汉纪十【登录】

《资治通鉴》 > 《汉纪》·六十卷 > 《汉纪十》 > 拼音版

起(qǐ )著(zhe )雍(yōng )滩(tān ),尽(jìn )柔(róu )兆(zhào )执(zhí )徐(xú ),凡(fán )九(jiǔ )年(nián )。

世(shì )宗(zōng )孝(xiào )武(wǔ )皇(huáng )帝(dì )上(shàng )之(zhī )下(xià )元(yuán )光(guāng )二(èr )年(nián )(戊(wù )申(shēn ),公(gōng )元(yuán )前(qián )一(yī )三(sān )三(sān )年(nián ))

冬(dōng ),十(shí )月(yuè ),上(shàng )行(háng )幸(xìng )雍(yōng ),祠(cí )五(wǔ )畤(zhì )。

李(lǐ )少(shǎo )君(jūn )以(yǐ )祠(cí )灶(zào )却(què )老(lǎo )方(fāng )见(jiàn )上(shàng ),上(shàng )尊(zūn )之(zhī )。少(shǎo )君(jūn )者(zhě ),故(gù )深(shēn )泽(zé )侯(hóu )舍(shě )人(rén ),匿(nì )其(qí )年(nián )及(jí )其(qí )生(shēng )长(zhǎng ),其(qí )游(yóu )以(yǐ )方(fāng )遍(biàn )诸(zhū )侯(hóu ),无(wú )妻(qī )子(zǐ )。人(rén )闻(wén )其(qí )能(néng )使(shǐ )物(wù )及(jí )不(bú )死(sǐ ),更(gèng )馈(kuì )遗(yí )之(zhī ),常(cháng )馀(yú )金(jīn )钱(qián )、衣(yī )食(shí )。人(rén )皆(jiē )以(yǐ )为(wéi )不(bú )治(zhì )生(shēng )业(yè )而(ér )饶(ráo )给(gěi ),又(yòu )不(bú )知(zhī )其(qí )何(hé )所(suǒ )人(rén ),愈(yù )信(xìn ),争(zhēng )事(shì )之(zhī )。少(shǎo )君(jūn )善(shàn )为(wéi )巧(qiǎo )发(fā )奇(qí )中(zhōng )。尝(cháng )从(cóng )武(wǔ )安(ān )侯(hóu )饮(yǐn ),坐(zuò )中(zhōng )有(yǒu )九(jiǔ )十(shí )馀(yú )老(lǎo )人(rén ),少(shǎo )君(jūn )乃(nǎi )言(yán )与(yǔ )其(qí )大(dà )父(fù )游(yóu )射(shè )处(chù );老(lǎo )人(rén )为(wéi )儿(ér )时(shí )从(cóng )其(qí )大(dà )父(fù ),识(shí )其(qí )处(chù ),一(yī )坐(zuò )尽(jìn )惊(jīng )。少(shǎo )君(jūn )言(yán )上(shàng )曰(yuē ):“祠(cí )灶(zào )则(zé )致(zhì )物(wù ),致(zhì )物(wù )而(ér )丹(dān )沙(shā )可(kě )化(huà )为(wéi )黄(huáng )金(jīn ),寿(shòu )可(kě )益(yì ),蓬(péng )莱(lái )仙(xiān )者(zhě )可(kě )见(jiàn );见(jiàn )之(zhī ),以(yǐ )封(fēng )禅(chán )则(zé )不(bú )死(sǐ ),黄(huáng )帝(dì )是(shì )也(yě )。臣(chén )尝(cháng )游(yóu )海(hǎi )上(shàng ),见(jiàn )安(ān )期(qī )生(shēng ),食(shí )臣(chén )枣(zǎo ),大(dà )如(rú )瓜(guā )。安(ān )期(qī )生(shēng )仙(xiān )者(zhě ),通(tōng )蓬(péng )莱(lái )中(zhōng ),合(hé )则(zé )见(jiàn )人(rén ),不(bú )合(hé )则(zé )隐(yǐn )。”于(yú )是(shì )天(tiān )子(zǐ )始(shǐ )亲(qīn )祠(cí )灶(zào ),遣(qiǎn )方(fāng )士(shì )入(rù )海(hǎi )求(qiú )蓬(péng )莱(lái )安(ān )期(qī )生(shēng )之(zhī )属(shǔ ),而(ér )事(shì )化(huà )丹(dān )沙(shā )诸(zhū )药(yào )齐(qí )为(wéi )黄(huáng )金(jīn )矣(yǐ )。居(jū )久(jiǔ )之(zhī ),李(lǐ )少(shǎo )君(jūn )病(bìng )死(sǐ ),天(tiān )子(zǐ )以(yǐ )为(wéi )化(huà )去(qù ),不(bú )死(sǐ );而(ér )海(hǎi )上(shàng )燕(yàn )、齐(qí )怪(guài )迂(yū )之(zhī )方(fāng )士(shì )多(duō )更(gèng )来(lái )言(yán )神(shén )事(shì )矣(yǐ )。

亳(bó )人(rén )谬(miù )忌(jì )奏(zòu )祠(cí )太(tài )一(yī )。方(fāng )曰(yuē ):“天(tiān )神(shén )贵(guì )者(zhě )太(tài )一(yī ),太(tài )一(yī )佐(zuǒ )曰(yuē )五(wǔ )帝(dì )。”于(yú )是(shì )天(tiān )子(zǐ )立(lì )其(qí )祠(cí )长(zhǎng )安(ān )东(dōng )南(nán )郊(jiāo )。

雁(yàn )门(mén )马(mǎ )邑(yì )豪(háo )聂(niè )壹(yī ),因(yīn )大(dà )行(háng )王(wáng )恢(huī )言(yán ):“匈(xiōng )奴(nú )初(chū )和(hé )亲(qīn ),亲(qīn )信(xìn )边(biān ),可(kě )诱(yòu )以(yǐ )利(lì )致(zhì )之(zhī ),伏(fú )兵(bīng )袭(xí )击(jī ),必(bì )破(pò )之(zhī )道(dào )也(yě )。”上(shàng )召(zhào )问(wèn )公(gōng )卿(qīng )。王(wáng )恢(huī )曰(yuē ):“臣(chén )闻(wén )全(quán )代(dài )之(zhī )时(shí ),北(běi )有(yǒu )强(qiáng )胡(hú )之(zhī )敌(dí ),内(nèi )连(lián )中(zhōng )国(guó )之(zhī )兵(bīng ),然(rán )尚(shàng )得(dé )养(yǎng )老(lǎo )、长(zhǎng )幼(yòu ),种(zhǒng )树(shù )以(yǐ )时(shí ),仓(cāng )廪(lǐn )常(cháng )实(shí ),匈(xiōng )奴(nú )不(bú )轻(qīng )侵(qīn )也(yě )。今(jīn )以(yǐ )陛(bì )下(xià )之(zhī )威(wēi ),海(hǎi )内(nèi )为(wéi )一(yī ),然(rán )匈(xiōng )奴(nú )侵(qīn )盗(dào )不(bú )已(yǐ )者(zhě ),无(wú )他(tā ),以(yǐ )不(bú )恐(kǒng )之(zhī )故(gù )耳(ěr )。臣(chén )窃(qiè )以(yǐ )为(wéi )击(jī )之(zhī )便(biàn )。”韩(hán )安(ān )国(guó )曰(yuē ):“臣(chén )闻(wén )高(gāo )皇(huáng )帝(dì )尝(cháng )围(wéi )于(yú )平(píng )城(chéng ),七(qī )日(rì )不(bú )食(shí );及(jí )解(jiě )围(wéi )反(fǎn )位(wèi ),而(ér )无(wú )忿(fèn )怒(nù )之(zhī )心(xīn )。夫(fū )圣(shèng )人(rén )以(yǐ )天(tiān )下(xià )为(wéi )度(dù )者(zhě )也(yě ),不(bú )以(yǐ )己(jǐ )私(sī )怒(nù )伤(shāng )天(tiān )下(xià )之(zhī )功(gōng ),故(gù )遣(qiǎn )刘(liú )敬(jìng )结(jié )和(hé )亲(qīn ),至(zhì )今(jīn )为(wéi )五(wǔ )世(shì )利(lì )。臣(chén )窃(qiè )以(yǐ )为(wéi )勿(wù )击(jī )便(biàn )。”恢(huī )曰(yuē ):“不(bú )然(rán )。高(gāo )帝(dì )身(shēn )被(bèi )坚(jiān )执(zhí )锐(ruì ),行(háng )几(jǐ )十(shí )年(nián ),所(suǒ )以(yǐ )不(bú )报(bào )平(píng )城(chéng )之(zhī )怨(yuàn )者(zhě ),非(fēi )力(lì )不(bú )能(néng ),所(suǒ )以(yǐ )休(xiū )天(tiān )下(xià )之(zhī )心(xīn )也(yě )。今(jīn )边(biān )境(jìng )数(shù )惊(jīng ),士(shì )卒(zú )伤(shāng )死(sǐ ),中(zhōng )国(guó )槥(huì )车(chē )相(xiàng )望(wàng ),此(cǐ )仁(rén )人(rén )之(zhī )所(suǒ )隐(yǐn )也(yě )。故(gù )曰(yuē )击(jī )之(zhī )便(biàn )。”安(ān )国(guó )曰(yuē ):“不(bú )然(rán )。臣(chén )闻(wén )用(yòng )兵(bīng )者(zhě )以(yǐ )饱(bǎo )待(dài )饥(jī ),正(zhèng )治(zhì )以(yǐ )待(dài )其(qí )乱(luàn ),定(dìng )舍(shě )以(yǐ )待(dài )其(qí )劳(láo );故(gù )接(jiē )兵(bīng )覆(fù )众(zhòng ),伐(fá )国(guó )堕(duò )城(chéng ),常(cháng )坐(zuò )而(ér )役(yì )敌(dí )国(guó ),此(cǐ )圣(shèng )人(rén )之(zhī )兵(bīng )也(yě )。今(jīn )将(jiāng )卷(juàn )甲(jiǎ )轻(qīng )举(jǔ ),深(shēn )入(rù )长(zhǎng )驱(qū ),难(nán )以(yǐ )为(wéi )功(gōng );从(cóng )行(háng )则(zé )迫(pò )胁(xié ),衡(héng )行(háng )则(zé )中(zhōng )绝(jué ),疾(jí )则(zé )粮(liáng )乏(fá ),徐(xú )则(zé )后(hòu )利(lì ),不(bú )至(zhì )千(qiān )里(lǐ ),人(rén )马(mǎ )乏(fá )食(shí )。《兵(bīng )法(fǎ )》曰(yuē ):‘遗(yí )人(rén ),获(huò )也(yě )’,臣(chén )故(gù )曰(yuē )勿(wù )击(jī )便(biàn )。”恢(huī )曰(yuē ):“不(bú )然(rán )。臣(chén )今(jīn )言(yán )击(jī )之(zhī )者(zhě ),固(gù )非(fēi )发(fā )而(ér )深(shēn )入(rù )也(yě )。将(jiāng )顺(shùn )因(yīn )单(dān )于(yú )之(zhī )欲(yù ),诱(yòu )而(ér )致(zhì )之(zhī )边(biān ),吾(wú )选(xuǎn )枭(xiāo )骑(qí )、壮(zhuàng )士(shì )阴(yīn )伏(fú )而(ér )处(chù )以(yǐ )为(wéi )之(zhī )备(bèi ),审(shěn )遮(zhē )险(xiǎn )阻(zǔ )以(yǐ )为(wéi )其(qí )戒(jiè )。吾(wú )势(shì )已(yǐ )定(dìng ),或(huò )营(yíng )其(qí )左(zuǒ ),或(huò )营(yíng )其(qí )右(yòu ),或(huò )当(dāng )其(qí )前(qián ),或(huò )绝(jué )其(qí )后(hòu ),单(dān )于(yú )可(kě )禽(qín ),百(bǎi )全(quán )必(bì )取(qǔ )。”上(shàng )从(cóng )恢(huī )议(yì )。

夏(xià ),六(liù )月(yuè ),以(yǐ )御(yù )史(shǐ )大(dà )夫(fū )韩(hán )安(ān )国(guó )为(wéi )护(hù )军(jūn )将(jiāng )军(jūn ),卫(wèi )尉(wèi )李(lǐ )广(guǎng )为(wéi )骁(xiāo )骑(qí )将(jiāng )军(jūn ),太(tài )仆(pú )公(gōng )孙(sūn )贺(hè )为(wéi )轻(qīng )车(chē )将(jiāng )军(jūn ),大(dà )行(háng )王(wáng )恢(huī )为(wéi )将(jiāng )屯(tún )将(jiāng )军(jūn ),太(tài )中(zhōng )大(dà )夫(fū )李(lǐ )息(xī )为(wéi )材(cái )官(guān )将(jiāng )军(jūn ),将(jiāng )车(chē )骑(qí )、材(cái )官(guān )三(sān )十(shí )馀(yú )万(wàn )匿(nì )马(mǎ )邑(yì )旁(páng )谷(gǔ )中(zhōng ),约(yuē )单(dān )于(yú )入(rù )马(mǎ )邑(yì )纵(zòng )兵(bīng )。阴(yīn )使(shǐ )聂(niè )壹(yī )为(wéi )间(jiān ),亡(wáng )入(rù )匈(xiōng )奴(nú ),谓(wèi )单(dān )于(yú )曰(yuē ):“吾(wú )能(néng )斩(zhǎn )马(mǎ )邑(yì )令(lìng )、丞(chéng ),以(yǐ )城(chéng )降(jiàng ),财(cái )物(wù )可(kě )尽(jìn )得(dé )。”单(dān )于(yú )爱(ài )信(xìn ),以(yǐ )为(wéi )然(rán )而(ér )许(xǔ )之(zhī )。聂(niè )壹(yī )乃(nǎi )诈(zhà )斩(zhǎn )死(sǐ )罪(zuì )囚(qiú ),县(xiàn )其(qí )头(tóu )马(mǎ )邑(yì )城(chéng )下(xià ),示(shì )单(dān )于(yú )使(shǐ )者(zhě )为(wéi )信(xìn ),曰(yuē ):“马(mǎ )邑(yì )长(zhǎng )吏(lì )已(yǐ )死(sǐ ),可(kě )急(jí )来(lái )!”于(yú )是(shì )单(dān )于(yú )穿(chuān )塞(sāi ),将(jiāng )十(shí )万(wàn )骑(qí )入(rù )武(wǔ )州(zhōu )塞(sāi )。未(wèi )至(zhì )马(mǎ )邑(yì )百(bǎi )馀(yú )里(lǐ ),见(jiàn )畜(chù )布(bù )野(yě )而(ér )无(wú )人(rén )牧(mù )者(zhě ),怪(guài )之(zhī )。乃(nǎi )攻(gōng )亭(tíng ),得(dé )雁(yàn )门(mén )尉(wèi )史(shǐ ),欲(yù )杀(shā )之(zhī ),尉(wèi )史(shǐ )乃(nǎi )告(gào )单(dān )于(yú )汉(hàn )兵(bīng )所(suǒ )居(jū )。单(dān )于(yú )大(dà )惊(jīng )曰(yuē ):“吾(wú )固(gù )疑(yí )之(zhī )。”乃(nǎi )引(yǐn )兵(bīng )还(hái ),出(chū )曰(yuē ):“吾(wú )得(dé )尉(wèi )史(shǐ ),天(tiān )也(yě )!”以(yǐ )尉(wèi )史(shǐ )为(wéi )天(tiān )王(wáng )。塞(sāi )下(xià )传(chuán )言(yán )单(dān )于(yú )已(yǐ )去(qù ),汉(hàn )兵(bīng )追(zhuī )至(zhì )塞(sāi ),度(dù )弗(fú )及(jí ),乃(nǎi )皆(jiē )罢(bà )兵(bīng )。王(wáng )恢(huī )主(zhǔ )别(bié )从(cóng )代(dài )出(chū )击(jī )胡(hú )辎(zī )重(zhòng ),闻(wén )单(dān )于(yú )还(hái ),兵(bīng )多(duō ),亦(yì )不(bú )敢(gǎn )出(chū )。

