )发(fā )。天(tiān )子(zǐ )现(xiàn )在(zài )年(nián )富(fù )力(lì )强(qiáng ),品(pǐn )行(háng )道(dào )义(yì )上(shàng )没(méi )有(yǒu )过(guò )错(cuò ),对(duì )他(tā )们(men )施(shī )加(jiā )功(gōng )德(dé )恩(ēn )泽(zé ),而(ér )他(tā )们(men )尚(shàng )且(qiě )如(rú )此(cǐ ),何(hé )况(kuàng )最(zuì )大(dà )的(de )诸(zhū )侯(hóu ),权(quán )力(lì )比(bǐ )他(tā )们(men )还(hái )要(yào )大(dà )十(shí )倍(bèi )呢(ne )!

虽(suī )然(rán )如(rú )此(cǐ ),但(dàn )是(shì )天(tiān )下(xià )还(hái )比(bǐ )较(jiào )安(ān )定(dìng ),这(zhè )是(shì )什(shí )么(me )原(yuán )因(yīn )呢(ne )?因(yīn )为(wéi )大(dà )诸(zhū )侯(hóu )国(guó )的(de )国(guó )王(wáng )年(nián )纪(jì )还(hái )小(xiǎo )没(méi )有(yǒu )成(chéng )年(nián ),汉(hàn )朝(cháo )安(ān )置(zhì )在(zài )那(nà )里(lǐ )的(de )太(tài )傅(fù )、丞(chéng )相(xiàng )还(hái )掌(zhǎng )握(wò )着(zhe )政(zhèng )事(shì )。几(jǐ )年(nián )以(yǐ )后(hòu ),诸(zhū )侯(hóu )王(wáng )大(dà )都(dōu )加(jiā )冠(guàn )成(chéng )人(rén ),血(xuè )气(qì )方(fāng )刚(gāng ),而(ér )汉(hàn )朝(cháo )委(wěi )派(pài )的(de )太(tài )傅(fù )、丞(chéng )相(xiàng )都(dōu )要(yào )称(chēng )病(bìng )还(hái )乡(xiāng )了(le ),而(ér )诸(zhū )侯(hóu )王(wáng )会(huì )自(zì )下(xià )而(ér )上(shàng )地(dì )普(pǔ )遍(biàn )安(ān )插(chā )亲(qīn )信(xìn ),如(rú )果(guǒ )这(zhè )样(yàng )的(de )话(huà ),他(tā )们(men )的(de )行(háng )为(wéi )同(tóng )淮(huái )南(nán )王(wáng )、济(jì )北(běi )王(wáng )有(yǒu )什(shí )么(me )区(qū )别(bié )呢(ne )?到(dào )了(le )那(nà )时(shí ),而(ér )想(xiǎng )求(qiú )得(dé )天(tiān )下(xià )安(ān )定(dìng ),即(jí )使(shǐ )是(shì )唐(táng )尧(yáo )、虞(yú )舜(shùn )在(zài )世(shì )也(yě )办(bàn )不(bú )到(dào )了(le )。

黄(huáng )帝(dì )说(shuō ):“到(dào )了(le )中(zhōng )午(wǔ )一(yī )定(dìng )要(yào )抓(zhuā )紧(jǐn )曝(pù )晒(shài ),拿(ná )着(zhe )刀(dāo )子(zǐ )一(yī )定(dìng )要(yào )赶(gǎn )紧(jǐn )宰(zǎi )割(gē )。”现(xiàn )在(zài )要(yào )使(shǐ )治(zhì )安(ān )之(zhī )道(dào )顺(shùn )利(lì )而(ér )稳(wěn )妥(tuǒ )地(dì )推(tuī )行(háng ),是(shì )十(shí )分(fèn )容(róng )易(yì )的(de )。假(jiǎ )使(shǐ )不(bú )肯(kěn )及(jí )早(zǎo )行(háng )动(dòng ),到(dào )头(tóu )来(lái )就(jiù )要(yào )毁(huǐ )掉(diào )亲(qīn )骨(gǔ )肉(ròu ),而(ér )且(qiě )还(hái )要(yào )杀(shā )他(tā )们(men )的(de )头(tóu ),这(zhè )难(nán )道(dào )同(tóng )秦(qín )朝(cháo )末(mò )年(nián )的(de )局(jú )势(shì )还(hái )有(yǒu )什(shí )么(me )区(qū )别(bié )吗(ma )?凭(píng )着(zhe )天(tiān )子(zǐ )的(de )权(quán )位(wèi ),趁(chèn )着(zhe )当(dāng )今(jīn )的(de )有(yǒu )利(lì )时(shí )机(jī ),靠(kào )着(zhe )上(shàng )天(tiān )的(de )帮(bāng )助(zhù ),尚(shàng )且(qiě )对(duì )转(zhuǎn )危(wēi )为(wéi )安(ān )、改(gǎi )乱(luàn )为(wéi )治(zhì )的(de )措(cuò )施(shī )有(yǒu )所(suǒ )顾(gù )虑(lǜ ),假(jiǎ )设(shè )陛(bì )下(xià )处(chù )在(zài )齐(qí )桓(huán )公(gōng )的(de )境(jìng )地(dì ),大(dà )概(gài )不(bú )会(huì )去(qù )联(lián )合(hé )诸(zhū )侯(hóu )匡(kuāng )正(zhèng )天(tiān )下(xià )吧(ba )?我(wǒ )知(zhī )道(dào )陛(bì )下(xià )一(yī )定(dìng )不(bú )能(néng )那(nà )样(yàng )做(zuò )的(de )。假(jiǎ )如(rú )国(guó )家(jiā )的(de )局(jú )势(shì )还(hái )像(xiàng )从(cóng )前(qián )那(nà )样(yàng ),淮(huái )阴(yīn )侯(hóu )韩(hán )信(xìn )还(hái )统(tǒng )治(zhì )着(zhe )楚(chǔ ),黥(qíng )布(bù )统(tǒng )治(zhì )着(zhe )淮(huái )南(nán ),彭(péng )越(yuè )统(tǒng )治(zhì )着(zhe )梁(liáng ),韩(hán )王(wáng )信(xìn )统(tǒng )治(zhì )着(zhe )韩(hán ),张(zhāng )敖(áo )统(tǒng )治(zhì )着(zhe )赵(zhào ),贯(guàn )高(gāo )做(zuò )赵(zhào )国(guó )的(de )相(xiàng ),卢(lú )绾(wǎn )统(tǒng )治(zhì )着(zhe )燕(yàn ),陈(chén )还(hái )在(zài )代(dài )国(guó ),假(jiǎ )令(lìng )这(zhè )六(liù )七(qī )个(gè )王(wáng )公(gōng )都(dōu )还(hái )健(jiàn )在(zài ),在(zài )这(zhè )时(shí )陛(bì )下(xià )继(jì )位(wèi )做(zuò )天(tiān )子(zǐ ),自(zì )己(jǐ )能(néng )感(gǎn )到(dào )安(ān )全(quán )吗(ma )?我(wǒ )判(pàn )断(duàn )陛(bì )下(xià )是(shì )不(bú )会(huì )感(gǎn )到(dào )安(ān )全(quán )的(de )。在(zài )天(tiān )下(xià )混(hún )乱(luàn )的(de )年(nián )代(dài ),高(gāo )祖(zǔ )和(hé )这(zhè )些(xiē )王(wáng )公(gōng )们(men )共(gòng )同(tóng )起(qǐ )事(shì ),并(bìng )没(méi )有(yǒu )子(zǐ )侄(zhí )亲(qīn )属(shǔ )的(de )势(shì )力(lì )做(zuò )为(wéi )依(yī )靠(kào )。这(zhè )些(xiē )王(wáng )公(gōng )走(zǒu )运(yùn )的(de )就(jiù )成(chéng )了(le )亲(qīn )近(jìn )的(de )侍(shì )从(cóng ),差(chà )一(yī )点(diǎn )的(de )仅(jǐn )当(dāng )个(gè )管(guǎn )理(lǐ )宫(gōng )中(zhōng )事(shì )务(wù )的(de )官(guān )员(yuán ),他(tā )们(men )的(de )才(cái )能(néng )远(yuǎn )不(bú )及(jí )高(gāo )祖(zǔ )。高(gāo )祖(zǔ )凭(píng )着(zhe )他(tā )的(de )明(míng )智(zhì )威(wēi )武(wǔ ),即(jí )位(wèi )做(zuò )了(le )天(tiān )子(zǐ ),割(gē )出(chū )肥(féi )沃(wò )的(de )土(tǔ )地(dì ),使(shǐ )这(zhè )些(xiē )王(wáng )公(gōng )成(chéng )为(wéi )诸(zhū )侯(hóu )王(wáng ),多(duō )的(de )有(yǒu )一(yī )百(bǎi )多(duō )个(gè )城(chéng ),少(shǎo )的(de )也(yě )有(yǒu )三(sān )四(sì )十(shí )个(gè )县(xiàn ),恩(ēn )德(dé )是(shì )优(yōu )厚(hòu )的(de )了(le ),然(rán )而(ér )在(zài )以(yǐ )后(hòu )的(de )十(shí )年(nián )当(dāng )中(zhōng ),反(fǎn )叛(pàn )汉(hàn )朝(cháo )的(de )事(shì )发(fā )生(shēng )了(le )九(jiǔ )次(cì )。陛(bì )下(xià )跟(gēn )这(zhè )些(xiē )王(wáng )公(gōng ),并(bìng )没(méi )有(yǒu )亲(qīn )自(zì )较(jiào )量(liàng )过(guò )才(cái )能(néng )而(ér )使(shǐ )他(tā )们(men )甘(gān )心(xīn )为(wéi )臣(chén )的(de ),也(yě )不(bú )是(shì )亲(qīn )自(zì )封(fēng )他(tā )们(men )当(dāng )诸(zhū )侯(hóu )王(wáng )的(de )。即(jí )使(shǐ )高(gāo )祖(zǔ )也(yě )不(bú )能(néng )因(yīn )此(cǐ )而(ér )得(dé )到(dào )一(yī )年(nián )的(de )安(ān )宁(níng ),所(suǒ )以(yǐ )我(wǒ )知(zhī )道(dào )陛(bì )下(xià )更(gèng )不(bú )能(néng )得(dé )到(dào )安(ān )宁(níng )的(de )。不(bú )过(guò ),上(shàng )面(miàn )这(zhè )些(xiē )情(qíng )况(kuàng ),还(hái )有(yǒu )可(kě )以(yǐ )推(tuī )托(tuō )的(de )理(lǐ )由(yóu ),说(shuō )是(shì )“关(guān )系(xì )疏(shū )远(yuǎn )”。那(nà )就(jiù )请(qǐng )允(yǔn )许(xǔ )我(wǒ )试(shì )着(zhe )谈(tán )谈(tán )那(nà )些(xiē )亲(qīn )属(shǔ )诸(zhū )侯(hóu )王(wáng )吧(ba )。假(jiǎ )如(rú )让(ràng )齐(qí )悼(dào )惠(huì )王(wáng )统(tǒng )治(zhì )着(zhe )齐(qí ),楚(chǔ )元(yuán )王(wáng )统(tǒng )治(zhì )着(zhe )楚(chǔ ),赵(zhào )王(wáng )统(tǒng )治(zhì )着(zhe )赵(zhào ),幽(yōu )王(wáng )统(tǒng )治(zhì )着(zhe )淮(huái )阳(yáng ),恭(gōng )王(wáng )统(tǒng )治(zhì )着(zhe )梁(liáng ),灵(líng )王(wáng )统(tǒng )治(zhì )着(zhe )燕(yàn ),厉(lì )王(wáng )统(tǒng )治(zhì )着(zhe )淮(huái )南(nán ),假(jiǎ )如(rú )这(zhè )六(liù )七(qī )位(wèi )贵(guì )人(rén )都(dōu )还(hái )健(jiàn )在(zài ),在(zài )这(zhè )时(shí )陛(bì )下(xià )即(jí )皇(huáng )帝(dì )位(wèi ),能(néng )使(shǐ )天(tiān )下(xià )太(tài )平(píng )吗(ma )?我(wǒ )又(yòu )知(zhī )陛(bì )下(xià )是(shì )不(bú )能(néng )的(de )。像(xiàng )这(zhè )些(xiē )诸(zhū )侯(hóu )王(wáng ),虽(suī )然(rán )名(míng )义(yì )上(shàng )是(shì )臣(chén )子(zǐ ),实(shí )际(jì )上(shàng )他(tā )们(men )都(dōu )怀(huái )有(yǒu )老(lǎo )百(bǎi )姓(xìng )那(nà )种(zhǒng )兄(xiōng )弟(dì )关(guān )系(xì )的(de )想(xiǎng )法(fǎ ),大(dà )概(gài )没(méi )有(yǒu )不(bú )想(xiǎng )采(cǎi )用(yòng )天(tiān )子(zǐ )的(de )制(zhì )度(dù ),而(ér )把(bǎ )自(zì )己(jǐ )当(dāng )做(zuò )天(tiān )子(zǐ )的(de )。他(tā )们(men )擅(shàn )自(zì )把(bǎ )爵(jué )位(wèi )赏(shǎng )给(gěi )别(bié )人(rén ),赦(shè )免(miǎn )死(sǐ )罪(zuì ),甚(shèn )至(zhì )有(yǒu )人(rén )乘(chéng )坐(zuò )天(tiān )子(zǐ )的(de )黄(huáng )屋(wū )车(chē )。他(tā )们(men )不(bú )执(zhí )行(háng )汉(hàn )朝(cháo )的(de )法(fǎ )令(lìng )。即(jí )使(shǐ )执(zhí )行(háng )了(le ),像(xiàng )厉(lì )王(wáng )那(nà )样(yàng )的(de )不(bú )守(shǒu )法(fǎ )的(de )人(rén ),命(mìng )令(lìng )他(tā )都(dōu )不(bú )肯(kěn )听(tīng )从(cóng ),又(yòu )怎(zěn )么(me )能(néng )招(zhāo )他(tā )来(lái )呢(ne )!幸(xìng )而(ér )召(zhào )来(lái )了(le ),法(fǎ )律(lǜ )怎(zěn )么(me )能(néng )施(shī )加(jiā )到(dào )他(tā )身(shēn )上(shàng )呢(ne )!动(dòng )了(le )一(yī )个(gè )近(jìn )亲(qīn ),天(tiān )下(xià )诸(zhū )王(wáng )都(dōu )环(huán )视(shì )着(zhe )惊(jīng )动(dòng )起(qǐ )来(lái )。陛(bì )下(xià )的(de )臣(chén )子(zǐ )当(dāng )中(zhōng )即(jí )使(shǐ )有(yǒu )冯(féng )敬(jìng )那(nà )样(yàng )勇(yǒng )敢(gǎn )的(de )人(rén ),但(dàn )是(shì )他(tā )刚(gāng )开(kāi )口(kǒu )揭(jiē )发(fā )诸(zhū )侯(hóu )王(wáng )的(de )不(bú )法(fǎ )行(háng )为(wéi ),刺(cì )客(kè )的(de )匕(bǐ )首(shǒu )已(yǐ )经(jīng )刺(cì )进(jìn )他(tā )的(de )胸(xiōng )膛(táng )了(le )。陛(bì )下(xià )虽(suī )然(rán )贤(xián )明(míng ),谁(shuí )能(néng )和(hé )您(nín )一(yī )起(qǐ )来(lái )治(zhì )理(lǐ )这(zhè )些(xiē )人(rén )呢(ne )?所(suǒ )以(yǐ )说(shuō ),关(guān )系(xì )疏(shū )远(yuǎn )的(de )诸(zhū )侯(hóu )王(wáng )必(bì )定(dìng )危(wēi )险(xiǎn ),关(guān )系(xì )亲(qīn )近(jìn )的(de )诸(zhū )侯(hóu )王(wáng )也(yě )一(yī )定(dìng )作(zuò )乱(luàn ),这(zhè )是(shì )事(shì )实(shí )所(suǒ )证(zhèng )明(míng )了(le )的(de )。那(nà )些(xiē )自(zì )负(fù )强(qiáng )大(dà )而(ér )发(fā )动(dòng )叛(pàn )乱(luàn )的(de )异(yì )姓(xìng )诸(zhū )侯(hóu )王(wáng ),汉(hàn )朝(cháo )已(yǐ )经(jīng )侥(yáo )幸(xìng )地(dì )战(zhàn )胜(shèng )他(tā )们(men )了(le ),可(kě )是(shì )却(què )没(méi )有(yǒu )改(gǎi )变(biàn )酿(niàng )成(chéng )叛(pàn )乱(luàn )的(de )制(zhì )度(dù )。同(tóng )姓(xìng )诸(zhū )侯(hóu )王(wáng )也(yě )袭(xí )用(yòng )了(le )这(zhè )种(zhǒng )做(zuò )法(fǎ ),发(fā )动(dòng )叛(pàn )乱(luàn ),如(rú )今(jīn )已(yǐ )有(yǒu )征(zhēng )兆(zhào )了(le ),形(xíng )势(shì )又(yòu )完(wán )全(quán )回(huí )复(fù )到(dào )以(yǐ )前(qián )那(nà )种(zhǒng )状(zhuàng )态(tài )!灾(zāi )祸(huò )的(de )变(biàn )化(huà ),还(hái )不(bú )知(zhī )道(dào )要(yào )转(zhuǎn )移(yí )到(dào )何(hé )处(chù ),英(yīng )明(míng )的(de )皇(huáng )帝(dì )处(chù )在(zài )这(zhè )种(zhǒng )情(qíng )况(kuàng )下(xià ),尚(shàng )且(qiě )不(bú )能(néng )使(shǐ )国(guó )家(jiā )安(ān )宁(níng ),后(hòu )代(dài )又(yòu )将(jiāng )怎(zěn )么(me )办(bàn )呢(ne )!

