诠言训【登录】

ok8.org > 《淮南子》 > 《诠言训》 > 拼音版

洞(dòng )同(tóng )天(tiān )地(dì ),浑(hún )沌(dùn )为(wéi )朴(pǔ ),未(wèi )造(zào )而(ér )成(chéng )物(wù ),谓(wèi )之(zhī )太(tài )一(yī )。同(tóng )出(chū )于(yú )一(yī ),所(suǒ )为(wéi )各(gè )异(yì ),有(yǒu )鸟(niǎo )有(yǒu )鱼(yú )有(yǒu )兽(shòu ),谓(wèi )之(zhī )分(fèn )物(wù )。方(fāng )以(yǐ )类(lèi )别(bié ),物(wù )以(yǐ )群(qún )分(fèn ),性(xìng )命(mìng )不(bú )同(tóng ),皆(jiē )形(xíng )于(yú )有(yǒu )。隔(gé )而(ér )不(bú )通(tōng ),分(fèn )而(ér )为(wéi )万(wàn )物(wù ),莫(mò )能(néng )及(jí )宗(zōng ),故(gù )动(dòng )而(ér )谓(wèi )之(zhī )生(shēng ),死(sǐ )而(ér )谓(wèi )之(zhī )穷(qióng ),皆(jiē )为(wéi )物(wù )矣(yǐ ),非(fēi )不(bú )物(wù )而(ér )物(wù )物(wù )者(zhě )也(yě ),物(wù )物(wù )者(zhě )亡(wáng )乎(hū )万(wàn )物(wù )之(zhī )中(zhōng )。

稽(jī )古(gǔ )太(tài )初(chū ),人(rén )生(shēng )于(yú )无(wú ),形(xíng )于(yú )有(yǒu ),有(yǒu )形(xíng )而(ér )制(zhì )于(yú )物(wù )。能(néng )反(fǎn )其(qí )所(suǒ )生(shēng ),若(ruò )未(wèi )有(yǒu )形(xíng ),谓(wèi )之(zhī )真(zhēn )人(rén )。真(zhēn )人(rén )者(zhě ),未(wèi )始(shǐ )分(fèn )于(yú )太(tài )一(yī )者(zhě )也(yě )。圣(shèng )人(rén )不(bú )为(wéi )名(míng )尸(shī ),不(bú )为(wéi )谋(móu )府(fǔ ),不(bú )为(wéi )事(shì )任(rèn ),不(bú )为(wéi )智(zhì )主(zhǔ ),藏(cáng )无(wú )形(xíng ),行(háng )无(wú )迹(jì ),游(yóu )无(wú )朕(zhèn )。不(bú )为(wéi )福(fú )先(xiān ),不(bú )为(wéi )祸(huò )始(shǐ ),保(bǎo )于(yú )虚(xū )无(wú ),动(dòng )于(yú )不(bú )得(dé )已(yǐ )。欲(yù )福(fú )者(zhě )或(huò )为(wéi )祸(huò ),欲(yù )利(lì )者(zhě )或(huò )离(lí )害(hài )。故(gù )无(wú )为(wéi )而(ér )宁(níng )者(zhě ),失(shī )其(qí )所(suǒ )以(yǐ )宁(níng )则(zé )危(wēi ):无(wú )事(shì )而(ér )治(zhì )者(zhě ),失(shī )其(qí )所(suǒ )以(yǐ )治(zhì )则(zé )乱(luàn )。星(xīng )列(liè )于(yú )天(tiān )而(ér )明(míng ),故(gù )人(rén )指(zhǐ )之(zhī );义(yì )列(liè )于(yú )德(dé )而(ér )见(jiàn ),故(gù )人(rén )视(shì )之(zhī )。人(rén )之(zhī )所(suǒ )指(zhǐ ),动(dòng )则(zé )有(yǒu )章(zhāng );人(rén )之(zhī )所(suǒ )视(shì ),行(háng )则(zé )有(yǒu )迹(jì )。动(dòng )有(yǒu )章(zhāng )则(zé )词(cí ),行(háng )有(yǒu )迹(jì )则(zé )议(yì ),故(gù )圣(shèng )人(rén )掩(yǎn )明(míng )于(yú )不(bú )形(xíng ),藏(cáng )迹(jì )于(yú )无(wú )为(wéi )。王(wáng )子(zǐ )庆(qìng )忌(jì )死(sǐ )于(yú )剑(jiàn ),羿(yì )死(sǐ )于(yú )桃(táo )棓(bàng ),子(zǐ )路(lù )菹(zū )于(yú )卫(wèi ),苏(sū )秦(qín )死(sǐ )于(yú )口(kǒu )。人(rén )莫(mò )不(bú )贵(guì )其(qí )所(suǒ )有(yǒu ),而(ér )贱(jiàn )其(qí )所(suǒ )短(duǎn ),然(rán )而(ér )皆(jiē )溺(nì )其(qí )所(suǒ )贵(guì ),而(ér )极(jí )其(qí )所(suǒ )贱(jiàn ),所(suǒ )贵(guì )者(zhě )有(yǒu )形(xíng ),所(suǒ )贱(jiàn )者(zhě )无(wú )朕(zhèn )也(yě ),故(gù )虎(hǔ )豹(bào )之(zhī )强(qiáng )来(lái )射(shè ),蝯(yuán )貁(yòu )之(zhī )捷(jié )来(lái )措(cuò )。人(rén )能(néng )贵(guì )其(qí )所(suǒ )贱(jiàn ),贱(jiàn )其(qí )所(suǒ )贵(guì ),可(kě )与(yǔ )言(yán )至(zhì )论(lùn )矣(yǐ )。

自(zì )信(xìn )者(zhě )不(bú )可(kě )以(yǐ )诽(fěi )誉(yù )迁(qiān )也(yě ),知(zhī )足(zú )者(zhě )不(bú )可(kě )以(yǐ )势(shì )利(lì )诱(yòu )也(yě ),故(gù )通(tōng )性(xìng )之(zhī )情(qíng )者(zhě ),不(bú )务(wù )性(xìng )之(zhī )所(suǒ )无(wú )以(yǐ )为(wéi );通(tōng )命(mìng )之(zhī )情(qíng )者(zhě ),不(bú )忧(yōu )命(mìng )之(zhī )所(suǒ )无(wú )奈(nài )何(hé );通(tōng )于(yú )道(dào )者(zhě ),物(wù )莫(mò )不(bú )足(zú )滑(huá )其(qí )调(diào )。詹(zhān )何(hé )曰(yuē ):“未(wèi )尝(cháng )闻(wén )身(shēn )治(zhì )而(ér )国(guó )乱(luàn )者(zhě )也(yě )。未(wèi )尝(cháng )闻(wén )身(shēn )乱(luàn )而(ér )国(guó )治(zhì )者(zhě )也(yě )。”矩(jǔ )不(bú )正(zhèng ),不(bú )可(kě )以(yǐ )为(wéi )方(fāng );规(guī )不(bú )正(zhèng );不(bú )可(kě )以(yǐ )为(wéi )员(yuán );身(shēn )者(zhě ),事(shì )之(zhī )规(guī )矩(jǔ )也(yě ),未(wèi )尝(cháng )枉(wǎng )己(jǐ )而(ér )能(néng )正(zhèng )人(rén )者(zhě )也(yě )。原(yuán )天(tiān )命(mìng ),治(zhì )心(xīn )术(shù ),理(lǐ )好(hǎo )憎(zēng ),适(shì )情(qíng )性(xìng ),则(zé )治(zhì )道(dào )通(tōng )矣(yǐ )。原(yuán )天(tiān )命(mìng )则(zé )不(bú )惑(huò )祸(huò )福(fú ),治(zhì )心(xīn )术(shù ),则(zé )不(bú )妄(wàng )喜(xǐ )怒(nù );理(lǐ )好(hǎo )憎(zēng )则(zé )不(bú )贪(tān )无(wú )用(yòng ),适(shì )情(qíng )性(xìng )则(zé )欲(yù )不(bú )过(guò )节(jiē )。不(bú )惑(huò )祸(huò )福(fú )则(zé )动(dòng )静(jìng )循(xún )理(lǐ ),不(bú )妄(wàng )喜(xǐ )怒(nù )则(zé )赏(shǎng )罚(fá )不(bú )阿(ā ),不(bú )贪(tān )无(wú )用(yòng )则(zé )不(bú )似(sì )欲(yù )用(yòng )害(hài )性(xìng ),欲(yù )不(bú )过(guò )节(jiē )则(zé )养(yǎng )性(xìng )知(zhī )足(zú )。凡(fán )此(cǐ )四(sì )者(zhě ),弗(fú )求(qiú )于(yú )外(wài ),弗(fú )假(jiǎ )于(yú )人(rén ),反(fǎn )己(jǐ )而(ér )得(dé )矣(yǐ )。天(tiān )下(xià )不(bú )可(kě )以(yǐ )智(zhì )为(wéi )也(yě ),不(bú )可(kě )以(yǐ )事(shì )治(zhì )也(yě ),不(bú )可(kě )以(yǐ )仁(rén )附(fù )也(yě ),不(bú )可(kě )以(yǐ )强(qiáng )胜(shèng )也(yě )。五(wǔ )者(zhě ),皆(jiē )人(rén )才(cái )也(yě ),德(dé )不(bú )盛(shèng ),不(bú )能(néng )成(chéng )一(yī )焉(yān )。德(dé )立(lì )则(zé )五(wǔ )无(wú )殆(dài ),五(wǔ )见(jiàn )则(zé )德(dé )无(wú )位(wèi )矣(yǐ )。故(gù )得(dé )道(dào )则(zé )愚(yú )者(zhě )有(yǒu )余(yú ),失(shī )道(dào )则(zé )智(zhì )者(zhě )不(bú )足(zú )。渡(dù )水(shuǐ )而(ér )无(wú )游(yóu )数(shù ),虽(suī )强(qiáng )必(bì )沉(chén );有(yǒu )游(yóu )数(shù ),虽(suī )羸(léi )必(bì )遂(suí );又(yòu )况(kuàng )托(tuō )于(yú )舟(zhōu )航(háng )之(zhī )上(shàng )乎(hū )!