上(shàng )怒(nù )恢(huī )。恢(huī )曰(yuē ):“始(shǐ ),约(yuē )为(wéi )入(rù )马(mǎ )邑(yì )城(chéng ),兵(bīng )与(yǔ )单(dān )于(yú )接(jiē ),而(ér )臣(chén )击(jī )其(qí )辎(zī )重(zhòng ),可(kě )得(dé )利(lì )。今(jīn )单(dān )于(yú )不(bú )至(zhì )而(ér )还(hái ),臣(chén )以(yǐ )三(sān )万(wàn )人(rén )众(zhòng )不(bú )敌(dí ),只(zhī )取(qǔ )辱(rǔ )。固(gù )知(zhī )还(hái )而(ér )斩(zhǎn ),然(rán )完(wán )陛(bì )下(xià )士(shì )三(sān )万(wàn )人(rén )。”于(yú )是(shì )下(xià )恢(huī )廷(tíng )尉(wèi )。廷(tíng )尉(wèi )当(dāng )“恢(huī )逗(dòu )桡(ráo ),当(dāng )斩(zhǎn )。”恢(huī )行(háng )千(qiān )金(jīn )丞(chéng )相(xiàng )分(fèn ),分(fèn )不(bú )敢(gǎn )言(yán )上(shàng ),而(ér )言(yán )于(yú )太(tài )后(hòu )曰(yuē ):“王(wáng )恢(huī )首(shǒu )为(wéi )马(mǎ )邑(yì )事(shì ),今(jīn )不(bú )成(chéng )而(ér )诛(zhū )恢(huī ),是(shì )为(wéi )匈(xiōng )奴(nú )报(bào )仇(chóu )也(yě )。”上(shàng )朝(cháo )太(tài )后(hòu ),太(tài )后(hòu )以(yǐ )分(fèn )言(yán )告(gào )上(shàng )。上(shàng )曰(yuē ):“首(shǒu )为(wéi )马(mǎ )邑(yì )事(shì )者(zhě )恢(huī ),故(gù )发(fā )天(tiān )下(xià )兵(bīng )数(shù )十(shí )万(wàn ),从(cóng )其(qí )言(yán )为(wéi )此(cǐ )。且(qiě )纵(zòng )单(dān )于(yú )不(bú )可(kě )得(dé ),恢(huī )所(suǒ )部(bù )击(jī )其(qí )辎(zī )重(zhòng ),犹(yóu )颇(pō )可(kě )得(dé )以(yǐ )慰(wèi )士(shì )大(dà )夫(fū )心(xīn )。今(jīn )不(bú )诛(zhū )恢(huī ),无(wú )以(yǐ )谢(xiè )天(tiān )下(xià )。”于(yú )是(shì )恢(huī )闻(wén ),乃(nǎi )自(zì )杀(shā )。自(zì )是(shì )之(zhī )后(hòu ),匈(xiōng )奴(nú )绝(jué )和(hé )亲(qīn ),攻(gōng )当(dāng )路(lù )塞(sāi ),往(wǎng )往(wǎng )入(rù )盗(dào )于(yú )汉(hàn )边(biān ),不(bú )可(kě )胜(shèng )数(shù );然(rán )尚(shàng )贪(tān )乐(lè )关(guān )市(shì ),嗜(shì )汉(hàn )财(cái )物(wù );汉(hàn )亦(yì )关(guān )市(shì )不(bú )绝(jué ),以(yǐ )中(zhōng )其(qí )意(yì )。

世(shì )宗(zōng )孝(xiào )武(wǔ )皇(huáng )帝(dì )上(shàng )之(zhī )下(xià )元(yuán )光(guāng )三(sān )年(nián )(己(jǐ )酉(yǒu ),公(gōng )元(yuán )前(qián )一(yī )三(sān )二(èr )年(nián ))

春(chūn ),河(hé )水(shuǐ )徙(xǐ ),从(cóng )顿(dùn )丘(qiū )东(dōng )南(nán )流(liú )。夏(xià ),五(wǔ )月(yuè ),丙(bǐng )子(zǐ ),复(fù )决(jué )濮(pú )阳(yáng )瓠(hù )子(zǐ ),注(zhù )巨(jù )野(yě ),通(tōng )淮(huái )、泗(sì ),泛(fàn )郡(jùn )十(shí )六(liù )。天(tiān )子(zǐ )使(shǐ )汲(jí )黯(àn )、郑(zhèng )当(dāng )时(shí )发(fā )卒(zú )十(shí )万(wàn )塞(sāi )之(zhī ),辄(zhé )复(fù )坏(huài )。是(shì )时(shí ),田(tián )分(fèn )奉(fèng )邑(yì )食(shí )鄃(shū ),鄃(shū )居(jū )河(hé )北(běi ),河(hé )决(jué )而(ér )南(nán ),则(zé )鄃(shū )无(wú )水(shuǐ )灾(zāi ),邑(yì )收(shōu )多(duō )。分(fèn )言(yán )于(yú )上(shàng )曰(yuē ):“江(jiāng )、河(hé )之(zhī )决(jué )皆(jiē )天(tiān )事(shì ),未(wèi )易(yì )以(yǐ )人(rén )力(lì )强(qiáng )塞(sāi ),塞(sāi )之(zhī )未(wèi )必(bì )应(yīng )天(tiān )。”而(ér )望(wàng )气(qì )用(yòng )数(shù )者(zhě )亦(yì )以(yǐ )为(wéi )然(rán )。于(yú )是(shì )天(tiān )子(zǐ )久(jiǔ )之(zhī )不(bú )复(fù )事(shì )塞(sāi )也(yě )。

初(chū ),孝(xiào )景(jǐng )时(shí ),魏(wèi )其(qí )侯(hóu )窦(dòu )婴(yīng )为(wéi )大(dà )将(jiāng )军(jūn ),武(wǔ )安(ān )侯(hóu )田(tián )蚡(fén )乃(nǎi )为(wéi )诸(zhū )郎(láng ),侍(shì )酒(jiǔ )跪(guì )起(qǐ )如(rú )子(zǐ )侄(zhí )。已(yǐ )而(ér )分(fèn )日(rì )益(yì )贵(guì )幸(xìng ),为(wéi )丞(chéng )相(xiàng )。魏(wèi )其(qí )失(shī )势(shì ),宾(bīn )客(kè )益(yì )衰(shuāi ),独(dú )故(gù )燕(yàn )相(xiàng )颍(yǐng )阴(yīn )灌(guàn )夫(fū )不(bú )去(qù )。婴(yīng )乃(nǎi )厚(hòu )遇(yù )夫(fū ),相(xiàng )为(wéi )引(yǐn )重(zhòng ),其(qí )游(yóu )如(rú )父(fù )子(zǐ )然(rán )。夫(fū )为(wéi )人(rén )刚(gāng )直(zhí ),使(shǐ )酒(jiǔ ),诸(zhū )有(yǒu )势(shì )在(zài )己(jǐ )之(zhī )右(yòu )者(zhě )必(bì )陵(líng )之(zhī );数(shù )因(yīn )酒(jiǔ )忤(wǔ )丞(chéng )相(xiàng )。丞(chéng )相(xiàng )乃(nǎi )奏(zòu )案(àn ):“灌(guàn )夫(fū )家(jiā )属(shǔ )横(héng )颍(yǐng )川(chuān ),民(mín )苦(kǔ )之(zhī )。”收(shōu )系(xì )夫(fū )及(jí )支(zhī )属(shǔ ),皆(jiē )得(dé )弃(qì )市(shì )罪(zuì )。魏(wèi )其(qí )上(shàng )书(shū )论(lùn )救(jiù )灌(guàn )夫(fū ),上(shàng )令(lìng )与(yǔ )武(wǔ )安(ān )东(dōng )朝(cháo )廷(tíng )辨(biàn )之(zhī )。魏(wèi )其(qí )、武(wǔ )安(ān )因(yīn )互(hù )相(xiàng )诋(dǐ )讦(jié )。上(shàng )问(wèn )朝(cháo )臣(chén ):“两(liǎng )人(rén )孰(shú )是(shì )?”唯(wéi )汲(jí )黯(àn )是(shì )魏(wèi )其(qí ),韩(hán )安(ān )国(guó )两(liǎng )以(yǐ )为(wéi )是(shì );郑(zhèng )当(dāng )时(shí )是(shì )魏(wèi )其(qí ),后(hòu )不(bú )敢(gǎn )坚(jiān )。上(shàng )怒(nù )当(dāng )时(shí )曰(yuē ):“吾(wú )并(bìng )斩(zhǎn )若(ruò )属(shǔ )矣(yǐ )。”即(jí )罢(bà )。起(qǐ ),入(rù )。上(shàng )食(shí )太(tài )后(hòu ),太(tài )后(hòu )怒(nù )不(bú )食(shí ),曰(yuē ):“今(jīn )我(wǒ )在(zài )也(yě ),而(ér )人(rén )皆(jiē )藉(jiè )吾(wú )弟(dì );令(lìng )我(wǒ )百(bǎi )岁(suì )后(hòu ),皆(jiē )鱼(yú )肉(ròu )之(zhī )乎(hū )!”上(shàng )不(bú )得(dé )已(yǐ ),遂(suí )族(zú )灌(guàn )夫(fū );使(shǐ )有(yǒu )司(sī )案(àn )治(zhì )魏(wèi )其(qí ),得(dé )弃(qì )市(shì )罪(zuì )。

世(shì )宗(zōng )孝(xiào )武(wǔ )皇(huáng )帝(dì )上(shàng )之(zhī )下(xià )元(yuán )光(guāng )四(sì )年(nián )(庚(gēng )戌(xū ),公(gōng )元(yuán )前(qián )一(yī )三(sān )一(yī )年(nián ))

冬(dōng ),十(shí )二(èr )月(yuè )晦(huì ),论(lùn )杀(shā )魏(wèi )其(qí )于(yú )渭(wèi )城(chéng )。春(chūn ),三(sān )月(yuè ),乙(yǐ )卯(mǎo ),武(wǔ )安(ān )侯(hóu )分(fèn )亦(yì )薨(hōng )。及(jí )淮(huái )南(nán )王(wáng )安(ān )败(bài ),上(shàng )闻(wén )分(fèn )受(shòu )安(ān )金(jīn ),有(yǒu )不(bú )顺(shùn )语(yǔ ),曰(yuē ):“使(shǐ )武(wǔ )安(ān )侯(hóu )在(zài )者(zhě ),族(zú )矣(yǐ )!”

夏(xià ),四(sì )月(yuè ),陨(yǔn )霜(shuāng )杀(shā )草(cǎo )。

御(yù )史(shǐ )大(dà )夫(fū )安(ān )国(guó )行(háng )丞(chéng )相(xiàng )事(shì ),引(yǐn ),堕(duò )车(chē ),蹇(jiǎn )。五(wǔ )月(yuè ),丁(dīng )巳(sì ),以(yǐ )平(píng )棘(jí )侯(hóu )薛(xuē )泽(zé )为(wéi )丞(chéng )相(xiàng ),安(ān )国(guó )病(bìng )免(miǎn )。

地(dì )震(zhèn )。赦(shè )天(tiān )下(xià )。

九(jiǔ )月(yuè ),以(yǐ )中(zhōng )尉(wèi )张(zhāng )欧(ōu )为(wéi )御(yù )史(shǐ )大(dà )夫(fū )。韩(hán )安(ān )国(guó )疾(jí )愈(yù ),复(fù )为(wéi )中(zhōng )尉(wèi )。

河(hé )间(jiān )王(wáng )德(dé ),修(xiū )学(xué )好(hǎo )古(gǔ ),实(shí )事(shì )求(qiú )是(shì ),以(yǐ )金(jīn )帛(bó )招(zhāo )求(qiú )四(sì )方(fāng )善(shàn )书(shū ),得(dé )书(shū ),多(duō )与(yǔ )汉(hàn )朝(cháo )等(děng )。是(shì )时(shí ),淮(huái )南(nán )王(wáng )安(ān )亦(yì )好(hǎo )书(shū ),所(suǒ )招(zhāo )致(zhì )率(lǜ )多(duō )浮(fú )辩(biàn )。献(xiàn )王(wáng )所(suǒ )得(dé )书(shū ),皆(jiē )古(gǔ )文(wén )先(xiān )秦(qín )旧(jiù )书(shū ),采(cǎi )礼(lǐ )乐(lè )古(gǔ )事(shì ),稍(shāo )稍(shāo )增(zēng )辑(jí )至(zhì )五(wǔ )百(bǎi )馀(yú )篇(piān ),被(bèi )服(fú )、造(zào )次(cì )必(bì )于(yú )儒(rú )者(zhě ),山(shān )东(dōng )诸(zhū )儒(rú )多(duō )从(cóng )之(zhī )游(yóu )。

世(shì )宗(zōng )孝(xiào )武(wǔ )皇(huáng )帝(dì )上(shàng )之(zhī )下(xià )元(yuán )光(guāng )五(wǔ )年(nián )(辛(xīn )亥(hài ),公(gōng )元(yuán )前(qián )一(yī )三(sān )零(líng )年(nián ))

冬(dōng ),十(shí )月(yuè ),河(hé )间(jiān )王(wáng )来(lái )朝(cháo ),献(xiàn )雅(yǎ )乐(lè ),对(duì )三(sān )雍(yōng )宫(gōng )及(jí )诏(zhào )策(cè )所(suǒ )问(wèn )三(sān )十(shí )馀(yú )事(shì )。其(qí )对(duì ),推(tuī )道(dào )术(shù )而(ér )言(yán ),得(dé )事(shì )之(zhī )中(zhōng ),文(wén )约(yuē )指(zhǐ )明(míng )。天(tiān )子(zǐ )下(xià )太(tài )乐(lè )官(guān )常(cháng )存(cún )肄(yì )河(hé )间(jiān )王(wáng )所(suǒ )献(xiàn )雅(yǎ )声(shēng ),岁(suì )时(shí )以(yǐ )备(bèi )数(shù ),然(rán )不(bú )常(cháng )御(yù )也(yě )。春(chūn ),正(zhèng )月(yuè ),河(hé )间(jiān )王(wáng )薨(hōng ),中(zhōng )尉(wèi )常(cháng )丽(lì )以(yǐ )闻(wén ),曰(yuē ):“王(wáng )身(shēn )端(duān )行(háng )治(zhì ),温(wēn )仁(rén )恭(gōng )俭(jiǎn ),笃(dǔ )敬(jìng )爱(ài )下(xià ),明(míng )知(zhī )深(shēn )察(chá ),惠(huì )于(yú )鳏(guān )寡(guǎ )。”大(dà )行(háng )令(lìng )奏(zòu ):“谥(shì )法(fǎ ):‘聪(cōng )明(míng )睿(ruì )知(zhī )曰(yuē )献(xiàn ),’谥(shì )曰(yuē )献(xiàn )王(wáng )。”

班(bān )固(gù )赞(zàn )曰(yuē ):昔(xī )鲁(lǔ )哀(āi )公(gōng )有(yǒu )言(yán ):“寡(guǎ )人(rén )生(shēng )于(yú )深(shēn )宫(gōng )之(zhī )中(zhōng ),长(zhǎng )于(yú )妇(fù )人(rén )之(zhī )手(shǒu ),未(wèi )尝(cháng )知(zhī )忧(yōu ),未(wèi )尝(cháng )知(zhī )惧(jù )。”信(xìn )哉(zāi )斯(sī )言(yán )也(yě ),虽(suī )欲(yù )不(bú )危(wēi )亡(wáng ),不(bú )可(kě )得(dé )已(yǐ )!是(shì )故(gù )古(gǔ )人(rén )以(yǐ )宴(yàn )安(ān )为(wéi )鸩(zhèn )毒(dú ),无(wú )德(dé )而(ér )富(fù )贵(guì )谓(wèi )之(zhī )不(bú )幸(xìng )。汉(hàn )兴(xìng ),至(zhì )于(yú )孝(xiào )平(píng ),诸(zhū )侯(hóu )王(wáng )以(yǐ )百(bǎi )数(shù ),率(lǜ )多(duō )骄(jiāo )淫(yín )失(shī )道(dào )。何(hé )则(zé )?沈(shěn )溺(nì )放(fàng )恣(zì )之(zhī )中(zhōng ),居(jū )势(shì )使(shǐ )然(rán )也(yě )。自(zì )凡(fán )人(rén )犹(yóu )系(xì )于(yú )习(xí )俗(sú ),而(ér )况(kuàng )哀(āi )公(gōng )之(zhī )伦(lún )乎(hū )!“夫(fū )唯(wéi )大(dà )雅(yǎ ),卓(zhuó )尔(ěr )不(bú )群(qún )”,河(hé )间(jiān )献(xiàn )王(wáng )近(jìn )之(zhī )矣(yǐ )。