屠(tú )牛(niú )坦(tǎn )一(yī )早(zǎo )晨(chén )宰(zǎi )割(gē )了(le )十(shí )二(èr )头(tóu )牛(niú ),而(ér )屠(tú )刀(dāo )的(de )锋(fēng )刃(rèn )并(bìng )不(bú )变(biàn )钝(dùn ),这(zhè )是(shì )因(yīn )为(wéi )他(tā )所(suǒ )刮(guā )剔(tī )割(gē )剥(bāo )的(de ),都(dōu )是(shì )顺(shùn )着(zhe )肉(ròu )的(de )肌(jī )理(lǐ )下(xià )刀(dāo )。等(děng )碰(pèng )到(dào )胯(kuà )骨(gǔ )、大(dà )腿(tuǐ )骨(gǔ )的(de )地(dì )方(fāng ),那(nà )就(jiù )不(bú )是(shì )用(yòng )砍(kǎn )刀(dāo )就(jiù )是(shì )用(yòng )斧(fǔ )头(tóu )去(qù )砍(kǎn )了(le )。仁(rén )义(yì )恩(ēn )厚(hòu )好(hǎo )比(bǐ )是(shì )君(jūn )王(wáng )的(de )刀(dāo )刃(rèn ),权(quán )势(shì )、法(fǎ )制(zhì )好(hǎo )比(bǐ )是(shì )君(jūn )王(wáng )的(de )砍(kǎn )刀(dāo )、斧(fǔ )头(tóu )。如(rú )今(jīn )的(de )诸(zhū )侯(hóu )王(wáng )好(hǎo )比(bǐ )是(shì )胯(kuà )骨(gǔ )、大(dà )腿(tuǐ )骨(gǔ ),如(rú )果(guǒ )放(fàng )弃(qì )砍(kǎn )刀(dāo )、斧(fǔ )头(tóu )不(bú )用(yòng ),而(ér )要(yào )用(yòng )刀(dāo )刃(rèn )去(qù )碰(pèng ),我(wǒ )认(rèn )为(wéi )刀(dāo )子(zǐ )不(bú )是(shì )出(chū )缺(quē )口(kǒu )就(jiù )是(shì )被(bèi )折(shé )断(duàn )。为(wéi )什(shí )么(me )仁(rén )义(yì )恩(ēn )厚(hòu )不(bú )能(néng )用(yòng )在(zài )淮(huái )南(nán )王(wáng )、济(jì )北(běi )王(wáng )的(de )身(shēn )上(shàng )呢(ne )?因(yīn )为(wéi )形(xíng )势(shì )不(bú )容(róng )许(xǔ )啊(ā )!

我(wǒ )私(sī )下(xià )里(lǐ )考(kǎo )察(chá )从(cóng )前(qián )的(de )事(shì )件(jiàn ),大(dà )体(tǐ )上(shàng )是(shì )势(shì )力(lì )强(qiáng )大(dà )的(de )先(xiān )反(fǎn ):淮(huái )阴(yīn )侯(hóu )韩(hán )信(xìn )统(tǒng )治(zhì )着(zhe )楚(chǔ ),势(shì )力(lì )最(zuì )强(qiáng ),就(jiù )最(zuì )先(xiān )反(fǎn )叛(pàn );韩(hán )王(wáng )信(xìn )依(yī )靠(kào )了(le )匈(xiōng )奴(nú )的(de )力(lì )量(liàng ),就(jiù )又(yòu )反(fǎn )叛(pàn )了(le );贯(guàn )高(gāo )借(jiè )助(zhù )了(le )赵(zhào )国(guó )的(de )条(tiáo )件(jiàn ),就(jiù )又(yòu )反(fǎn )叛(pàn )了(le );陈(chén )部(bù )队(duì )精(jīng )锐(ruì ),也(yě )反(fǎn )叛(pàn )了(le );彭(péng )越(yuè )凭(píng )借(jiè )梁(liáng )国(guó ),也(yě )反(fǎn )叛(pàn )了(le );黥(qíng )布(bù )凭(píng )借(jiè )淮(huái )南(nán ),也(yě )反(fǎn )叛(pàn )了(le );卢(lú )绾(wǎn )势(shì )力(lì )最(zuì )弱(ruò ),最(zuì )后(hòu )反(fǎn )叛(pàn )。长(zhǎng )沙(shā )王(wáng )吴(wú )芮(ruì )才(cái )有(yǒu )二(èr )万(wàn )五(wǔ )千(qiān )封(fēng )户(hù ),功(gōng )劳(láo )很(hěn )少(shǎo ),却(què )保(bǎo )全(quán )了(le )下(xià )来(lái ),权(quán )势(shì )最(zuì )小(xiǎo )而(ér )对(duì )汉(hàn )朝(cháo )最(zuì )忠(zhōng )顺(shùn );这(zhè )不(bú )只(zhī )是(shì )由(yóu )于(yú )性(xìng )情(qíng )和(hé )别(bié )人(rén )不(bú )同(tóng ),也(yě )是(shì )由(yóu )于(yú )形(xíng )势(shì )使(shǐ )他(tā )这(zhè )样(yàng )。倘(tǎng )若(ruò )从(cóng )前(qián )让(ràng )樊(fán )哙(kuài )、郦(lì )商(shāng )、周(zhōu )勃(bó )、灌(guàn )婴(yīng )占(zhàn )据(jù )几(jǐ )十(shí )个(gè )城(chéng )为(wéi )王(wáng ),那(nà )现(xiàn )在(zài )他(tā )们(men )由(yóu )于(yú )作(zuò )恶(è )而(ér )亡(wáng )国(guó ),也(yě )是(shì )可(kě )能(néng )的(de )。假(jiǎ )使(shǐ )让(ràng )韩(hán )信(xìn )、彭(péng )越(yuè )之(zhī )流(liú ),只(zhī )居(jū )于(yú )彻(chè )侯(hóu )的(de )地(dì )位(wèi ),即(jí )便(biàn )今(jīn )天(tiān )也(yě )还(hái )能(néng )保(bǎo )全(quán ),也(yě )是(shì )可(kě )能(néng )的(de )。既(jì )然(rán )如(rú )此(cǐ ),那(nà )么(me )天(tiān )下(xià )大(dà )计(jì )就(jiù )可(kě )以(yǐ )知(zhī )道(dào )了(le )。要(yào )想(xiǎng )使(shǐ )天(tiān )下(xià )诸(zhū )侯(hóu )王(wáng )都(dōu )忠(zhōng )心(xīn )归(guī )附(fù )汉(hàn )朝(cháo ),那(nà )最(zuì )好(hǎo )让(ràng )他(tā )们(men )都(dōu )像(xiàng )长(zhǎng )沙(shā )王(wáng )一(yī )样(yàng );要(yào )想(xiǎng )让(ràng )臣(chén )下(xià )不(bú )至(zhì )于(yú )像(xiàng )韩(hán )信(xìn )那(nà )样(yàng )被(bèi )杀(shā )掉(diào ),那(nà )最(zuì )好(hǎo )让(ràng )他(tā )们(men )像(xiàng )樊(fán )哙(kuài )、郦(lì )商(shāng )那(nà )徉(yáng );要(yào )想(xiǎng )使(shǐ )天(tiān )下(xià )安(ān )定(dìng ),最(zuì )好(hǎo )多(duō )多(duō )建(jiàn )立(lì )诸(zhū )侯(hóu )国(guó )而(ér )使(shǐ )他(tā )们(men )的(de )势(shì )力(lì )减(jiǎn )小(xiǎo )。力(lì )量(liàng )弱(ruò )小(xiǎo )就(jiù )容(róng )易(yì )用(yòng )道(dào )义(yì )来(lái )指(zhǐ )使(shǐ )他(tā )们(men ),国(guó )土(tǔ )小(xiǎo )就(jiù )不(bú )会(huì )有(yǒu )反(fǎn )叛(pàn )的(de )邪(xié )念(niàn )。这(zhè )样(yàng )就(jiù )使(shǐ )全(quán )国(guó )的(de )形(xíng )势(shì ),如(rú )同(tóng )身(shēn )体(tǐ )使(shǐ )唤(huàn )手(shǒu )臂(bì ),手(shǒu )臂(bì )使(shǐ )唤(huàn )手(shǒu )指(zhǐ )似(sì )的(de ),没(méi )有(yǒu )不(bú )听(tīng )从(cóng )指(zhǐ )挥(huī )的(de )。诸(zhū )侯(hóu )王(wáng )不(bú )敢(gǎn )有(yǒu )反(fǎn )叛(pàn )的(de )想(xiǎng )法(fǎ ),如(rú )同(tóng )辐(fú )条(tiáo )聚(jù )向(xiàng )车(chē )轮(lún )一(yī )样(yàng ),都(dōu )归(guī )顺(shùn )天(tiān )子(zǐ ),即(jí )使(shǐ )是(shì )老(lǎo )百(bǎi )姓(xìng ),也(yě )会(huì )知(zhī )道(dào )他(tā )们(men )都(dōu )很(hěn )安(ān )稳(wěn )。这(zhè )样(yàng ),天(tiān )下(xià )就(jiù )都(dōu )知(zhī )道(dào )陛(bì )下(xià )的(de )英(yīng )明(míng )。分(fèn )割(gē )土(tǔ )地(dì ),定(dìng )出(chū )制(zhì )度(dù ):把(bǎ )齐(qí )、赵(zhào )、楚(chǔ )三(sān )个(gè )王(wáng )国(guó )分(fèn )成(chéng )若(ruò )干(gàn )侯(hóu )国(guó ),让(ràng )齐(qí )王(wáng )、赵(zhào )王(wáng )、楚(chǔ )王(wáng )的(de )子(zǐ )孙(sūn ),全(quán )都(dōu )依(yī )次(cì )受(shòu )封(fēng )先(xiān )人(rén )的(de )那(nà )份(fèn )封(fēng )地(dì ),一(yī )直(zhí )到(dào )分(fèn )尽(jìn )为(wéi )止(zhǐ )。对(duì )燕(yàn )、梁(liáng )等(děng )其(qí )他(tā )王(wáng )国(guó )也(yě )是(shì )这(zhè )样(yàng )。有(yǒu )些(xiē )封(fēng )地(dì )大(dà )而(ér )子(zǐ )孙(sūn )少(shǎo )的(de ),也(yě )都(dōu )分(fèn )成(chéng )若(ruò )干(gàn )侯(hóu )国(guó ),暂(zàn )时(shí )空(kōng )着(zhe )搁(gē )置(zhì )起(qǐ )来(lái ),等(děng )着(zhe )他(tā )们(men )的(de )子(zǐ )孙(sūn )出(chū )生(shēng )以(yǐ )后(hòu ),再(zài )封(fēng )他(tā )当(dāng )候(hòu )。诸(zhū )侯(hóu )王(wáng )的(de )封(fēng )地(dì ),有(yǒu )不(bú )少(shǎo )已(yǐ )被(bèi )削(xuē )除(chú )收(shōu )归(guī )汉(hàn )朝(cháo )所(suǒ )有(yǒu )的(de ),那(nà )就(jiù )替(tì )他(tā )们(men )调(diào )整(zhěng )侯(hóu )国(guó )所(suǒ )在(zài )的(de )地(dì )区(qū ),等(děng )到(dào )要(yào )封(fēng )他(tā )的(de )子(zǐ )孙(sūn )到(dào )别(bié )的(de )地(dì )方(fāng )去(qù )的(de )时(shí )候(hòu ),按(àn )候(hòu )国(guó )的(de )应(yīng )有(yǒu )户(hù )数(shù ),给(gěi )以(yǐ )补(bǔ )偿(cháng )。一(yī )寸(cùn )土(tǔ )、一(yī )口(kǒu )人(rén ),皇(huáng )帝(dì )也(yě )不(bú )沾(zhān )他(tā )们(men )的(de ),确(què )实(shí )只(zhī )是(shì )为(wéi )了(le )安(ān )定(dìng )太(tài )平(píng )罢(bà )了(le )。这(zhè )样(yàng ),天(tiān )下(xià )就(jiù )都(dōu )知(zhī )道(dào )陛(bì )下(xià )的(de )廉(lián )洁(jié )。分(fèn )封(fēng )土(tǔ )地(dì )的(de )制(zhì )度(dù )一(yī )旦(dàn )确(què )定(dìng ),宗(zōng )室(shì )子(zǐ )孙(sūn )没(méi )有(yǒu )不(bú )考(kǎo )虑(lǜ )保(bǎo )住(zhù )自(zì )己(jǐ )的(de )统(tǒng )治(zhì )的(de )。臣(chén )子(zǐ )没(méi )有(yǒu )背(bèi )叛(pàn )的(de )念(niàn )头(tóu ),皇(huáng )帝(dì )没(méi )有(yǒu )讨(tǎo )伐(fá )的(de )想(xiǎng )法(fǎ )。所(suǒ )以(yǐ )天(tiān )下(xià )就(jiù )都(dōu )知(zhī )道(dào )陛(bì )下(xià )的(de )仁(rén )德(dé )。法(fǎ )令(lìng )制(zhì )定(dìng )了(le ),没(méi )有(yǒu )人(rén )触(chù )犯(fàn );政(zhèng )令(lìng )推(tuī )行(háng )了(le ),没(méi )有(yǒu )人(rén )抵(dǐ )触(chù )。贯(guàn )高(gāo )、利(lì )几(jǐ )一(yī )类(lèi )的(de )阴(yīn )谋(móu )不(bú )会(huì )出(chū )现(xiàn ),柴(chái )奇(qí )、开(kāi )章(zhāng )那(nà )样(yàng )的(de )诡(guǐ )计(jì )不(bú )会(huì )萌(méng )生(shēng )。老(lǎo )百(bǎi )姓(xìng )都(dōu )向(xiàng )往(wǎng )良(liáng )善(shàn ),大(dà )臣(chén )都(dōu )向(xiàng )皇(huáng )上(shàng )表(biǎo )示(shì )恭(gōng )顺(shùn )。所(suǒ )以(yǐ )天(tiān )下(xià )就(jiù )都(dōu )知(zhī )道(dào )陛(bì )下(xià )的(de )道(dào )义(yì )。这(zhè )样(yàng ),即(jí )使(shǐ )让(ràng )幼(yòu )儿(ér )当(dāng )皇(huáng )帝(dì ),天(tiān )下(xià )也(yě )很(hěn )安(ān )定(dìng );即(jí )使(shǐ )立(lì )一(yī )个(gè )遗(yí )腹(fù )子(zǐ )作(zuò )天(tiān )子(zǐ ),让(ràng )臣(chén )子(zǐ )朝(cháo )拜(bài )老(lǎo )皇(huáng )帝(dì )遗(yí )留(liú )下(xià )来(lái )的(de )皇(huáng )袍(páo ),天(tiān )下(xià )也(yě )不(bú )致(zhì )于(yú )混(hún )乱(luàn )。这(zhè )样(yàng ),就(jiù )可(kě )以(yǐ )使(shǐ )天(tiān )下(xià )安(ān )定(dìng )无(wú )事(shì ),后(hòu )代(dài )也(yě )称(chēng )颂(sòng )陛(bì )下(xià )的(de )圣(shèng )明(míng )。只(zhī )要(yào )采(cǎi )取(qǔ )这(zhè )样(yàng )的(de )措(cuò )施(shī ),上(shàng )述(shù )五(wǔ )个(gè )方(fāng )面(miàn )的(de )业(yè )绩(jì )也(yě )就(jiù )随(suí )之(zhī )而(ér )来(lái )了(le ),而(ér )陛(bì )下(xià )又(yòu )怕(pà )什(shí )么(me )而(ér )久(jiǔ )久(jiǔ )不(bú )这(zhè )样(yàng )办(bàn )呢(ne )?

当(dāng )今(jīn ),天(tiān )下(xià )的(de )形(xíng )势(shì )像(xiàng )得(dé )了(le )严(yán )重(zhòng )的(de )浮(fú )肿(zhǒng )病(bìng ):小(xiǎo )腿(tuǐ )粗(cū )得(dé )差(chà )不(bú )多(duō )像(xiàng )腰(yāo )围(wéi ),脚(jiǎo )指(zhǐ )粗(cū )得(dé )差(chà )不(bú )多(duō )像(xiàng )大(dà )腿(tuǐ )。平(píng )时(shí )都(dōu )不(bú )能(néng )伸(shēn )屈(qū )自(zì )如(rú ),一(yī )两(liǎng )个(gè )指(zhǐ )头(tóu )抽(chōu )搐(chù ),浑(hún )身(shēn )就(jiù )觉(jiào )得(dé )无(wú )所(suǒ )依(yī )赖(lài )。丧(sàng )失(shī )了(le )今(jīn )天(tiān )的(de )机(jī )会(huì )而(ér )不(bú )医(yī )治(zhì ),一(yī )定(dìng )要(yào )成(chéng )为(wéi )难(nán )治(zhì )的(de )顽(wán )症(zhèng )。以(yǐ )后(hòu )即(jí )使(shǐ )有(yǒu )扁(biǎn )鹊(què )那(nà )样(yàng )神(shén )医(yī ),也(yě )都(dōu )无(wú )能(néng )为(wéi )力(lì )。这(zhè )个(gè )病(bìng )还(hái )不(bú )只(zhī )是(shì )浮(fú )肿(zhǒng ),还(hái )苦(kǔ )于(yú )脚(jiǎo )掌(zhǎng )扭(niǔ )折(shé )不(bú )能(néng )走(zǒu )动(dòng )。楚(chǔ )元(yuán )王(wáng )的(de )儿(ér )子(zǐ ),是(shì )陛(bì )下(xià )的(de )叔(shū )伯(bó )兄(xiōng )弟(dì ),当(dāng )今(jīn )的(de )楚(chǔ )王(wáng ),是(shì )叔(shū )伯(bó )兄(xiōng )弟(dì )的(de )儿(ér )子(zǐ ),齐(qí )悼(dào )惠(huì )王(wáng )的(de )儿(ér )子(zǐ ),是(shì )陛(bì )下(xià )亲(qīn )哥(gē )哥(gē )的(de )儿(ér )子(zǐ ),当(dāng )今(jīn )的(de )齐(qí )王(wáng )是(shì )陛(bì )下(xià )哥(gē )哥(gē )的(de )孙(sūn )子(zǐ )。陛(bì )下(xià )自(zì )己(jǐ )的(de )子(zǐ )孙(sūn ),有(yǒu )的(de )还(hái )没(méi )有(yǒu )分(fèn )封(fēng )土(tǔ )地(dì ),以(yǐ )便(biàn )安(ān )定(dìng )天(tiān )下(xià ),旁(páng )支(zhī )的(de )子(zǐ )孙(sūn ),倒(dǎo )有(yǒu )人(rén )掌(zhǎng )握(wò )大(dà )权(quán )来(lái )威(wēi )胁(xié )皇(huáng )帝(dì )。所(suǒ )以(yǐ ),我(wǒ )说(shuō ):不(bú )仅(jǐn )是(shì )害(hài )了(le )浮(fú )肿(zhǒng )病(bìng ),还(hái )苦(kǔ )于(yú )脚(jiǎo )掌(zhǎng )扭(niǔ )折(shé )了(le )不(bú )能(néng )走(zǒu )动(dòng )。令(lìng )人(rén )痛(tòng )哭(kū )的(de )就(jiù )是(shì )这(zhè )样(yàng )一(yī )种(zhǒng )病(bìng )啊(ā )!