为(wéi )治(zhì )之(zhī )本(běn ),务(wù )在(zài )于(yú )安(ān )民(mín )。安(ān )民(mín )之(zhī )本(běn ),在(zài )于(yú )足(zú )用(yòng )。足(zú )用(yòng )之(zhī )本(běn ),在(zài )于(yú )勿(wù )夺(duó )时(shí )。勿(wù )夺(duó )时(shí )之(zhī )本(běn ),在(zài )于(yú )省(shěng )事(shì )。省(shěng )事(shì )之(zhī )本(běn ),在(zài )于(yú )节(jiē )欲(yù )。节(jiē )欲(yù )之(zhī )本(běn ),在(zài )于(yú )反(fǎn )性(xìng )。反(fǎn )性(xìng )之(zhī )本(běn ),在(zài )于(yú )去(qù )载(zǎi )。去(qù )载(zǎi )则(zé )虚(xū ),虚(xū )则(zé )平(píng )。平(píng )者(zhě ),道(dào )之(zhī )素(sù )也(yě );虚(xū )者(zhě ),道(dào )之(zhī )舍(shě )也(yě )。能(néng )有(yǒu )天(tiān )下(xià )者(zhě )必(bì )不(bú )失(shī )其(qí )国(guó ),能(néng )有(yǒu )其(qí )国(guó )者(zhě )必(bì )不(bú )丧(sàng )其(qí )家(jiā ),能(néng )治(zhì )其(qí )家(jiā )者(zhě )必(bì )不(bú )遗(yí )其(qí )身(shēn ),能(néng )修(xiū )其(qí )身(shēn )者(zhě )必(bì )不(bú )忘(wàng )其(qí )心(xīn ),能(néng )原(yuán )其(qí )心(xīn )者(zhě )必(bì )不(bú )亏(kuī )其(qí )性(xìng ),能(néng )全(quán )其(qí )性(xìng )者(zhě )必(bì )不(bú )惑(huò )于(yú )道(dào )。故(gù )广(guǎng )成(chéng )子(zǐ )曰(yuē ):“慎(shèn )守(shǒu )而(ér )内(nèi ),周(zhōu )闭(bì )而(ér )外(wài )亲(qīn ),多(duō )知(zhī )为(wéi )败(bài ),毋(wú )亲(qīn )毋(wú )听(tīng ),抱(bào )神(shén )以(yǐ )静(jìng ),形(xíng )将(jiāng )自(zì )正(zhèng )。不(bú )得(dé )之(zhī )己(jǐ )而(ér )能(néng )知(zhī )彼(bǐ )者(zhě ),未(wèi )之(zhī )有(yǒu )也(yě )。”故(gù )《易(yì )》曰(yuē ):“括(kuò )囊(náng ),无(wú )咎(jiù )无(wú )誉(yù )。”能(néng )成(chéng )霸(bà )王(wáng )者(zhě ),必(bì )得(dé )胜(shèng )者(zhě )也(yě );能(néng )胜(shèng )敌(dí )者(zhě ),必(bì )强(qiáng )者(zhě )也(yě );能(néng )强(qiáng )者(zhě ),必(bì )用(yòng )人(rén )力(lì )者(zhě )也(yě );能(néng )用(yòng )人(rén )力(lì )者(zhě ),必(bì )得(dé )人(rén )心(xīn )也(yě )。能(néng )得(dé )人(rén )心(xīn )者(zhě ),必(bì )自(zì )得(dé )者(zhě )也(yě );能(néng )自(zì )得(dé )者(zhě ),必(bì )柔(róu )弱(ruò )也(yě )。强(qiáng )胜(shèng )不(bú )若(ruò )己(jǐ )者(zhě ),至(zhì )于(yú )与(yǔ )同(tóng )则(zé )格(gé );柔(róu )胜(shèng )出(chū )于(yú )己(jǐ )者(zhě ),其(qí )力(lì )不(bú )可(kě )度(dù )。故(gù )能(néng )以(yǐ )众(zhòng )不(bú )胜(shèng )成(chéng )大(dà )胜(shèng )者(zhě ),唯(wéi )圣(shèng )人(rén )能(néng )之(zhī )。

善(shàn )游(yóu )者(zhě ),不(bú )学(xué )刺(cì )舟(zhōu )而(ér )便(biàn )用(yòng )之(zhī );劲(jìn )坺(bá )者(zhě ),不(bú )学(xué )骑(qí )马(mǎ )而(ér )便(biàn )居(jū )之(zhī )。轻(qīng )天(tiān )下(xià )者(zhě ),身(shēn )不(bú )累(lèi )于(yú )物(wù ),故(gù )能(néng )处(chù )之(zhī )。泰(tài )王(wáng )亶(dǎn )父(fù )处(chù )邠(bīn ),狄(dí )人(rén )攻(gōng )之(zhī ),事(shì )之(zhī )以(yǐ )皮(pí )币(bì )珠(zhū )玉(yù )而(ér )不(bú )听(tīng ),乃(nǎi )谢(xiè )耆(qí )者(zhě )而(ér )徙(xǐ )岐(qí )周(zhōu ),百(bǎi )姓(xìng )携(xié )幼(yòu )扶(fú )老(lǎo )而(ér )从(cóng )之(zhī ),遂(suí )成(chéng )国(guó )焉(yān )。推(tuī )此(cǐ )意(yì ),四(sì )世(shì )而(ér )有(yǒu )天(tiān )下(xià ),不(bú )亦(yì )宜(yí )乎(hū )!无(wú )以(yǐ )天(tiān )下(xià )为(wéi )者(zhě ),必(bì )能(néng )治(zhì )天(tiān )下(xià )者(zhě )。霜(shuāng )雪(xuě )雨(yǔ )露(lù ),生(shēng )杀(shā )万(wàn )物(wù ),天(tiān )无(wú )为(wéi )焉(yān ),犹(yóu )之(zhī )贵(guì )天(tiān )也(yě )。厌(yàn )文(wén )搔(sāo )法(fǎ ),治(zhì )官(guān )理(lǐ )民(mín )者(zhě ),有(yǒu )司(sī )也(yě ),君(jūn )无(wú )事(shì )焉(yān )。犹(yóu )尊(zūn )君(jūn )也(yě )。辟(pì )地(dì )垦(kěn )草(cǎo )者(zhě ),后(hòu )稷(jì )也(yě );决(jué )河(hé )濬(xùn )江(jiāng )者(zhě ),禹(yǔ )也(yě );听(tīng )狱(yù )制(zhì )中(zhōng )者(zhě ),皋(gāo )陶(táo )也(yě );有(yǒu )圣(shèng )名(míng )者(zhě ),尧(yáo )也(yě )。故(gù )得(dé )道(dào )以(yǐ )御(yù )者(zhě ),身(shēn )虽(suī )无(wú )能(néng ),必(bì )使(shǐ )能(néng )者(zhě )为(wéi )己(jǐ )用(yòng )。不(bú )得(dé )其(qí )道(dào ),伎(jì )艺(yì )虽(suī )多(duō ),未(wèi )有(yǒu )益(yì )也(yě )。方(fāng )船(chuán )济(jì )乎(hū )江(jiāng ),有(yǒu )虚(xū )船(chuán )从(cóng )一(yī )方(fāng )来(lái ),触(chù )而(ér )覆(fù )之(zhī ),虽(suī )有(yǒu )忮(zhì )心(xīn ),必(bì )无(wú )怨(yuàn )色(sè )。有(yǒu )一(yī )人(rén )在(zài )其(qí )中(zhōng ),一(yī )谓(wèi )张(zhāng )之(zhī ),一(yī )谓(wèi )歙(xī )之(zhī ),再(zài )三(sān )呼(hū )而(ér )不(bú )应(yīng ),必(bì )以(yǐ )丑(chǒu )声(shēng )随(suí )其(qí )后(hòu )。向(xiàng )不(bú )怒(nù )而(ér )今(jīn )怒(nù ),向(xiàng )虚(xū )而(ér )今(jīn )实(shí )也(yě )。人(rén )能(néng )虚(xū )己(jǐ )以(yǐ )游(yóu )于(yú )世(shì ),孰(shú )能(néng )訾(zī )之(zhī )!