初(chū ),王(wáng )恢(huī )之(zhī )讨(tǎo )东(dōng )越(yuè )也(yě ),使(shǐ )番(fān )阳(yáng )令(lìng )唐(táng )蒙(méng )风(fēng )晓(xiǎo )南(nán )越(yuè )。南(nán )越(yuè )食(shí )蒙(méng )以(yǐ )蜀(shǔ )枸(gǒu )酱(jiàng ),蒙(méng )问(wèn )所(suǒ )从(cóng )来(lái )。曰(yuē ):“道(dào )西(xī )北(běi )牂(zāng )柯(kē )江(jiāng )。牂(zāng )柯(kē )江(jiāng )广(guǎng )数(shù )里(lǐ ),出(chū )番(fān )禺(yú )城(chéng )下(xià )。”蒙(méng )归(guī )至(zhì )长(zhǎng )安(ān ),问(wèn )蜀(shǔ )贾(jiǎ )人(rén )。贾(jiǎ )人(rén )曰(yuē ):“独(dú )蜀(shǔ )出(chū )枸(gǒu )酱(jiàng ),多(duō )持(chí )窃(qiè )出(chū )市(shì )夜(yè )郎(láng )。夜(yè )郎(láng )者(zhě ),临(lín )牂(zāng )柯(kē )江(jiāng ),江(jiāng )广(guǎng )百(bǎi )馀(yú )步(bù ),足(zú )以(yǐ )行(háng )船(chuán )。南(nán )越(yuè )以(yǐ )财(cái )物(wù )役(yì )属(shǔ )夜(yè )郎(láng ),西(xī )至(zhì )桐(tóng )师(shī ),然(rán )亦(yì )不(bú )能(néng )臣(chén )使(shǐ )也(yě )。”蒙(méng )乃(nǎi )上(shàng )书(shū )说(shuō )上(shàng )曰(yuē ):“南(nán )越(yuè )王(wáng )黄(huáng )屋(wū )左(zuǒ )纛(dào ),地(dì )东(dōng )西(xī )万(wàn )馀(yú )里(lǐ ),名(míng )为(wéi )外(wài )臣(chén ),实(shí )一(yī )州(zhōu )主(zhǔ )也(yě )。今(jīn )以(yǐ )长(zhǎng )沙(shā )、豫(yù )章(zhāng )往(wǎng ),水(shuǐ )道(dào )多(duō )绝(jué ),难(nán )行(háng )。窃(qiè )闻(wén )夜(yè )郎(láng )所(suǒ )有(yǒu )精(jīng )兵(bīng )可(kě )得(dé )十(shí )馀(yú )万(wàn ),浮(fú )船(chuán )牂(zāng )柯(kē )江(jiāng ),出(chū )其(qí )不(bú )意(yì ),此(cǐ )制(zhì )越(yuè )一(yī )奇(qí )也(yě )。诚(chéng )以(yǐ )汉(hàn )之(zhī )强(qiáng ),巴(bā )、蜀(shǔ )之(zhī )饶(ráo ),通(tōng )夜(yè )郎(láng )道(dào )为(wéi )置(zhì )吏(lì ),甚(shèn )易(yì )。”上(shàng )许(xǔ )之(zhī )。

乃(nǎi )拜(bài )蒙(méng )为(wéi )中(zhōng )郎(láng )将(jiāng ),将(jiāng )千(qiān )人(rén ),食(shí )重(zhòng )万(wàn )馀(yú )人(rén ),从(cóng )巴(bā )、蜀(shǔ )筰(zuó )关(guān )入(rù ),遂(suí )见(jiàn )夜(yè )郎(láng )侯(hóu )多(duō )同(tóng )。蒙(méng )厚(hòu )赐(cì ),喻(yù )以(yǐ )威(wēi )德(dé ),约(yuē )为(wéi )置(zhì )吏(lì ),使(shǐ )其(qí )子(zǐ )为(wéi )令(lìng )。夜(yè )郎(láng )旁(páng )小(xiǎo )邑(yì )皆(jiē )贪(tān )汉(hàn )缯(zēng )帛(bó ),以(yǐ )为(wéi )汉(hàn )道(dào )险(xiǎn ),终(zhōng )不(bú )能(néng )有(yǒu )也(yě ),乃(nǎi )且(qiě )听(tīng )蒙(méng )约(yuē )。还(hái )报(bào ),上(shàng )以(yǐ )为(wéi )犍(jiān )为(wéi )郡(jùn ),发(fā )巴(bā )、蜀(shǔ )卒(zú )治(zhì )道(dào ),自(zì )僰(bó )道(dào )指(zhǐ )牂(zāng )柯(kē )江(jiāng ),作(zuò )者(zhě )数(shù )万(wàn )人(rén ),士(shì )卒(zú )多(duō )物(wù )故(gù ),有(yǒu )逃(táo )亡(wáng )者(zhě )。用(yòng )军(jūn )兴(xìng )法(fǎ )诛(zhū )其(qí )渠(qú )率(lǜ ),巴(bā )、蜀(shǔ )民(mín )大(dà )惊(jīng )恐(kǒng )。上(shàng )闻(wén )之(zhī ),使(shǐ )司(sī )马(mǎ )相(xiàng )如(rú )责(zé )唐(táng )蒙(méng )等(děng ),因(yīn )谕(yù )告(gào )巴(bā )、蜀(shǔ )民(mín )以(yǐ )非(fēi )上(shàng )意(yì );相(xiàng )如(rú )还(hái )报(bào )。

是(shì )时(shí ),邛(qióng )、筰(zuó )之(zhī )君(jūn )长(zhǎng )。闻(wén )南(nán )夷(yí )与(yǔ )汉(hàn )通(tōng ),得(dé )赏(shǎng )赐(cì )多(duō ),多(duō )欲(yù )愿(yuàn )为(wéi )内(nèi )臣(chén )妾(qiè ),请(qǐng )吏(lì )比(bǐ )南(nán )夷(yí )。天(tiān )子(zǐ )问(wèn )相(xiàng )如(rú ),相(xiàng )如(rú )曰(yuē ):“邛(qióng )、筰(zuó )、冉(rǎn )駹(máng )者(zhě )近(jìn )蜀(shǔ ),道(dào )亦(yì )易(yì )通(tōng )。秦(qín )时(shí )尝(cháng )通(tōng ),为(wéi )郡(jùn )县(xiàn ),至(zhì )汉(hàn )兴(xìng )而(ér )罢(bà )。今(jīn )诚(chéng )复(fù )通(tōng ),为(wéi )置(zhì )郡(jùn )县(xiàn ),愈(yù )于(yú )南(nán )夷(yí )。”天(tiān )子(zǐ )以(yǐ )为(wéi )然(rán ),乃(nǎi )拜(bài )相(xiàng )如(rú )为(wéi )中(zhōng )郎(láng )将(jiāng ),建(jiàn )节(jiē )往(wǎng )使(shǐ ),及(jí )副(fù )使(shǐ )王(wáng )然(rán )于(yú )等(děng )乘(chéng )传(chuán ),因(yīn )巴(bā )、蜀(shǔ )吏(lì )币(bì )物(wù )以(yǐ )赂(lù )西(xī )夷(yí )。邛(qióng )、筰(zuó )、冉(rǎn )駹(máng )、斯(sī )榆(yú )之(zhī )君(jūn )。皆(jiē )请(qǐng )为(wéi )内(nèi )臣(chén )。除(chú )边(biān )关(guān );关(guān )益(yì )斥(chì ),西(xī )至(zhì )沬(mèi )、若(ruò )水(shuǐ ),南(nán )至(zhì )牂(zāng )柯(kē )为(wéi )徼(jiǎo ),通(tōng )零(líng )关(guān )道(dào ),桥(qiáo )孙(sūn )水(shuǐ )以(yǐ )通(tōng )邛(qióng )都(dōu ),为(wéi )置(zhì )一(yī )都(dōu )尉(wèi )、十(shí )馀(yú )县(xiàn ),属(shǔ )蜀(shǔ )。天(tiān )子(zǐ )大(dà )说(shuō )。

诏(zhào )发(fā )卒(zú )万(wàn )人(rén )治(zhì )雁(yàn )门(mén )阻(zǔ )险(xiǎn )。

秋(qiū ),七(qī )月(yuè ),大(dà )风(fēng )拔(bá )木(mù )。

女(nǚ )巫(wū )楚(chǔ )服(fú )等(děng )教(jiāo )陈(chén )皇(huáng )后(hòu )祠(cí )祭(jì )厌(yàn )胜(shèng ),挟(jiā )妇(fù )人(rén )媚(mèi )道(dào );事(shì )觉(jiào ),上(shàng )使(shǐ )御(yù )史(shǐ )张(zhāng )汤(tāng )穷(qióng )治(zhì )之(zhī )。汤(tāng )深(shēn )竟(jìng )党(dǎng )与(yǔ ),相(xiàng )连(lián )及(jí )诛(zhū )者(zhě )三(sān )百(bǎi )馀(yú )人(rén ),楚(chǔ )服(fú )枭(xiāo )首(shǒu )于(yú )市(shì )。乙(yǐ )巳(sì ),赐(cì )皇(huáng )后(hòu )册(cè ),收(shōu )其(qí )玺(xǐ )绶(shòu ),罢(bà )退(tuì ),居(jū )长(zhǎng )门(mén )宫(gōng )。窦(dòu )太(tài )主(zhǔ )惭(cán )惧(jù ),稽(jī )颡(sǎng )谢(xiè )上(shàng )。上(shàng )曰(yuē ):“皇(huáng )后(hòu )所(suǒ )为(wéi )不(bú )轨(guǐ )于(yú )大(dà )义(yì ),不(bú )得(dé )不(bú )废(fèi )。主(zhǔ )当(dāng )信(xìn )道(dào )以(yǐ )自(zì )慰(wèi ),勿(wù )受(shòu )妄(wàng )言(yán )以(yǐ )生(shēng )嫌(xián )惧(jù )。后(hòu )虽(suī )废(fèi ),供(gòng )奉(fèng )如(rú )法(fǎ ),长(zhǎng )门(mén )无(wú )异(yì )上(shàng )宫(gōng )也(yě )。”初(chū ),上(shàng )尝(cháng )置(zhì )酒(jiǔ )窦(dòu )太(tài )主(zhǔ )家(jiā ),主(zhǔ )见(jiàn )所(suǒ )幸(xìng )卖(mài )珠(zhū )儿(ér )董(dǒng )偃(yǎn ),上(shàng )赐(cì )之(zhī )衣(yī )冠(guàn ),尊(zūn )而(ér )不(bú )名(míng ),称(chēng )为(wéi )“主(zhǔ )人(rén )翁(wēng )”,使(shǐ )之(zhī )侍(shì )饮(yǐn );由(yóu )是(shì )董(dǒng )君(jūn )贵(guì )宠(chǒng ),天(tiān )下(xià )莫(mò )不(bú )闻(wén )。常(cháng )从(cóng )游(yóu )戏(xì )北(běi )宫(gōng ),驰(chí )逐(zhú )平(píng )乐(lè )观(guān )鸡(jī )、鞠(jū )之(zhī )会(huì ),角(jiǎo )狗(gǒu )、马(mǎ )之(zhī )足(zú ),上(shàng )大(dà )欢(huān )乐(lè )之(zhī )。上(shàng )为(wéi )窦(dòu )太(tài )主(zhǔ )置(zhì )酒(jiǔ )宣(xuān )室(shì ),使(shǐ )谒(yè )者(zhě )引(yǐn )内(nèi )董(dǒng )君(jūn )。是(shì )时(shí ),中(zhōng )郎(láng )东(dōng )方(fāng )朔(shuò )陛(bì )戟(jǐ )殿(diàn )下(xià ),辟(pì )戟(jǐ )而(ér )前(qián )曰(yuē ):“董(dǒng )偃(yǎn )有(yǒu )斩(zhǎn )罪(zuì )三(sān ),安(ān )得(dé )入(rù )乎(hū )!”上(shàng )曰(yuē ):“何(hé )谓(wèi )也(yě )?”朔(shuò )曰(yuē ):“偃(yǎn )以(yǐ )人(rén )臣(chén )私(sī )侍(shì )公(gōng )主(zhǔ ),其(qí )罪(zuì )一(yī )也(yě )。败(bài )男(nán )女(nǚ )之(zhī )化(huà ),而(ér )乱(luàn )婚(hūn )姻(yīn )之(zhī )礼(lǐ ),伤(shāng )王(wáng )制(zhì ),其(qí )罪(zuì )二(èr )也(yě )。陛(bì )下(xià )富(fù )于(yú )春(chūn )秋(qiū ),方(fāng )积(jī )思(sī )于(yú )《六(liù )经(jīng )》,偃(yǎn )不(bú )遵(zūn )经(jīng )劝(quàn )学(xué ),反(fǎn )以(yǐ )靡(mí )丽(lì )为(wéi )右(yòu ),奢(shē )侈(chǐ )为(wéi )务(wù ),尽(jìn )狗(gǒu )马(mǎ )之(zhī )乐(lè ),极(jí )耳(ěr )目(mù )之(zhī )欲(yù ),是(shì )乃(nǎi )国(guó )家(jiā )之(zhī )大(dà )贼(zéi ),人(rén )主(zhǔ )之(zhī )大(dà )蜮(yù ),其(qí )罪(zuì )三(sān )也(yě )。”上(shàng )默(mò )然(rán )不(bú )应(yīng ),良(liáng )久(jiǔ )曰(yuē ):“吾(wú )业(yè )已(yǐ )设(shè )饮(yǐn ),后(hòu )而(ér )自(zì )改(gǎi )。”朔(shuò )曰(yuē ):“不(bú )可(kě )。夫(fū )宣(xuān )室(shì )者(zhě ),先(xiān )帝(dì )之(zhī )正(zhèng )处(chù )也(yě ),非(fēi )法(fǎ )度(dù )之(zhī )政(zhèng )不(bú )得(dé )入(rù )焉(yān )。故(gù )淫(yín )乱(luàn )之(zhī )渐(jiàn ),其(qí )变(biàn )为(wéi )篡(cuàn )。是(shì )以(yǐ )竖(shù )貂(diāo )为(wéi )淫(yín )而(ér )易(yì )牙(yá )作(zuò )患(huàn ),庆(qìng )父(fù )死(sǐ )而(ér )鲁(lǔ )国(guó )全(quán )。”上(shàng )曰(yuē ):“善(shàn )!”有(yǒu )诏(zhào )止(zhǐ ),更(gèng )置(zhì )酒(jiǔ )北(běi )宫(gōng ),引(yǐn )董(dǒng )君(jūn )从(cóng )东(dōng )司(sī )马(mǎ )门(mén )入(rù );赐(cì )朔(shuò )黄(huáng )金(jīn )三(sān )十(shí )斤(jīn )。董(dǒng )君(jūn )之(zhī )宠(chǒng )由(yóu )是(shì )日(rì )衰(shuāi )。是(shì )后(hòu ),公(gōng )主(zhǔ )、贵(guì )人(rén )多(duō )逾(yú )礼(lǐ )制(zhì )矣(yǐ )。

上(shàng )以(yǐ )张(zhāng )汤(tāng )为(wéi )太(tài )中(zhōng )大(dà )夫(fū ),与(yǔ )赵(zhào )禹(yǔ )共(gòng )定(dìng )诸(zhū )律(lǜ )令(lìng ),务(wù )在(zài )深(shēn )文(wén )。拘(jū )守(shǒu )职(zhí )之(zhī )吏(lì ),作(zuò )见(jiàn )知(zhī )法(fǎ ),吏(lì )传(chuán )相(xiàng )监(jiān )司(sī )。用(yòng )法(fǎ )益(yì )刻(kè )自(zì )此(cǐ )始(shǐ )。

八(bā )月(yuè ),螟(míng )。

是(shì )岁(suì ),征(zhēng )吏(lì )民(mín )有(yǒu )明(míng )当(dāng )世(shì )之(zhī )务(wù )、习(xí )先(xiān )圣(shèng )之(zhī )术(shù )者(zhě ),县(xiàn )次(cì )续(xù )食(shí ),令(lìng )与(yǔ )计(jì )谐(xié )。