天(tiān )下(xià )的(de )形(xíng )势(shì ),正(zhèng )像(xiàng )一(yī )个(gè )倒(dǎo )吊(diào )着(zhe )的(de )人(rén )一(yī )样(yàng )。天(tiān )子(zǐ ),本(běn )来(lái )是(shì )天(tiān )下(xià )的(de )头(tóu )颅(lú )。为(wéi )什(shí )么(me )这(zhè )样(yàng )说(shuō )呢(ne )?因(yīn )为(wéi )天(tiān )子(zǐ )的(de )地(dì )位(wèi )至(zhì )高(gāo )无(wú )上(shàng )。蛮(mán )夷(yí ),本(běn )是(shì )天(tiān )下(xià )的(de )双(shuāng )脚(jiǎo )。为(wéi )什(shí )么(me )这(zhè )样(yàng )说(shuō )呢(ne )?因(yīn )为(wéi )他(tā )们(men )是(shì )卑(bēi )贱(jiàn )的(de )属(shǔ )臣(chén )。现(xiàn )在(zài )匈(xiōng )奴(nú )态(tài )度(dù )傲(ào )慢(màn ),侮(wǔ )辱(rǔ )朝(cháo )廷(tíng ),侵(qīn )占(zhàn )土(tǔ )地(dì ),掠(luě )夺(duó )财(cái )物(wù ),对(duì )汉(hàn )朝(cháo )非(fēi )常(cháng )不(bú )敬(jìng ),给(gěi )天(tiān )下(xià )制(zhì )造(zào )的(de )祸(huò )患(huàn ),已(yǐ )经(jīng )无(wú )以(yǐ )复(fù )加(jiā )。但(dàn )是(shì )汉(hàn )朝(cháo )廷(tíng )却(què )要(yào )每(měi )年(nián )向(xiàng )匈(xiōng )奴(nú )奉(fèng )送(sòng )黄(huáng )金(jīn )、丝(sī )棉(mián )和(hé )绚(xuàn )丽(lì )的(de )丝(sī )织(zhī )品(pǐn )。蛮(mán )夷(yí )向(xiàng )汉(hàn )朝(cháo )发(fā )号(hào )施(shī )令(lìng ),这(zhè )是(shì )行(háng )使(shǐ )人(rén )主(zhǔ )的(de )权(quán )力(lì );天(tiān )子(zǐ )向(xiàng )蛮(mán )夷(yí )恭(gōng )敬(jìng )地(dì )纳(nà )贡(gòng ),这(zhè )是(shì )在(zài )行(háng )属(shǔ )臣(chén )的(de )礼(lǐ )节(jiē )。脚(jiǎo )反(fǎn )而(ér )朝(cháo )上(shàng ),头(tóu )反(fǎn )而(ér )朝(cháo )下(xià ),这(zhè )样(yàng )头(tóu )脚(jiǎo )倒(dǎo )置(zhì ),谁(shuí )也(yě )不(bú )能(néng )解(jiě )救(jiù ),这(zhè )还(hái )能(néng )说(shuō )国(guó )家(jiā )有(yǒu )贤(xián )明(míng )的(de )人(rén )吗(ma )?还(hái )不(bú )仅(jǐn )仅(jǐn )是(shì )头(tóu )脚(jiǎo )倒(dǎo )置(zhì ),还(hái )有(yǒu )足(zú )病(bìng ),而(ér )且(qiě )又(yòu )有(yǒu )风(fēng )病(bìng )。足(zú )痛(tòng ),痛(tòng )的(de )是(shì )一(yī )边(biān ),风(fēng )病(bìng ),痛(tòng )的(de )是(shì )一(yī )方(fāng )。如(rú )今(jīn )西(xī )部(bù )和(hé )北(běi )部(bù )的(de )边(biān )郡(jùn ),虽(suī )然(rán )封(fēng )有(yǒu )高(gāo )爵(jué )守(shǒu )边(biān ),仍(réng )然(rán )免(miǎn )除(chú )不(bú )了(le )敌(dí )人(rén )入(rù )侵(qīn )的(de )忧(yōu )患(huàn ),从(cóng )老(lǎo )至(zhì )幼(yòu )都(dōu )因(yīn )为(wéi )战(zhàn )备(bèi )而(ér )不(bú )得(dé )安(ān )宁(níng ),侦(zhēn )察(chá )人(rén )员(yuán )要(yào )观(guān )察(chá )烽(fēng )火(huǒ )而(ér )不(bú )能(néng )睡(shuì )觉(jiào ),将(jiāng )士(shì )则(zé )披(pī )着(zhe )铠(kǎi )甲(jiǎ )而(ér )睡(shuì ),所(suǒ )以(yǐ )我(wǒ )说(shuō )痛(tòng )的(de )是(shì )一(yī )方(fāng )。医(yī )生(shēng )能(néng )够(gòu )治(zhì )愈(yù )这(zhè )种(zhǒng )病(bìng ),但(dàn )是(shì )陛(bì )下(xià )却(què )不(bú )让(ràng )他(tā )治(zhì ),这(zhè )是(shì )应(yīng )该(gāi )为(wéi )之(zhī )流(liú )泪(lèi )悲(bēi )伤(shāng )的(de )事(shì )。

陛(bì )下(xià )怎(zěn )么(me )忍(rěn )心(xīn )以(yǐ )帝(dì )皇(huáng )的(de )尊(zūn )号(hào )去(qù )作(zuò )匈(xiōng )奴(nú )的(de )诸(zhū )侯(hóu ),位(wèi )势(shì )既(jì )已(yǐ )卑(bēi )下(xià )屈(qū )辱(rǔ ),但(dàn )祸(huò )患(huàn )却(què )不(bú )因(yīn )此(cǐ )停(tíng )息(xī ),长(zhǎng )此(cǐ )下(xià )去(qù )怎(zěn )么(me )会(huì )有(yǒu )穷(qióng )尽(jìn )!进(jìn )谏(jiàn )的(de )人(rén )大(dà )都(dōu )认(rèn )为(wéi )这(zhè )样(yàng )做(zuò )是(shì )对(duì )的(de ),他(tā )们(men )本(běn )来(lái )就(jiù )不(bú )能(néng )解(jiě )决(jué ),太(tài )缺(quē )乏(fá )治(zhì )安(ān )的(de )办(bàn )法(fǎ )了(le )。我(wǒ )私(sī )下(xià )估(gū )计(jì )匈(xiōng )奴(nú )的(de )人(rén )数(shù )不(bú )过(guò )汉(hàn )朝(cháo )一(yī )个(gè )大(dà )县(xiàn )的(de )人(rén )数(shù ),拥(yōng )有(yǒu )广(guǎng )大(dà )天(tiān )下(xià )的(de )汉(hàn )朝(cháo )被(bèi )只(zhī )有(yǒu )一(yī )县(xiàn )人(rén )口(kǒu )的(de )匈(xiōng )奴(nú )所(suǒ )困(kùn )扰(rǎo ),我(wǒ )深(shēn )为(wéi )当(dāng )政(zhèng )者(zhě )感(gǎn )到(dào )羞(xiū )辱(rǔ )。陛(bì )下(xià )怎(zěn )么(me )不(bú )让(ràng )我(wǒ )作(zuò )属(shǔ )国(guó )官(guān )去(qù )掌(zhǎng )管(guǎn )匈(xiōng )奴(nú )事(shì )务(wù )?低(dī )照(zhào )我(wǒ )的(de )计(jì )谋(móu ),一(yī )定(dìng )勒(lè )住(zhù )单(dān )于(yú )的(de )脖(bó )子(zǐ )而(ér )杀(shā )了(le )他(tā ),降(jiàng )伏(fú )叛(pàn )徒(tú )中(zhōng )行(háng )说(shuō )而(ér )用(yòng )鞭(biān )子(zǐ )抽(chōu )他(tā )的(de )背(bèi ),率(lǜ )领(lǐng )匈(xiōng )奴(nú )的(de )官(guān )民(mín )只(zhī )听(tīng )陛(bì )下(xià )的(de )命(mìng )令(lìng )。现(xiàn )在(zài )不(bú )去(qù )征(zhēng )服(fú )敌(dí )人(rén )而(ér )去(qù )猎(liè )取(qǔ )野(yě )猪(zhū ),不(bú )捕(bǔ )捉(zhuō )造(zào )反(fǎn )的(de )盗(dào )贼(zéi )而(ér )去(qù )捕(bǔ )捉(zhuō )畜(chù )养(yǎng )的(de )兔(tù )子(zǐ ),沉(chén )湎(miǎn )于(yú )微(wēi )小(xiǎo )的(de )娱(yú )乐(lè )中(zhōng )而(ér )不(bú )考(kǎo )虑(lǜ )消(xiāo )除(chú )国(guó )家(jiā )的(de )大(dà )患(huàn ),这(zhè )不(bú )是(shì )用(yòng )来(lái )安(ān )定(dìng )天(tiān )下(xià )的(de )办(bàn )法(fǎ )。威(wēi )德(dé )本(běn )来(lái )可(kě )以(yǐ )远(yuǎn )播(bō )于(yú )四(sì )海(hǎi )之(zhī )外(wài ),但(dàn )现(xiàn )在(zài )距(jù )离(lí )长(zhǎng )安(ān )只(zhī )有(yǒu )数(shù )百(bǎi )里(lǐ )之(zhī )外(wài )的(de )地(dì )方(fāng ),朝(cháo )廷(tíng )的(de )威(wēi )严(yán )和(hé )政(zhèng )令(lìng )都(dōu )不(bú )能(néng )被(bèi )接(jiē )受(shòu ),这(zhè )又(yòu )是(shì )应(yīng )该(gāi )为(wéi )之(zhī )流(liú )泪(lèi )悲(bēi )伤(shāng )的(de )事(shì )。

如(rú )今(jīn )那(nà )些(xiē )卖(mài )奴(nú )婢(bì )的(de )人(rén ),给(gěi )奴(nú )牌(pái )穿(chuān )上(shàng )绣(xiù )边(biān )的(de )衣(yī )服(fú )和(hé )丝(sī )边(biān )的(de )鞋(xié )子(zǐ ),然(rán )后(hòu )关(guān )进(jìn )交(jiāo )易(yì )奴(nú )婢(bì )的(de )栏(lán )中(zhōng ),这(zhè )种(zhǒng )服(fú )饰(shì )是(shì )古(gǔ )代(dài )王(wáng )后(hòu )穿(chuān )的(de ),只(zhī )是(shì )进(jìn )庙(miào )祭(jì )祀(sì )才(cái )穿(chuān )平(píng )时(shí )都(dōu )不(bú )穿(chuān )的(de ),但(dàn )现(xiàn )在(zài )平(píng )民(mín )却(què )用(yòng )来(lái )给(gěi )奴(nú )婢(bì )穿(chuān )。那(nà )种(zhǒng )白(bái )皱(zhòu )纹(wén )纱(shā )作(zuò )面(miàn )子(zǐ ),薄(báo )细(xì )绢(juàn )作(zuò )里(lǐ )子(zǐ )的(de )花(huā )边(biān )衣(yī )服(fú ),是(shì )古(gǔ )代(dài )天(tiān )子(zǐ )的(de )衣(yī )服(fú ),如(rú )今(jīn )富(fù )人(rén )大(dà )商(shāng )人(rén )却(què )用(yòng )于(yú )招(zhāo )待(dài )客(kè )人(rén )时(shí )装(zhuāng )饰(shì )墙(qiáng )壁(bì )。古(gǔ )代(dài )百(bǎi )姓(xìng )为(wéi )了(le )侍(shì )奉(fèng )天(tiān )子(zǐ )和(hé )王(wáng )后(hòu )而(ér )适(shì )当(dāng )节(jiē )省(shěng ),今(jīn )天(tiān )平(píng )民(mín )住(zhù )房(fáng )的(de )墙(qiáng )壁(bì )可(kě )以(yǐ )用(yòng )帝(dì )王(wáng )的(de )衣(yī )服(fú )做(zuò )装(zhuāng )饰(shì ),低(dī )贱(jiàn )的(de )歌(gē )女(nǚ )艺(yì )妓(jì )可(kě )以(yǐ )用(yòng )皇(huáng )后(hòu )服(fú )饰(shì ),这(zhè )样(yàng )做(zuò )而(ér )要(yào )天(tiān )下(xià )的(de )财(cái )源(yuán )不(bú )穷(qióng )尽(jìn ),恐(kǒng )怕(pà )是(shì )不(bú )可(kě )能(néng )的(de )。况(kuàng )且(qiě )皇(huáng )帝(dì )自(zì )己(jǐ )也(yě )穿(chuān )质(zhì )量(liàng )粗(cū )劣(liè )的(de )黑(hēi )色(sè )衣(yī )服(fú ),而(ér )那(nà )些(xiē )富(fù )民(mín )却(què )用(yòng )华(huá )丽(lì )的(de )绣(xiù )织(zhī )品(pǐn )去(qù )装(zhuāng )饰(shì )房(fáng )屋(wū )墙(qiáng )壁(bì ),皇(huáng )后(hòu )用(yòng )来(lái )装(zhuāng )饰(shì )衣(yī )领(lǐng )的(de )高(gāo )级(jí )丝(sī )绸(chóu ),平(píng )民(mín )的(de )小(xiǎo )妾(qiè )却(què )用(yòng )来(lái )装(zhuāng )饰(shì )鞋(xié )子(zǐ ),这(zhè )就(jiù )是(shì )我(wǒ )所(suǒ )说(shuō )的(de )悖(bèi )乱(luàn )。如(rú )果(guǒ )一(yī )百(bǎi )个(gè )人(rén )生(shēng )产(chǎn )出(chū )来(lái )的(de )丝(sī )绵(mián )绸(chóu )缎(duàn ),还(hái )不(bú )够(gòu )—个(gè )富(fù )人(rén )穿(chuān )用(yòng ),要(yào )想(xiǎng )使(shǐ )天(tiān )下(xià )人(rén )免(miǎn )受(shòu )寒(hán )冷(lěng ),怎(zěn )么(me )能(néng )够(gòu )办(bàn )到(dào )呢(ne )?一(yī )个(gè )农(nóng )夫(fū )耕(gēng )作(zuò ),却(què )有(yǒu )十(shí )个(gè )人(rén )不(bú )劳(láo )而(ér )获(huò ),要(yào )想(xiǎng )使(shǐ )天(tiān )下(xià )人(rén )不(bú )饥(jī )饿(è ),是(shì )不(bú )可(kě )能(néng )的(de )。天(tiān )下(xià )百(bǎi )姓(xìng )饥(jī )寒(hán )交(jiāo )迫(pò ),要(yào )想(xiǎng )使(shǐ )他(tā )们(men )不(bú )做(zuò )违(wéi )法(fǎ )犯(fàn )上(shàng )的(de )事(shì ),是(shì )不(bú )可(kě )能(néng )的(de )。国(guó )家(jiā )既(jì )已(yǐ )贫(pín )穷(qióng ),盗(dào )贼(zéi )在(zài )等(děng )待(dài )时(shí )机(jī ),然(rán )而(ér )进(jìn )谏(jiàn )的(de )人(rén )却(què )说(shuō )“不(bú )要(yào )变(biàn )动(dòng )”,这(zhè )是(shì )在(zài )说(shuō )大(dà )话(huà )罢(bà )了(le )。民(mín )众(zhòng )的(de )习(xí )俗(sú )已(yǐ )经(jīng )到(dào )了(le )最(zuì )无(wú )长(zhǎng )幼(yòu )、最(zuì )无(wú )尊(zūn )卑(bēi )、最(zuì )犯(fàn )上(shàng )做(zuò )乱(luàn )的(de )时(shí )候(hòu ),然(rán )而(ér )进(jìn )谏(jiàn )的(de )人(rén )却(què )说(shuō )“不(bú )要(yào )作(zuò )为(wéi )”,这(zhè )是(shì )应(yīng )该(gāi )为(wéi )之(zhī )深(shēn )深(shēn )叹(tàn )息(xī )的(de )。