释(shì )道(dào )而(ér )任(rèn )智(zhì )者(zhě )必(bì )危(wēi ),弃(qì )数(shù )而(ér )用(yòng )才(cái )者(zhě )必(bì )困(kùn ),有(yǒu )以(yǐ )欲(yù )多(duō )而(ér )亡(wáng )者(zhě ),未(wèi )有(yǒu )以(yǐ )无(wú )欲(yù )而(ér )危(wēi )者(zhě )也(yě );有(yǒu )以(yǐ )欲(yù )治(zhì )而(ér )乱(luàn )者(zhě ),未(wèi )有(yǒu )以(yǐ )守(shǒu )常(cháng )而(ér )失(shī )者(zhě )也(yě )。故(gù )智(zhì )不(bú )足(zú )免(miǎn )患(huàn ),愚(yú )不(bú )足(zú )以(yǐ )至(zhì )于(yú )失(shī )宁(níng )。守(shǒu )其(qí )分(fèn ),循(xún )其(qí )理(lǐ ),失(shī )之(zhī )不(bú )忧(yōu ),得(dé )之(zhī )不(bú )喜(xǐ ),故(gù )成(chéng )者(zhě )非(fēi )所(suǒ )为(wéi )也(yě ),得(dé )者(zhě )非(fēi )所(suǒ )求(qiú )也(yě )。入(rù )者(zhě )有(yǒu )受(shòu )而(ér )无(wú )取(qǔ ),出(chū )者(zhě )有(yǒu )授(shòu )而(ér )无(wú )予(yǔ ),因(yīn )春(chūn )而(ér )生(shēng ),因(yīn )秋(qiū )而(ér )杀(shā );所(suǒ )生(shēng )者(zhě )弗(fú )德(dé ),所(suǒ )杀(shā )者(zhě )非(fēi )怨(yuàn ),则(zé )几(jǐ )于(yú )道(dào )也(yě )。

圣(shèng )人(rén )不(bú )为(wéi )可(kě )非(fēi )之(zhī )行(háng ),不(bú )憎(zēng )人(rén )之(zhī )非(fēi )已(yǐ )也(yě );修(xiū )足(zú )誉(yù )之(zhī )德(dé ),不(bú )求(qiú )人(rén )之(zhī )誉(yù )己(jǐ )也(yě )。不(bú )能(néng )使(shǐ )祸(huò )不(bú )至(zhì ),信(xìn )己(jǐ )之(zhī )不(bú )迎(yíng )也(yě );不(bú )能(néng )使(shǐ )福(fú )必(bì )来(lái ),信(xìn )己(jǐ )之(zhī )不(bú )攘(rǎng )也(yě )。祸(huò )之(zhī )至(zhì )也(yě ),百(bǎi )其(qí )求(qiú )所(suǒ )生(shēng ),故(gù )穷(qióng )而(ér )不(bú )忧(yōu );福(fú )之(zhī )至(zhì )也(yě ),非(fēi )其(qí )求(qiú )所(suǒ )成(chéng ),故(gù )通(tōng )而(ér )弗(fú )矜(jīn )。知(zhī )祸(huò )福(fú )之(zhī )制(zhì )不(bú )在(zài )于(yú )己(jǐ )也(yě ),故(gù )闲(xián )居(jū )而(ér )乐(lè ),无(wú )为(wéi )而(ér )治(zhì )。圣(shèng )人(rén )守(shǒu )其(qí )所(suǒ )以(yǐ )有(yǒu ),不(bú )求(qiú )其(qí )所(suǒ )未(wèi )得(dé )。求(qiú )其(qí )所(suǒ )无(wú ),则(zé )所(suǒ )有(yǒu )者(zhě )亡(wáng )矣(yǐ );修(xiū )其(qí )所(suǒ )有(yǒu ),则(zé )所(suǒ )欲(yù )者(zhě )至(zhì )。故(gù )用(yòng )兵(bīng )者(zhě ),先(xiān )为(wéi )不(bú )可(kě )胜(shèng ),以(yǐ )待(dài )敌(dí )之(zhī )可(kě )胜(shèng )也(yě );治(zhì )国(guó )者(zhě ),先(xiān )为(wéi )不(bú )可(kě )夺(duó ),以(yǐ )待(dài )敌(dí )之(zhī )可(kě )夺(duó )也(yě )。舜(shùn )修(xiū )之(zhī )历(lì )山(shān )而(ér )海(hǎi )内(nèi )从(cóng )化(huà ),文(wén )王(wáng )修(xiū )之(zhī )歧(qí )周(zhōu )而(ér )天(tiān )下(xià )移(yí )风(fēng )。使(shǐ )舜(shùn )趋(qū )天(tiān )下(xià )之(zhī )利(lì ),而(ér )忘(wàng )修(xiū )己(jǐ )之(zhī )道(dào ),身(shēn )犹(yóu )弗(fú )能(néng )保(bǎo ),何(hé )尺(chǐ )地(dì )之(zhī )有(yǒu )!故(gù )治(zhì )未(wèi )固(gù )于(yú )不(bú )乱(luàn ),而(ér )事(shì )为(wéi )治(zhì )者(zhě ),必(bì )危(wēi );行(háng )未(wèi )固(gù )于(yú )无(wú )非(fēi ),而(ér )急(jí )求(qiú )名(míng )者(zhě ),必(bì )剉(cuò )也(yě )。福(fú )莫(mò )大(dà )无(wú )祸(huò ),利(lì )莫(mò )美(měi )不(bú )丧(sàng )。动(dòng )之(zhī )为(wéi )物(wù ),不(bú )损(sǔn )则(zé )益(yì ),不(bú )成(chéng )则(zé )毁(huǐ ),不(bú )利(lì )则(zé )病(bìng ),皆(jiē )险(xiǎn )也(yě ),道(dào )之(zhī )者(zhě )危(wēi )。故(gù )秦(qín )胜(shèng )乎(hū )戎(róng )而(ér )败(bài )乎(hū )骰(tóu ),楚(chǔ )胜(shèng )乎(hū )诸(zhū )夏(xià )而(ér )败(bài )乎(hū )柏(bǎi )莒(jǔ )。故(gù )道(dào )不(bú )可(kě )以(yǐ )劝(quàn )而(ér )就(jiù )利(lì )者(zhě ),而(ér )可(kě )以(yǐ )宁(níng )避(bì )害(hài )者(zhě )。故(gù )常(cháng )无(wú )祸(huò ),不(bú )常(cháng )有(yǒu )福(fú );常(cháng )无(wú )罪(zuì ),不(bú )常(cháng )有(yǒu )功(gōng )。

圣(shèng )人(rén )无(wú )思(sī )虑(lǜ ),无(wú )设(shè )储(chǔ ),来(lái )者(zhě )弗(fú )迎(yíng ),去(qù )者(zhě )弗(fú )将(jiāng ),人(rén )虽(suī )东(dōng )西(xī )南(nán )北(běi ),独(dú )立(lì )中(zhōng )央(yāng )。故(gù )处(chù )众(zhòng )枉(wǎng )之(zhī )中(zhōng )不(bú )失(shī )其(qí )直(zhí ),天(tiān )下(xià )皆(jiē )流(liú ),独(dú )不(bú )离(lí )其(qí )坛(tán )域(yù )。故(gù )不(bú )为(wéi )善(shàn ),不(bú )避(bì )丑(chǒu ),遵(zūn )天(tiān )之(zhī )道(dào );不(bú )为(wéi )始(shǐ ),不(bú )专(zhuān )己(jǐ ),循(xún )天(tiān )之(zhī )理(lǐ )。不(bú )豫(yù )谋(móu ),不(bú )弃(qì )时(shí )。与(yǔ )天(tiān )为(wéi )期(qī );不(bú )求(qiú )得(dé ),不(bú )辞(cí )福(fú ),从(cóng )天(tiān )之(zhī )则(zé )。不(bú )求(qiú )所(suǒ )无(wú ),不(bú )失(shī )所(suǒ )得(dé ),内(nèi )无(wú )祸(huò ),外(wài )无(wú )福(fú ),祸(huò )福(fú )不(bú )生(shēng ),安(ān )有(yǒu )人(rén )贼(zéi )?为(wéi )善(shàn )则(zé )观(guān ),为(wéi )不(bú )善(shàn )则(zé )议(yì );观(guān )则(zé )生(shēng )贵(guì ),议(yì )则(zé )生(shēng )患(huàn )。故(gù )道(dào )术(shù )不(bú )可(kě )以(yǐ )进(jìn )而(ér )求(qiú )名(míng ),而(ér )可(kě )以(yǐ )退(tuì )而(ér )修(xiū )身(shēn );不(bú )可(kě )以(yǐ )得(dé )利(lì ),而(ér )可(kě )以(yǐ )离(lí )害(hài )。故(gù )圣(shèng )人(rén )不(bú )以(yǐ )行(háng )求(qiú )名(míng ),不(bú )以(yǐ )智(zhì )见(jiàn )誉(yù )。法(fǎ )修(xiū )自(zì )然(rán ),己(jǐ )无(wú )所(suǒ )与(yǔ )。虑(lǜ )不(bú )胜(shèng )数(shù ),行(háng )不(bú )胜(shèng )德(dé ),事(shì )不(bú )胜(shèng )道(dào )。为(wéi )者(zhě )有(yǒu )不(bú )成(chéng ),求(qiú )者(zhě )有(yǒu )不(bú )得(dé )。人(rén )有(yǒu )穷(qióng ),而(ér )道(dào )无(wú )不(bú )通(tōng ),与(yǔ )道(dào )争(zhēng )则(zé )凶(xiōng )。故(gù )《诗(shī )》曰(yuē ):“弗(fú )识(shí )弗(fú )知(zhī ),顺(shùn )帝(dì )之(zhī )则(zé )。”有(yǒu )智(zhì )而(ér )无(wú )为(wéi ),与(yǔ )无(wú )智(zhì )者(zhě )同(tóng )道(dào );有(yǒu )能(néng )而(ér )无(wú )事(shì ),与(yǔ )无(wú )能(néng )者(zhě )同(tóng )德(dé )。其(qí )智(zhì )也(yě ),皆(jiē )之(zhī )者(zhě )至(zhì ),然(rán )后(hòu )觉(jiào )其(qí )动(dòng )也(yě );使(shǐ )之(zhī )者(zhě )至(zhì ),然(rán )后(hòu )觉(jiào )其(qí )为(wéi )也(yě )。有(yǒu )智(zhì )若(ruò )无(wú )智(zhì ),有(yǒu )能(néng )若(ruò )无(wú )能(néng ),道(dào )理(lǐ )为(wéi )正(zhèng )也(yě ),故(gù )功(gōng )盖(gài )天(tiān )下(xià ),不(bú )施(shī )其(qí )美(měi );泽(zé )及(jí )后(hòu )世(shì ),不(bú )有(yǒu )其(qí )名(míng );道(dào )理(lǐ )通(tōng )而(ér )人(rén )伪(wěi )灭(miè )也(yě )。