菑(zī )川(chuān )人(rén )公(gōng )孙(sūn )弘(hóng )对(duì )策(cè )曰(yuē ):“臣(chén )闻(wén )上(shàng )古(gǔ )尧(yáo )、舜(shùn )之(zhī )时(shí ),不(bú )贵(guì )爵(jué )赏(shǎng )而(ér )民(mín )劝(quàn )善(shàn ),不(bú )重(zhòng )刑(xíng )罚(fá )而(ér )民(mín )不(bú )犯(fàn ),躬(gōng )率(lǜ )以(yǐ )正(zhèng )则(zé )遇(yù )民(mín )信(xìn )也(yě );末(mò )世(shì )贵(guì )爵(jué )厚(hòu )赏(shǎng )而(ér )民(mín )不(bú )劝(quàn ),深(shēn )刑(xíng )重(zhòng )罚(fá )而(ér )奸(jiān )不(bú )止(zhǐ ),其(qí )上(shàng )不(bú )正(zhèng ),遇(yù )民(mín )不(bú )信(xìn )也(yě )。夫(fū )厚(hòu )赏(shǎng )重(zhòng )刑(xíng ),未(wèi )足(zú )以(yǐ )劝(quàn )善(shàn )而(ér )禁(jìn )非(fēi ),必(bì )信(xìn )而(ér )已(yǐ )矣(yǐ )。是(shì )故(gù )因(yīn )能(néng )任(rèn )官(guān ),则(zé )分(fèn )职(zhí )治(zhì );去(qù )无(wú )用(yòng )之(zhī )言(yán ),则(zé )事(shì )情(qíng )得(dé );不(bú )作(zuò )无(wú )用(yòng )之(zhī )器(qì ),则(zé )赋(fù )敛(liǎn )省(shěng );不(bú )夺(duó )民(mín )时(shí ),不(bú )妨(fáng )民(mín )力(lì ),则(zé )百(bǎi )姓(xìng )富(fù );有(yǒu )德(dé )者(zhě )进(jìn ),无(wú )德(dé )者(zhě )退(tuì ),则(zé )朝(cháo )廷(tíng )尊(zūn );有(yǒu )功(gōng )者(zhě )上(shàng ),无(wú )功(gōng )者(zhě )下(xià ),则(zé )群(qún )臣(chén )逡(qūn );罚(fá )当(dāng )罪(zuì ),则(zé )奸(jiān )邪(xié )止(zhǐ );赏(shǎng )当(dāng )贤(xián ),则(zé )臣(chén )下(xià )劝(quàn )。凡(fán )此(cǐ )八(bā )者(zhě ),治(zhì )之(zhī )本(běn )也(yě )。故(gù )民(mín )者(zhě ),业(yè )之(zhī )则(zé )不(bú )争(zhēng ),理(lǐ )得(dé )则(zé )不(bú )怨(yuàn ),有(yǒu )礼(lǐ )则(zé )不(bú )暴(bào ),爱(ài )之(zhī )则(zé )亲(qīn )上(shàng ),此(cǐ )有(yǒu )天(tiān )下(xià )之(zhī )急(jí )者(zhě )也(yě )。礼(lǐ )义(yì )者(zhě ),民(mín )之(zhī )所(suǒ )服(fú )也(yě );而(ér )赏(shǎng )罚(fá )顺(shùn )之(zhī ),则(zé )民(mín )不(bú )犯(fàn )禁(jìn )矣(yǐ )。

“臣(chén )闻(wén )之(zhī ):气(qì )同(tóng )则(zé )从(cóng ),声(shēng )比(bǐ )则(zé )应(yīng )。今(jīn )人(rén )主(zhǔ )和(hé )德(dé )于(yú )上(shàng ),百(bǎi )姓(xìng )和(hé )合(hé )于(yú )下(xià ),故(gù )心(xīn )和(hé )则(zé )气(qì )和(hé ),气(qì )和(hé )则(zé )形(xíng )和(hé ),形(xíng )和(hé )则(zé )声(shēng )和(hé ),声(shēng )和(hé )则(zé )天(tiān )地(dì )之(zhī )和(hé )应(yīng )矣(yǐ )。故(gù )阴(yīn )阳(yáng )和(hé ),风(fēng )雨(yǔ )时(shí ),甘(gān )露(lù )降(jiàng ),五(wǔ )谷(gǔ )登(dēng ),六(liù )畜(chù )蕃(fān ),嘉(jiā )禾(hé )兴(xìng ),硃(zhū )草(cǎo )生(shēng ),山(shān )不(bú )童(tóng ),泽(zé )不(bú )涸(hé ),此(cǐ )和(hé )之(zhī )至(zhì )也(yě )。”

时(shí )对(duì )者(zhě )百(bǎi )馀(yú )人(rén ),太(tài )常(cháng )奏(zòu )弘(hóng )第(dì )居(jū )下(xià )。策(cè )奏(zòu ),天(tiān )子(zǐ )擢(zhuó )弘(hóng )对(duì )为(wéi )第(dì )一(yī ),拜(bài )为(wéi )博(bó )士(shì ),待(dài )诏(zhào )金(jīn )马(mǎ )门(mén )。

齐(qí )人(rén )辕(yuán )固(gù ),年(nián )九(jiǔ )十(shí )馀(yú ),亦(yì )以(yǐ )贤(xián )良(liáng )征(zhēng )。公(gōng )孙(sūn )弘(hóng )仄(zè )目(mù )而(ér )事(shì )固(gù ),固(gù )曰(yuē ):“公(gōng )孙(sūn )子(zǐ ),务(wù )正(zhèng )学(xué )以(yǐ )言(yán ),无(wú )曲(qǔ )学(xué )以(yǐ )阿(ā )世(shì )。”诸(zhū )儒(rú )多(duō )疾(jí )毁(huǐ )固(gù )者(zhě ),固(gù )遂(suí )以(yǐ )老(lǎo )罢(bà )归(guī )。是(shì )时(shí ),巴(bā )、蜀(shǔ )四(sì )郡(jùn )凿(záo )山(shān )通(tōng )西(xī )南(nán )夷(yí )道(dào ),千(qiān )馀(yú )里(lǐ )戍(shù )转(zhuǎn )相(xiàng )饷(xiǎng )。数(shù )岁(suì ),道(dào )不(bú )通(tōng ),士(shì )罢(bà )饿(è )、离(lí )暑(shǔ )湿(shī )死(sǐ )者(zhě )甚(shèn )众(zhòng );西(xī )南(nán )夷(yí )又(yòu )数(shù )反(fǎn ),发(fā )兵(bīng )兴(xìng )击(jī ),费(fèi )以(yǐ )巨(jù )万(wàn )计(jì )而(ér )无(wú )功(gōng )。上(shàng )患(huàn )之(zhī ),诏(zhào )使(shǐ )公(gōng )孙(sūn )弘(hóng )视(shì )焉(yān )。还(hái )奏(zòu )事(shì ),盛(shèng )毁(huǐ )西(xī )南(nán )夷(yí )无(wú )所(suǒ )用(yòng ),上(shàng )不(bú )听(tīng )。弘(hóng )每(měi )朝(cháo )会(huì )议(yì ),开(kāi )陈(chén )其(qí )端(duān ),使(shǐ )人(rén )主(zhǔ )自(zì )择(zé ),不(bú )肯(kěn )面(miàn )折(shé )廷(tíng )争(zhēng )。于(yú )是(shì )上(shàng )察(chá )其(qí )行(háng )慎(shèn )厚(hòu ),辩(biàn )论(lùn )有(yǒu )馀(yú ),习(xí )文(wén )法(fǎ )吏(lì )事(shì ),缘(yuán )饰(shì )以(yǐ )儒(rú )术(shù ),大(dà )说(shuō )之(zhī ),一(yī )岁(suì )中(zhōng )迁(qiān )至(zhì )左(zuǒ )内(nèi )史(shǐ )。弘(hóng )奏(zòu )事(shì ),有(yǒu )不(bú )可(kě ),不(bú )廷(tíng )辨(biàn )。常(cháng )与(yǔ )汲(jí )黯(àn )请(qǐng )间(jiān ),黯(àn )先(xiān )发(fā )之(zhī ),弘(hóng )推(tuī )其(qí )后(hòu ),天(tiān )子(zǐ )常(cháng )说(shuō ),所(suǒ )言(yán )皆(jiē )听(tīng ),以(yǐ )此(cǐ )日(rì )益(yì )亲(qīn )贵(guì )。弘(hóng )尝(cháng )与(yǔ )公(gōng )卿(qīng )约(yuē )议(yì ),至(zhì )上(shàng )前(qián ),皆(jiē )倍(bèi )其(qí )约(yuē )以(yǐ )顺(shùn )上(shàng )旨(zhǐ )。汲(jí )黯(àn )廷(tíng )诘(jié )弘(hóng )曰(yuē ):“齐(qí )人(rén )多(duō )诈(zhà )而(ér )无(wú )情(qíng )实(shí )。始(shǐ )与(yǔ )臣(chén )等(děng )建(jiàn )此(cǐ )议(yì ),今(jīn )皆(jiē )倍(bèi )之(zhī ),不(bú )忠(zhōng )!”上(shàng )问(wèn )弘(hóng )。弘(hóng )谢(xiè )曰(yuē ):“夫(fū )知(zhī )臣(chén )者(zhě ),以(yǐ )臣(chén )为(wéi )忠(zhōng );不(bú )知(zhī )臣(chén )者(zhě ),以(yǐ )臣(chén )为(wéi )不(bú )忠(zhōng )。”上(shàng )然(rán )弘(hóng )言(yán )。左(zuǒ )右(yòu )幸(xìng )臣(chén )每(měi )毁(huǐ )弘(hóng ),上(shàng )益(yì )厚(hòu )遇(yù )之(zhī )。

世(shì )宗(zōng )孝(xiào )武(wǔ )皇(huáng )帝(dì )上(shàng )之(zhī )下(xià )元(yuán )光(guāng )六(liù )年(nián )(壬(rén )子(zǐ ),公(gōng )元(yuán )前(qián )一(yī )二(èr )九(jiǔ )年(nián ))

冬(dōng ),初(chū )算(suàn )商(shāng )车(chē )。

大(dà )司(sī )农(nóng )郑(zhèng )当(dāng )时(shí )言(yán ):“穿(chuān )渭(wèi )为(wéi )渠(qú ),下(xià )至(zhì )河(hé ),漕(cáo )关(guān )东(dōng )粟(sù )径(jìng )易(yì ),又(yòu )可(kě )以(yǐ )溉(gài )渠(qú )下(xià )民(mín )田(tián )万(wàn )馀(yú )顷(qǐng )。”春(chūn ),诏(zhào )发(fā )卒(zú )数(shù )万(wàn )人(rén )穿(chuān )渠(qú ),如(rú )当(dāng )时(shí )策(cè );三(sān )岁(suì )而(ér )通(tōng ),人(rén )以(yǐ )为(wéi )便(biàn )。

匈(xiōng )奴(nú )入(rù )上(shàng )谷(gǔ ),杀(shā )略(luè )吏(lì )民(mín )。遣(qiǎn )车(chē )骑(qí )将(jiāng )军(jūn )卫(wèi )青(qīng )出(chū )上(shàng )谷(gǔ ),骑(qí )将(jiāng )军(jūn )公(gōng )孙(sūn )敖(áo )出(chū )代(dài ),轻(qīng )车(chē )将(jiāng )军(jūn )公(gōng )孙(sūn )贺(hè )出(chū )云(yún )中(zhōng ),骁(xiāo )骑(qí )将(jiāng )军(jūn )李(lǐ )广(guǎng )出(chū )雁(yàn )门(mén ),各(gè )万(wàn )骑(qí ),击(jī )胡(hú )关(guān )市(shì )下(xià )。卫(wèi )青(qīng )至(zhì )龙(lóng )城(chéng ),得(dé )胡(hú )首(shǒu )虏(lǔ )七(qī )百(bǎi )人(rén );公(gōng )孙(sūn )贺(hè )无(wú )所(suǒ )得(dé );公(gōng )孙(sūn )敖(áo )为(wéi )胡(hú )所(suǒ )败(bài ),亡(wáng )七(qī )千(qiān )骑(qí );李(lǐ )广(guǎng )亦(yì )为(wéi )胡(hú )所(suǒ )败(bài )。胡(hú )生(shēng )得(dé )广(guǎng ),置(zhì )两(liǎng )马(mǎ )间(jiān ),络(luò )而(ér )盛(shèng )卧(wò ),行(háng )十(shí )馀(yú )里(lǐ );广(guǎng )佯(yáng )死(sǐ ),暂(zàn )腾(téng )而(ér )上(shàng )胡(hú )儿(ér )马(mǎ )上(shàng ),夺(duó )其(qí )弓(gōng ),鞭(biān )马(mǎ )南(nán )驰(chí ),遂(suí )得(dé )脱(tuō )归(guī )。汉(hàn )下(xià )敖(áo )、广(guǎng )吏(lì ),当(dāng )斩(zhǎn ),赎(shú )为(wéi )庶(shù )人(rén );唯(wéi )青(qīng )赐(cì )爵(jué )关(guān )内(nèi )侯(hóu )。青(qīng )虽(suī )出(chū )于(yú )奴(nú )虏(lǔ ),然(rán )善(shàn )骑(qí )射(shè ),材(cái )力(lì )绝(jué )人(rén );遇(yù )士(shì )大(dà )夫(fū )以(yǐ )礼(lǐ ),与(yǔ )士(shì )卒(zú )有(yǒu )恩(ēn ),众(zhòng )乐(lè )为(wéi )用(yòng ),有(yǒu )将(jiāng )帅(shuài )材(cái ),故(gù )每(měi )出(chū )辄(zhé )有(yǒu )功(gōng )。天(tiān )下(xià )由(yóu )此(cǐ )服(fú )上(shàng )之(zhī )知(zhī )人(rén )。

夏(xià ),大(dà )旱(hàn ),蝗(huáng )。

六(liù )月(yuè ),上(shàng )行(háng )幸(xìng )雍(yōng )。

秋(qiū ),匈(xiōng )奴(nú )数(shù )盗(dào )边(biān ),渔(yú )阳(yáng )尤(yóu )甚(shèn )。以(yǐ )卫(wèi )尉(wèi )韩(hán )安(ān )国(guó )为(wéi )材(cái )官(guān )将(jiāng )军(jūn ),屯(tún )渔(yú )阳(yáng )。

世(shì )宗(zōng )孝(xiào )武(wǔ )皇(huáng )帝(dì )上(shàng )之(zhī )下(xià )元(yuán )朔(shuò )元(yuán )年(nián )(癸(guǐ )丑(chǒu ),公(gōng )元(yuán )前(qián )一(yī )二(èr )八(bā )年(nián ))

冬(dōng ),十(shí )一(yī )月(yuè ),诏(zhào )曰(yuē ):“朕(zhèn )深(shēn )诏(zhào )执(zhí )事(shì ),兴(xìng )廉(lián )举(jǔ )孝(xiào ),庶(shù )几(jǐ )成(chéng )风(fēng ),绍(shào )休(xiū )圣(shèng )绪(xù )。夫(fū )十(shí )室(shì )之(zhī )邑(yì ),必(bì )有(yǒu )忠(zhōng )信(xìn );三(sān )人(rén )并(bìng )行(háng ),厥(jué )有(yǒu )我(wǒ )师(shī )。今(jīn )或(huò )至(zhì )阖(hé )郡(jùn )而(ér )不(bú )荐(jiàn )一(yī )人(rén ),是(shì )化(huà )不(bú )下(xià )究(jiū ),而(ér )积(jī )行(háng )之(zhī )君(jūn )子(zǐ )壅(yōng )于(yú )上(shàng )闻(wén )也(yě )。且(qiě )进(jìn )贤(xián )受(shòu )上(shàng )赏(shǎng ),蔽(bì )贤(xián )蒙(méng )显(xiǎn )戮(lù ),古(gǔ )之(zhī )道(dào )也(yě )。其(qí )议(yì )二(èr )千(qiān )石(shí )不(bú )举(jǔ )者(zhě )罪(zuì )。”有(yǒu )司(sī )奏(zòu ):“不(bú )举(jǔ )孝(xiào ),不(bú )奉(fèng )诏(zhào ),当(dāng )以(yǐ )不(bú )敬(jìng )论(lùn );不(bú )察(chá )廉(lián ),不(bú )胜(shèng )任(rèn )也(yě ),当(dāng )免(miǎn )。”奏(zòu )可(kě )。