商(shāng )鞅(yāng )抛(pāo )弃(qì )了(le )礼(lǐ )义(yì )和(hé )仁(rén )义(yì )恩(ēn )惠(huì ),一(yī )心(xīn )只(zhī )想(xiǎng )兼(jiān )并(bìng )天(tiān )下(xià );他(tā )的(de )新(xīn )法(fǎ )推(tuī )行(háng )了(le )两(liǎng )年(nián ),秦(qín )国(guó )的(de )风(fēng )俗(sú )日(rì )益(yì )败(bài )坏(huài )。所(suǒ )以(yǐ )秦(qín )国(guó )的(de )人(rén ),家(jiā )中(zhōng )富(fù )有(yǒu )的(de ),儿(ér )子(zǐ )长(zhǎng )大(dà )成(chéng )人(rén )就(jiù )与(yǔ )父(fù )母(mǔ )分(fèn )家(jiā ),家(jiā )庭(tíng )贫(pín )穷(qióng )的(de ),儿(ér )子(zǐ )长(zhǎng )大(dà )以(yǐ )后(hòu )就(jiù )到(dào )富(fù )人(rén )家(jiā )中(zhōng )当(dāng )上(shàng )门(mén )女(nǚ )婿(xù );儿(ér )子(zǐ )借(jiè )农(nóng )具(jù )给(gěi )父(fù )亲(qīn ),脸(liǎn )上(shàng )就(jiù )显(xiǎn )出(chū )给(gěi )父(fù )亲(qīn )恩(ēn )德(dé )的(de )表(biǎo )情(qíng ),婆(pó )母(mǔ )前(qián )来(lái )拿(ná )簸(bò )箕(jī )扫(sǎo )帚(zhǒu ),儿(ér )媳(xí )立(lì )即(jí )口(kǒu )出(chū )恶(è )言(yán );儿(ér )媳(xí )抱(bào )着(zhe )怀(huái )中(zhōng )吃(chī )奶(nǎi )的(de )婴(yīng )儿(ér ),就(jiù )与(yǔ )公(gōng )爹(diē )姘(pīn )居(jū )鬼(guǐ )混(hún ),媳(xí )妇(fù )和(hé )婆(pó )婆(pó )关(guān )系(xì )不(bú )好(hǎo ),就(jiù )公(gōng )开(kāi )争(zhēng )吵(chǎo )。他(tā )们(men )只(zhī )知(zhī )道(dào )慈(cí )爱(ài )儿(ér )子(zǐ ),贪(tān )求(qiú )财(cái )利(lì ),这(zhè )与(yǔ )禽(qín )兽(shòu )已(yǐ )经(jīng )没(méi )有(yǒu )多(duō )少(shǎo )差(chà )别(bié )了(le )。然(rán )而(ér )由(yóu )于(yú )齐(qí )心(xīn )并(bìng )且(qiě )抓(zhuā )住(zhù )了(le )时(shí )机(jī ),还(hái )声(shēng )称(chēng )要(yào )拔(bá )取(qǔ )六(liù )国(guó ),兼(jiān )并(bìng )天(tiān )下(xià )。秦(qín )的(de )功(gōng )业(yè )虽(suī )然(rán )成(chéng )了(le ),目(mù )的(de )也(yě )达(dá )到(dào )了(le ),但(dàn )是(shì )最(zuì )终(zhōng )仍(réng )不(bú )知(zhī )要(yào )返(fǎn )回(huí )到(dào )讲(jiǎng )廉(lián )耻(chǐ )节(jiē )操(cāo )、仁(rén )义(yì )道(dào )德(dé )的(de )正(zhèng )轨(guǐ )上(shàng )来(lái )。信(xìn )奉(fèng )兼(jiān )并(bìng )的(de )法(fǎ )则(zé ),追(zhuī )求(qiú )进(jìn )攻(gōng )的(de )事(shì )业(yè ),使(shǐ )天(tiān )下(xià )风(fēng )俗(sú )大(dà )败(bài );人(rén )多(duō )的(de )压(yā )迫(pò )人(rén )少(shǎo )的(de ),狡(jiǎo )诈(zhà )的(de )人(rén )欺(qī )侮(wǔ )老(lǎo )实(shí )的(de )人(rén ),胆(dǎn )大(dà )的(de )凌(líng )辱(rǔ )怯(qiè )弱(ruò )的(de )人(rén ),年(nián )轻(qīng )人(rén )侵(qīn )犯(fàn )老(lǎo )年(nián )人(rén ),其(qí )社(shè )会(huì )混(hún )乱(luàn )达(dá )到(dào )极(jí )点(diǎn )。因(yīn )此(cǐ ),高(gāo )祖(zǔ )皇(huáng )帝(dì )负(fù )起(qǐ )挽(wǎn )救(jiù )天(tiān )下(xià )的(de )大(dà )任(rèn ),威(wēi )望(wàng )震(zhèn )服(fú )全(quán )国(guó ),天(tiān )下(xià )人(rén )追(zhuī )从(cóng )他(tā )的(de )德(dé )行(háng )。过(guò )去(qù )还(hái )属(shǔ )于(yú )秦(qín )的(de )东(dōng )西(xī ),今(jīn )日(rì )已(yǐ )转(zhuǎn )归(guī )汉(hàn )朝(cháo )所(suǒ )有(yǒu )了(le )。然(rán )而(ér )秦(qín )朝(cháo )遗(yí )留(liú )的(de )残(cán )余(yú )风(fēng )俗(sú )并(bìng )未(wèi )加(jiā )以(yǐ )改(gǎi )变(biàn )。如(rú )今(jīn )世(shì )人(rén )追(zhuī )求(qiú )奢(shē )侈(chǐ ),竞(jìng )相(xiàng )攀(pān )比(bǐ ),对(duì )此(cǐ )朝(cháo )廷(tíng )却(què )没(méi )有(yǒu )制(zhì )定(dìng )法(fǎ )度(dù ),致(zhì )使(shǐ )人(rén )们(men )抛(pāo )弃(qì )礼(lǐ )义(yì ),丢(diū )掉(diào )廉(lián )耻(chǐ ),一(yī )天(tiān )比(bǐ )一(yī )天(tiān )严(yán )重(zhòng ),可(kě )以(yǐ )说(shuō )是(shì )每(měi )月(yuè )都(dōu )有(yǒu )不(bú )同(tóng ),每(měi )年(nián )都(dōu )在(zài )变(biàn )化(huà )。人(rén )们(men )在(zài )做(zuò )某(mǒu )件(jiàn )事(shì )之(zhī )前(qián ),并(bìng )不(bú )考(kǎo )虑(lǜ )它(tā )是(shì )否(fǒu )应(yīng )该(gāi )做(zuò ),而(ér )只(zhī )考(kǎo )虑(lǜ )能(néng )不(bú )能(néng )获(huò )取(qǔ )利(lì )益(yì )。今(jīn )天(tiān )最(zuì )严(yán )重(zhòng )的(de )发(fā )展(zhǎn )到(dào )杀(shā )害(hài )自(zì )己(jǐ )的(de )父(fù )亲(qīn )和(hé )兄(xiōng )弟(dì )了(le )。盗(dào )贼(zéi )敢(gǎn )于(yú )割(gē )断(duàn )窗(chuāng )帘(lián )门(mén )帘(lián )进(jìn )入(rù )内(nèi )室(shì ),甚(shèn )至(zhì )偷(tōu )走(zǒu )高(gāo )祖(zǔ )、惠(huì )帝(dì )两(liǎng )庙(miào )的(de )器(qì )具(jù ),还(hái )竟(jìng )敢(gǎn )在(zài )光(guāng )天(tiān )化(huà )日(rì )之(zhī )下(xià )到(dào )大(dà )都(dōu )市(shì )抢(qiǎng )劫(jié )官(guān )吏(lì ),夺(duó )取(qǔ )钱(qián )财(cái )。有(yǒu )的(de )伪(wěi )造(zào )文(wén )书(shū )取(qǔ )走(zǒu )官(guān )粟(sù )近(jìn )十(shí )万(wàn )担(dān ),敛(liǎn )取(qǔ )民(mín )赋(fù )六(liù )百(bǎi )余(yú )万(wàn )钱(qián ),乘(chéng )坐(zuò )驿(yì )车(chē )周(zhōu )游(yóu )郡(jùn )国(guó )。这(zhè )些(xiē )人(rén )不(bú )行(háng )道(dào )义(yì )到(dào )了(le )不(bú )可(kě )复(fù )加(jiā )的(de )地(dì )步(bù )。而(ér )朝(cháo )廷(tíng )大(dà )臣(chén )只(zhī )把(bǎ )郡(jùn )县(xiàn )地(dì )方(fāng )官(guān )员(yuán )不(bú )在(zài )规(guī )定(dìng )期(qī )限(xiàn )内(nèi )向(xiàng )朝(cháo )廷(tíng )上(shàng )交(jiāo )统(tǒng )计(jì )文(wén )书(shū )作(zuò )为(wéi )重(zhòng )大(dà )问(wèn )题(tí ),对(duì )于(yú )风(fēng )俗(sú )的(de )恶(è )化(huà ),世(shì )风(fēng )的(de )败(bài )坏(huài ),却(què )熟(shú )视(shì )无(wú )睹(dǔ ),没(méi )有(yǒu )引(yǐn )起(qǐ )警(jǐng )觉(jiào ),反(fǎn )而(ér )认(rèn )为(wéi )这(zhè )是(shì )合(hé )情(qíng )合(hé )理(lǐ )的(de )事(shì )。至(zhì )于(yú )用(yòng )移(yí )风(fēng )易(yì )俗(sú )的(de )方(fāng )法(fǎ ),使(shǐ )天(tiān )下(xià )人(rén )痛(tòng )改(gǎi )前(qián )非(fēi )按(àn )正(zhèng )道(dào )行(háng )事(shì ),这(zhè )绝(jué )不(bú )是(shì )庸(yōng )俗(sú )的(de )官(guān )吏(lì )可(kě )以(yǐ )做(zuò )到(dào )的(de )。庸(yōng )俗(sú )的(de )官(guān )吏(lì )只(zhī )能(néng )做(zuò )一(yī )些(xiē )文(wén )书(shū )工(gōng )作(zuò ),根(gēn )本(běn )就(jiù )不(bú )懂(dǒng )治(zhì )国(guó )的(de )大(dà )体(tǐ )。陛(bì )下(xià )又(yòu )不(bú )自(zì )己(jǐ )考(kǎo )虑(lǜ )这(zhè )个(gè )问(wèn )题(tí ),我(wǒ )私(sī )下(xià )为(wéi )陛(bì )下(xià )感(gǎn )到(dào )痛(tòng )惜(xī )。

至(zhì )于(yú )确(què )立(lì )君(jūn )臣(chén )的(de )地(dì )位(wèi ),规(guī )定(dìng )上(shàng )下(xià )的(de )等(děng )级(jí ),使(shǐ )父(fù )子(zǐ )之(zhī )间(jiān )讲(jiǎng )礼(lǐ )义(yì ),六(liù )亲(qīn )之(zhī )间(jiān )守(shǒu )尊(zūn )卑(bēi ),这(zhè )不(bú )是(shì )上(shàng )天(tiān )的(de )规(guī )定(dìng ),而(ér )是(shì )人(rén )为(wéi )设(shè )立(lì )的(de )。人(rén )们(men )所(suǒ )以(yǐ )设(shè )立(lì )这(zhè )些(xiē )规(guī )矩(jǔ ),是(shì )因(yīn )为(wéi )不(bú )设(shè )立(lì )就(jiù )不(bú )能(néng )建(jiàn )立(lì )社(shè )会(huì )的(de )正(zhèng )常(cháng )秩(zhì )序(xù ),不(bú )建(jiàn )立(lì )秩(zhì )序(xù ),社(shè )会(huì )就(jiù )会(huì )混(hún )乱(luàn ),不(bú )治(zhì )理(lǐ )社(shè )会(huì ),社(shè )会(huì )就(jiù )会(huì )垮(kuǎ )掉(diào )。《管(guǎn )子(zǐ )》上(shàng )说(shuō ):“礼(lǐ )义(yì )廉(lián )耻(chǐ ),这(zhè )是(shì )四(sì )个(gè )原(yuán )则(zé ),这(zhè )四(sì )个(gè )原(yuán )则(zé )不(bú )确(què )立(lì ),国(guó )家(jiā )便(biàn )要(yào )灭(miè )亡(wáng )。”假(jiǎ )如(rú )管(guǎn )子(zǐ )是(shì )个(gè )愚(yú )昧(mèi )无(wú )知(zhī )的(de )人(rén )也(yě )就(jiù )算(suàn )了(le ),如(rú )果(guǒ )他(tā )稍(shāo )微(wēi )懂(dǒng )得(dé )治(zhì )理(lǐ )国(guó )家(jiā )的(de )大(dà )体(tǐ ),怎(zěn )么(me )会(huì )不(bú )为(wéi )不(bú )讲(jiǎng )礼(lǐ )义(yì )廉(lián )耻(chǐ )而(ér )寒(hán )心(xīn )呢(ne )!秦(qín )王(wáng )朝(cháo )抛(pāo )弃(qì )礼(lǐ )义(yì )廉(lián )耻(chǐ ),所(suǒ )以(yǐ )君(jūn )臣(chén )之(zhī )间(jiān )关(guān )系(xì )混(hún )乱(luàn ),六(liù )亲(qīn )之(zhī )间(jiān )互(hù )相(xiàng )残(cán )杀(shā ),邪(xié )恶(è )之(zhī )人(rén )到(dào )处(chù )作(zuò )乱(luàn ),万(wàn )众(zhòng )叛(pàn )离(lí )朝(cháo )廷(tíng ),总(zǒng )共(gòng )才(cái )十(shí )三(sān )年(nián ),国(guó )家(jiā )便(biàn )被(bèi )灭(miè )亡(wáng ),如(rú )今(jīn )礼(lǐ )义(yì )廉(lián )耻(chǐ )还(hái )没(méi )有(yǒu )完(wán )备(bèi ),所(suǒ )以(yǐ )邪(xié )恶(è )之(zhī )人(rén )侥(yáo )幸(xìng )得(dé )势(shì ),而(ér )民(mín )众(zhòng )心(xīn )存(cún )疑(yí )惑(huò ),现(xiàn )在(zài )就(jiù )确(què )立(lì )根(gēn )本(běn )制(zhì )度(dù ),使(shǐ )君(jūn )主(zhǔ )像(xiàng )君(jūn )主(zhǔ ),臣(chén )子(zǐ )像(xiàng )臣(chén )子(zǐ ),上(shàng )下(xià )各(gè )有(yǒu )等(děng )级(jí ),使(shǐ )父(fù )子(zǐ )六(liù )亲(qīn )各(gè )自(zì )得(dé )到(dào )他(tā )们(men )应(yīng )有(yǒu )的(de )地(dì )位(wèi ),使(shǐ )邪(xié )恶(è )之(zhī )人(rén )无(wú )法(fǎ )侥(yáo )幸(xìng )得(dé )志(zhì ),使(shǐ )群(qún )臣(chén )忠(zhōng )信(xìn )、君(jūn )主(zhǔ )信(xìn )任(rèn )臣(chén )子(zǐ )!这(zhè )一(yī )制(zhì )度(dù )一(yī )旦(dàn )确(què )立(lì ),世(shì )世(shì )代(dài )代(dài )长(zhǎng )享(xiǎng )太(tài )平(píng ),后(hòu )代(dài )君(jūn )主(zhǔ )有(yǒu )了(le )可(kě )以(yǐ )遵(zūn )循(xún )的(de )治(zhì )国(guó )法(fǎ )度(dù )。如(rú )果(guǒ )不(bú )确(què )立(lì )根(gēn )本(běn )制(zhì )度(dù ),这(zhè )就(jiù )像(xiàng )横(héng )渡(dù )江(jiāng )河(hé )却(què )没(méi )有(yǒu )锚(máo )绳(shéng )和(hé )船(chuán )桨(jiǎng )一(yī )样(yàng ),行(háng )船(chuán )到(dào )江(jiāng )河(hé )中(zhōng )心(xīn )遇(yù )到(dào )风(fēng )波(bō ),就(jiù )一(yī )定(dìng )会(huì )翻(fān )船(chuán ),这(zhè )是(shì )值(zhí )得(dé )深(shēn )深(shēn )叹(tàn )息(xī )的(de )。