名(míng )与(yǔ )道(dào )不(bú )两(liǎng )明(míng ),人(rén )受(shòu )名(míng ),则(zé )道(dào )不(bú )用(yòng ),道(dào )胜(shèng )人(rén )则(zé )名(míng )息(xī )矣(yǐ ),道(dào )与(yǔ )人(rén )竞(jìng )长(zhǎng )。章(zhāng )人(rén )者(zhě ),息(xī )道(dào )者(zhě )也(yě )。人(rén )章(zhāng )道(dào )息(xī ),则(zé )危(wēi )不(bú )远(yuǎn )矣(yǐ )。故(gù )世(shì )有(yǒu )盛(shèng )名(míng ),则(zé )衰(shuāi )之(zhī )日(rì )至(zhì )矣(yǐ )。欲(yù )尸(shī )名(míng )者(zhě )必(bì )为(wéi )善(shàn )。货(huò )欲(yù )为(wéi )善(shàn )者(zhě )必(bì )生(shēng )事(shì ),事(shì )生(shēng )则(zé )释(shì )公(gōng )而(ér )就(jiù )私(sī ),货(huò )数(shù )而(ér )任(rèn )己(jǐ )。欲(yù )见(jiàn )誉(yù )于(yú )为(wéi )善(shàn ),而(ér )立(lì )名(míng )于(yú )为(wéi )质(zhì ),则(zé )治(zhì )不(bú )修(xiū )故(gù ),而(ér )事(shì )不(bú )须(xū )时(shí )。治(zhì )不(bú )修(xiū )故(gù ),则(zé )多(duō )责(zé );事(shì )不(bú )须(xū )时(shí ),则(zé )无(wú )功(gōng )。责(zé )多(duō )功(gōng )鲜(xiān ),无(wú )以(yǐ )塞(sāi )之(zhī ),则(zé )妄(wàng )发(fā )而(ér )邀(yāo )当(dāng ),妄(wàng )为(wéi )而(ér )要(yào )中(zhōng )。功(gōng )之(zhī )成(chéng )也(yě ),不(bú )足(zú )以(yǐ )更(gèng )责(zé ),事(shì )之(zhī )败(bài )也(yě ),不(bú )足(zú )以(yǐ )獘(bì )身(shēn )。故(gù )重(zhòng )为(wéi )善(shàn )若(ruò )重(zhòng )为(wéi )非(fēi ),而(ér )几(jǐ )于(yú )道(dào )矣(yǐ )。

天(tiān )下(xià )非(fēi )无(wú )信(xìn )士(shì )也(yě ),临(lín )货(huò )分(fèn )财(cái )必(bì )探(tàn )筹(chóu )而(ér )定(dìng )分(fèn ),以(yǐ )为(wéi )有(yǒu )心(xīn )者(zhě )之(zhī )于(yú )平(píng ),不(bú )若(ruò )无(wú )心(xīn )者(zhě )也(yě )。天(tiān )下(xià )非(fēi )无(wú )廉(lián )士(shì )也(yě ),然(rán )而(ér )守(shǒu )重(zhòng )宝(bǎo )者(zhě )必(bì )关(guān )户(hù )而(ér )全(quán )封(fēng ),以(yǐ )为(wéi )有(yǒu )欲(yù )者(zhě )之(zhī )于(yú )廉(lián ),不(bú )若(ruò )无(wú )欲(yù )者(zhě )也(yě )。人(rén )举(jǔ )其(qí )疵(cī )则(zé )怨(yuàn )人(rén ),鉴(jiàn )见(jiàn )其(qí )丑(chǒu )则(zé )善(shàn )鉴(jiàn )。人(rén )能(néng )接(jiē )物(wù )而(ér )不(bú )与(yǔ )己(jǐ )焉(yān ),则(zé )兔(tù )于(yú )累(lèi )矣(yǐ )。公(gōng )孙(sūn )龙(lóng )粲(càn )于(yú )辞(cí )而(ér )贸(mào )名(míng ),邓(dèng )析(xī )巧(qiǎo )辩(biàn )而(ér )乱(luàn )法(fǎ ),苏(sū )秦(qín )善(shàn )说(shuō )而(ér )亡(wáng )国(guó )。由(yóu )其(qí )道(dào )则(zé )善(shàn )无(wú )章(zhāng ),修(xiū )其(qí )理(lǐ )则(zé )巧(qiǎo )无(wú )名(míng )。故(gù )以(yǐ )巧(qiǎo )斗(dòu )力(lì )者(zhě ),始(shǐ )于(yú )阳(yáng ),常(cháng )卒(zú )于(yú )阴(yīn );以(yǐ )慧(huì )治(zhì )国(guó )者(zhě ),始(shǐ )于(yú )治(zhì ),常(cháng )卒(zú )于(yú )乱(luàn )。使(shǐ )水(shuǐ )流(liú )下(xià ),孰(shú )弗(fú )能(néng )治(zhì );激(jī )而(ér )上(shàng )之(zhī ),非(fēi )巧(qiǎo )不(bú )能(néng )。故(gù )文(wén )胜(shèng )则(zé )质(zhì )掩(yǎn ),邪(xié )巧(qiǎo )则(zé )正(zhèng )塞(sāi )之(zhī )也(yě )。

德(dé )可(kě )以(yǐ )自(zì )修(xiū ),而(ér )不(bú )可(kě )以(yǐ )使(shǐ )人(rén )暴(bào );道(dào )可(kě )以(yǐ )自(zì )治(zhì ),而(ér )不(bú )可(kě )以(yǐ )使(shǐ )人(rén )乱(luàn )。虽(suī )有(yǒu )圣(shèng )贤(xián )之(zhī )宝(bǎo ),不(bú )遇(yù )暴(bào )乱(luàn )之(zhī )世(shì ),可(kě )以(yǐ )全(quán )身(shēn ),而(ér )未(wèi )可(kě )以(yǐ )霸(bà )王(wáng )也(yě )。汤(tāng )、武(wǔ )之(zhī )王(wáng )也(yě ),遇(yù )桀(jié )、纣(zhòu )之(zhī )暴(bào )也(yě )。桀(jié )、纣(zhòu )非(fēi )以(yǐ )汤(tāng )、武(wǔ )之(zhī )贤(xián )暴(bào )也(yě ),汤(tāng )、武(wǔ )遭(zāo )桀(jié )、纣(zhòu )之(zhī )暴(bào )而(ér )王(wáng )也(yě )。故(gù )虽(suī )贤(xián )王(wáng ),必(bì )待(dài )遇(yù )。遇(yù )者(zhě ),能(néng )遭(zāo )于(yú )时(shí )而(ér )得(dé )之(zhī )也(yě ),非(fēi )智(zhì )能(néng )所(suǒ )求(qiú )而(ér )成(chéng )也(yě )。君(jūn )子(zǐ )修(xiū )行(háng )而(ér )使(shǐ )善(shàn )无(wú )名(míng ),布(bù )施(shī )而(ér )使(shǐ )仁(rén )无(wú )章(zhāng ),故(gù )士(shì )行(háng )善(shàn )而(ér )不(bú )知(zhī )善(shàn )之(zhī )所(suǒ )由(yóu )来(lái ),民(mín )诣(yì )利(lì )而(ér )不(bú )知(zhī )利(lì )之(zhī )所(suǒ )由(yóu )出(chū )。故(gù )无(wú )为(wéi )而(ér )自(zì )治(zhì )。善(shàn )有(yǒu )章(zhāng )则(zé )士(shì )争(zhēng )名(míng ),利(lì )有(yǒu )本(běn )则(zé )民(mín )争(zhēng )功(gōng )利(lì )二(èr )争(zhēng )者(zhě )生(shēng ),虽(suī )有(yǒu )贤(xián )者(zhě ),弗(fú )能(néng )治(zhì )。故(gù )圣(shèng )人(rén )掩(yǎn )迹(jì )于(yú )为(wéi )善(shàn ),而(ér )息(xī )名(míng )于(yú )为(wéi )仁(rén )也(yě )。

外(wài )交(jiāo )而(ér )为(wéi )援(yuán ),事(shì )大(dà )而(ér )为(wéi )安(ān ),不(bú )叵(pǒ )内(nèi )治(zhì )而(ér )待(dài )时(shí )。凡(fán )事(shì )人(rén )者(zhě ),非(fēi )以(yǐ )宝(bǎo )币(bì ),必(bì )以(yǐ )卑(bēi )辞(cí )。事(shì )以(yǐ )玉(yù )帛(bó ),则(zé )货(huò )弹(dàn )而(ér )欲(yù )不(bú )餍(yàn );卑(bēi )体(tǐ )婉(wǎn )辞(cí ),则(zé )谕(yù )说(shuō )而(ér )交(jiāo )不(bú )结(jié );约(yuē )束(shù )誓(shì )盟(méng ),则(zé )约(yuē )定(dìng )而(ér )反(fǎn )无(wú )日(rì );虽(suī )割(gē )国(guó )之(zhī )锱(zī )锤(chuí )以(yǐ )事(shì )人(rén ),而(ér )无(wú )自(zì )恃(shì )之(zhī )道(dào ),不(bú )足(zú )以(yǐ )为(wéi )全(quán )。若(ruò )诚(chéng )外(wài )释(shì )交(jiāo )之(zhī )策(cè ),而(ér )慎(shèn )修(xiū )其(qí )境(jìng )内(nèi )之(zhī )事(shì ),尽(jìn )其(qí )地(dì )力(lì )以(yǐ )多(duō )其(qí )积(jī ),厉(lì )其(qí )民(mín )死(sǐ )以(yǐ )牢(láo )其(qí )城(chéng ),上(shàng )下(xià )一(yī )心(xīn ),君(jūn )臣(chén )同(tóng )志(zhì ),与(yǔ )之(zhī )守(shǒu )社(shè )稷(jì ),教(jiāo )死(sǐ )而(ér )民(mín )弗(fú )离(lí ),则(zé )为(wéi )名(míng )者(zhě )不(bú )伐(fá )无(wú )罪(zuì ),而(ér )为(wéi )利(lì )者(zhě )不(bú )攻(gōng )难(nán )胜(shèng ),此(cǐ )必(bì )全(quán )之(zhī )道(dào )也(yě )。