十(shí )二(èr )月(yuè ),江(jiāng )都(dōu )易(yì )王(wáng )非(fēi )薨(hōng )。

皇(huáng )子(zǐ )据(jù )生(shēng ),卫(wèi )夫(fū )人(rén )之(zhī )子(zǐ )也(yě )。三(sān )月(yuè ),甲(jiǎ )子(zǐ ),立(lì )卫(wèi )夫(fū )人(rén )为(wéi )皇(huáng )后(hòu ),赦(shè )天(tiān )下(xià )。

秋(qiū ),匈(xiōng )奴(nú )二(èr )万(wàn )骑(qí )入(rù )汉(hàn ),杀(shā )辽(liáo )西(xī )太(tài )守(shǒu ),略(luè )二(èr )千(qiān )馀(yú )人(rén ),围(wéi )韩(hán )安(ān )国(guó )壁(bì );又(yòu )入(rù )渔(yú )阳(yáng )、雁(yàn )门(mén ),各(gè )杀(shā )略(luè )千(qiān )馀(yú )人(rén )。安(ān )国(guó )益(yì )东(dōng )徙(xǐ ),屯(tún )北(běi )平(píng );数(shù )月(yuè ),病(bìng )死(sǐ )。天(tiān )子(zǐ )乃(nǎi )复(fù )召(zhào )李(lǐ )广(guǎng ),拜(bài )为(wéi )右(yòu )北(běi )平(píng )太(tài )守(shǒu )。匈(xiōng )奴(nú )号(hào )曰(yuē )“汉(hàn )之(zhī )飞(fēi )将(jiāng )军(jūn )”,避(bì )之(zhī ),数(shù )岁(suì )不(bú )敢(gǎn )入(rù )右(yòu )北(běi )平(píng )。

车(chē )骑(qí )将(jiāng )军(jūn )卫(wèi )青(qīng )将(jiāng )三(sān )万(wàn )骑(qí )出(chū )雁(yàn )门(mén ),将(jiāng )军(jūn )李(lǐ )息(xī )出(chū )代(dài );青(qīng )斩(zhǎn )首(shǒu )虏(lǔ )数(shù )千(qiān )人(rén )。

东(dōng )夷(yí )薉(huì )君(jūn )南(nán )闾(lǘ )等(děng )共(gòng )二(èr )十(shí )八(bā )万(wàn )人(rén )降(jiàng ),为(wéi )苍(cāng )海(hǎi )郡(jùn );人(rén )徒(tú )之(zhī )费(fèi ),拟(nǐ )于(yú )南(nán )夷(yí ),燕(yàn )、齐(qí )之(zhī )间(jiān ),靡(mí )然(rán )骚(sāo )动(dòng )。

是(shì )岁(suì ),鲁(lǔ )共(gòng )王(wáng )馀(yú )、长(zhǎng )沙(shā )定(dìng )王(wáng )发(fā )皆(jiē )薨(hōng )。

临(lín )菑(zī )人(rén )主(zhǔ )父(fù )偃(yǎn )、严(yán )安(ān ),无(wú )终(zhōng )人(rén )徐(xú )乐(lè ),皆(jiē )上(shàng )书(shū )言(yán )事(shì )。

始(shǐ ),偃(yǎn )游(yóu )齐(qí )、燕(yàn )、赵(zhào ),皆(jiē )莫(mò )能(néng )厚(hòu )遇(yù ),诸(zhū )生(shēng )相(xiàng )与(yǔ )排(pái )摈(bìn )不(bú )容(róng );家(jiā )贫(pín ),假(jiǎ )贷(dài )无(wú )所(suǒ )得(dé ),乃(nǎi )西(xī )入(rù )关(guān )上(shàng )书(shū )阙(què )下(xià ),朝(cháo )奏(zòu ),暮(mù )召(zhào )入(rù )。所(suǒ )言(yán )九(jiǔ )事(shì ),其(qí )八(bā )事(shì )为(wéi )律(lǜ )令(lìng );一(yī )事(shì )谏(jiàn )伐(fá )匈(xiōng )奴(nú ),其(qí )辞(cí )曰(yuē ):“《司(sī )马(mǎ )法(fǎ )》曰(yuē ):‘国(guó )虽(suī )大(dà ),好(hǎo )战(zhàn )必(bì )亡(wáng );天(tiān )下(xià )虽(suī )平(píng ),忘(wàng )战(zhàn )必(bì )危(wēi )。’夫(fū )怒(nù )者(zhě )逆(nì )德(dé )也(yě ),兵(bīng )者(zhě )凶(xiōng )器(qì )也(yě ),争(zhēng )者(zhě )末(mò )节(jiē )也(yě )。夫(fū )务(wù )战(zhàn )胜(shèng ),穷(qióng )武(wǔ )事(shì )者(zhě ),未(wèi )有(yǒu )不(bú )悔(huǐ )者(zhě )也(yě )。

昔(xī )秦(qín )皇(huáng )帝(dì )并(bìng )吞(tūn )战(zhàn )国(guó ),务(wù )胜(shèng )不(bú )休(xiū ),欲(yù )攻(gōng )匈(xiōng )奴(nú )。李(lǐ )斯(sī )谏(jiàn )曰(yuē ):‘不(bú )可(kě )。夫(fū )匈(xiōng )奴(nú ),无(wú )城(chéng )郭(guō )之(zhī )居(jū ),委(wěi )积(jī )之(zhī )守(shǒu ),迁(qiān )徙(xǐ )鸟(niǎo )举(jǔ ),难(nán )得(dé )而(ér )制(zhì )也(yě )。轻(qīng )兵(bīng )深(shēn )入(rù ),粮(liáng )食(shí )必(bì )绝(jué );踵(zhǒng )粮(liáng )以(yǐ )行(háng ),重(zhòng )不(bú )及(jí )事(shì )。得(dé )其(qí )地(dì ),不(bú )足(zú )以(yǐ )为(wéi )利(lì )也(yě );得(dé )其(qí )民(mín ),不(bú )可(kě )调(diào )而(ér )守(shǒu )也(yě );胜(shèng )必(bì )杀(shā )之(zhī ),非(fēi )民(mín )父(fù )母(mǔ )也(yě );靡(mí )敝(bì )中(zhōng )国(guó ),快(kuài )心(xīn )匈(xiōng )奴(nú ),非(fēi )长(zhǎng )策(cè )也(yě )。’秦(qín )皇(huáng )帝(dì )不(bú )听(tīng ),遂(suí )使(shǐ )蒙(méng )恬(tián )将(jiāng )兵(bīng )攻(gōng )胡(hú ),辟(pì )地(dì )千(qiān )里(lǐ ),以(yǐ )河(hé )为(wéi )境(jìng )。地(dì )固(gù )沮(jǔ )泽(zé )、咸(xián )卤(lǔ ),不(bú )生(shēng )五(wǔ )谷(gǔ )。然(rán )后(hòu )发(fā )天(tiān )下(xià )丁(dīng )男(nán )以(yǐ )守(shǒu )北(běi )河(hé ),暴(bào )兵(bīng )露(lù )师(shī )十(shí )有(yǒu )馀(yú )年(nián ),死(sǐ )者(zhě )不(bú )可(kě )胜(shèng )数(shù ),终(zhōng )不(bú )能(néng )逾(yú )河(hé )而(ér )北(běi ),是(shì )岂(qǐ )人(rén )众(zhòng )不(bú )足(zú ),兵(bīng )革(gé )不(bú )备(bèi )哉(zāi )?其(qí )势(shì )不(bú )可(kě )也(yě )。又(yòu )使(shǐ )天(tiān )下(xià )蜚(fēi )刍(chú )、啮(niè )輓(wǎn )粟(sù ),起(qǐ )于(yú )东(dōng )陲(chuí )、琅(láng )邪(xié )负(fù )海(hǎi )之(zhī )郡(jùn ),转(zhuǎn )输(shū )北(běi )河(hé ),率(lǜ )三(sān )十(shí )钟(zhōng )而(ér )致(zhì )一(yī )石(shí )。男(nán )子(zǐ )疾(jí )耕(gēng ),不(bú )足(zú )于(yú )粮(liáng )饷(xiǎng ),女(nǚ )子(zǐ )纺(fǎng )绩(jì ),不(bú )足(zú )于(yú )帷(wéi )幕(mù ),百(bǎi )姓(xìng )靡(mí )敝(bì ),孤(gū )寡(guǎ )老(lǎo )弱(ruò )不(bú )能(néng )相(xiàng )养(yǎng ),道(dào )路(lù )死(sǐ )者(zhě )相(xiàng )望(wàng ),盖(gài )天(tiān )下(xià )始(shǐ )畔(pàn )秦(qín )也(yě )。

及(jí )至(zhì )高(gāo )皇(huáng )帝(dì ),定(dìng )天(tiān )下(xià ),略(luè )地(dì )于(yú )边(biān ),闻(wén )匈(xiōng )奴(nú )聚(jù )于(yú )代(dài )谷(gǔ )之(zhī )外(wài )而(ér )欲(yù )击(jī )之(zhī )。御(yù )史(shǐ )成(chéng )进(jìn )谏(jiàn )曰(yuē ):‘不(bú )可(kě )。夫(fū )匈(xiōng )奴(nú )之(zhī )性(xìng ),兽(shòu )聚(jù )而(ér )鸟(niǎo )散(sàn ),从(cóng )之(zhī )如(rú )搏(bó )影(yǐng )。今(jīn )以(yǐ )陛(bì )下(xià )盛(shèng )德(dé )攻(gōng )匈(xiōng )奴(nú ),臣(chén )窃(qiè )危(wēi )之(zhī )。’高(gāo )帝(dì )不(bú )听(tīng ),遂(suí )北(běi )至(zhì )于(yú )代(dài )谷(gǔ ),果(guǒ )有(yǒu )平(píng )城(chéng )之(zhī )围(wéi )。高(gāo )皇(huáng )帝(dì )盖(gài )悔(huǐ )之(zhī )甚(shèn ),乃(nǎi )使(shǐ )刘(liú )敬(jìng )往(wǎng )结(jié )和(hé )亲(qīn )之(zhī )约(yuē ),然(rán )后(hòu )天(tiān )下(xià )忘(wàng )干(gàn )戈(gē )之(zhī )事(shì )。

“夫(fū )匈(xiōng )奴(nú )难(nán )得(dé )而(ér )制(zhì ),非(fēi )一(yī )世(shì )也(yě );行(háng )盗(dào )侵(qīn )驱(qū ),所(suǒ )以(yǐ )为(wéi )业(yè )也(yě ),天(tiān )性(xìng )固(gù )然(rán )。上(shàng )及(jí )虞(yú )、夏(xià )、殷(yīn )、周(zhōu ),固(gù )弗(fú )程(chéng )督(dū ),禽(qín )兽(shòu )畜(chù )之(zhī ),不(bú )属(shǔ )为(wéi )人(rén )。夫(fū )上(shàng )不(bú )观(guān )虞(yú )、夏(xià )、殷(yīn )、周(zhōu )之(zhī )流(liú ),而(ér )下(xià )循(xún )近(jìn )世(shì )之(zhī )失(shī ),此(cǐ )臣(chén )之(zhī )所(suǒ )大(dà )忧(yōu ),百(bǎi )姓(xìng )之(zhī )所(suǒ )疾(jí )苦(kǔ )也(yě )。”

严(yán )安(ān )上(shàng )书(shū )曰(yuē ):“今(jīn )天(tiān )下(xià )人(rén )民(mín ),用(yòng )财(cái )侈(chǐ )靡(mí ),车(chē )马(mǎ )、衣(yī )裘(qiú )、宫(gōng )室(shì ),皆(jiē )竞(jìng )修(xiū )饰(shì ),调(diào )五(wǔ )声(shēng )使(shǐ )有(yǒu )节(jiē )族(zú ),杂(zá )五(wǔ )色(sè )使(shǐ )有(yǒu )文(wén )章(zhāng ),重(zhòng )五(wǔ )味(wèi )方(fāng )丈(zhàng )于(yú )前(qián ),以(yǐ )观(guān )欲(yù )天(tiān )下(xià )。彼(bǐ )民(mín )之(zhī )情(qíng ),见(jiàn )美(měi )则(zé )愿(yuàn )之(zhī ),是(shì )教(jiāo )民(mín )以(yǐ )侈(chǐ )也(yě );侈(chǐ )而(ér )无(wú )节(jiē ),则(zé )不(bú )可(kě )赡(shàn ),民(mín )离(lí )本(běn )而(ér )徼(jiǎo )末(mò )矣(yǐ )。末(mò )不(bú )可(kě )徒(tú )得(dé ),故(gù )缙(jìn )绅(shēn )者(zhě )不(bú )惮(dàn )为(wéi )诈(zhà ),带(dài )剑(jiàn )者(zhě )夸(kuā )杀(shā )人(rén )以(yǐ )矫(jiǎo )夺(duó ),而(ér )世(shì )不(bú )知(zhī )愧(kuì ),是(shì )以(yǐ )犯(fàn )法(fǎ )者(zhě )众(zhòng )。臣(chén )愿(yuàn )为(wéi )民(mín )制(zhì )度(dù )以(yǐ )防(fáng )其(qí )淫(yín ),使(shǐ )贫(pín )富(fù )不(bú )相(xiàng )燿(shuò )以(yǐ )和(hé )其(qí )心(xīn );心(xīn )志(zhì )定(dìng ),则(zé )盗(dào )贼(zéi )消(xiāo ),刑(xíng )罚(fá )少(shǎo ),阴(yīn )阳(yáng )和(hé ),万(wàn )物(wù )蕃(fān )也(yě )。昔(xī )秦(qín )王(wáng )意(yì )广(guǎng )心(xīn )逸(yì ),欲(yù )威(wēi )海(hǎi )外(wài ),使(shǐ )蒙(méng )恬(tián )将(jiāng )兵(bīng )以(yǐ )北(běi )攻(gōng )胡(hú ),又(yòu )使(shǐ )尉(wèi )屠(tú )睢(suī )将(jiāng )楼(lóu )船(chuán )之(zhī )士(shì )以(yǐ )攻(gōng )越(yuè )。当(dāng )是(shì )时(shí ),秦(qín )祸(huò )北(běi )构(gòu )于(yú )胡(hú ),南(nán )挂(guà )于(yú )越(yuè ),宿(xiǔ )兵(bīng )于(yú )无(wú )用(yòng )之(zhī )地(dì ),进(jìn )而(ér )不(bú )得(dé )退(tuì )。行(háng )十(shí )馀(yú )年(nián ),丁(dīng )男(nán )被(bèi )甲(jiǎ ),丁(dīng )女(nǚ )转(zhuǎn )输(shū ),苦(kǔ )不(bú )聊(liáo )生(shēng );自(zì )经(jīng )于(yú )道(dào )树(shù ),死(sǐ )者(zhě )相(xiàng )望(wàng )。及(jí )秦(qín )皇(huáng )帝(dì )崩(bēng ),天(tiān )下(xià )大(dà )畔(pàn ),灭(miè )世(shì )绝(jué )祀(sì ),穷(qióng )兵(bīng )之(zhī )祸(huò )也(yě )。故(gù )周(zhōu )失(shī )之(zhī )弱(ruò ),秦(qín )失(shī )之(zhī )强(qiáng ),不(bú )变(biàn )之(zhī )患(huàn )也(yě )。今(jīn )徇(xùn )西(xī )夷(yí ),朝(cháo )夜(yè )郎(láng ),降(jiàng )羌(qiāng )、僰(bó ),略(luè )薉(huì )州(zhōu ),建(jiàn )城(chéng )邑(yì ),深(shēn )入(rù )匈(xiōng )奴(nú ),燔(fán )其(qí )龙(lóng )城(chéng ),议(yì )者(zhě )美(měi )之(zhī )。此(cǐ )人(rén )臣(chén )之(zhī )利(lì ),非(fēi )天(tiān )下(xià )之(zhī )长(zhǎng )策(cè )也(yě )。”

徐(xú )乐(lè )上(shàng )书(shū )曰(yuē ):“臣(chén )闻(wén )天(tiān )下(xià )之(zhī )患(huàn ),在(zài )于(yú )土(tǔ )崩(bēng ),不(bú )在(zài )瓦(wǎ )解(jiě ),古(gǔ )今(jīn )一(yī )也(yě )。