夏(xià )朝(cháo )的(de )天(tiān )子(zǐ )传(chuán )了(le )十(shí )几(jǐ )代(dài ),然(rán )后(hòu )由(yóu )殷(yīn )商(shāng )继(jì )承(chéng )。殷(yīn )商(shāng )的(de )天(tiān )子(zǐ )传(chuán )了(le )二(èr )十(shí )几(jǐ )代(dài ),然(rán )后(hòu )由(yóu )周(zhōu )继(jì )承(chéng )。周(zhōu )朝(cháo )的(de )天(tiān )子(zǐ )传(chuán )了(le )三(sān )十(shí )几(jǐ )代(dài ),然(rán )后(hòu )由(yóu )秦(qín )继(jì )承(chéng )。秦(qín )王(wáng )朝(cháo )的(de )天(tiān )子(zǐ )只(zhī )传(chuán )了(le )两(liǎng )代(dài )就(jiù )被(bèi )推(tuī )翻(fān )了(le )。人(rén )的(de )秉(bǐng )性(xìng )相(xiàng )差(chà )并(bìng )不(bú )很(hěn )大(dà ),为(wéi )什(shí )么(me )三(sān )代(dài )的(de )君(jūn )主(zhǔ )以(yǐ )德(dé )治(zhì )世(shì )维(wéi )持(chí )了(le )长(zhǎng )期(qī )的(de )统(tǒng )治(zhì ),而(ér )秦(qín )王(wáng )朝(cháo )的(de )君(jūn )主(zhǔ )特(tè )别(bié )残(cán )暴(bào )无(wú )道(dào )呢(ne )?这(zhè )个(gè )原(yuán )因(yīn )是(shì )可(kě )以(yǐ )理(lǐ )解(jiě )的(de )。古(gǔ )代(dài )英(yīng )明(míng )的(de )君(jūn )主(zhǔ ),在(zài )太(tài )子(zǐ )诞(dàn )生(shēng )时(shí ),就(jiù )举(jǔ )行(háng )礼(lǐ )仪(yí ),让(ràng )官(guān )员(yuán )背(bèi )着(zhe ),主(zhǔ )管(guǎn )该(gāi )事(shì )的(de )官(guān )员(yuán )衣(yī )冠(guàn )整(zhěng )齐(qí )庄(zhuāng )重(zhòng )肃(sù )穆(mù )地(dì )到(dào )南(nán )郊(jiāo )相(xiàng )见(jiàn ),这(zhè )是(shì )见(jiàn )天(tiān )。沿(yán )途(tú )经(jīng )过(guò )宫(gōng )门(mén )一(yī )定(dìng )下(xià )车(chē ),经(jīng )过(guò )宗(zōng )庙(miào )一(yī )定(dìng )恭(gōng )敬(jìng )地(dì )小(xiǎo )步(bù )快(kuài )走(zǒu ),这(zhè )是(shì )行(háng )孝(xiào )子(zǐ )之(zhī )道(dào )。所(suǒ )以(yǐ ),太(tài )子(zǐ )从(cóng )婴(yīng )儿(ér )的(de )时(shí )候(hòu )起(qǐ ),就(jiù )接(jiē )受(shòu )了(le )道(dào )德(dé )礼(lǐ )义(yì )。过(guò )去(qù )成(chéng )王(wáng )还(hái )在(zài )襁(qiǎng )褓(bǎo )中(zhōng )的(de )时(shí )候(hòu ),就(jiù )有(yǒu )召(zhào )公(gōng )做(zuò )他(tā )的(de )太(tài )保(bǎo ),周(zhōu )公(gōng )做(zuò )他(tā )的(de )太(tài )傅(fù ),太(tài )公(gōng )做(zuò )他(tā )的(de )太(tài )师(shī )。保(bǎo )的(de )职(zhí )责(zé )是(shì )保(bǎo )护(hù )太(tài )子(zǐ )身(shēn )体(tǐ )安(ān )全(quán ),傅(fù )的(de )职(zhí )责(zé )是(shì )辅(fǔ )导(dǎo )太(tài )子(zǐ )德(dé )义(yì ),师(shī )的(de )职(zhí )责(zé )是(shì )教(jiāo )育(yù )训(xùn )练(liàn )太(tài )子(zǐ )智(zhì )慧(huì ),这(zhè )是(shì )三(sān )公(gōng )的(de )职(zhí )责(zé )。同(tóng )时(shí )还(hái )为(wéi )太(tài )子(zǐ )设(shè )置(zhì )三(sān )少(shǎo ),都(dōu )是(shì )上(shàng )大(dà )夫(fū ),称(chēng )为(wéi )少(shǎo )保(bǎo )、少(shǎo )傅(fù )、少(shǎo )师(shī ),他(tā )们(men )的(de )职(zhí )责(zé )是(shì )与(yǔ )太(tài )子(zǐ )一(yī )同(tóng )生(shēng )活(huó ),为(wéi )太(tài )子(zǐ )做(zuò )出(chū )榜(bǎng )样(yàng )。所(suǒ )以(yǐ )太(tài )子(zǐ )在(zài )幼(yòu )年(nián )时(shí )期(qī )便(biàn )获(huò )得(dé )了(le )并(bìng )于(yú )仁(rén )义(yì )道(dào )德(dé )的(de )知(zhī )识(shí )。三(sān )公(gōng )、三(sān )少(shǎo )固(gù )然(rán )明(míng )白(bái )用(yòng )孝(xiào )、仁(rén )、礼(lǐ )、义(yì )辅(fǔ )导(dǎo )训(xùn )练(liàn )太(tài )子(zǐ ),赶(gǎn )走(zǒu )邪(xié )恶(è )小(xiǎo )人(rén ),不(bú )让(ràng )太(tài )子(zǐ )见(jiàn )到(dào )罪(zuì )恶(è )的(de )行(háng )为(wéi )。天(tiān )子(zǐ )审(shěn )慎(shèn )地(dì )选(xuǎn )取(qǔ )天(tiān )下(xià )为(wéi )人(rén )正(zhèng )直(zhí )、孝(xiào )顺(shùn )父(fù )母(mǔ )、爱(ài )护(hù )弟(dì )弟(dì )、博(bó )学(xué )多(duō )识(shí )而(ér )又(yòu )通(tōng )晓(xiǎo )治(zhì )国(guó )之(zhī )术(shù )的(de )人(rén )拱(gǒng )卫(wèi )、辅(fǔ )佐(zuǒ )太(tài )子(zǐ ),使(shǐ )他(tā )们(men )与(yǔ )太(tài )子(zǐ )朝(cháo )夕(xī )相(xiàng )处(chù )。所(suǒ )以(yǐ ),太(tài )子(zǐ )从(cóng )诞(dàn )生(shēng )之(zhī )时(shí )开(kāi )始(shǐ ),所(suǒ )见(jiàn )到(dào )的(de )都(dōu )是(shì )正(zhèng )经(jīng )的(de )事(shì ),所(suǒ )听(tīng )到(dào )的(de )都(dōu )是(shì )正(zhèng )派(pài )的(de )语(yǔ )言(yán ),所(suǒ )实(shí )行(háng )的(de )都(dōu )是(shì )正(zhèng )确(què )的(de )原(yuán )则(zé ),左(zuǒ )右(yòu )前(qián )后(hòu )都(dōu )是(shì )正(zhèng )直(zhí )的(de )人(rén )。一(yī )直(zhí )与(yǔ )正(zhèng )直(zhí )的(de )人(rén )相(xiàng )处(chù ),他(tā )的(de )思(sī )想(xiǎng )和(hé )行(háng )为(wéi )不(bú )可(kě )能(néng )不(bú )正(zhèng )直(zhí ),就(jiù )好(hǎo )像(xiàng )生(shēng )长(zhǎng )在(zài )齐(qí )国(guó )的(de )人(rén )不(bú )能(néng )不(bú )说(shuō )齐(qí )国(guó )话(huà )一(yī )样(yàng );经(jīng )常(cháng )与(yǔ )不(bú )正(zhèng )直(zhí )的(de )人(rén )相(xiàng )处(chù ),就(jiù )会(huì )变(biàn )成(chéng )为(wéi )不(bú )正(zhèng )直(zhí )的(de )人(rén ),就(jiù )像(xiàng )生(shēng )长(zhǎng )在(zài )楚(chǔ )国(guó )的(de )人(rén )不(bú )能(néng )不(bú )说(shuō )楚(chǔ )国(guó )话(huà )一(yī )样(yàng )。所(suǒ )以(yǐ )选(xuǎn )择(zé )太(tài )子(zǐ )喜(xǐ )欢(huān )吃(chī )的(de )东(dōng )西(xī ),一(yī )定(dìng )先(xiān )为(wéi )他(tā )传(chuán )授(shòu )学(xué )业(yè ),然(rán )后(hòu )才(cái )给(gěi )他(tā )吃(chī );选(xuǎn )择(zé )太(tài )子(zǐ )高(gāo )兴(xìng )玩(wán )的(de )东(dōng )西(xī ),一(yī )定(dìng )先(xiān )要(yào )他(tā )完(wán )成(chéng )练(liàn )习(xí )任(rèn )务(wù ),然(rán )后(hòu )才(cái )让(ràng )他(tā )玩(wán )。孔(kǒng )子(zǐ )说(shuō ):“从(cóng )小(xiǎo )养(yǎng )成(chéng )的(de ),就(jiù )像(xiàng )天(tiān )赋(fù )秉(bǐng )性(xìng )一(yī )样(yàng ),经(jīng )常(cháng )学(xué )习(xí )而(ér )掌(zhǎng )握(wò )的(de ),就(jiù )像(xiàng )天(tiān )生(shēng )本(běn )能(néng )一(yī )样(yàng )。”等(děng )到(dào )太(tài )子(zǐ )年(nián )龄(líng )稍(shāo )大(dà ),懂(dǒng )得(dé )妃(fēi )匹(pǐ )女(nǚ )色(sè )的(de )时(shí )候(hòu ),便(biàn )送(sòng )他(tā )到(dào )学(xué )馆(guǎn )学(xué )习(xí )。学(xué )馆(guǎn ),就(jiù )是(shì )朝(cháo )廷(tíng )贵(guì )族(zú )子(zǐ )弟(dì )就(jiù )读(dú )的(de )馆(guǎn )舍(shě )。《学(xué )礼(lǐ )》上(shàng )说(shuō ):“帝(dì )入(rù )东(dōng )学(xué ),学(xué )习(xí )尊(zūn )重(zhòng )父(fù )母(mǔ ),崇(chóng )尚(shàng )仁(rén )爱(ài ),于(yú )是(shì )有(yǒu )了(le )亲(qīn )疏(shū )次(cì )序(xù ),把(bǎ )恩(ēn )德(dé )推(tuī )及(jí )到(dào )平(píng )民(mín )百(bǎi )姓(xìng );帝(dì )入(rù )南(nán )学(xué ),学(xué )习(xí )尊(zūn )重(zhòng )老(lǎo )人(rén ),崇(chóng )尚(shàng )诚(chéng )实(shí ),于(yú )是(shì )有(yǒu )了(le )长(zhǎng )幼(yòu )差(chà )别(bié ),百(bǎi )姓(xìng )也(yě )不(bú )相(xiàng )欺(qī );帝(dì )入(rù )西(xī )学(xué ),学(xué )习(xí )尊(zūn )重(zhòng )贤(xián )人(rén ),崇(chóng )尚(shàng )恩(ēn )德(dé ),于(yú )是(shì )由(yóu )圣(shèng )贤(xián )和(hé )有(yǒu )智(zhì )慧(huì )的(de )人(rén )出(chū )任(rèn )官(guān )职(zhí ),功(gōng )业(yè )不(bú )被(bèi )遗(yí )弃(qì );帝(dì )入(rù )北(běi )学(xué ),学(xué )习(xí )尊(zūn )重(zhòng )显(xiǎn )贵(guì ),崇(chóng )尚(shàng )爵(jué )位(wèi ),于(yú )是(shì )有(yǒu )了(le )贵(guì )人(rén )和(hé )贱(jiàn )人(rén )的(de )等(děng )级(jí )差(chà )别(bié ),下(xià )级(jí )不(bú )敢(gǎn )越(yuè )权(quán )犯(fàn )上(shàng );帝(dì )入(rù )太(tài )学(xué ),跟(gēn )着(zhe )老(lǎo )师(shī )学(xué )习(xí )道(dào )德(dé )原(yuán )则(zé ),学(xué )习(xí )之(zhī )后(hòu )就(jiù )到(dào )太(tài )傅(fù )那(nà )里(lǐ )接(jiē )受(shòu )考(kǎo )试(shì ),太(tài )傅(fù )处(chù )罚(fá )他(tā )的(de )锗(zhě )误(wù ),匡(kuāng )正(zhèng )他(tā )不(bú )完(wán )善(shàn )的(de )地(dì )方(fāng ),于(yú )是(shì )品(pǐn )德(dé )和(hé )智(zhì )慧(huì )都(dōu )得(dé )以(yǐ )增(zēng )长(zhǎng ),治(zhì )国(guó )的(de )道(dào )理(lǐ )也(yě )就(jiù )获(huò )得(dé )了(le )。这(zhè )五(wǔ )学(xué )既(jì )然(rán )已(yǐ )经(jīng )被(bèi )帝(dì )王(wáng )掌(zhǎng )握(wò ),那(nà )么(me )黎(lí )民(mín )百(bǎi )姓(xìng )就(jiù )可(kě )以(yǐ )通(tōng )过(guò )教(jiāo )化(huà )和(hé )睦(mù )相(xiàng )处(chù )了(le )。”等(děng )到(dào )太(tài )子(zǐ )成(chéng )年(nián )举(jǔ )行(háng )了(le )冠(guàn )礼(lǐ ),免(miǎn )除(chú )了(le )太(tài )保(bǎo )太(tài )傅(fù )的(de )严(yán )格(gé )管(guǎn )束(shù ),便(biàn )又(yòu )有(yǒu )负(fù )责(zé )记(jì )过(guò )的(de )史(shǐ )官(guān ),有(yǒu )负(fù )责(zé )进(jìn )食(shí )的(de )宰(zǎi )夫(fū ),负(fù )责(zé )进(jìn )善(shàn )言(yán )的(de )人(rén )站(zhàn )在(zài )旌(jīng )旗(qí )下(xià )面(miàn )提(tí )醒(xǐng ),负(fù )责(zé )劝(quàn )谏(jiàn )戒(jiè )恶(è )的(de )人(rén )把(bǎ )他(tā )的(de )恶(è )行(háng )记(jì )录(lù )在(zài )木(mù )板(bǎn )上(shàng ),那(nà )些(xiē )敢(gǎn )谏(jiàn )的(de )人(rén )还(hái )可(kě )以(yǐ )击(jī )鼓(gǔ )警(jǐng )戒(jiè )。盲(máng )人(rén )史(shǐ )官(guān )背(bèi )诵(sòng )古(gǔ )诗(shī )相(xiàng )劝(quàn ),乐(lè )工(gōng )弹(dàn )奏(zòu )规(guī )劝(quàn )的(de )曲(qǔ )调(diào ),大(dà )夫(fū )进(jìn )献(xiàn )计(jì )谋(móu ),士(shì )人(rén )传(chuán )达(dá )人(rén )民(mín )的(de )言(yán )论(lùn )。习(xí )惯(guàn )与(yǔ )智(zhì )慧(huì )一(yī )同(tóng )增(zēng )长(zhǎng ),所(suǒ )以(yǐ )行(háng )为(wéi )切(qiē )合(hé )规(guī )范(fàn ),没(méi )有(yǒu )羞(xiū )愧(kuì )的(de )事(shì )情(qíng );教(jiāo )化(huà )与(yǔ )心(xīn )思(sī )一(yī )同(tóng )成(chéng )熟(shú ),所(suǒ )以(yǐ )所(suǒ )作(zuò )所(suǒ )为(wéi )都(dōu )符(fú )合(hé )道(dào )德(dé ),像(xiàng )是(shì )天(tiān )生(shēng )养(yǎng )成(chéng )的(de )本(běn )性(xìng )一(yī )样(yàng )。夏(xià )、商(shāng )、周(zhōu )三(sān )代(dài )时(shí )期(qī )的(de )礼(lǐ )仪(yí )规(guī )定(dìng ):春(chūn )天(tiān )早(zǎo )晨(chén )要(yào )迎(yíng )接(jiē )日(rì )出(chū ),秋(qiū )天(tiān )日(rì )落(luò )的(de )时(shí )候(hòu )要(yào )迎(yíng )接(jiē )夕(xī )月(yuè ),这(zhè )是(shì )用(yòng )来(lái )弘(hóng )扬(yáng )敬(jìng )道(dào )的(de )办(bàn )法(fǎ );春(chūn )季(jì )和(hé )秋(qiū )季(jì )人(rén )学(xué )时(shí ),教(jiāo )室(shì )里(lǐ )坐(zuò )着(zhe )国(guó )家(jiā )元(yuán )老(lǎo ),帝(dì )王(wáng )要(yào )拿(ná )着(zhe )醯(xī ),亲(qīn )自(zì )馈(kuì )赠(zèng )给(gěi )他(tā )们(men ),这(zhè )是(shì )用(yòng )来(lái )弘(hóng )扬(yáng )孝(xiào )道(dào )的(de )办(bàn )法(fǎ );出(chū )门(mén )远(yuǎn )行(háng )则(zé )在(zài )车(chē )马(mǎ )上(shàng )配(pèi )上(shàng )铃(líng )铛(chēng ),慢(màn )行(háng )则(zé )符(fú )台(tái )《采(cǎi )齐(qí )》的(de )音(yīn )律(lǜ ),快(kuài )走(zǒu )则(zé )符(fú )合(hé )《肆(sì )夏(xià )》的(de )音(yīn )节(jiē ),这(zhè )是(shì )用(yòng )来(lái )掌(zhǎng )握(wò )节(jiē )度(dù )的(de )办(bàn )法(fǎ );对(duì )于(yú )飞(fēi )禽(qín )走(zǒu )兽(shòu ),见(jiàn )到(dào )它(tā )活(huó )着(zhe )便(biàn )不(bú )杀(shā )它(tā )吃(chī ),听(tīng )到(dào )过(guò )它(tā )的(de )叫(jiào )声(shēng )便(biàn )不(bú )吃(chī )它(tā )的(de )肉(ròu ),因(yīn )此(cǐ )远(yuǎn )离(lí )厨(chú )房(fáng ),这(zhè )是(shì )长(zhǎng )施(shī )恩(ēn )惠(huì ),并(bìng )且(qiě )弘(hóng )扬(yáng )仁(rén )德(dé )的(de )办(bàn )法(fǎ )。