民(mín )有(yǒu )道(dào )所(suǒ )同(tóng )道(dào ),有(yǒu )法(fǎ )所(suǒ )同(tóng )守(shǒu ),为(wéi )义(yì )之(zhī )不(bú )能(néng )相(xiàng )固(gù ),威(wēi )之(zhī )不(bú )能(néng )相(xiàng )必(bì )也(yě ),故(gù )立(lì )君(jūn )以(yǐ )一(yī )民(mín )。君(jūn )执(zhí )一(yī )则(zé )治(zhì ),无(wú )常(cháng )则(zé )乱(luàn )。君(jūn )道(dào )者(zhě ),非(fēi )所(suǒ )以(yǐ )为(wéi )也(yě ),所(suǒ )以(yǐ )无(wú )为(wéi )也(yě )。何(hé )谓(wèi )无(wú )为(wéi )?智(zhì )者(zhě )不(bú )以(yǐ )位(wèi )为(wéi )事(shì ),勇(yǒng )者(zhě )不(bú )以(yǐ )位(wèi )为(wéi )暴(bào ),仁(rén )者(zhě )不(bú )以(yǐ )位(wèi )为(wéi )患(huàn ),可(kě )谓(wèi )无(wú )为(wéi )矣(yǐ )。夫(fū )无(wú )为(wéi ),则(zé )得(dé )于(yú )一(yī )也(yě )。一(yī )也(yě )者(zhě ),万(wàn )物(wù )之(zhī )本(běn )也(yě ),无(wú )敌(dí )之(zhī )道(dào )也(yě )。凡(fán )人(rén )之(zhī )性(xìng ),少(shǎo )则(zé )猖(chāng )狂(kuáng ),壮(zhuàng )则(zé )暴(bào )强(qiáng ),老(lǎo )则(zé )好(hǎo )利(lì )。一(yī )身(shēn )之(zhī )身(shēn )既(jì )数(shù )变(biàn )矣(yǐ ),又(yòu )况(kuàng )君(jūn )数(shù )易(yì )法(fǎ ),国(guó )数(shù )易(yì )君(jūn )!人(rén )以(yǐ )其(qí )位(wèi )通(tōng )其(qí )好(hǎo )憎(zēng ),下(xià )之(zhī )径(jìng )衙(yá )不(bú )可(kě )胜(shèng )理(lǐ ),故(gù )君(jūn )失(shī )一(yī )则(zé )乱(luàn ),甚(shèn )于(yú )无(wú )君(jūn )之(zhī )时(shí )。故(gù )《诗(shī )》曰(yuē ):“不(bú )愆(qiān )不(bú )忘(wàng ),率(lǜ )由(yóu )旧(jiù )章(zhāng )。”此(cǐ )之(zhī )谓(wèi )也(yě )。

君(jūn )好(hǎo )智(zhì ),则(zé )倍(bèi )时(shí )而(ér )任(rèn )己(jǐ ),弃(qì )数(shù )而(ér )用(yòng )虑(lǜ )。天(tiān )下(xià )之(zhī )物(wù )博(bó )而(ér )智(zhì )浅(qiǎn ),以(yǐ )浅(qiǎn )搪(táng )博(bó ),未(wèi )有(yǒu )能(néng )者(zhě )也(yě )。独(dú )任(rèn )其(qí )智(zhì ),失(shī )必(bì )多(duō )。矣(yǐ )。故(gù )好(hǎo )智(zhì ),穷(qióng )术(shù )也(yě );好(hǎo )勇(yǒng ),则(zé )轻(qīng )敌(dí )而(ér )简(jiǎn )备(bèi ),自(zì )偩(fù )而(ér )辞(cí )助(zhù )。一(yī )人(rén )之(zhī )力(lì )以(yǐ )御(yù )强(qiáng )敌(dí ),不(bú )杖(zhàng )众(zhòng )多(duō )而(ér )专(zhuān )用(yòng )身(shēn )才(cái ),必(bì )不(bú )堪(kān )也(yě )。故(gù )好(hǎo )勇(yǒng ),危(wēi )术(shù )也(yě )。好(hǎo )与(yǔ ),则(zé )无(wú )定(dìng )分(fèn )。上(shàng )之(zhī )分(fèn )不(bú )定(dìng ),则(zé )下(xià )之(zhī )望(wàng )无(wú )止(zhǐ )。若(ruò )多(duō )赋(fù )敛(liǎn ),实(shí )府(fǔ )库(kù ),则(zé )与(yǔ )民(mín )为(wéi )仇(chóu )。少(shǎo )取(qǔ )多(duō )与(yǔ ),数(shù )未(wèi )之(zhī )有(yǒu )也(yě )。故(gù )好(hǎo )与(yǔ ),来(lái )怨(yuàn )之(zhī )道(dào )也(yě )。仁(rén )智(zhì )勇(yǒng )力(lì ),人(rén )之(zhī )美(měi )才(cái )也(yě ),而(ér )莫(mò )足(zú )以(yǐ )治(zhì )天(tiān )下(xià )。由(yóu )此(cǐ )观(guān )之(zhī ),贤(xián )能(néng )之(zhī )不(bú )足(zú )任(rèn )也(yě ),而(ér )道(dào )术(shù )之(zhī )可(kě )修(xiū )明(míng )矣(yǐ )。

圣(shèng )人(rén )胜(shèng )心(xīn ),众(zhòng )人(rén )胜(shèng )欲(yù )。君(jūn )子(zǐ )行(háng )正(zhèng )气(qì ),小(xiǎo )人(rén )行(háng )邪(xié )气(qì )。内(nèi )便(biàn )于(yú )性(xìng ),外(wài )合(hé )于(yú )义(yì ),循(xún )理(lǐ )而(ér )动(dòng ),不(bú )系(xì )于(yú )物(wù )者(zhě ),正(zhèng )气(qì )也(yě )。重(zhòng )于(yú )滋(zī )味(wèi ),淫(yín )于(yú )声(shēng )色(sè ),发(fā )于(yú )喜(xǐ )怒(nù ),不(bú )顾(gù )后(hòu )患(huàn )者(zhě ),邪(xié )气(qì )也(yě )。邪(xié )与(yǔ )正(zhèng )相(xiàng )伤(shāng ),欲(yù )与(yǔ )性(xìng )相(xiàng )害(hài ),不(bú )可(kě )两(liǎng )立(lì )。一(yī )置(zhì )一(yī )废(fèi ),故(gù )圣(shèng )人(rén )损(sǔn )欲(yù )而(ér )从(cóng )事(shì )于(yú )性(xìng )。目(mù )好(hǎo )色(sè ),耳(ěr )好(hǎo )声(shēng ),口(kǒu )好(hǎo )味(wèi ),接(jiē )而(ér )说(shuō )之(zhī )。不(bú )知(zhī )利(lì )害(hài )嗜(shì )欲(yù )也(yě ),食(shí )之(zhī )不(bú )宁(níng )于(yú )体(tǐ ),听(tīng )之(zhī )不(bú )合(hé )于(yú )道(dào ),视(shì )之(zhī )不(bú )便(biàn )于(yú )性(xìng )。三(sān )官(guān )交(jiāo )争(zhēng ),以(yǐ )义(yì )为(wéi )制(zhì )者(zhě ),心(xīn )也(yě )。割(gē )痤(cuó )疽(jū )非(fēi )不(bú )痛(tòng )也(yě ),饮(yǐn )毒(dú )药(yào )非(fēi )不(bú )苦(kǔ )也(yě ),然(rán )而(ér )为(wéi )之(zhī )者(zhě ),便(biàn )于(yú )身(shēn )也(yě )。渴(kě )而(ér )饮(yǐn )水(shuǐ )非(fēi )不(bú )快(kuài )也(yě ),饥(jī )而(ér )大(dà )飱(cān )非(fēi )不(bú )澹(dàn )也(yě ),然(rán )而(ér )弗(fú )为(wéi )者(zhě ),害(hài )于(yú )性(xìng )也(yě )。此(cǐ )四(sì )者(zhě ),耳(ěr )目(mù )鼻(bí )口(kǒu )不(bú )知(zhī )所(suǒ )取(qǔ )去(qù ),心(xīn )为(wéi )之(zhī )制(zhì ),各(gè )得(dé )其(qí )所(suǒ )。由(yóu )是(shì )观(guān )之(zhī ),欲(yù )之(zhī )不(bú )可(kě )胜(shèng ),明(míng )矣(yǐ )。凡(fán )治(zhì )身(shēn )养(yǎng )性(xìng ),节(jiē )寝(qǐn )处(chù ),适(shì )饮(yǐn )食(shí ),和(hé )喜(xǐ )怒(nù ),便(biàn )动(dòng )静(jìng ),使(shǐ )在(zài )己(jǐ )者(zhě )得(dé ),而(ér )邪(xié )气(qì )因(yīn )而(ér )不(bú )生(shēng ),岂(qǐ )若(ruò )忧(yōu )瘤(liú )疵(cī )之(zhī )与(yǔ )痤(cuó )疽(jū )之(zhī )发(fā ),而(ér )豫(yù )备(bèi )之(zhī )哉(zāi )!夫(fū )函(hán )牛(niú )之(zhī )鼎(dǐng )沸(fèi )而(ér )蝇(yíng )蚋(ruì )弗(fú )敢(gǎn )入(rù ),昆(kūn )山(shān )之(zhī )玉(yù )滇(diān )而(ér )尘(chén )垢(gòu )弗(fú )能(néng )污(wū )也(yě )。圣(shèng )人(rén )无(wú )去(qù )之(zhī )心(xīn )而(ér )心(xīn )无(wú )丑(chǒu ),无(wú )取(qǔ )之(zhī )美(měi )而(ér )美(měi )不(bú )失(shī )。故(gù )奈(nài )把(bǎ )思(sī )亲(qīn )不(bú )求(qiú )福(fú ),飨(xiǎng )宾(bīn )修(xiū )敬(jìng )不(bú )思(sī )德(dé ),唯(wéi )弗(fú )求(qiú )者(zhě )能(néng )有(yǒu )之(zhī )。