何(hé )谓(wèi )土(tǔ )崩(bēng )?秦(qín )之(zhī )末(mò )世(shì )是(shì )也(yě )。陈(chén )涉(shè )无(wú )千(qiān )乘(chéng )之(zhī )尊(zūn )、疆(jiāng )土(tǔ )之(zhī )地(dì ),身(shēn )非(fēi )王(wáng )公(gōng )、大(dà )人(rén )、名(míng )族(zú )之(zhī )后(hòu ),乡(xiāng )曲(qǔ )之(zhī )誉(yù ),非(fēi )有(yǒu )孔(kǒng )、曾(céng )、墨(mò )子(zǐ )之(zhī )贤(xián ),陶(táo )硃(zhū )、猗(yī )顿(dùn )之(zhī )富(fù )也(yě );然(rán )起(qǐ )穷(qióng )巷(xiàng ),奋(fèn )棘(jí )矜(jīn ),偏(piān )袒(tǎn )大(dà )呼(hū ),天(tiān )下(xià )从(cóng )风(fēng )。此(cǐ )其(qí )故(gù )何(hé )也(yě )?由(yóu )民(mín )困(kùn )而(ér )主(zhǔ )不(bú )恤(xù ),下(xià )怨(yuàn )而(ér )上(shàng )不(bú )知(zhī ),俗(sú )已(yǐ )乱(luàn )而(ér )政(zhèng )不(bú )修(xiū )。此(cǐ )三(sān )者(zhě ),陈(chén )涉(shè )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )为(wéi )资(zī )也(yě ),此(cǐ )之(zhī )谓(wèi )土(tǔ )崩(bēng )。故(gù )曰(yuē )天(tiān )下(xià )之(zhī )患(huàn )在(zài )乎(hū )土(tǔ )崩(bēng )。

何(hé )谓(wèi )瓦(wǎ )解(jiě )?吴(wú )、楚(chǔ )、齐(qí )、赵(zhào )之(zhī )兵(bīng )是(shì )也(yě )。七(qī )国(guó )谋(móu )为(wéi )大(dà )逆(nì ),号(hào )皆(jiē )称(chēng )万(wàn )乘(chéng )之(zhī )君(jūn ),带(dài )甲(jiǎ )数(shù )十(shí )万(wàn ),威(wēi )足(zú )以(yǐ )严(yán )其(qí )境(jìng )内(nèi ),财(cái )足(zú )以(yǐ )劝(quàn )其(qí )士(shì )民(mín );然(rán )不(bú )能(néng )西(xī )攘(rǎng )尺(chǐ )寸(cùn )之(zhī )地(dì ),而(ér )身(shēn )为(wéi )禽(qín )于(yú )中(zhōng )原(yuán )者(zhě ),此(cǐ )其(qí )故(gù )何(hé )也(yě )?非(fēi )权(quán )轻(qīng )于(yú )匹(pǐ )夫(fū )而(ér )兵(bīng )弱(ruò )于(yú )陈(chén )涉(shè )也(yě )。当(dāng )是(shì )之(zhī )时(shí ),先(xiān )帝(dì )之(zhī )德(dé )未(wèi )衰(shuāi )而(ér )安(ān )土(tǔ )乐(lè )俗(sú )之(zhī )民(mín )众(zhòng ),故(gù )诸(zhū )侯(hóu )无(wú )竟(jìng )外(wài )之(zhī )助(zhù ),此(cǐ )之(zhī )谓(wèi )瓦(wǎ )解(jiě )。故(gù )曰(yuē )天(tiān )下(xià )之(zhī )患(huàn )不(bú )在(zài )瓦(wǎ )解(jiě )。

此(cǐ )二(èr )体(tǐ )者(zhě ),安(ān )危(wēi )之(zhī )明(míng )要(yào ),贤(xián )主(zhǔ )之(zhī )一(yī )留(liú )意(yì )而(ér )深(shēn )察(chá )也(yě )。

间(jiān )者(zhě ),关(guān )东(dōng )五(wǔ )谷(gǔ )数(shù )不(bú )登(dēng ),年(nián )岁(suì )未(wèi )复(fù ),民(mín )多(duō )穷(qióng )困(kùn ),重(zhòng )之(zhī )以(yǐ )边(biān )境(jìng )之(zhī )事(shì ),推(tuī )数(shù )循(xún )理(lǐ )而(ér )观(guān )之(zhī ),民(mín )宜(yí )有(yǒu )不(bú )安(ān )其(qí )处(chù )者(zhě )矣(yǐ )。不(bú )安(ān ),故(gù )易(yì )动(dòng );易(yì )动(dòng )者(zhě ),土(tǔ )崩(bēng )之(zhī )势(shì )也(yě )。故(gù )贤(xián )主(zhǔ )独(dú )观(guān )万(wàn )化(huà )之(zhī )原(yuán ),明(míng )于(yú )安(ān )危(wēi )之(zhī )机(jī ),修(xiū )之(zhī )庙(miào )堂(táng )之(zhī )上(shàng )而(ér )销(xiāo )未(wèi )形(xíng )之(zhī )患(huàn )也(yě ),其(qí )要(yào )期(qī )使(shǐ )天(tiān )下(xià )无(wú )土(tǔ )崩(bēng )之(zhī )势(shì )而(ér )已(yǐ )矣(yǐ )。”

书(shū )奏(zòu ),天(tiān )子(zǐ )召(zhào )见(jiàn )三(sān )人(rén ),谓(wèi )曰(yuē ):“公(gōng )等(děng )皆(jiē )安(ān )在(zài ),何(hé )相(xiàng )见(jiàn )之(zhī )晚(wǎn )也(yě )!”皆(jiē )拜(bài )为(wéi )郎(láng )中(zhōng )。

主(zhǔ )父(fù )偃(yǎn )尤(yóu )亲(qīn )幸(xìng ),一(yī )岁(suì )中(zhōng )凡(fán )四(sì )迁(qiān ),为(wéi )中(zhōng )大(dà )夫(fū )。大(dà )臣(chén )畏(wèi )其(qí )口(kǒu ),赂(lù )遗(yí )累(lèi )千(qiān )金(jīn )。或(huò )谓(wèi )偃(yǎn )曰(yuē ):“太(tài )横(héng )矣(yǐ )!”偃(yǎn )曰(yuē ):“吾(wú )生(shēng )不(bú )五(wǔ )鼎(dǐng )食(shí ),死(sǐ )即(jí )五(wǔ )鼎(dǐng )烹(pēng )耳(ěr )!”

世(shì )宗(zōng )孝(xiào )武(wǔ )皇(huáng )帝(dì )上(shàng )之(zhī )下(xià )元(yuán )朔(shuò )二(èr )年(nián )(甲(jiǎ )寅(yín ),公(gōng )元(yuán )前(qián )一(yī )二(èr )七(qī )年(nián ))

冬(dōng ),赐(cì )淮(huái )南(nán )王(wáng )几(jǐ )杖(zhàng ),毋(wú )朝(cháo )。

主(zhǔ )父(fù )偃(yǎn )说(shuō )上(shàng )曰(yuē ):“古(gǔ )者(zhě )诸(zhū )侯(hóu )不(bú )过(guò )百(bǎi )里(lǐ ),强(qiáng )弱(ruò )之(zhī )形(xíng )易(yì )制(zhì )。今(jīn )诸(zhū )侯(hóu )或(huò )连(lián )城(chéng )数(shù )十(shí ),地(dì )方(fāng )千(qiān )里(lǐ ),缓(huǎn )则(zé )骄(jiāo )奢(shē ),易(yì )为(wéi )淫(yín )乱(luàn ),急(jí )则(zé )阻(zǔ )其(qí )强(qiáng )而(ér )合(hé )从(cóng )以(yǐ )逆(nì )京(jīng )师(shī )。以(yǐ )法(fǎ )割(gē )削(xuē )之(zhī ),则(zé )逆(nì )节(jiē )萌(méng )起(qǐ ),前(qián )日(rì )晁(cháo )错(cuò )是(shì )也(yě )。今(jīn )诸(zhū )侯(hóu )子(zǐ )弟(dì )或(huò )十(shí )数(shù ),而(ér )适(shì )嗣(sì )代(dài )立(lì ),馀(yú )虽(suī )骨(gǔ )肉(ròu ),无(wú )尺(chǐ )地(dì )之(zhī )封(fēng ),则(zé )仁(rén )孝(xiào )之(zhī )道(dào )不(bú )宣(xuān )。愿(yuàn )陛(bì )下(xià )令(lìng )诸(zhū )侯(hóu )得(dé )推(tuī )恩(ēn )分(fèn )子(zǐ )弟(dì ),以(yǐ )地(dì )侯(hóu )之(zhī ),彼(bǐ )人(rén )人(rén )喜(xǐ )得(dé )所(suǒ )愿(yuàn )。上(shàng )以(yǐ )德(dé )施(shī ),实(shí )分(fèn )其(qí )国(guó ),不(bú )削(xuē )而(ér )稍(shāo )弱(ruò )矣(yǐ )。”上(shàng )从(cóng )之(zhī )。春(chūn ),正(zhèng )月(yuè ),诏(zhào )曰(yuē ):“诸(zhū )侯(hóu )王(wáng )或(huò )欲(yù )推(tuī )私(sī )恩(ēn )分(fèn )子(zǐ )弟(dì )邑(yì )者(zhě ),令(lìng )各(gè )条(tiáo )上(shàng ),朕(zhèn )且(qiě )临(lín )定(dìng )其(qí )号(hào )名(míng )。”于(yú )是(shì )籓(bān )国(guó )始(shǐ )分(fèn ),而(ér )子(zǐ )毕(bì )侯(hóu )矣(yǐ )。

匈(xiōng )奴(nú )入(rù )上(shàng )谷(gǔ )、渔(yú )阳(yáng ),杀(shā )略(luè )吏(lì )民(mín )千(qiān )馀(yú )人(rén )。遣(qiǎn )卫(wèi )青(qīng )、李(lǐ )息(xī )出(chū )云(yún )中(zhōng )以(yǐ )西(xī )至(zhì )陇(lǒng )西(xī ),击(jī )胡(hú )之(zhī )楼(lóu )烦(fán )、白(bái )羊(yáng )王(wáng )于(yú )河(hé )南(nán ),得(dé )胡(hú )首(shǒu )虏(lǔ )数(shù )千(qiān ),牛(niú )羊(yáng )百(bǎi )馀(yú )万(wàn ),走(zǒu )白(bái )羊(yáng )、楼(lóu )烦(fán )王(wáng ),遂(suí )取(qǔ )河(hé )南(nán )地(dì )。诏(zhào )封(fēng )青(qīng )为(wéi )长(zhǎng )平(píng )侯(hóu ),青(qīng )校(xiào )尉(wèi )苏(sū )建(jiàn )、张(zhāng )次(cì )公(gōng )皆(jiē )有(yǒu )功(gōng ),封(fēng )建(jiàn )为(wéi )平(píng )陵(líng )侯(hóu ),次(cì )公(gōng )为(wéi )岸(àn )头(tóu )侯(hóu )。主(zhǔ )父(fù )偃(yǎn )言(yán ):“河(hé )南(nán )地(dì )肥(féi )饶(ráo ),外(wài )阻(zǔ )河(hé ),蒙(méng )恬(tián )城(chéng )之(zhī )以(yǐ )逐(zhú )匈(xiōng )奴(nú ),内(nèi )省(shěng )转(zhuǎn )输(shū )戍(shù )漕(cáo ),广(guǎng )中(zhōng )国(guó ),灭(miè )胡(hú )之(zhī )本(běn )也(yě )。”上(shàng )下(xià )公(gōng )卿(qīng )议(yì ),皆(jiē )言(yán )不(bú )便(biàn )。上(shàng )竟(jìng )用(yòng )偃(yǎn )计(jì ),立(lì )朔(shuò )方(fāng )郡(jùn ),使(shǐ )苏(sū )建(jiàn )兴(xìng )十(shí )馀(yú )万(wàn )人(rén )筑(zhù )朔(shuò )方(fāng )城(chéng ),复(fù )缮(shàn )故(gù )秦(qín )时(shí )蒙(méng )恬(tián )所(suǒ )为(wéi )塞(sāi ),因(yīn )河(hé )为(wéi )固(gù )。转(zhuǎn )漕(cáo )甚(shèn )远(yuǎn ),自(zì )山(shān )东(dōng )咸(xián )被(bèi )其(qí )劳(láo ),费(fèi )数(shù )十(shí )百(bǎi )巨(jù )万(wàn ),府(fǔ )库(kù )并(bìng )虚(xū );汉(hàn )亦(yì )弃(qì )上(shàng )谷(gǔ )之(zhī )斗(dòu )辟(pì )县(xiàn )造(zào )阳(yáng )地(dì )以(yǐ )予(yǔ )胡(hú )。

三(sān )月(yuè ),乙(yǐ )亥(hài )晦(huì ),日(rì )有(yǒu )食(shí )之(zhī )。

夏(xià ),募(mù )民(mín )徙(xǐ )朔(shuò )方(fāng )十(shí )万(wàn )口(kǒu )。

主(zhǔ )父(fù )偃(yǎn )说(shuō )上(shàng )曰(yuē ):“茂(mào )陵(líng )初(chū )立(lì ),天(tiān )下(xià )豪(háo )桀(jié ),并(bìng )兼(jiān )之(zhī )家(jiā ),乱(luàn )众(zhòng )之(zhī )民(mín ),皆(jiē )可(kě )徙(xǐ )茂(mào )陵(líng );内(nèi )实(shí )京(jīng )师(shī ),外(wài )销(xiāo )奸(jiān )猾(huá ),此(cǐ )所(suǒ )谓(wèi )不(bú )诛(zhū )而(ér )害(hài )除(chú )。”上(shàng )从(cóng )之(zhī ),徙(xǐ )郡(jùn )国(guó )豪(háo )杰(jié )及(jí )訾(zī )三(sān )百(bǎi )万(wàn )以(yǐ )上(shàng )于(yú )茂(mào )陵(líng )。

轵(zhǐ )人(rén )郭(guō )解(jiě ),关(guān )东(dōng )大(dà )侠(xiá )也(yě ),亦(yì )在(zài )徙(xǐ )中(zhōng )。卫(wèi )将(jiāng )军(jūn )为(wéi )言(yán ):“郭(guō )解(jiě )家(jiā )贫(pín ),不(bú )中(zhōng )徙(xǐ )。”上(shàng )曰(yuē ):“解(jiě ),布(bù )衣(yī ),权(quán )至(zhì )使(shǐ )将(jiāng )军(jūn )为(wéi )言(yán ),此(cǐ )其(qí )家(jiā )不(bú )贫(pín )。”卒(zú )徙(xǐ )解(jiě )家(jiā )。解(jiě )平(píng )生(shēng )睚(yá )眦(zì )杀(shā )人(rén )甚(shèn )众(zhòng ),上(shàng )闻(wén )之(zhī ),下(xià )吏(lì )捕(bǔ )治(zhì )解(jiě ),所(suǒ )杀(shā )皆(jiē )在(zài )赦(shè )前(qián )。轵(zhǐ )有(yǒu )儒(rú )生(shēng )侍(shì )使(shǐ )者(zhě )坐(zuò ),客(kè )誉(yù )郭(guō )解(jiě ),生(shēng )曰(yuē ):“解(jiě )专(zhuān )以(yǐ )奸(jiān )犯(fàn )公(gōng )法(fǎ ),何(hé )谓(wèi )贤(xián )!”解(jiě )客(kè )闻(wén ),杀(shā )此(cǐ )生(shēng ),断(duàn )其(qí )舌(shé )。吏(lì )以(yǐ )此(cǐ )责(zé )解(jiě ),解(jiě )实(shí )不(bú )知(zhī )杀(shā )者(zhě ),杀(shā )者(zhě )亦(yì )竟(jìng )绝(jué ),莫(mò )知(zhī )为(wéi )谁(shuí )。吏(lì )奏(zòu )解(jiě )无(wú )罪(zuì ),公(gōng )孙(sūn )弘(hóng )议(yì )曰(yuē ):“解(jiě ),布(bù )衣(yī ),为(wéi )任(rèn )侠(xiá )行(háng )权(quán ),以(yǐ )睚(yá )眦(zì )杀(shā )人(rén )。解(jiě )虽(suī )弗(fú )知(zhī ),此(cǐ )罪(zuì )甚(shèn )于(yú )解(jiě )杀(shā )之(zhī )。当(dāng )大(dà )逆(nì )无(wú )道(dào )。”遂(suí )族(zú )郭(guō )解(jiě )。