夏(xià )、商(shāng )、周(zhōu )三(sān )王(wáng )朝(cháo )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )能(néng )长(zhǎng )期(qī )维(wéi )持(chí )统(tǒng )治(zhì ),其(qí )原(yuán )因(yīn )就(jiù )在(zài )于(yú )它(tā )们(men )创(chuàng )设(shè )了(le )教(jiāo )育(yù )、辅(fǔ )导(dǎo )太(tài )子(zǐ )的(de )这(zhè )套(tào )制(zhì )度(dù )。到(dào )秦(qín )朝(cháo )却(què )不(bú )是(shì )这(zhè )样(yàng )。秦(qín )朝(cháo )的(de )风(fēng )俗(sú )本(běn )来(lái )就(jiù )不(bú )崇(chóng )尚(shàng )谦(qiān )让(ràng ),它(tā )崇(chóng )尚(shàng )的(de )是(shì )奸(jiān )诈(zhà );本(běn )来(lái )就(jiù )不(bú )崇(chóng )尚(shàng )礼(lǐ )义(yì ),它(tā )崇(chóng )尚(shàng )的(de )是(shì )刑(xíng )罚(fá )。秦(qín )始(shǐ )皇(huáng )派(pài )赵(zhào )高(gāo )做(zuò )胡(hú )亥(hài )的(de )老(lǎo )师(shī ),教(jiāo )他(tā )学(xué )习(xí )断(duàn )案(àn )判(pàn )刑(xíng )。胡(hú )亥(hài )所(suǒ )学(xué )的(de ),不(bú )是(shì )斩(zhǎn )首(shǒu )级(jí )、割(gē )鼻(bí )子(zǐ ),就(jiù )是(shì )灭(miè )人(rén )家(jiā )的(de )三(sān )族(zú )。所(suǒ )以(yǐ ),胡(hú )亥(hài )头(tóu )天(tiān )当(dāng )上(shàng )皇(huáng )帝(dì ),第(dì )二(èr )天(tiān )就(jiù )用(yòng )箭(jiàn )射(shè )人(rén ),把(bǎ )忠(zhōng )心(xīn )进(jìn )谏(jiàn )的(de )人(rén )说(shuō )成(chéng )诽(fěi )谤(bàng )朝(cháo )廷(tíng ),把(bǎ )有(yǒu )远(yuǎn )见(jiàn )卓(zhuó )识(shí )的(de )人(rén )说(shuō )成(chéng )妖(yāo )言(yán )惑(huò )众(zhòng ),他(tā )把(bǎ )杀(shā )人(rén )看(kàn )做(zuò )割(gē )草(cǎo )一(yī )样(yàng )。难(nán )道(dào )说(shuō )这(zhè )仅(jǐn )仅(jǐn )是(shì )胡(hú )亥(hài )天(tiān )性(xìng )凶(xiōng )残(cán )恶(è )毒(dú )吗(ma )?主(zhǔ )要(yào )是(shì )赵(zhào )高(gāo )诱(yòu )导(dǎo )胡(hú )亥(hài )学(xué )习(xí )的(de )内(nèi )容(róng )不(bú )符(fú )合(hé )正(zhèng )道(dào )的(de )缘(yuán )故(gù )。

民(mín )间(jiān )谚(yàn )语(yǔ )说(shuō ):“不(bú )要(yào )学(xué )习(xí )做(zuò )官(guān )的(de )办(bàn )法(fǎ ),只(zhī )要(yào )观(guān )察(chá )以(yǐ )往(wǎng )成(chéng )功(gōng )的(de )事(shì )情(qíng )。”又(yòu )说(shuō ):“前(qián )车(chē )覆(fù ),后(hòu )车(chē )诫(jiè )。”夏(xià )、商(shāng )、周(zhōu )三(sān )朝(cháo )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )能(néng )够(gòu )维(wéi )持(chí )长(zhǎng )期(qī )的(de )统(tǒng )治(zhì ),看(kàn )它(tā )们(men )以(yǐ )往(wǎng )的(de )事(shì )可(kě )以(yǐ )明(míng )白(bái )了(le ),但(dàn )是(shì )却(què )不(bú )加(jiā )以(yǐ )学(xué )习(xí ),这(zhè )是(shì )不(bú )效(xiào )法(fǎ )圣(shèng )人(rén )智(zhì )慧(huì )。秦(qín )王(wáng )朝(cháo )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )很(hěn )快(kuài )灭(miè )亡(wáng ),其(qí )原(yuán )因(yīn )也(yě )可(kě )以(yǐ )看(kàn )得(dé )清(qīng )楚(chǔ )了(le ),但(dàn )是(shì )却(què )不(bú )注(zhù )意(yì )避(bì )免(miǎn ),这(zhè )样(yàng ),汉(hàn )朝(cháo )廷(tíng )又(yòu )将(jiāng )面(miàn )临(lín )覆(fù )灭(miè )的(de )危(wēi )险(xiǎn )。存(cún )与(yǔ )亡(wáng )的(de )变(biàn )化(huà )规(guī )律(lǜ )、治(zhì )与(yǔ )乱(luàn )的(de )关(guān )键(jiàn )要(yào )旨(zhǐ )便(biàn )在(zài )这(zhè )里(lǐ )了(le )。天(tiān )下(xià )的(de )命(mìng )运(yùn ),决(jué )定(dìng )于(yú )太(tài )子(zǐ )一(yī )人(rén ),要(yào )使(shǐ )太(tài )子(zǐ )成(chéng )为(wéi )好(hǎo )的(de )继(jì )承(chéng )人(rén ),在(zài )于(yú )及(jí )早(zǎo )进(jìn )行(háng )教(jiāo )育(yù )和(hé )选(xuǎn )择(zé )贤(xián )人(rén )做(zuò )太(tài )子(zǐ )的(de )左(zuǒ )右(yòu )亲(qīn )随(suí )。当(dāng )童(tóng )心(xīn )未(wèi )失(shī )时(shí )就(jiù )进(jìn )行(háng )教(jiāo )育(yù ),容(róng )易(yì )收(shōu )到(dào )成(chéng )效(xiào ),使(shǐ )太(tài )子(zǐ )知(zhī )晓(xiǎo )仁(rén )义(yì )道(dào )德(dé )的(de )要(yào )旨(zhǐ ),是(shì )教(jiāo )育(yù )的(de )职(zhí )责(zé )。至(zhì )于(yú )使(shǐ )太(tài )子(zǐ )在(zài )日(rì )积(jī )月(yuè )累(lèi )、潜(qián )移(yí )默(mò )化(huà )中(zhōng )养(yǎng )成(chéng )良(liáng )好(hǎo )的(de )品(pǐn )行(háng ),就(jiù )是(shì )他(tā )的(de )左(zuǒ )右(yòu )亲(qīn )随(suí )的(de )职(zhí )责(zé )了(le )。北(běi )方(fāng )的(de )胡(hú )人(rén )和(hé )南(nán )方(fāng )的(de )粤(yuè )人(rén ),刚(gāng )出(chū )生(shēng )时(shí )的(de )哭(kū )声(shēng )完(wán )全(quán )一(yī )样(yàng ),吃(chī )奶(nǎi )的(de )欲(yù )望(wàng )和(hé )嗜(shì )好(hǎo )也(yě )没(méi )有(yǒu )什(shí )么(me )不(bú )同(tóng ),等(děng )到(dào )长(zhǎng )大(dà )成(chéng )人(rén )之(zhī )后(hòu )形(xíng )成(chéng )了(le )不(bú )同(tóng )的(de )风(fēng )俗(sú )习(xí )惯(guàn ),各(gè )操(cāo )自(zì )己(jǐ )的(de )语(yǔ )言(yán ),即(jí )使(shǐ )经(jīng )过(guò )多(duō )次(cì )翻(fān )译(yì )都(dōu )无(wú )法(fǎ )相(xiàng )互(hù )理(lǐ )解(jiě ),有(yǒu )的(de )人(rén )宁(níng )可(kě )死(sǐ )也(yě )不(bú )愿(yuàn )意(yì )到(dào )对(duì )方(fāng )那(nà )里(lǐ )去(qù )生(shēng )活(huó ),这(zhè )完(wán )全(quán )是(shì )教(jiāo )育(yù )和(hé )习(xí )惯(guàn )所(suǒ )形(xíng )成(chéng )的(de )。所(suǒ )以(yǐ )我(wǒ )才(cái )说(shuō )为(wéi )太(tài )子(zǐ )选(xuǎn )择(zé )左(zuǒ )右(yòu )亲(qīn )随(suí ),及(jí )早(zǎo )进(jìn )行(háng )教(jiāo )育(yù )是(shì )最(zuì )为(wéi )紧(jǐn )迫(pò )的(de )事(shì )。如(rú )果(guǒ )教(jiāo )育(yù )得(dé )当(dāng )而(ér )左(zuǒ )右(yòu )都(dōu )是(shì )正(zhèng )直(zhí )的(de )人(rén ),那(nà )么(me )太(tài )子(zǐ )必(bì )定(dìng )为(wéi )人(rén )正(zhèng )直(zhí ),太(tài )子(zǐ )正(zhèng )直(zhí )便(biàn )可(kě )以(yǐ )保(bǎo )证(zhèng )天(tiān )下(xià )安(ān )定(dìng )了(le )。《周(zhōu )书(shū )》上(shàng )说(shuō ):“天(tiān )子(zǐ )一(yī )人(rén )善(shàn )良(liáng ),天(tiān )下(xià )百(bǎi )姓(xìng )全(quán )都(dōu )仰(yǎng )仗(zhàng )他(tā )。”教(jiāo )育(yù )太(tài )子(zǐ )是(shì )当(dāng )务(wù )之(zhī )急(jí )。

人(rén )的(de )智(zhì )力(lì ),能(néng )认(rèn )识(shí )已(yǐ )经(jīng )发(fā )生(shēng )的(de )事(shì ),不(bú )能(néng )认(rèn )识(shí )将(jiāng )要(yào )发(fā )生(shēng )的(de )事(shì )。礼(lǐ )的(de )作(zuò )用(yòng )在(zài )于(yú )将(jiāng )某(mǒu )一(yī )行(háng )为(wéi )制(zhì )止(zhǐ )在(zài )它(tā )发(fā )生(shēng )之(zhī )前(qián ),法(fǎ )律(lǜ )则(zé )是(shì )对(duì )已(yǐ )发(fā )生(shēng )的(de )行(háng )为(wéi )进(jìn )行(háng )惩(chéng )罚(fá )。所(suǒ )以(yǐ )法(fǎ )律(lǜ )的(de )作(zuò )用(yòng )明(míng )显(xiǎn ),而(ér )礼(lǐ )的(de )作(zuò )用(yòng )却(què )难(nán )以(yǐ )觉(jiào )察(chá )。用(yòng )庆(qìng )赏(shǎng )来(lái )奖(jiǎng )励(lì )善(shàn )行(háng ),用(yòng )刑(xíng )罚(fá )来(lái )惩(chéng )治(zhì )罪(zuì )恶(è ),先(xiān )王(wáng )推(tuī )行(háng )这(zhè )样(yàng )的(de )政(zhèng )治(zhì ),坚(jiān )定(dìng )不(bú )移(yí ),实(shí )施(shī )这(zhè )样(yàng )的(de )政(zhèng )令(lìng ),准(zhǔn )确(què )无(wú )误(wù )。根(gēn )据(jù )这(zhè )一(yī )公(gōng )正(zhèng )的(de )原(yuán )则(zé ),政(zhèng )治(zhì )才(cái )能(néng )像(xiàng )地(dì )载(zǎi )天(tiān )覆(fù )一(yī )样(yàng )无(wú )偏(piān )无(wú )私(sī ),怎(zěn )么(me )能(néng )说(shuō )先(xiān )王(wáng )不(bú )使(shǐ )用(yòng )庆(qìng )赏(shǎng )和(hé )刑(xíng )罚(fá )呢(ne )?然(rán )而(ér ),人(rén )们(men )一(yī )再(zài )称(chēng )赞(zàn )的(de )礼(lǐ ),最(zuì )可(kě )贵(guì )之(zhī )处(chù )在(zài )于(yú )能(néng )将(jiāng )罪(zuì )恶(è )断(duàn )绝(jué )于(yú )未(wèi )形(xíng )成(chéng )之(zhī )前(qián ),从(cóng )细(xì )微(wēi )之(zhī )处(chù )推(tuī )行(háng )教(jiāo )化(huà ),使(shǐ )天(tiān )下(xià )百(bǎi )姓(xìng )日(rì )益(yì )趋(qū )向(xiàng )善(shàn )良(liáng ),远(yuǎn )离(lí )罪(zuì )恶(è ),自(zì )己(jǐ )还(hái )没(méi )有(yǒu )觉(jiào )察(chá )到(dào )。孔(kǒng )子(zǐ )说(shuō ):“让(ràng )我(wǒ )断(duàn )案(àn ),我(wǒ )与(yǔ )别(bié )人(rén )没(méi )有(yǒu )什(shí )么(me )不(bú )同(tóng ),如(rú )果(guǒ )说(shuō )我(wǒ )有(yǒu )什(shí )么(me )独(dú )特(tè )的(de )见(jiàn )解(jiě ),那(nà )就(jiù )是(shì )推(tuī )行(háng )仁(rén )义(yì ),使(shǐ )讼(sòng )案(àn )不(bú )再(zài )发(fā )生(shēng )。”为(wéi )君(jūn )主(zhǔ )出(chū )谋(móu )划(huá )策(cè ),不(bú )如(rú )首(shǒu )先(xiān )确(què )定(dìng )选(xuǎn )择(zé )什(shí )么(me )抛(pāo )弃(qì )什(shí )么(me ),取(qǔ )舍(shě )标(biāo )准(zhǔn )一(yī )旦(dàn )在(zài )心(xīn )中(zhōng )确(què )定(dìng ),相(xiàng )应(yīng )的(de )安(ān )危(wēi )后(hòu )果(guǒ )就(jiù )会(huì )表(biǎo )现(xiàn )出(chū )来(lái )。天(tiān )下(xià )安(ān )定(dìng )不(bú )是(shì )一(yī )天(tiān )就(jiù )能(néng )实(shí )现(xiàn )的(de ),天(tiān )下(xià )危(wēi )亡(wáng )也(yě )不(bú )是(shì )一(yī )天(tiān )促(cù )成(chéng )的(de ),都(dōu )是(shì )日(rì )积(jī )月(yuè )累(lèi )渐(jiàn )渐(jiàn )形(xíng )成(chéng )的(de ),因(yīn )此(cǐ ),不(bú )可(kě )以(yǐ )不(bú )观(guān )察(chá )它(tā )的(de )积(jī )累(lèi )过(guò )程(chéng )。君(jūn )主(zhǔ )所(suǒ )积(jī )聚(jù )的(de )治(zhì )国(guó )方(fāng )法(fǎ ),在(zài )于(yú )他(tā )选(xuǎn )择(zé )什(shí )么(me ),抛(pāo )弃(qì )什(shí )么(me )。选(xuǎn )择(zé )礼(lǐ )义(yì )方(fāng )法(fǎ )治(zhì )国(guó )的(de )君(jūn )主(zhǔ )便(biàn )积(jī )聚(jù )礼(lǐ )义(yì ),选(xuǎn )择(zé )刑(xíng )罚(fá )治(zhì )国(guó )的(de )君(jūn )主(zhǔ )便(biàn )积(jī )聚(jù )刑(xíng )罚(fá )。刑(xíng )罚(fá )积(jī )聚(jù )到(dào )一(yī )定(dìng )的(de )程(chéng )度(dù ),百(bǎi )姓(xìng )就(jiù )会(huì )埋(mái )怨(yuàn )而(ér )背(bèi )叛(pàn )君(jūn )主(zhǔ ),礼(lǐ )义(yì )积(jī )聚(jù )到(dào )一(yī )定(dìng )程(chéng )度(dù ),百(bǎi )姓(xìng )就(jiù )会(huì )和(hé )睦(mù )而(ér )亲(qīn )近(jìn )朝(cháo )廷(tíng )。所(suǒ )以(yǐ ),君(jūn )主(zhǔ )想(xiǎng )要(yào )百(bǎi )姓(xìng )善(shàn )良(liáng )温(wēn )顺(shùn )的(de )愿(yuàn )望(wàng )是(shì )相(xiàng )同(tóng )的(de ),只(zhī )是(shì )用(yòng )来(lái )使(shǐ )百(bǎi )姓(xìng )善(shàn )良(liáng )温(wēn )顺(shùn )的(de )方(fāng )法(fǎ )不(bú )同(tóng ),有(yǒu )的(de )用(yòng )道(dào )德(dé )和(hé )教(jiāo )化(huà )进(jìn )行(háng )引(yǐn )导(dǎo ),有(yǒu )的(de )用(yòng )法(fǎ )令(lìng )进(jìn )行(háng )惩(chéng )罚(fá )。用(yòng )道(dào )德(dé )和(hé )教(jiāo )化(huà )进(jìn )行(háng )开(kāi )导(dǎo )的(de ),随(suí )着(zhe )道(dào )德(dé )和(hé )教(jiāo )化(huà )的(de )深(shēn )入(rù )人(rén )心(xīn ),民(mín )风(fēng )就(jiù )会(huì )和(hé )乐(lè );用(yòng )法(fǎ )令(lìng )进(jìn )行(háng )惩(chéng )罚(fá )的(de ),法(fǎ )令(lìng )使(shǐ )用(yòng )到(dào )极(jí )点(diǎn ),民(mín )风(fēng )就(jiù )会(huì )令(lìng )人(rén )悲(bēi )哀(āi )。哀(āi )乐(lè )的(de )感(gǎn )受(shòu ),便(biàn )是(shì )应(yīng )验(yàn )祸(huò )福(fú )的(de )东(dōng )西(xī )。秦(qín )始(shǐ )皇(huáng )想(xiǎng )尊(zūn )奉(fèng )宗(zōng )庙(miào )安(ān )定(dìng )子(zǐ )孙(sūn )后(hòu )代(dài ),这(zhè )与(yǔ )商(shāng )汤(tāng )王(wáng )和(hé )周(zhōu )武(wǔ )王(wáng )是(shì )相(xiàng )同(tóng )的(de ),但(dàn )是(shì ),商(shāng )汤(tāng )王(wáng )、周(zhōu )武(wǔ )王(wáng )广(guǎng )泛(fàn )推(tuī )行(háng )德(dé )政(zhèng ),他(tā )们(men )建(jiàn )立(lì )的(de )国(guó )家(jiā )得(dé )以(yǐ )保(bǎo )存(cún )了(le )六(liù )七(qī )百(bǎi )年(nián );秦(qín )始(shǐ )皇(huáng )统(tǒng )治(zhì )天(tiān )下(xià )只(zhī )有(yǒu )十(shí )多(duō )年(nián )就(jiù )土(tǔ )崩(bēng )瓦(wǎ )解(jiě )了(le )。这(zhè )里(lǐ )没(méi )有(yǒu )别(bié )的(de )原(yuán )因(yīn ),就(jiù )是(shì )因(yīn )为(wéi )商(shāng )汤(tāng )王(wáng )、周(zhōu )武(wǔ )王(wáng )决(jué )定(dìng )取(qǔ )舍(shě )很(hěn )慎(shèn )重(zhòng ),而(ér )秦(qín )始(shǐ )皇(huáng )决(jué )定(dìng )取(qǔ )舍(shě )不(bú )慎(shèn )重(zhòng )。国(guó )家(jiā )政(zhèng )权(quán )好(hǎo )比(bǐ )一(yī )个(gè )大(dà )器(qì )物(wù ),现(xiàn )在(zài )有(yǒu )人(rén )安(ān )放(fàng )器(qì )物(wù ),把(bǎ )它(tā )放(fàng )在(zài )安(ān )全(quán )的(de )地(dì )方(fāng )便(biàn )安(ān )全(quán ),放(fàng )到(dào )危(wēi )险(xiǎn )的(de )地(dì )方(fāng )就(jiù )危(wēi )险(xiǎn )。治(zhì )理(lǐ )国(guó )家(jiā )的(de )道(dào )理(lǐ )与(yǔ )放(fàng )置(zhì )器(qì )物(wù )没(méi )有(yǒu )什(shí )么(me )不(bú )同(tóng ),关(guān )键(jiàn )就(jiù )在(zài )于(yú )天(tiān )子(zǐ )把(bǎ )它(tā )安(ān )置(zhì )在(zài )什(shí )么(me )地(dì )方(fāng )。商(shāng )汤(tāng )王(wáng )、周(zhōu )武(wǔ )王(wáng )把(bǎ )天(tiān )下(xià )安(ān )置(zhì )在(zài )仁(rén )、义(yì )、礼(lǐ )、乐(lè )之(zhī )上(shàng ),因(yīn )而(ér )恩(ēn )德(dé )滋(zī )润(rùn )天(tiān )下(xià ),禽(qín )兽(shòu )蔓(màn )延(yán ),草(cǎo )木(mù )富(fù )饶(ráo ),四(sì )方(fāng )蛮(mán )夷(yí )都(dōu )受(shòu )到(dào )恩(ēn )惠(huì ),王(wáng )位(wèi )留(liú )传(chuán )子(zǐ )孙(sūn )数(shù )十(shí )代(dài ),这(zhè )是(shì )人(rén )所(suǒ )共(gòng )知(zhī )的(de )。秦(qín )始(shǐ )皇(huáng )把(bǎ )国(guó )家(jiā )安(ān )置(zhì )于(yú )法(fǎ )令(lìng )、刑(xíng )罚(fá )之(zhī )上(shàng ),德(dé )和(hé )恩(ēn )没(méi )有(yǒu )一(yī )样(yàng ),因(yīn )而(ér )怨(yuàn )恨(hèn )充(chōng )斥(chì )天(tiān )下(xià ),百(bǎi )姓(xìng )憎(zēng )恶(è )他(tā )如(rú )同(tóng )对(duì )待(dài )仇(chóu )敌(dí )一(yī )样(yàng ),几(jǐ )乎(hū )锅(guō )及(jí )自(zì )身(shēn ),子(zǐ )孙(sūn )被(bèi )灭(miè )绝(jué ),这(zhè )是(shì )天(tiān )下(xià )人(rén )有(yǒu )目(mù )共(gòng )睹(dǔ )的(de )。这(zhè )不(bú )是(shì )充(chōng )分(fèn )证(zhèng )明(míng )了(le )取(qǔ )舍(shě )不(bú )同(tóng )后(hòu )果(guǒ )就(jiù )明(míng )显(xiǎn )不(bú )同(tóng )吗(ma )?有(yǒu )人(rén )说(shuō ):“要(yào )判(pàn )断(duàn )某(mǒu )人(rén )说(shuō )的(de )话(huà )是(shì )否(fǒu )正(zhèng )确(què ),一(yī )定(dìng )要(yào )观(guān )察(chá )他(tā )所(suǒ )说(shuō )的(de )事(shì )实(shí ),那(nà )样(yàng ),说(shuō )话(huà )的(de )人(rén )就(jiù )不(bú )敢(gǎn )胡(hú )言(yán )乱(luàn )语(yǔ )了(le )。”现(xiàn )在(zài ),假(jiǎ )如(rú )有(yǒu )人(rén )说(shuō ),治(zhì )理(lǐ )国(guó )家(jiā ),礼(lǐ )义(yì )的(de )作(zuò )用(yòng )不(bú )如(rú )法(fǎ )令(lìng ),教(jiāo )化(huà )的(de )成(chéng )效(xiào )不(bú )如(rú )刑(xíng )罚(fá ),君(jūn )主(zhǔ )为(wéi )什(shí )么(me )不(bú )拿(ná )商(shāng )朝(cháo )、周(zhōu )朝(cháo )、秦(qín )朝(cháo )盛(shèng )衰(shuāi )兴(xìng )亡(wáng )的(de )事(shì )实(shí )给(gěi )他(tā )看(kàn )呢(ne )?