处(chù )尊(zūn )位(wèi )者(zhě ),以(yǐ )有(yǒu )公(gōng )道(dào )而(ér )无(wú )私(sī )说(shuō ),故(gù )称(chēng )尊(zūn )焉(yān ),不(bú )称(chēng )贤(xián )也(yě );有(yǒu )大(dà )地(dì )者(zhě ),以(yǐ )有(yǒu )常(cháng )术(shù )而(ér )无(wú )铃(líng )谋(móu ),故(gù )称(chēng )平(píng )焉(yān ),不(bú )称(chēng )智(zhì )也(yě )。内(nèi )无(wú )暴(bào )事(shì )以(yǐ )离(lí )怨(yuàn )于(yú )百(bǎi )姓(xìng ),外(wài )无(wú )贤(xián )行(háng )以(yǐ )见(jiàn )忌(jì )于(yú )诸(zhū )侯(hóu ),上(shàng )下(xià )之(zhī )礼(lǐ ),袭(xí )而(ér )不(bú )离(lí ),而(ér )为(wéi )论(lùn )者(zhě )然(rán )不(bú )见(jiàn )所(suǒ )观(guān )焉(yān ),此(cǐ )所(suǒ )谓(wèi )藏(cáng )无(wú )形(xíng )者(zhě )。非(fēi )藏(cáng )无(wú )形(xíng ),孰(shú )能(néng )形(xíng )!三(sān )代(dài )之(zhī )所(suǒ )道(dào )者(zhě ),因(yīn )也(yě )。故(gù )禹(yǔ )决(jué )江(jiāng )河(hé ),因(yīn )水(shuǐ )也(yě );后(hòu )稷(jì )播(bō )种(zhǒng )树(shù )谷(gǔ ),因(yīn )地(dì )也(yě );汤(tāng )、武(wǔ )平(píng )暴(bào )乱(luàn ),因(yīn )时(shí )也(yě )。故(gù )天(tiān )下(xià )可(kě )得(dé )而(ér )不(bú )可(kě )取(qǔ )也(yě ),霸(bà )王(wáng )可(kě )受(shòu )而(ér )不(bú )可(kě )求(qiú )也(yě )。在(zài )智(zhì )则(zé )人(rén )与(yǔ )之(zhī )讼(sòng ),在(zài )力(lì )则(zé )人(rén )与(yǔ )之(zhī )争(zhēng )。未(wèi )有(yǒu )使(shǐ )人(rén )无(wú )智(zhì )者(zhě ),有(yǒu )使(shǐ )人(rén )不(bú )能(néng )用(yòng )其(qí )智(zhì )于(yú )己(jǐ )者(zhě )也(yě );未(wèi )有(yǒu )使(shǐ )人(rén )无(wú )力(lì )者(zhě ),有(yǒu )使(shǐ )人(rén )不(bú )能(néng )施(shī )其(qí )力(lì )于(yú )己(jǐ )者(zhě )也(yě )。此(cǐ )两(liǎng )者(zhě )常(cháng )在(zài )久(jiǔ )见(jiàn )。故(gù )君(jūn )贤(xián )不(bú )见(jiàn ),诸(zhū )侯(hóu )不(bú )备(bèi );不(bú )肖(xiāo )不(bú )见(jiàn ),则(zé )百(bǎi )姓(xìng )不(bú )怨(yuàn )。百(bǎi )姓(xìng )不(bú )怨(yuàn )则(zé )民(mín )用(yòng )可(kě )得(dé ),诸(zhū )侯(hóu )弗(fú )备(bèi )则(zé )天(tiān )下(xià )之(zhī )时(shí )可(kě )承(chéng )。事(shì )所(suǒ )与(yǔ )众(zhòng )同(tóng )也(yě ),功(gōng )所(suǒ )与(yǔ )时(shí )成(chéng )也(yě ),圣(shèng )人(rén )无(wú )焉(yān )。故(gù )老(lǎo )子(zǐ )曰(yuē ):“虎(hǔ )无(wú )所(suǒ )措(cuò )其(qí )爪(zhǎo ),兕(sì )无(wú )所(suǒ )措(cuò )其(qí )角(jiǎo )。”盖(gài )谓(wèi )此(cǐ )也(yě )。鼓(gǔ )不(bú )灭(miè )于(yú )声(shēng ),故(gù )能(néng )有(yǒu )声(shēng );镜(jìng )不(bú )没(méi )于(yú )形(xíng ),故(gù )能(néng )有(yǒu )形(xíng )。金(jīn )石(shí )有(yǒu )声(shēng ),弗(fú )叩(kòu )弗(fú )鸣(míng );管(guǎn )萧(xiāo )有(yǒu )音(yīn ),弗(fú )吹(chuī )无(wú )声(shēng )。圣(shèng )人(rén )内(nèi )藏(cáng ),不(bú )为(wéi )物(wù )先(xiān )倡(chàng ),事(shì )来(lái )而(ér )制(zhì ),物(wù )至(zhì )而(ér )应(yīng )。饰(shì )其(qí )外(wài )者(zhě )伤(shāng )其(qí )内(nèi ),扶(fú )其(qí )情(qíng )者(zhě )害(hài )其(qí )神(shén ),见(jiàn )其(qí )文(wén )者(zhě )蔽(bì )其(qí )质(zhì )。无(wú )须(xū )臾(yú )忘(wàng )为(wéi )质(zhì )者(zhě ),必(bì )困(kùn )于(yú )性(xìng );百(bǎi )步(bù )之(zhī )中(zhōng )不(bú )忘(wàng )其(qí )容(róng )者(zhě )必(bì )累(lèi )其(qí )形(xíng )。故(gù )羽(yǔ )翼(yì )美(měi )者(zhě )伤(shāng )骨(gǔ )骸(hái ),枝(zhī )叶(yè )美(měi )者(zhě )害(hài )根(gēn )茎(jīng )。能(néng )两(liǎng )美(měi )者(zhě ),天(tiān )下(xià )无(wú )之(zhī )也(yě )。

天(tiān )有(yǒu )明(míng ),不(bú )忧(yōu )民(mín )之(zhī )晦(huì )也(yě ),百(bǎi )姓(xìng )穿(chuān )户(hù )凿(záo )牖(yǒu ),自(zì )取(qǔ )照(zhào )焉(yān )。地(dì )有(yǒu )财(cái ),不(bú )忧(yōu )民(mín )之(zhī )贫(pín )也(yě ),百(bǎi )姓(xìng )伐(fá )木(mù )芟(shān )草(cǎo ),自(zì )取(qǔ )富(fù )焉(yān )。至(zhì )德(dé )道(dào )者(zhě )若(ruò )丘(qiū )山(shān ),嵬(wéi )然(rán )不(bú )动(dòng ),行(háng )者(zhě )以(yǐ )为(wéi )期(qī )也(yě )。直(zhí )己(jǐ )而(ér )足(zú )物(wù ),不(bú )为(wéi )人(rén )赣(gàn ),用(yòng )之(zhī )者(zhě )亦(yì )不(bú )受(shòu )其(qí )德(dé ),故(gù )宁(níng )而(ér )能(néng )久(jiǔ )。天(tiān )地(dì )无(wú )予(yǔ )也(yě ),故(gù )无(wú )夺(duó )也(yě );日(rì )月(yuè )无(wú )德(dé )也(yě ),故(gù )无(wú )怨(yuàn )也(yě )。喜(xǐ )德(dé )者(zhě )必(bì )多(duō )怨(yuàn ),喜(xǐ )予(yǔ )者(zhě )必(bì )善(shàn )夺(duó )。唯(wéi )灭(miè )迹(jì )于(yú )无(wú )为(wéi ),而(ér )随(suí )天(tiān )地(dì )自(zì )然(rán )者(zhě ),唯(wéi )能(néng )胜(shèng )理(lǐ ),而(ér )为(wéi )受(shòu )名(míng )。名(míng )兴(xìng )则(zé )道(dào )行(háng ),道(dào )行(háng )则(zé )人(rén )无(wú )位(wèi )矣(yǐ )。故(gù )誉(yù )生(shēng )则(zé )毁(huǐ )随(suí )之(zhī ),善(shàn )见(jiàn )则(zé )怨(yuàn )从(cóng )之(zhī )。利(lì )则(zé )为(wéi )害(hài )始(shǐ ),福(fú )则(zé )为(wéi )祸(huò )先(xiān )。唯(wéi )不(bú )求(qiú )利(lì )者(zhě )为(wéi )无(wú )害(hài ),唯(wéi )不(bú )求(qiú )福(fú )者(zhě )为(wéi )无(wú )祸(huò )。侯(hóu )而(ér )求(qiú )霸(bà )者(zhě ),必(bì )失(shī )其(qí )侯(hóu ),霸(bà )而(ér )求(qiú )王(wáng )者(zhě )必(bì )丧(sàng )其(qí )霸(bà )。故(gù )国(guó )以(yǐ )全(quán )为(wéi )常(cháng ),霸(bà )王(wáng )其(qí )寄(jì )也(yě );身(shēn )以(yǐ )生(shēng )为(wéi )常(cháng ),富(fù )贵(guì )其(qí )寄(jì )也(yě ),能(néng )不(bú )以(yǐ )天(tiān )下(xià )伤(shāng )其(qí )国(guó ),而(ér )不(bú )以(yǐ )国(guó )害(hài )其(qí )身(shēn )者(zhě ),焉(yān )可(kě )以(yǐ )托(tuō )天(tiān )下(xià )也(yě )。不(bú )知(zhī )道(dào )者(zhě ),释(shì )其(qí )所(suǒ )已(yǐ )有(yǒu ),而(ér )求(qiú )其(qí )所(suǒ )未(wèi )得(dé )也(yě )。苦(kǔ )心(xīn )愁(chóu )虑(lǜ )以(yǐ )行(háng )曲(qǔ ),故(gù )福(fú )至(zhì )则(zé )喜(xǐ ),祸(huò )至(zhì )则(zé )怖(bù ),神(shén )劳(láo )于(yú )谋(móu ),智(zhì )遽(jù )干(gàn )事(shì );祸(huò )福(fú )萌(méng )生(shēng ),终(zhōng )身(shēn )不(bú )悔(huǐ ),己(jǐ )之(zhī )所(suǒ )生(shēng ),乃(nǎi )仅(jǐn )愁(chóu )人(rén )。不(bú )喜(xǐ )则(zé )忧(yōu ),中(zhōng )未(wèi )尝(cháng )平(píng );持(chí )无(wú )所(suǒ )监(jiān ),谓(wèi )之(zhī )狂(kuáng )生(shēng )。