班(bān )固(gù )曰(yuē ):古(gǔ )者(zhě )天(tiān )子(zǐ )建(jiàn )国(guó ),诸(zhū )侯(hóu )立(lì )家(jiā ),自(zì )卿(qīng )大(dà )夫(fū )以(yǐ )至(zhì )于(yú )庶(shù )人(rén ),各(gè )有(yǒu )等(děng )差(chà ),是(shì )以(yǐ )民(mín )服(fú )事(shì )其(qí )上(shàng )而(ér )下(xià )无(wú )觊(jì )觎(yú )。周(zhōu )室(shì )既(jì )微(wēi ),礼(lǐ )乐(lè )、征(zhēng )伐(fá )自(zì )诸(zhū )侯(hóu )出(chū )。桓(huán )、文(wén )之(zhī )后(hòu ),大(dà )夫(fū )世(shì )权(quán ),陪(péi )臣(chén )执(zhí )命(mìng )。陵(líng )夷(yí )至(zhì )于(yú )战(zhàn )国(guó ),合(hé )从(cóng )连(lián )衡(héng ),繇(yáo )是(shì )列(liè )国(guó )公(gōng )子(zǐ ),魏(wèi )人(rén )信(xìn )陵(líng ),赵(zhào )有(yǒu )平(píng )原(yuán ),齐(qí )有(yǒu )孟(mèng )尝(cháng ),楚(chǔ )有(yǒu )春(chūn )申(shēn ),皆(jiē )藉(jiè )王(wáng )公(gōng )之(zhī )势(shì ),竞(jìng )为(wéi )游(yóu )侠(xiá ),鸡(jī )鸣(míng )狗(gǒu )盗(dào ),无(wú )不(bú )宾(bīn )礼(lǐ )。而(ér )赵(zhào )相(xiàng )虞(yú )卿(qīng ),弃(qì )国(guó )捐(juān )君(jūn ),以(yǐ )周(zhōu )穷(qióng )交(jiāo )魏(wèi )齐(qí )之(zhī )厄(è );信(xìn )陵(líng )无(wú )忌(jì ),窃(qiè )符(fú )矫(jiǎo )命(mìng ),戮(lù )将(jiāng )专(zhuān )师(shī ),以(yǐ )赴(fù )平(píng )原(yuán )之(zhī )急(jí );皆(jiē )以(yǐ )取(qǔ )重(zhòng )诸(zhū )侯(hóu ),显(xiǎn )名(míng )天(tiān )下(xià ),扼(è )腕(wàn )而(ér )游(yóu )谈(tán )者(zhě ),以(yǐ )四(sì )豪(háo )为(wéi )称(chēng )首(shǒu )。于(yú )是(shì )背(bèi )公(gōng )死(sǐ )党(dǎng )之(zhī )议(yì )成(chéng ),守(shǒu )职(zhí )奉(fèng )上(shàng )之(zhī )义(yì )废(fèi )矣(yǐ )。及(jí )至(zhì )汉(hàn )兴(xìng ),禁(jìn )网(wǎng )疏(shū )阔(kuò ),未(wèi )知(zhī )匡(kuāng )改(gǎi )也(yě )。是(shì )故(gù )代(dài )相(xiàng )陈(chén )豨(xī )从(cóng )车(chē )千(qiān )乘(chéng ),而(ér )吴(wú )濞(bì )、淮(huái )南(nán )皆(jiē )招(zhāo )客(kè )以(yǐ )千(qiān )数(shù )。外(wài )戚(qī )大(dà )臣(chén )魏(wèi )其(qí )、武(wǔ )安(ān )之(zhī )属(shǔ )竞(jìng )逐(zhú )于(yú )京(jīng )师(shī ),布(bù )衣(yī )游(yóu )侠(xiá )剧(jù )孟(mèng )、郭(guō )解(jiě )之(zhī )徒(tú )驰(chí )骛(wù )于(yú )阎(yán )闾(lǘ )、权(quán )行(háng )州(zhōu )域(yù )。力(lì )折(shé )公(gōng )侯(hóu ),众(zhòng )庶(shù )荣(róng )其(qí )名(míng )迹(jì ),觊(jì )而(ér )慕(mù )之(zhī )。虽(suī )其(qí )陷(xiàn )于(yú )刑(xíng )辟(pì ),自(zì )与(yǔ )杀(shā )身(shēn )成(chéng )名(míng ),若(ruò )季(jì )路(lù )、仇(chóu )牧(mù ),死(sǐ )而(ér )不(bú )悔(huǐ )。故(gù )曾(céng )子(zǐ )曰(yuē ):“上(shàng )失(shī )其(qí )道(dào ),民(mín )散(sàn )久(jiǔ )矣(yǐ )。”非(fēi )明(míng )王(wáng )在(zài )上(shàng ),示(shì )之(zhī )以(yǐ )好(hǎo )恶(è ),齐(qí )之(zhī )以(yǐ )礼(lǐ )法(fǎ ),民(mín )曷(hé )由(yóu )知(zhī )禁(jìn )而(ér )反(fǎn )正(zhèng )乎(hū )!古(gǔ )之(zhī )正(zhèng )法(fǎ ):五(wǔ )伯(bó ),三(sān )王(wáng )之(zhī )罪(zuì )人(rén )也(yě );而(ér )六(liù )国(guó ),五(wǔ )伯(bó )之(zhī )罪(zuì )人(rén )也(yě )。夫(fū )四(sì )豪(háo )者(zhě ),又(yòu )六(liù )国(guó )之(zhī )罪(zuì )人(rén )也(yě )。况(kuàng )于(yú )郭(guō )解(jiě )之(zhī )伦(lún ),以(yǐ )匹(pǐ )夫(fū )之(zhī )细(xì ),窃(qiè )杀(shā )生(shēng )之(zhī )权(quán ),其(qí )罪(zuì )已(yǐ )不(bú )容(róng )于(yú )诛(zhū )矣(yǐ )。观(guān )其(qí )温(wēn )良(liáng )泛(fàn )爱(ài ),振(zhèn )穷(qióng )周(zhōu )急(jí ),谦(qiān )退(tuì )不(bú )伐(fá ),亦(yì )皆(jiē )有(yǒu )绝(jué )异(yì )之(zhī )姿(zī )。惜(xī )乎(hū ),不(bú )入(rù )于(yú )道(dào )德(dé ),苟(gǒu )放(fàng )纵(zòng )于(yú )末(mò )流(liú ),杀(shā )身(shēn )亡(wáng )宗(zōng ),非(fēi )不(bú )幸(xìng )也(yě )。

荀(xún )悦(yuè )论(lùn )曰(yuē ):世(shì )有(yǒu )三(sān )游(yóu ),德(dé )之(zhī )贼(zéi )也(yě ):一(yī )曰(yuē )游(yóu )侠(xiá ),二(èr )曰(yuē )游(yóu )说(shuō ),三(sān )曰(yuē )游(yóu )行(háng )。立(lì )气(qì )势(shì ),作(zuò )威(wēi )福(fú ),结(jié )私(sī )交(jiāo )以(yǐ )立(lì )强(qiáng )于(yú )世(shì )者(zhě ),谓(wèi )之(zhī )游(yóu )侠(xiá );饰(shì )辩(biàn )辞(cí ),设(shè )诈(zhà )谋(móu ),驰(chí )逐(zhú )于(yú )天(tiān )下(xià )以(yǐ )要(yào )时(shí )势(shì )者(zhě ),谓(wèi )之(zhī )游(yóu )说(shuō );色(sè )取(qǔ )仁(rén )以(yǐ )合(hé )时(shí )好(hǎo ),连(lián )党(dǎng )类(lèi ),立(lì )虚(xū )誉(yù )以(yǐ )为(wéi )权(quán )利(lì )者(zhě ),谓(wèi )之(zhī )游(yóu )行(háng )。此(cǐ )三(sān )者(zhě ),乱(luàn )之(zhī )所(suǒ )由(yóu )生(shēng )也(yě );伤(shāng )道(dào )害(hài )德(dé ),败(bài )法(fǎ )惑(huò )世(shì ),先(xiān )王(wáng )之(zhī )所(suǒ )慎(shèn )也(yě )。国(guó )有(yǒu )四(sì )民(mín ),各(gè )修(xiū )其(qí )业(yè )。不(bú )由(yóu )四(sì )民(mín )之(zhī )业(yè )者(zhě ),谓(wèi )之(zhī )奸(jiān )民(mín )。奸(jiān )民(mín )不(bú )生(shēng ),王(wáng )道(dào )乃(nǎi )成(chéng )。

凡(fán )此(cǐ )三(sān )游(yóu )之(zhī )作(zuò ),生(shēng )于(yú )季(jì )世(shì ),周(zhōu )、秦(qín )之(zhī )末(mò )尤(yóu )甚(shèn )焉(yān )。上(shàng )不(bú )明(míng ),下(xià )不(bú )正(zhèng ),制(zhì )度(dù )不(bú )立(lì ),纲(gāng )纪(jì )驰(chí )废(fèi );以(yǐ )毁(huǐ )誉(yù )为(wéi )荣(róng )辱(rǔ ),不(bú )核(hé )其(qí )真(zhēn );以(yǐ )爱(ài )憎(zēng )为(wéi )利(lì )害(hài ),不(bú )论(lùn )其(qí )实(shí );以(yǐ )喜(xǐ )怒(nù )为(wéi )赏(shǎng )罚(fá ),不(bú )察(chá )其(qí )理(lǐ )。上(shàng )下(xià )相(xiàng )冒(mào ),万(wàn )事(shì )乖(guāi )错(cuò ),是(shì )以(yǐ )言(yán )论(lùn )者(zhě )计(jì )薄(báo )厚(hòu )而(ér )吐(tǔ )辞(cí ),选(xuǎn )举(jǔ )者(zhě )度(dù )亲(qīn )疏(shū )而(ér )举(jǔ )笔(bǐ ),善(shàn )恶(è )谬(miù )于(yú )众(zhòng )声(shēng ),功(gōng )罪(zuì )乱(luàn )于(yú )王(wáng )法(fǎ )。然(rán )则(zé )利(lì )不(bú )可(kě )以(yǐ )义(yì )求(qiú ),害(hài )不(bú )可(kě )以(yǐ )道(dào )避(bì )也(yě )。是(shì )以(yǐ )君(jūn )子(zǐ )犯(fàn )礼(lǐ ),小(xiǎo )人(rén )犯(fàn )法(fǎ ),奔(bēn )走(zǒu )驰(chí )骋(chěng ),越(yuè )职(zhí )僭(jiàn )度(dù ),饰(shì )华(huá )废(fèi )实(shí ),竞(jìng )趣(qù )时(shí )利(lì )。简(jiǎn )父(fù )兄(xiōng )之(zhī )尊(zūn )而(ér )崇(chóng )宾(bīn )客(kè )之(zhī )礼(lǐ ),薄(báo )骨(gǔ )肉(ròu )之(zhī )恩(ēn )而(ér )笃(dǔ )朋(péng )友(yǒu )之(zhī )爱(ài ),忘(wàng )修(xiū )身(shēn )之(zhī )道(dào )而(ér )求(qiú )众(zhòng )人(rén )之(zhī )誉(yù ),割(gē )衣(yī )食(shí )之(zhī )业(yè )以(yǐ )供(gòng )飨(xiǎng )宴(yàn )之(zhī )好(hǎo ),苞(bāo )苴(jū )盈(yíng )于(yú )门(mén )庭(tíng ),聘(pìn )问(wèn )交(jiāo )于(yú )道(dào )路(lù ),书(shū )记(jì )繁(fán )于(yú )公(gōng )文(wén ),私(sī )务(wù )众(zhòng )于(yú )官(guān )事(shì ),于(yú )是(shì )流(liú )俗(sú )成(chéng )而(ér )正(zhèng )道(dào )坏(huài )矣(yǐ )。是(shì )以(yǐ )圣(shèng )王(wáng )在(zài )上(shàng ),经(jīng )国(guó )序(xù )民(mín ),正(zhèng )其(qí )制(zhì )度(dù );善(shàn )恶(è )要(yào )于(yú )功(gōng )罪(zuì )而(ér )不(bú )淫(yín )于(yú )毁(huǐ )誉(yù ),听(tīng )其(qí )言(yán )而(ér )责(zé )其(qí )事(shì ),举(jǔ )其(qí )名(míng )而(ér )指(zhǐ )其(qí )实(shí )。故(gù )实(shí )不(bú )应(yīng )其(qí )声(shēng )者(zhě )谓(wèi )之(zhī )虚(xū ),情(qíng )不(bú )覆(fù )其(qí )貌(mào )者(zhě )谓(wèi )之(zhī )伪(wěi ),毁(huǐ )誉(yù )失(shī )其(qí )真(zhēn )者(zhě )谓(wèi )之(zhī )诬(wū ),言(yán )事(shì )失(shī )其(qí )类(lèi )者(zhě )谓(wèi )之(zhī )罔(wǎng )。虚(xū )伪(wěi )之(zhī )行(háng )不(bú )得(dé )设(shè ),诬(wū )罔(wǎng )之(zhī )辞(cí )不(bú )得(dé )行(háng ),有(yǒu )罪(zuì )恶(è )者(zhě )无(wú )侥(yáo )倖(xìng ),无(wú )罪(zuì )过(guò )者(zhě )不(bú )忧(yōu )惧(jù ),请(qǐng )谒(yè )无(wú )所(suǒ )行(háng ),货(huò )赂(lù )无(wú )所(suǒ )用(yòng ),息(xī )华(huá )文(wén ),去(qù )浮(fú )辞(cí ),禁(jìn )伪(wěi )辩(biàn ),绝(jué )淫(yín )智(zhì ),放(fàng )百(bǎi )家(jiā )之(zhī )纷(fēn )乱(luàn ),壹(yī )圣(shèng )人(rén )之(zhī )至(zhì )道(dào ),养(yǎng )之(zhī )以(yǐ )仁(rén )惠(huì ),文(wén )之(zhī )以(yǐ )礼(lǐ )乐(lè ),则(zé )风(fēng )俗(sú )定(dìng )而(ér )大(dà )化(huà )成(chéng )矣(yǐ )。

燕(yàn )王(wáng )定(dìng )国(guó )与(yǔ )父(fù )康(kāng )王(wáng )姬(jī )奸(jiān ),夺(duó )弟(dì )妻(qī )为(wéi )姬(jī ),杀(shā )肥(féi )如(rú )令(lìng )郢(yǐng )人(rén )。郢(yǐng )人(rén )兄(xiōng )弟(dì )上(shàng )书(shū )告(gào )之(zhī ),主(zhǔ )父(fù )偃(yǎn )从(cóng )中(zhōng )发(fā )其(qí )事(shì )。公(gōng )卿(qīng )请(qǐng )诛(zhū )定(dìng )国(guó ),上(shàng )许(xǔ )之(zhī )。定(dìng )国(guó )自(zì )杀(shā ),国(guó )除(chú )。