君(jūn )主(zhǔ )的(de )尊(zūn )贵(guì ),就(jiù )好(hǎo )像(xiàng )宫(gōng )殿(diàn )的(de )厅(tīng )堂(táng ),群(qún )臣(chén )就(jiù )好(hǎo )像(xiàng )厅(tīng )堂(táng )下(xià )的(de )台(tái )阶(jiē ),百(bǎi )姓(xìng )就(jiù )好(hǎo )像(xiàng )平(píng )地(dì )。所(suǒ )以(yǐ ),如(rú )果(guǒ )设(shè )置(zhì )多(duō )层(céng )台(tái )阶(jiē ),厅(tīng )堂(táng )的(de )侧(cè )边(biān )远(yuǎn )离(lí )地(dì )面(miàn ),那(nà )么(me ),堂(táng )屋(wū )就(jiù )显(xiǎn )得(dé )很(hěn )高(gāo )大(dà );如(rú )果(guǒ )没(méi )有(yǒu )台(tái )阶(jiē ),厅(tīng )堂(táng )的(de )侧(cè )边(biān )靠(kào )近(jìn )地(dì )面(miàn ),堂(táng )屋(wū )就(jiù )显(xiǎn )得(dé )低(dī )矮(ǎi )。高(gāo )大(dà )的(de )厅(tīng )堂(táng )难(nán )以(yǐ )攀(pān )登(dēng ),低(dī )矮(ǎi )的(de )厅(tīng )堂(táng )就(jiù )容(róng )易(yì )受(shòu )到(dào )人(rén )的(de )践(jiàn )踏(tà )。治(zhì )理(lǐ )国(guó )家(jiā )的(de )情(qíng )势(shì )也(yě )是(shì )这(zhè )样(yàng )。所(suǒ )以(yǐ )古(gǔ )代(dài )英(yīng )明(míng )的(de )君(jūn )主(zhǔ )设(shè )立(lì )了(le )等(děng )级(jí )序(xù )列(liè ),朝(cháo )内(nèi )有(yǒu )公(gōng )、卿(qīng )、大(dà )夫(fū )、士(shì )四(sì )个(gè )等(děng )级(jí ),朝(cháo )外(wài )有(yǒu )公(gōng )、侯(hóu )、伯(bó )、子(zǐ )、男(nán )五(wǔ )等(děng )封(fēng )爵(jué ),下(xià )面(miàn )还(hái )有(yǒu )官(guān )师(shī )、小(xiǎo )吏(lì ),一(yī )直(zhí )到(dào )普(pǔ )通(tōng )百(bǎi )姓(xìng ),等(děng )级(jí )分(fèn )明(míng ),而(ér )天(tiān )子(zǐ )凌(líng )驾(jià )于(yú )顶(dǐng )端(duān ),所(suǒ )以(yǐ ),天(tiān )子(zǐ )的(de )尊(zūn )贵(guì )是(shì )高(gāo )不(bú )可(kě )攀(pān )的(de )。俗(sú )话(huà )说(shuō ):“欲(yù )投(tóu )鼠(shǔ )而(ér )忌(jì )器(qì )。”这(zhè )是(shì )个(gè )很(hěn )好(hǎo )的(de )比(bǐ )喻(yù )。老(lǎo )鼠(shǔ )靠(kào )近(jìn )器(qì )物(wù ),人(rén )们(men )怕(pà )砸(zá )坏(huài )器(qì )物(wù )都(dōu )不(bú )敢(gǎn )扔(rēng )东(dōng )西(xī )打(dǎ )它(tā ),更(gèng )何(hé )况(kuàng )那(nà )些(xiē )接(jiē )近(jìn )皇(huáng )帝(dì )的(de )尊(zūn )贵(guì )大(dà )臣(chén )呢(ne )!君(jūn )主(zhǔ )用(yòng )廉(lián )耻(chǐ )礼(lǐ )义(yì )来(lái )约(yuē )束(shù )正(zhèng )人(rén )君(jūn )子(zǐ ),所(suǒ )以(yǐ )对(duì )大(dà )臣(chén )只(zhī )能(néng )命(mìng )令(lìng )他(tā )自(zì )杀(shā )而(ér )不(bú )对(duì )他(tā )用(yòng )戮(lù )刑(xíng )。因(yīn )此(cǐ ),刺(cì )额(é )、割(gē )鼻(bí )子(zǐ )等(děng )伤(shāng )残(cán )肢(zhī )体(tǐ )的(de )肉(ròu )刑(xíng )都(dōu )不(bú )施(shī )加(jiā )到(dào )大(dà )夫(fū )以(yǐ )上(shàng )的(de )官(guān )员(yuán )身(shēn )上(shàng ),因(yīn )为(wéi )他(tā )们(men )离(lí )君(jūn )主(zhǔ )不(bú )远(yuǎn )。按(àn )照(zhào )礼(lǐ )的(de )规(guī )定(dìng ):臣(chén )子(zǐ )不(bú )能(néng )察(chá )看(kàn )为(wéi )君(jūn )主(zhǔ )驾(jià )车(chē )的(de )马(mǎ )匹(pǐ )年(nián )岁(suì )大(dà )小(xiǎo ),用(yòng )脚(jiǎo )踢(tī )了(le )为(wéi )君(jūn )主(zhǔ )驾(jià )车(chē )的(de )马(mǎ )所(suǒ )吃(chī )的(de )草(cǎo )料(liào ),就(jiù )要(yào )受(shòu )到(dào )处(chù )罚(fá );见(jiàn )到(dào )君(jūn )主(zhǔ )用(yòng )的(de )扶(fú )几(jǐ )和(hé )手(shǒu )杖(zhàng )就(jiù )要(yào )起(qǐ )身(shēn );在(zài )路(lù )上(shàng )遇(yù )到(dào )君(jūn )主(zhǔ )的(de )辇(niǎn )车(chē )就(jiù )要(yào )下(xià )车(chē )恭(gōng )候(hòu );进(jìn )入(rù )宫(gōng )殿(diàn )的(de )正(zhèng )门(mén )就(jiù )得(dé )小(xiǎo )步(bù )快(kuài )走(zǒu );对(duì )于(yú )君(jūn )主(zhǔ )的(de )宠(chǒng )臣(chén ),即(jí )使(shǐ )犯(fàn )了(le )罪(zuì ),也(yě )不(bú )对(duì )他(tā )施(shī )加(jiā )杀(shā )戮(lù )之(zhī )刑(xíng ),这(zhè )是(shì )尊(zūn )敬(jìng )君(jūn )主(zhǔ )的(de )缘(yuán )故(gù )。这(zhè )样(yàng )做(zuò )是(shì )为(wéi )了(le )及(jí )早(zǎo )防(fáng )止(zhǐ )臣(chén )下(xià )对(duì )君(jūn )主(zhǔ )有(yǒu )不(bú )敬(jìng )行(háng )为(wéi ),是(shì )为(wéi )了(le )尊(zūn )重(zhòng )大(dà )臣(chén ),勉(miǎn )励(lì )他(tā )们(men )保(bǎo )持(chí )节(jiē )操(cāo )。现(xiàn )在(zài )从(cóng )诸(zhū )侯(hóu )王(wáng )、列(liè )侯(hóu )到(dào )三(sān )公(gōng )等(děng )高(gāo )级(jí )官(guān )员(yuán ),都(dōu )是(shì )天(tiān )子(zǐ )理(lǐ )应(yīng )郑(zhèng )重(zhòng )地(dì )以(yǐ )礼(lǐ )相(xiàng )待(dài )的(de )人(rén )物(wù ),相(xiàng )当(dāng )于(yú )古(gǔ )代(dài )天(tiān )子(zǐ )所(suǒ )称(chēng )的(de )伯(bó )父(fù )、伯(bó )舅(jiù ),而(ér )如(rú )今(jīn )却(què )使(shǐ )他(tā )们(men )与(yǔ )平(píng )民(mín )百(bǎi )姓(xìng )一(yī )样(yàng )接(jiē )受(shòu )刺(cì )额(é )、割(gē )鼻(bí )、剃(tì )须(xū )发(fā )、剁(duò )脚(jiǎo )、笞(chī )打(dǎ )、辱(rǔ )骂(mà )、斩(zhǎn )首(shǒu )示(shì )众(zhòng )等(děng )刑(xíng )罚(fá ),这(zhè )样(yàng )不(bú )是(shì )正(zhèng )如(rú )厅(tīng )堂(táng )没(méi )有(yǒu )台(tái )阶(jiē )一(yī )样(yàng )吗(ma )?遭(zāo )受(shòu )杀(shā )戮(lù )的(de )人(rén )不(bú )是(shì )太(tài )接(jiē )近(jìn )皇(huáng )帝(dì )了(le )吗(ma )?不(bú )讲(jiǎng )廉(lián )耻(chǐ )伦(lún )理(lǐ ),那(nà )些(xiē )手(shǒu )握(wò )大(dà )权(quán )的(de )大(dà )臣(chén ),不(bú )是(shì )会(huì )虽(suī )处(chù )于(yú )朝(cháo )廷(tíng )之(zhī )上(shàng )却(què )有(yǒu )像(xiàng )刑(xíng )徒(tú )罪(zuì )隶(lì )那(nà )样(yàng )无(wú )耻(chǐ )之(zhī )心(xīn )了(le )吗(ma )?至(zhì )于(yú )秦(qín )二(èr )世(shì )被(bèi )杀(shā )的(de )望(wàng )夷(yí )官(guān )事(shì )变(biàn ),秦(qín )二(èr )世(shì )亲(qīn )近(jìn )被(bèi )判(pàn )重(zhòng )罪(zuì )的(de )赵(zhào )高(gāo ),就(jiù )是(shì )投(tóu )鼠(shǔ )而(ér )不(bú )忌(jì )器(qì )的(de )结(jié )果(guǒ )。

我(wǒ )听(tīng )说(shuō ),鞋(xié )即(jí )使(shǐ )新(xīn )鲜(xiān ),也(yě )不(bú )能(néng )放(fàng )在(zài )枕(zhěn )头(tóu )上(shàng ),帽(mào )子(zǐ )即(jí )使(shǐ )破(pò )旧(jiù ),也(yě )不(bú )能(néng )用(yòng )作(zuò )鞋(xié )垫(diàn )。如(rú )果(guǒ )一(yī )个(gè )人(rén )曾(céng )经(jīng )担(dān )任(rèn )过(guò )高(gāo )级(jí )职(zhí )务(wù ),天(tiān )子(zǐ )曾(céng )经(jīng )对(duì )他(tā )以(yǐ )礼(lǐ )相(xiàng )待(dài ),官(guān )吏(lì )和(hé )百(bǎi )姓(xìng )曾(céng )经(jīng )对(duì )他(tā )俯(fǔ )地(dì )叩(kòu )首(shǒu )表(biǎo )示(shì )敬(jìng )畏(wèi ),如(rú )今(jīn )他(tā )有(yǒu )了(le )过(guò )失(shī ),陛(bì )下(xià )下(xià )令(lìng )免(miǎn )去(qù )他(tā )的(de )官(guān )职(zhí )是(shì )可(kě )以(yǐ )的(de ),叫(jiào )他(tā )告(gào )老(lǎo )还(hái )乡(xiāng )是(shì )可(kě )以(yǐ )的(de ),叫(jiào )他(tā )自(zì )杀(shā )是(shì )可(kě )以(yǐ )的(de ),杀(shā )了(le )他(tā )也(yě )是(shì )可(kě )以(yǐ )的(de );如(rú )果(guǒ )让(ràng )人(rén )用(yòng )绳(shéng )子(zǐ )把(bǎ )他(tā )捆(kǔn )绑(bǎng )起(qǐ )来(lái ),押(yā )送(sòng )到(dào )管(guǎn )理(lǐ )刑(xíng )徒(tú )的(de )官(guān )府(fǔ ),罚(fá )他(tā )做(zuò )官(guān )府(fǔ )的(de )刑(xíng )徒(tú ),主(zhǔ )管(guǎn )刑(xíng )徒(tú )的(de )小(xiǎo )吏(lì )可(kě )以(yǐ )对(duì )他(tā )责(zé )骂(mà )笞(chī )打(dǎ ),这(zhè )些(xiē )都(dōu )是(shì )不(bú )应(yīng )该(gāi )让(ràng )百(bǎi )姓(xìng )见(jiàn )到(dào )的(de )。如(rú )果(guǒ )卑(bēi )贱(jiàn )的(de )人(rén )都(dōu )知(zhī )道(dào )达(dá )官(guān )贵(guì )人(rén )一(yī )旦(dàn )犯(fàn )罪(zuì )被(bèi )处(chù )刑(xíng ),我(wǒ )也(yě )可(kě )以(yǐ )对(duì )他(tā )进(jìn )行(háng )凌(líng )辱(rǔ ),这(zhè )是(shì )不(bú )利(lì )于(yú )训(xùn )练(liàn )天(tiān )下(xià )百(bǎi )姓(xìng )遵(zūn )守(shǒu )礼(lǐ )义(yì ),不(bú )利(lì )于(yú )提(tí )倡(chàng )尊(zūn )重(zhòng )高(gāo )官(guān )、优(yōu )待(dài )显(xiǎn )贵(guì )的(de )。天(tiān )子(zǐ )曾(céng )经(jīng )以(yǐ )礼(lǐ )相(xiàng )待(dài )的(de )、百(bǎi )姓(xìng )曾(céng )经(jīng )以(yǐ )为(wéi )荣(róng )耀(yào )的(de )官(guān )员(yuán ),死(sǐ )了(le )便(biàn )死(sǐ )了(le ),卑(bēi )贱(jiàn )的(de )人(rén )怎(zěn )么(me )可(kě )以(yǐ )如(rú )此(cǐ )侮(wǔ )辱(rǔ )他(tā )呢(ne )!