人(rén )主(zhǔ )好(hǎo )仁(rén ),则(zé )无(wú )功(gōng )者(zhě )赏(shǎng ),有(yǒu )罪(zuì )者(zhě )释(shì );好(hǎo )刑(xíng ),则(zé )有(yǒu )功(gōng )者(zhě )废(fèi ),无(wú )罪(zuì )者(zhě )诛(zhū )。及(jí )无(wú )好(hǎo )者(zhě ),诛(zhū )而(ér )无(wú )怨(yuàn ),施(shī )而(ér )不(bú )德(dé ),放(fàng )准(zhǔn )循(xún )绳(shéng ),身(shēn )无(wú )与(yǔ )事(shì ),若(ruò )天(tiān )若(ruò )地(dì ),何(hé )不(bú )覆(fù )载(zǎi )。故(gù )合(hé )而(ér )舍(shě )之(zhī )者(zhě )君(jūn )也(yě ),制(zhì )而(ér )诛(zhū )之(zhī )者(zhě )法(fǎ )也(yě ),民(mín )已(yǐ )受(shòu )诛(zhū ),怨(yuàn )无(wú )所(suǒ )灭(miè ),谓(wèi )之(zhī )道(dào )。道(dào )胜(shèng ),则(zé )人(rén )无(wú )事(shì )矣(yǐ )。圣(shèng )人(rén )无(wú )屈(qū )奇(qí )之(zhī )眼(yǎn ),无(wú )瑰(guī )异(yì )之(zhī )行(háng ),眼(yǎn )不(bú )视(shì ),行(háng )不(bú )观(guān ),言(yán )不(bú )议(yì ),通(tōng )而(ér )不(bú )华(huá ),穷(qióng )而(ér )不(bú )慑(shè ),荣(róng )而(ér )不(bú )显(xiǎn ),隐(yǐn )而(ér )不(bú )穷(qióng ),异(yì )而(ér )不(bú )见(jiàn )怪(guài ),容(róng )而(ér )与(yǔ )众(zhòng )同(tóng ),无(wú )以(yǐ )名(míng )之(zhī ),此(cǐ )之(zhī )谓(wèi )大(dà )通(tōng )。升(shēng )降(jiàng )揖(yī )让(ràng ),趋(qū )翔(xiáng )周(zhōu )游(yóu ),不(bú )得(dé )已(yǐ )而(ér )为(wéi )也(yě )。非(fēi )性(xìng )所(suǒ )有(yǒu )于(yú )身(shēn ),情(qíng )无(wú )符(fú )检(jiǎn ),行(háng )所(suǒ )不(bú )得(dé )已(yǐ )之(zhī )事(shì ),而(ér )不(bú )解(jiě )构(gòu )耳(ěr ),岂(qǐ )加(jiā )故(gù )为(wéi )哉(zāi )!故(gù )不(bú )得(dé )已(yǐ )而(ér )歌(gē )者(zhě ),不(bú )事(shì )为(wéi )悲(bēi );不(bú )得(dé )已(yǐ )而(ér )舞(wǔ )者(zhě ):不(bú )矜(jīn )为(wéi )丽(lì )。歌(gē )舞(wǔ )而(ér )不(bú )事(shì )为(wéi )悲(bēi )丽(lì )者(zhě ),皆(jiē )无(wú )有(yǒu )根(gēn )心(xīn )者(zhě )。善(shàn )博(bó )者(zhě )不(bú )欲(yù )牟(móu ),不(bú )恐(kǒng )不(bú )胜(shèng ),平(píng )心(xīn )定(dìng )意(yì ),捉(zhuō )得(dé )其(qí )齐(qí ),行(háng )由(yóu )其(qí )理(lǐ ),虽(suī )不(bú )必(bì )胜(shèng ),得(dé )筹(chóu )必(bì )多(duō )。何(hé )则(zé )?胜(shèng )在(zài )于(yú )数(shù ),不(bú )在(zài )于(yú )欲(yù )。驰(chí )者(zhě )不(bú )贪(tān )最(zuì )先(xiān ),不(bú )恐(kǒng )独(dú )后(hòu ),缓(huǎn )急(jí )调(diào )乎(hū )手(shǒu ),御(yù )心(xīn )调(diào )乎(hū )马(mǎ ),虽(suī )不(bú )能(néng )必(bì )先(xiān )载(zǎi ),马(mǎ )力(lì )必(bì )尽(jìn )矣(yǐ )。何(hé )则(zé )?先(xiān )在(zài )于(yú )数(shù ),而(ér )不(bú )在(zài )于(yú )欲(yù )也(yě )。是(shì )故(gù )灭(miè )欲(yù )则(zé )数(shù )胜(shèng ),弃(qì )智(zhì )则(zé )道(dào )立(lì )矣(yǐ )。贾(jiǎ )多(duō )端(duān )则(zé )贫(pín ),工(gōng )多(duō )技(jì )则(zé )穷(qióng ),心(xīn )不(bú )一(yī )也(yě )。故(gù )木(mù )之(zhī )大(dà )者(zhě )害(hài )其(qí )条(tiáo ),水(shuǐ )之(zhī )大(dà )者(zhě )害(hài )其(qí )深(shēn )。有(yǒu )智(zhì )而(ér )无(wú )术(shù ),虽(suī )钻(zuàn )之(zhī )不(bú )通(tōng );有(yǒu )百(bǎi )技(jì )而(ér )无(wú )一(yī )道(dào ),虽(suī )得(dé )之(zhī )弗(fú )能(néng )守(shǒu )。故(gù )《诗(shī )》曰(yuē ):“淑(shū )人(rén )君(jūn )子(zǐ ),其(qí )仪(yí )一(yī )也(yě )。其(qí )仪(yí )一(yī )也(yě ),心(xīn )如(rú )结(jié )也(yě )。”君(jūn )子(zǐ )其(qí )结(jié )于(yú )一(yī )乎(hū )!

舜(shùn )弹(dàn )五(wǔ )弦(xián )之(zhī )琴(qín ),而(ér )歌(gē )《南(nán )风(fēng )》之(zhī )诗(shī ),以(yǐ )治(zhì )天(tiān )下(xià )。周(zhōu )公(gōng )骰(tóu )蠕(rú )不(bú )收(shōu )于(yú )前(qián ),钟(zhōng )鼓(gǔ )不(bú )解(jiě )于(yú )悬(xuán ),以(yǐ )辅(fǔ )成(chéng )王(wáng )而(ér )海(hǎi )内(nèi )平(píng )。匹(pǐ )夫(fū )百(bǎi )晦(huì )一(yī )守(shǒu ),不(bú )逞(chěng )启(qǐ )处(chù ),无(wú )所(suǒ )移(yí )之(zhī )也(yě )。以(yǐ )一(yī )人(rén )兼(jiān )听(tīng )天(tiān )下(xià ),日(rì )有(yǒu )余(yú )而(ér )治(zhì )不(bú )足(zú ),使(shǐ )人(rén )为(wéi )之(zhī )也(yě )。处(chù )尊(zūn )位(wèi )者(zhě )如(rú )尸(shī ),守(shǒu )官(guān )者(zhě )如(rú )祝(zhù )宰(zǎi )。尸(shī )虽(suī )能(néng )剥(bāo )狗(gǒu )烧(shāo )彘(zhì ),弗(fú )为(wéi )也(yě ),弗(fú )能(néng )无(wú )亏(kuī );俎(zǔ )豆(dòu )之(zhī )列(liè )次(cì ),黍(shǔ )稷(jì )之(zhī )先(xiān )后(hòu ),虽(suī )知(zhī )弗(fú )教(jiāo )也(yě ),弗(fú )能(néng )害(hài )也(yě )。不(bú )能(néng )祝(zhù )者(zhě ),不(bú )可(kě )以(yǐ )为(wéi )祝(zhù ),无(wú )害(hài )于(yú )为(wéi )尸(shī );不(bú )能(néng )御(yù )者(zhě ),不(bú )可(kě )以(yǐ )为(wéi )仆(pú ),无(wú )害(hài )于(yú )为(wéi )佐(zuǒ )。故(gù )位(wèi )愈(yù )尊(zūn )而(ér )身(shēn )愈(yù )佚(yì ),身(shēn )愈(yù )大(dà )而(ér )事(shì )愈(yù )少(shǎo )。譬(pì )如(rú )张(zhāng )琴(qín ),小(xiǎo )弦(xián )虽(suī )急(jí ),大(dà )弦(xián )必(bì )缓(huǎn )。