齐(qí )厉(lì )王(wáng )次(cì )昌(chāng )亦(yì )与(yǔ )其(qí )姊(zǐ )纪(jì )翁(wēng )主(zhǔ )通(tōng )。主(zhǔ )父(fù )偃(yǎn )欲(yù )纳(nà )其(qí )女(nǚ )于(yú )齐(qí )王(wáng ),齐(qí )纪(jì )太(tài )后(hòu )不(bú )许(xǔ )。偃(yǎn )因(yīn )言(yán )于(yú )上(shàng )曰(yuē ):“齐(qí )临(lín )菑(zī )十(shí )万(wàn )户(hù ),市(shì )租(zū )千(qiān )金(jīn ),人(rén )众(zhòng )殷(yīn )富(fù ),巨(jù )于(yú )长(zhǎng )安(ān ),非(fēi )天(tiān )子(zǐ )亲(qīn )弟(dì )、爱(ài )子(zǐ ),不(bú )得(dé )王(wáng )此(cǐ )。今(jīn )齐(qí )王(wáng )于(yú )亲(qīn )属(shǔ )益(yì )疏(shū ),又(yòu )闻(wén )其(qí )姊(zǐ )乱(luàn ),请(qǐng )治(zhì )之(zhī )!”于(yú )是(shì )帝(dì )拜(bài )偃(yǎn )为(wéi )齐(qí )相(xiàng ),且(qiě )正(zhèng )其(qí )事(shì )。偃(yǎn )至(zhì )齐(qí ),急(jí )治(zhì )王(wáng )后(hòu )宫(gōng )宦(huàn )者(zhě ),辞(cí )及(jí )王(wáng );王(wáng )惧(jù ),饮(yǐn )药(yào )自(zì )杀(shā )。偃(yǎn )少(shǎo )时(shí )游(yóu )齐(qí )及(jí )燕(yàn )、赵(zhào ),及(jí )贵(guì ),连(lián )败(bài )燕(yàn )、齐(qí )。赵(zhào )王(wáng )彭(péng )祖(zǔ )惧(jù ),上(shàng )书(shū )告(gào )主(zhǔ )父(fù )偃(yǎn )受(shòu )诸(zhū )侯(hóu )金(jīn ),以(yǐ )故(gù )诸(zhū )侯(hóu )子(zǐ )弟(dì )多(duō )以(yǐ )得(dé )封(fēng )者(zhě )。及(jí )齐(qí )王(wáng )自(zì )杀(shā ),上(shàng )闻(wén ),大(dà )怒(nù ),以(yǐ )为(wéi )偃(yǎn )劫(jié )其(qí )王(wáng )令(lìng )自(zì )杀(shā ),乃(nǎi )征(zhēng )下(xià )吏(lì )治(zhì )。偃(yǎn )服(fú )受(shòu )诸(zhū )侯(hóu )金(jīn ),实(shí )不(bú )劫(jié )王(wáng )令(lìng )自(zì )杀(shā )。上(shàng )欲(yù )勿(wù )诛(zhū ),公(gōng )孙(sūn )弘(hóng )曰(yuē ):“齐(qí )王(wáng )自(zì )杀(shā ),无(wú )后(hòu ),国(guó )除(chú )为(wéi )郡(jùn )入(rù )汉(hàn ),主(zhǔ )父(fù )偃(yǎn )本(běn )首(shǒu )恶(è )。陛(bì )下(xià )不(bú )诛(zhū )偃(yǎn ),无(wú )以(yǐ )谢(xiè )天(tiān )下(xià )。”乃(nǎi )遂(suí )族(zú )主(zhǔ )父(fù )偃(yǎn )。

张(zhāng )欧(ōu )免(miǎn ),上(shàng )欲(yù )以(yǐ )蓼(liǎo )侯(hóu )孔(kǒng )臧(zāng )为(wéi )御(yù )史(shǐ )大(dà )夫(fū )。臧(zāng )辞(cí )曰(yuē ):“臣(chén )世(shì )以(yǐ )经(jīng )学(xué )为(wéi )业(yè ),乞(qǐ )为(wéi )太(tài )常(cháng ),典(diǎn )臣(chén )家(jiā )业(yè ),与(yǔ )从(cóng )弟(dì )侍(shì )中(zhōng )安(ān )国(guó )纲(gāng )纪(jì )古(gǔ )训(xùn ),使(shǐ )永(yǒng )垂(chuí )来(lái )嗣(sì )。”上(shàng )乃(nǎi )以(yǐ )臧(zāng )为(wéi )太(tài )常(cháng ),其(qí )礼(lǐ )赐(cì )如(rú )三(sān )公(gōng )。

世(shì )宗(zōng )孝(xiào )武(wǔ )皇(huáng )帝(dì )上(shàng )之(zhī )下(xià )元(yuán )朔(shuò )三(sān )年(nián )(乙(yǐ )卯(mǎo ),公(gōng )元(yuán )前(qián )一(yī )二(èr )六(liù )年(nián ))

冬(dōng ),匈(xiōng )奴(nú )军(jūn )臣(chén )单(dān )于(yú )死(sǐ ),其(qí )弟(dì )左(zuǒ )谷(gǔ )蠡(lí )王(wáng )伊(yī )稚(zhì )斜(xié )自(zì )立(lì )为(wéi )单(dān )于(yú ),攻(gōng )破(pò )军(jūn )臣(chén )单(dān )于(yú )太(tài )子(zǐ )于(yú )单(dān ),于(yú )单(dān )亡(wáng )降(jiàng )汉(hàn )。

以(yǐ )公(gōng )孙(sūn )弘(hóng )为(wéi )御(yù )史(shǐ )大(dà )夫(fū )。是(shì )时(shí ),方(fāng )通(tōng )西(xī )南(nán )夷(yí ),东(dōng )置(zhì )苍(cāng )海(hǎi ),北(běi )筑(zhù )朔(shuò )方(fāng )之(zhī )郡(jùn )。公(gōng )孙(sūn )弘(hóng )数(shù )谏(jiàn ),以(yǐ )为(wéi )罢(bà )敝(bì )中(zhōng )国(guó )以(yǐ )奉(fèng )无(wú )用(yòng )之(zhī )地(dì ),愿(yuàn )罢(bà )之(zhī )。天(tiān )子(zǐ )使(shǐ )硃(zhū )买(mǎi )臣(chén )等(děng )难(nán )以(yǐ )置(zhì )朔(shuò )方(fāng )之(zhī )便(biàn );发(fā )十(shí )策(cè ),弘(hóng )不(bú )得(dé )一(yī )。弘(hóng )乃(nǎi )谢(xiè )曰(yuē ):“山(shān )东(dōng )鄙(bǐ )人(rén ),不(bú )知(zhī )其(qí )便(biàn )若(ruò )是(shì ),愿(yuàn )罢(bà )西(xī )南(nán )夷(yí )、苍(cāng )海(hǎi )而(ér )专(zhuān )奉(fèng )朔(shuò )方(fāng )。”上(shàng )乃(nǎi )许(xǔ )之(zhī ),春(chūn ),罢(bà )苍(cāng )海(hǎi )郡(jùn )。

弘(hóng )为(wéi )布(bù )被(bèi ),食(shí )不(bú )重(zhòng )肉(ròu )。汲(jí )黯(àn )曰(yuē ):“弘(hóng )位(wèi )在(zài )三(sān )公(gōng ),奉(fèng )禄(lù )甚(shèn )多(duō );然(rán )为(wéi )布(bù )被(bèi ),此(cǐ )诈(zhà )也(yě )。”上(shàng )问(wèn )弘(hóng ),弘(hóng )谢(xiè )曰(yuē ):“有(yǒu )之(zhī )。夫(fū )九(jiǔ )卿(qīng )臣(chén )善(shàn )者(zhě )无(wú )过(guò )黯(àn ),然(rán )今(jīn )日(rì )廷(tíng )诘(jié )弘(hóng ),诚(chéng )中(zhōng )弘(hóng )之(zhī )病(bìng )。夫(fū )以(yǐ )三(sān )公(gōng )为(wéi )布(bù )被(bèi ),与(yǔ )小(xiǎo )吏(lì )无(wú )差(chà ),诚(chéng )饰(shì )诈(zhà ),欲(yù )以(yǐ )钓(diào )名(míng ),如(rú )汲(jí )黯(àn )言(yán )。且(qiě )无(wú )汲(jí )黯(àn )忠(zhōng ),陛(bì )下(xià )安(ān )得(dé )闻(wén )此(cǐ )言(yán )!”天(tiān )子(zǐ )以(yǐ )为(wéi )谦(qiān )让(ràng ),愈(yù )益(yì )厚(hòu )之(zhī )。

三(sān )月(yuè ),赦(shè )天(tiān )下(xià )。

夏(xià ),四(sì )月(yuè ),丙(bǐng )子(zǐ ),封(fēng )匈(xiōng )奴(nú )太(tài )子(zǐ )于(yú )单(dān )为(wéi )涉(shè )安(ān )侯(hóu ),数(shù )月(yuè )而(ér )卒(zú )。

初(chū ),匈(xiōng )奴(nú )降(jiàng )者(zhě )言(yán ):“月(yuè )氏(shì )故(gù )居(jū )敦(dūn )煌(huáng )、祁(qí )连(lián )间(jiān ),为(wéi )强(qiáng )国(guó ),匈(xiōng )奴(nú )冒(mào )顿(dùn )攻(gōng )破(pò )之(zhī )。老(lǎo )上(shàng )单(dān )于(yú )杀(shā )月(yuè )氏(shì )王(wáng ),以(yǐ )其(qí )头(tóu )为(wéi )饮(yǐn )器(qì )。馀(yú )众(zhòng )遁(dùn )逃(táo )远(yuǎn )去(qù ),怨(yuàn )匈(xiōng )奴(nú ),无(wú )与(yǔ )共(gòng )击(jī )之(zhī )。”上(shàng )募(mù )能(néng )通(tōng )使(shǐ )月(yuè )氏(shì )者(zhě ),汉(hàn )中(zhōng )张(zhāng )骞(qiān )以(yǐ )郎(láng )应(yīng )募(mù ),出(chū )陇(lǒng )西(xī ),径(jìng )匈(xiōng )奴(nú )中(zhōng );单(dān )于(yú )得(dé )之(zhī ),留(liú )骞(qiān )十(shí )馀(yú )岁(suì )。骞(qiān )得(dé )间(jiān )亡(wáng ),乡(xiāng )月(yuè )氏(shì )西(xī )走(zǒu ),数(shù )十(shí )日(rì ),至(zhì )大(dà )宛(wǎn )。大(dà )宛(wǎn )闻(wén )汉(hàn )之(zhī )饶(ráo )财(cái ),欲(yù )通(tōng )不(bú )得(dé ),见(jiàn )骞(qiān ),喜(xǐ ),为(wéi )发(fā )导(dǎo )译(yì )抵(dǐ )康(kāng )居(jū ),传(chuán )致(zhì )大(dà )月(yuè )氏(shì )。大(dà )月(yuè )氏(shì )太(tài )子(zǐ )为(wéi )王(wáng ),既(jì )击(jī )大(dà )夏(xià ),分(fèn )其(qí )地(dì )而(ér )居(jū )之(zhī ),地(dì )肥(féi )饶(ráo ),少(shǎo )寇(kòu ),殊(shū )无(wú )报(bào )胡(hú )之(zhī )心(xīn )。骞(qiān )留(liú )岁(suì )馀(yú ),竟(jìng )不(bú )能(néng )得(dé )月(yuè )氏(shì )要(yào )领(lǐng ),乃(nǎi )还(hái );并(bìng )南(nán )山(shān ),欲(yù )从(cóng )羌(qiāng )中(zhōng )归(guī ),复(fù )为(wéi )匈(xiōng )奴(nú )所(suǒ )得(dé ),留(liú )岁(suì )馀(yú )。会(huì )伊(yī )稚(zhì )斜(xié )逐(zhú )于(yú )单(dān ),匈(xiōng )奴(nú )国(guó )内(nèi )乱(luàn ),骞(qiān )乃(nǎi )与(yǔ )堂(táng )邑(yì )氏(shì )奴(nú )甘(gān )父(fù )逃(táo )归(guī )。上(shàng )拜(bài )骞(qiān )为(wéi )太(tài )中(zhōng )大(dà )夫(fū ),甘(gān )父(fù )为(wéi )奉(fèng )使(shǐ )君(jūn )。骞(qiān )初(chū )行(háng )时(shí )百(bǎi )馀(yú )人(rén ),去(qù )十(shí )三(sān )岁(suì ),唯(wéi )二(èr )人(rén )得(dé )还(hái )。

匈(xiōng )奴(nú )数(shù )万(wàn )骑(qí )入(rù )塞(sāi ),杀(shā )代(dài )郡(jùn )太(tài )守(shǒu )恭(gōng ),及(jí )略(luè )千(qiān )馀(yú )人(rén )。

六(liù )月(yuè ),庚(gēng )午(wǔ ),皇(huáng )太(tài )后(hòu )崩(bēng )。

秋(qiū ),罢(bà )西(xī )夷(yí ),独(dú )置(zhì )南(nán )夷(yí )、夜(yè )郎(láng )两(liǎng )县(xiàn )、一(yī )都(dōu )尉(wèi ),稍(shāo )令(lìng )犍(jiān )为(wéi )自(zì )葆(bǎo )就(jiù ),专(zhuān )力(lì )城(chéng )朔(shuò )方(fāng )。

匈(xiōng )奴(nú )又(yòu )入(rù )雁(yàn )门(mén ),杀(shā )略(luè )千(qiān )馀(yú )人(rén )。

是(shì )岁(suì ),中(zhōng )大(dà )夫(fū )张(zhāng )汤(tāng )为(wéi )廷(tíng )尉(wèi )。汤(tāng )为(wéi )人(rén )多(duō )诈(zhà ),舞(wǔ )智(zhì )以(yǐ )御(yù )人(rén )。时(shí )上(shàng )方(fāng )乡(xiāng )文(wén )学(xué ),汤(tāng )阳(yáng )浮(fú )慕(mù ),事(shì )董(dǒng )仲(zhòng )舒(shū )、公(gōng )孙(sūn )弘(hóng )等(děng )。以(yǐ )千(qiān )乘(chéng )儿(ér )宽(kuān )为(wéi )奏(zòu )谳(yàn )掾(yuàn ),以(yǐ )古(gǔ )法(fǎ )义(yì )决(jué )疑(yí )狱(yù )。所(suǒ )治(zhì ),即(jí )上(shàng )意(yì )所(suǒ )欲(yù )罪(zuì ),与(yǔ )监(jiān )、史(shǐ )深(shēn )祸(huò )者(zhě );即(jí )上(shàng )意(yì )所(suǒ )欲(yù )释(shì ),与(yǔ )监(jiān )、史(shǐ )轻(qīng )平(píng )者(zhě );上(shàng )由(yóu )是(shì )悦(yuè )之(zhī )。汤(tāng )于(yú )故(gù )人(rén )子(zǐ )弟(dì )调(diào )护(hù )之(zhī )尤(yóu )厚(hòu );其(qí )造(zào )请(qǐng )诸(zhū )公(gōng ),不(bú )避(bì )寒(hán )暑(shǔ )。是(shì )以(yǐ )汤(tāng )虽(suī )文(wén )深(shēn )、意(yì )忌(jì )、不(bú )专(zhuān )平(píng ),然(rán )得(dé )此(cǐ )声(shēng )誉(yù )。汲(jí )黯(àn )数(shù )质(zhì )责(zé )汤(tāng )于(yú )上(shàng )前(qián )曰(yuē ):“公(gōng )为(wéi )正(zhèng )卿(qīng ),上(shàng )不(bú )能(néng )褒(bāo )先(xiān )帝(dì )之(zhī )功(gōng )业(yè ),下(xià )不(bú )能(néng )抑(yì )天(tiān )下(xià )之(zhī )邪(xié )心(xīn ),安(ān )国(guó )富(fù )民(mín ),使(shǐ )囹(líng )圄(yǔ )空(kōng )虚(xū ),何(hé )空(kōng )取(qǔ )高(gāo )皇(huáng )帝(dì )约(yuē )束(shù )纷(fēn )更(gèng )之(zhī )为(wéi )!而(ér )公(gōng )以(yǐ )此(cǐ )无(wú )种(zhǒng )矣(yǐ )。”黯(àn )时(shí )与(yǔ )汤(tāng )论(lùn )议(yì ),汤(tāng )辩(biàn )常(cháng )在(zài )文(wén )深(shēn )小(xiǎo )苛(kē );黯(àn )伉(kàng )厉(lì )守(shǒu )高(gāo ),不(bú )能(néng )屈(qū ),忿(fèn )发(fā ),骂(mà )曰(yuē ):“天(tiān )下(xià )谓(wèi )刀(dāo )笔(bǐ )吏(lì )不(bú )可(kě )以(yǐ )为(wéi )公(gōng )卿(qīng ),果(guǒ )然(rán )!必(bì )汤(tāng )也(yě ),令(lìng )天(tiān )下(xià )重(zhòng )足(zú )而(ér )立(lì ),侧(cè )目(mù )而(ér )视(shì )矣(yǐ )!”

世(shì )宗(zōng )孝(xiào )武(wǔ )皇(huáng )帝(dì )上(shàng )之(zhī )下(xià )元(yuán )朔(shuò )四(sì )年(nián )(丙(bǐng )辰(chén ),公(gōng )元(yuán )前(qián )一(yī )二(èr )五(wǔ )年(nián ))

冬(dōng ),上(shàng )行(háng )幸(xìng )甘(gān )泉(quán )。

夏(xià ),匈(xiōng )奴(nú )入(rù )代(dài )郡(jùn )、定(dìng )襄(xiāng )、上(shàng )郡(jùn ),各(gè )三(sān )万(wàn )骑(qí ),杀(shā )略(luè )数(shù )千(qiān )人(rén )。

阅读:25190

打赏捐助〔Donate〕>>>

《汉纪十》简体版

©2015-2026 ok8.org 文学库