豫(yù )让(ràng )曾(céng )经(jīng )侍(shì )奉(fèng )中(zhōng )行(háng )君(jūn ),智(zhì )伯(bó )讨(tǎo )伐(fá )并(bìng )且(qiě )灭(miè )掉(diào )了(le )中(zhōng )行(háng ),豫(yù )让(ràng )转(zhuǎn )而(ér )侍(shì )奉(fèng )智(zhì )伯(bó )。等(děng )到(dào )赵(zhào )襄(xiāng )子(zǐ )消(xiāo )灭(miè )了(le )智(zhì )伯(bó ),豫(yù )让(ràng )用(yòng )漆(qī )把(bǎ )脸(liǎn )涂(tú )黑(hēi ),口(kǒu )吞(tūn )木(mù )炭(tàn )来(lái )改(gǎi )变(biàn )自(zì )己(jǐ )说(shuō )话(huà )的(de )声(shēng )音(yīn ),一(yī )定(dìng )要(yào )报(bào )复(fù )赵(zhào )襄(xiāng )子(zǐ ),试(shì )了(le )五(wǔ )次(cì )都(dōu )没(méi )有(yǒu )成(chéng )功(gōng )。有(yǒu )人(rén )问(wèn )豫(yù )让(ràng ),豫(yù )让(ràng )回(huí )答(dá )说(shuō ):“中(zhōng )行(háng )把(bǎ )我(wǒ )当(dāng )普(pǔ )通(tōng )人(rén )对(duì )待(dài ),我(wǒ )便(biàn )以(yǐ )普(pǔ )通(tōng )人(rén )的(de )身(shēn )份(fèn )侍(shì )奉(fèng )他(tā );智(zhì )伯(bó )把(bǎ )我(wǒ )当(dāng )国(guó )士(shì )对(duì )待(dài ),我(wǒ )所(suǒ )以(yǐ )用(yòng )国(guó )士(shì )的(de )身(shēn )份(fèn )回(huí )报(bào )他(tā )。”原(yuán )来(lái )是(shì )同(tóng )一(yī )个(gè )豫(yù )让(ràng ),背(bèi )叛(pàn )君(jūn )主(zhǔ )而(ér )侍(shì )奉(fèng )仇(chóu )敌(dí ),行(háng )为(wéi )像(xiàng )猪(zhū )狗(gǒu )一(yī )样(yàng ),后(hòu )来(lái )忠(zhōng )君(jūn )守(shǒu )节(jiē ),作(zuò )出(chū )烈(liè )士(shì )的(de )行(háng )为(wéi ),这(zhè )是(shì )人(rén )主(zhǔ )使(shǐ )他(tā )变(biàn )成(chéng )这(zhè )样(yàng )的(de )。所(suǒ )以(yǐ ),如(rú )果(guǒ )君(jūn )主(zhǔ )像(xiàng )对(duì )待(dài )犬(quǎn )马(mǎ )一(yī )样(yàng )对(duì )待(dài )大(dà )臣(chén ),大(dà )臣(chén )便(biàn )会(huì )自(zì )比(bǐ )犬(quǎn )马(mǎ ),如(rú )果(guǒ )君(jūn )主(zhǔ )像(xiàng )对(duì )待(dài )官(guān )员(yuán )一(yī )样(yàng )对(duì )待(dài )大(dà )臣(chén ),大(dà )臣(chén )也(yě )就(jiù )会(huì )把(bǎ )自(zì )己(jǐ )当(dāng )作(zuò )官(guān )员(yuán ),如(rú )果(guǒ )臣(chén )子(zǐ )玩(wán )弄(nòng )手(shǒu )段(duàn )而(ér )没(méi )有(yǒu )耻(chǐ )辱(rǔ )之(zhī )心(xīn ),没(méi )有(yǒu )志(zhì )气(qì ),丧(sàng )失(shī )节(jiē )操(cāo ),缺(quē )乏(fá )廉(lián )耻(chǐ )观(guān )念(niàn )又(yòu )不(bú )注(zhù )意(yì )加(jiā )以(yǐ )修(xiū )养(yǎng ),苟(gǒu )且(qiě )愉(yú )生(shēng ),则(zé )会(huì )见(jiàn )到(dào )利(lì )益(yì )便(biàn )去(qù )抢(qiǎng )占(zhàn ),见(jiàn )到(dào )好(hǎo )处(chù )便(biàn )去(qù )夺(duó )取(qǔ )。当(dāng )主(zhǔ )上(shàng )衰(shuāi )败(bài )的(de )时(shí )候(hòu ),便(biàn )乘(chéng )机(jī )袭(xí )取(qǔ )主(zhǔ )上(shàng )的(de )财(cái )产(chǎn )、地(dì )位(wèi );当(dāng )主(zhǔ )上(shàng )有(yǒu )忧(yōu )患(huàn )的(de )时(shí )候(hòu ),却(què )漠(mò )不(bú )关(guān )心(xīn ),袖(xiù )手(shǒu )旁(páng )观(guān );当(dāng )有(yǒu )对(duì )自(zì )己(jǐ )有(yǒu )利(lì )的(de )地(dì )方(fāng ),便(biàn )欺(qī )骗(piàn )主(zhǔ )人(rén ),以(yǐ )出(chū )卖(mài )主(zhǔ )人(rén )的(de )利(lì )益(yì )来(lái )谋(móu )取(qǔ )好(hǎo )处(chù )。这(zhè )样(yàng )怎(zěn )么(me )会(huì )有(yǒu )利(lì )于(yú )人(rén )主(zhǔ )?群(qún )臣(chén )人(rén )数(shù )众(zhòng )多(duō ),而(ér )主(zhǔ )上(shàng )人(rén )数(shù )最(zuì )少(shǎo ),钱(qián )财(cái )、器(qì )物(wù )、职(zhí )业(yè )等(děng )各(gè )方(fāng )面(miàn )的(de )事(shì )情(qíng )都(dōu )得(dé )依(yī )靠(kào )群(qún )臣(chén )掌(zhǎng )管(guǎn )。如(rú )果(guǒ )群(qún )臣(chén )都(dōu )无(wú )廉(lián )耻(chǐ )之(zhī )心(xīn ),都(dōu )苟(gǒu )且(qiě )而(ér )安(ān ),那(nà )么(me ),主(zhǔ )上(shàng )最(zuì )忧(yōu )虑(lǜ )。所(suǒ )以(yǐ )古(gǔ )代(dài )礼(lǐ )不(bú )施(shī )加(jiā )于(yú )百(bǎi )姓(xìng ),刑(xíng )不(bú )施(shī )加(jiā )于(yú )大(dà )夫(fū ),目(mù )的(de )是(shì )为(wéi )了(le )勉(miǎn )励(lì )宠(chǒng )臣(chén )保(bǎo )持(chí )气(qì )节(jiē )。古(gǔ )代(dài )大(dà )臣(chén )有(yǒu )因(yīn )为(wéi )不(bú )廉(lián )洁(jié )而(ér )被(bèi )罢(bà )免(miǎn )的(de ),不(bú )说(shuō )他(tā )不(bú )廉(lián )洁(jié ),而(ér )是(shì )说(shuō )“簠(fǔ )簋(guǐ )不(bú )饰(shì )”;有(yǒu )犯(fàn )了(le )污(wū )秽(huì )淫(yín )乱(luàn ),男(nán )女(nǚ )杂(zá )居(jū )罪(zuì )行(háng )的(de ),不(bú )说(shuō )他(tā )淫(yín )秽(huì ),而(ér )是(shì )说(shuō )他(tā )“帷(wéi )薄(báo )不(bú )修(xiū )”;有(yǒu )因(yīn )为(wéi )软(ruǎn )弱(ruò )无(wú )能(néng ),不(bú )能(néng )胜(shèng )任(rèn )职(zhí )责(zé )而(ér )被(bèi )免(miǎn )职(zhí )的(de ),不(bú )说(shuō )他(tā )软(ruǎn )弱(ruò )无(wú )能(néng ),而(ér )说(shuō )他(tā )“下(xià )官(guān )不(bú )职(zhí )”。所(suǒ )以(yǐ )显(xiǎn )赫(hè )的(de )大(dà )臣(chén )确(què )实(shí )犯(fàn )了(le )罪(zuì ),也(yě )还(hái )不(bú )直(zhí )接(jiē )点(diǎn )破(pò )他(tā )所(suǒ )犯(fàn )的(de )罪(zuì )过(guò ),而(ér )是(shì )换(huàn )一(yī )种(zhǒng )委(wěi )婉(wǎn )的(de )用(yòng )辞(cí ),为(wéi )他(tā )避(bì )讳(huì )。所(suǒ )以(yǐ )那(nà )些(xiē )受(shòu )到(dào )了(le )君(jūn )主(zhǔ )严(yán )厉(lì )谴(qiǎn )责(zé )、呵(hē )斥(chì )的(de )大(dà )臣(chén ),就(jiù )身(shēn )穿(chuān )丧(sàng )服(fú ),带(dài )着(zhe )盛(shèng )水(shuǐ )的(de )盘(pán )和(hé )佩(pèi )剑(jiàn ),自(zì )己(jǐ )来(lái )到(dào )清(qīng )室(shì )接(jiē )受(shòu )处(chù )置(zhì ),君(jūn )主(zhǔ )并(bìng )不(bú )派(pài )人(rén )去(qù )捆(kǔn )绑(bǎng )牵(qiān )引(yǐn )他(tā )。其(qí )中(zhōng )犯(fàn )有(yǒu )中(zhōng )等(děng )罪(zuì )行(háng )的(de ),得(dé )到(dào )了(le )判(pàn )决(jué )罪(zuì )名(míng )就(jiù )自(zì )杀(shā ),君(jūn )主(zhǔ )不(bú )派(pài )人(rén )去(qù )斩(zhǎn )下(xià )他(tā )的(de )首(shǒu )级(jí )。其(qí )中(zhōng )犯(fàn )有(yǒu )大(dà )罪(zuì )的(de ),听(tīng )到(dào )判(pàn )决(jué )旨(zhǐ )意(yì )之(zhī )后(hòu ),就(jiù )面(miàn )向(xiàng )北(běi )方(fāng )叩(kòu )拜(bài )两(liǎng )次(cì ),跪(guì )着(zhe )自(zì )杀(shā ),君(jūn )主(zhǔ )不(bú )派(pài )人(rén )去(qù )揪(jiū )着(zhe )他(tā )的(de )头(tóu )发(fā )按(àn )着(zhe )他(tā )的(de )头(tóu )斩(zhǎn )下(xià )首(shǒu )级(jí ),君(jūn )主(zhǔ )还(hái )对(duì )他(tā )说(shuō ):“你(nǐ )自(zì )己(jǐ )犯(fàn )有(yǒu )过(guò )失(shī ),我(wǒ )对(duì )你(nǐ )是(shì )以(yǐ )礼(lǐ )相(xiàng )待(dài )的(de )。”君(jūn )主(zhǔ )对(duì )群(qún )臣(chén )以(yǐ )礼(lǐ )相(xiàng )待(dài ),群(qún )臣(chén )就(jiù )会(huì )自(zì )我(wǒ )激(jī )动(dòng ),君(jūn )主(zhǔ )以(yǐ )廉(lián )耻(chǐ )约(yuē )束(shù )臣(chén )子(zǐ ),人(rén )们(men )就(jiù )会(huì )重(zhòng )视(shì )气(qì )节(jiē )品(pǐn )行(háng )。如(rú )果(guǒ )君(jūn )主(zhǔ )以(yǐ )廉(lián )耻(chǐ )、礼(lǐ )义(yì )对(duì )待(dài )臣(chén )子(zǐ ),而(ér )臣(chén )子(zǐ )却(què )不(bú )用(yòng )气(qì )节(jiē )品(pǐn )行(háng )报(bào )答(dá )君(jūn )主(zhǔ ),那(nà )么(me )他(tā )就(jiù )不(bú )像(xiàng )个(gè )人(rén )了(le )。这(zhè )种(zhǒng )习(xí )俗(sú )蔚(wèi )成(chéng )风(fēng )气(qì ),那(nà )么(me )做(zuò )臣(chén )子(zǐ )的(de )就(jiù )会(huì )只(zhī )为(wéi )君(jūn )主(zhǔ )而(ér )不(bú )顾(gù )自(zì )己(jǐ ),只(zhī )为(wéi )国(guó )家(jiā )而(ér )不(bú )顾(gù )家(jiā )庭(tíng ),只(zhī )考(kǎo )虑(lǜ )大(dà )家(jiā )的(de )利(lì )益(yì )而(ér )不(bú )顾(gù )个(gè )人(rén )私(sī )利(lì ),见(jiàn )到(dào )有(yǒu )利(lì )益(yì )而(ér )不(bú )轻(qīng )易(yì )沾(zhān )取(qǔ ),见(jiàn )到(dào )危(wēi )险(xiǎn )也(yě )不(bú )轻(qīng )易(yì )回(huí )避(bì ),全(quán )都(dōu )按(àn )礼(lǐ )义(yì )的(de )要(yào )求(qiú )办(bàn )事(shì )。君(jūn )主(zhǔ )提(tí )倡(chàng )这(zhè )种(zhǒng )精(jīng )神(shén ),所(suǒ )以(yǐ )宗(zōng )族(zú )重(zhòng )臣(chén )就(jiù )会(huì )真(zhēn )心(xīn )地(dì )为(wéi )维(wéi )护(hù )宗(zōng )庙(miào )而(ér )死(sǐ ),司(sī )法(fǎ )的(de )臣(chén )子(zǐ )就(jiù )会(huì )真(zhēn )心(xīn )地(dì )为(wéi )国(guó )家(jiā )而(ér )死(sǐ ),辅(fǔ )佐(zuǒ )的(de )臣(chén )子(zǐ )就(jiù )会(huì )真(zhēn )心(xīn )地(dì )为(wéi )君(jūn )主(zhǔ )而(ér )死(sǐ ),看(kàn )守(shǒu )监(jiān )狱(yù )和(hé )守(shǒu )卫(wèi )边(biān )疆(jiāng )的(de )臣(chén )子(zǐ )就(jiù )会(huì )真(zhēn )心(xīn )地(dì )为(wéi )国(guó )家(jiā )的(de )安(ān )全(quán )而(ér )死(sǐ )。说(shuō )圣(shèng )明(míng )的(de )君(jūn )主(zhǔ )都(dōu )有(yǒu )金(jīn )城(chéng ),就(jiù )是(shì )用(yòng )金(jīn )城(chéng )来(lái )比(bǐ )喻(yù )这(zhè )种(zhǒng )志(zhì )向(xiàng )。人(rén )家(jiā )尚(shàng )且(qiě )愿(yuàn )意(yì )为(wéi )我(wǒ )而(ér )死(sǐ ),所(suǒ )以(yǐ )我(wǒ )应(yīng )该(gāi )与(yǔ )他(tā )同(tóng )生(shēng );人(rén )家(jiā )尚(shàng )且(qiě )愿(yuàn )意(yì )为(wéi )我(wǒ )而(ér )不(bú )顾(gù )安(ān )危(wēi ),所(suǒ )以(yǐ )我(wǒ )应(yīng )当(dāng )与(yǔ )他(tā )共(gòng )存(cún );人(rén )家(jiā )尚(shàng )且(qiě )愿(yuàn )意(yì )为(wéi )我(wǒ )冒(mào )着(zhe )危(wēi )险(xiǎn ),所(suǒ )以(yǐ )我(wǒ )应(yīng )当(dāng )与(yǔ )他(tā )都(dōu )得(dé )到(dào )安(ān )全(quán )。人(rén )人(rén )都(dōu )只(zhī )考(kǎo )虑(lǜ )自(zì )己(jǐ )要(yào )做(zuò )的(de )事(shì )情(qíng )合(hé )不(bú )合(hé )道(dào )义(yì ),而(ér )不(bú )去(qù )考(kǎo )虑(lǜ )能(néng )不(bú )能(néng )获(huò )得(dé )利(lì )益(yì ),坚(jiān )守(shǒu )气(qì )节(jiē )而(ér )尊(zūn )重(zhòng )大(dà )义(yì ),所(suǒ )以(yǐ )君(jūn )主(zhǔ )可(kě )以(yǐ )委(wěi )托(tuō )臣(chén )子(zǐ )掌(zhǎng )管(guǎn )治(zhì )国(guó )大(dà )权(quán ),可(kě )以(yǐ )把(bǎ )尚(shàng )未(wèi )成(chéng )人(rén )的(de )太(tài )子(zǐ )托(tuō )付(fù )给(gěi )大(dà )臣(chén )辅(fǔ )佐(zuǒ ),这(zhè )就(jiù )是(shì )推(tuī )行(háng )廉(lián )耻(chǐ ),提(tí )倡(chàng )礼(lǐ )义(yì )带(dài )来(lái )的(de )结(jié )果(guǒ ),这(zhè )样(yàng )做(zuò )君(jūn )主(zhǔ )并(bìng )没(méi )有(yǒu )丧(sàng )失(shī )什(shí )么(me )啊(ā )!放(fàng )着(zhe )这(zhè )样(yàng )的(de )事(shì )情(qíng )不(bú )做(zuò ),却(què )长(zhǎng )期(qī )实(shí )行(háng )戮(lù )辱(rǔ )大(dà )臣(chén )的(de )错(cuò )误(wù )办(bàn )法(fǎ ),所(suǒ )以(yǐ )说(shuō ),这(zhè )是(shì )值(zhí )得(dé )深(shēn )深(shēn )叹(tàn )息(xī )的(de )。

阅读:25333

打赏捐助〔Donate〕>>>

《白话译文》简体版

©2015-2026 ok8.org 文学库