无(wú )为(wéi )者(zhě ),道(dào )之(zhī )体(tǐ )也(yě );执(zhí )后(hòu )者(zhě ),道(dào )之(zhī )容(róng )也(yě )。无(wú )为(wéi )制(zhì )有(yǒu )为(wéi ),术(shù )也(yě );执(zhí )后(hòu )之(zhī )制(zhì )先(xiān ),数(shù )也(yě )。放(fàng )于(yú )术(shù )则(zé )强(qiáng ),审(shěn )于(yú )数(shù )则(zé )宁(níng )。今(jīn )与(yǔ )人(rén )卞(biàn )氏(shì )之(zhī )壁(bì ),未(wèi )受(shòu )者(zhě ),先(xiān )也(yě );求(qiú )而(ér )致(zhì )之(zhī ),虽(suī )怨(yuàn )不(bú )逆(nì )者(zhě ),后(hòu )也(yě )。三(sān )人(rén )同(tóng )舍(shě ),二(èr )人(rén )相(xiàng )争(zhēng ),争(zhēng )者(zhě )各(gè )自(zì )以(yǐ )为(wéi )直(zhí ),不(bú )能(néng )相(xiàng )听(tīng ),一(yī )人(rén )虽(suī )愚(yú ),必(bì )从(cóng )而(ér )决(jué )之(zhī ),非(fēi )以(yǐ )智(zhì ),不(bú )争(zhēng )也(yě )。两(liǎng )人(rén )相(xiàng )斗(dòu ),一(yī )赢(yíng )在(zài )侧(cè ),助(zhù )一(yī )人(rén )则(zé )胜(shèng ),救(jiù )一(yī )人(rén )则(zé )免(miǎn ),斗(dòu )者(zhě )虽(suī )强(qiáng ),必(bì )制(zhì )一(yī )赢(yíng ),非(fēi )以(yǐ )勇(yǒng )也(yě ),以(yǐ )不(bú )斗(dòu )也(yě )。由(yóu )此(cǐ )观(guān )之(zhī ),后(hòu )之(zhī )制(zhì )先(xiān ),静(jìng )之(zhī )胜(shèng )躁(zào ),数(shù )也(yě )。倍(bèi )道(dào )弃(qì )数(shù ),以(yǐ )求(qiú )苟(gǒu )遇(yù ),变(biàn )常(cháng )易(yì )故(gù ),以(yǐ )知(zhī )要(yào )遮(zhē ),过(guò )则(zé )自(zì )非(fēi ),中(zhōng )则(zé )以(yǐ )为(wéi )候(hòu ),暗(àn )行(háng )缪(miù )改(gǎi ),终(zhōng )身(shēn )不(bú )瞎(xiā ):此(cǐ )之(zhī )谓(wèi )狂(kuáng )。有(yǒu )祸(huò )则(zé )础(chǔ ),有(yǒu )福(fú )则(zé )赢(yíng ),有(yǒu )过(guò )则(zé )悔(huǐ ),有(yǒu )功(gōng )则(zé )矜(jīn ),遂(suí )不(bú )知(zhī )反(fǎn ):此(cǐ )谓(wèi )狂(kuáng )人(rén )。

员(yuán )之(zhī )中(zhōng )规(guī ),方(fāng )之(zhī )中(zhōng )矩(jǔ ),行(háng )成(chéng )兽(shòu ),止(zhǐ )成(chéng )文(wén ),可(kě )以(yǐ )将(jiāng )少(shǎo ),而(ér )不(bú )可(kě )以(yǐ )将(jiāng )众(zhòng )。萝(luó )菜(cài )成(chéng )行(háng ),瓶(píng )瓯(ōu )有(yǒu )堤(dī ),量(liàng )粟(sù )而(ér )春(chūn ),数(shù )米(mǐ )而(ér )炊(chuī ),可(kě )以(yǐ )治(zhì )家(jiā ),而(ér )不(bú )可(kě )以(yǐ )治(zhì )国(guó ),涤(dí )杯(bēi )而(ér )食(shí ),洗(xǐ )爵(jué )而(ér )饮(yǐn ),浣(huàn )而(ér )后(hòu )馈(kuì ),可(kě )以(yǐ )养(yǎng )家(jiā )老(lǎo ),而(ér )不(bú )可(kě )以(yǐ )飨(xiǎng )三(sān )军(jūn )。非(fēi )易(yì )不(bú )可(kě )以(yǐ )治(zhì )大(dà ),非(fēi )简(jiǎn )不(bú )可(kě )以(yǐ )合(hé )众(zhòng )。大(dà )乐(lè )必(bì )易(yì ),大(dà )礼(lǐ )必(bì )简(jiǎn )。易(yì )故(gù )能(néng )天(tiān ),简(jiǎn )故(gù )能(néng )地(dì )。大(dà )乐(lè )无(wú )怨(yuàn ),大(dà )礼(lǐ )不(bú )责(zé ),四(sì )海(hǎi )之(zhī )内(nèi ),莫(mò )不(bú )系(xì )统(tǒng ),故(gù )能(néng )帝(dì )也(yě )。

心(xīn )有(yǒu )忧(yōu )者(zhě ),筐(kuāng )床(chuáng )袄(ǎo )席(xí ),弗(fú )能(néng )安(ān )也(yě ),菰(gū )饭(fàn )刍(chú )牛(niú ),弗(fú )能(néng )甘(gān )也(yě ),琴(qín )瑟(sè )鸣(míng )芋(yù )弗(fú )能(néng )乐(lè )也(yě )。患(huàn )解(jiě )忧(yōu )除(chú ),然(rán )后(hòu )食(shí )甘(gān )寝(qǐn )宁(níng ),居(jū )安(ān )游(yóu )乐(lè )。由(yóu )是(shì )观(guān )之(zhī ),生(shēng )有(yǒu )以(yǐ )乐(lè )也(yě ),死(sǐ )有(yǒu )以(yǐ )哀(āi )也(yě )。今(jīn )务(wù )益(yì )性(xìng )之(zhī )所(suǒ )不(bú )能(néng )乐(lè ),而(ér )以(yǐ )害(hài )性(xìng )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )乐(lè ),故(gù )虽(suī )富(fù )有(yǒu )天(tiān )下(xià ),贵(guì )为(wéi )天(tiān )子(zǐ ),而(ér )不(bú )免(miǎn )为(wéi )哀(āi )之(zhī )人(rén )。

凡(fán )人(rén )之(zhī )性(xìng ),乐(lè )恬(tián )而(ér )憎(zēng )悯(mǐn ),乐(lè )佚(yì )而(ér )憎(zēng )劳(láo )。心(xīn )常(cháng )无(wú )欲(yù ),可(kě )谓(wèi )恬(tián )矣(yǐ );形(xíng )常(cháng )无(wú )事(shì ),可(kě )谓(wèi )佚(yì )矣(yǐ )。游(yóu )心(xīn )于(yú )恬(tián ),舍(shě )形(xíng )于(yú )佚(yì ),以(yǐ )俟(sì )天(tiān )命(mìng ),自(zì )乐(lè )于(yú )内(nèi ),无(wú )急(jí )于(yú )外(wài ),虽(suī )天(tiān )下(xià )之(zhī )大(dà ),不(bú )足(zú )以(yǐ )易(yì )其(qí )一(yī )概(gài )日(rì )月(yuè )廋(sōu )而(ér )无(wú )溉(gài )于(yú )志(zhì ),故(gù )虽(suī )贱(jiàn )如(rú )贵(guì ),虽(suī )贫(pín )如(rú )富(fù )。大(dà )道(dào )无(wú )形(xíng ),大(dà )仁(rén )无(wú )亲(qīn ),大(dà )辩(biàn )无(wú )声(shēng ),大(dà )廉(lián )不(bú )嗛(qiàn ),大(dà )勇(yǒng )不(bú )矜(jīn ),五(wǔ )者(zhě )无(wú )弃(qì ),而(ér )几(jǐ )乡(xiāng )方(fāng )矣(yǐ )。

军(jūn )多(duō )令(lìng )则(zé )乱(luàn ),酒(jiǔ )多(duō )约(yuē )则(zé )辩(biàn )。乱(luàn )则(zé )降(jiàng )北(běi ),辩(biàn )则(zé )本(běn )贼(zéi )。故(gù )始(shǐ )于(yú )都(dōu )者(zhě )常(cháng )大(dà )于(yú )鄙(bǐ ),始(shǐ )于(yú )乐(lè )者(zhě ),常(cháng )大(dà )于(yú )悲(bēi ),其(qí )作(zuò )始(shǐ )简(jiǎn )者(zhě ),其(qí )终(zhōng )本(běn )必(bì )调(diào )。今(jīn )有(yǒu )美(měi )酒(jiǔ )嘉(jiā )肴(yáo )以(yǐ )相(xiàng )飨(xiǎng ),卑(bēi )体(tǐ )婉(wǎn )辞(cí )以(yǐ )接(jiē )之(zhī ),欲(yù )以(yǐ )合(hé )欢(huān ),争(zhēng )盈(yíng )爵(jué )之(zhī )间(jiān )反(fǎn )生(shēng )斗(dòu ),斗(dòu )而(ér )相(xiàng )伤(shāng ),三(sān )族(zú )结(jié )怨(yuàn ),反(fǎn )其(qí )所(suǒ )憎(zēng ),此(cǐ )酒(jiǔ )之(zhī )败(bài )也(yě )。《诗(shī )》之(zhī )失(shī )僻(pì ),乐(lè )之(zhī )失(shī )刺(cì ),礼(lǐ )之(zhī )失(shī )责(zé )。徵(zhēng )音(yīn )非(fēi )无(wú )羽(yǔ )声(shēng )也(yě ),羽(yǔ )音(yīn )非(fēi )无(wú )徵(zhēng )声(shēng )也(yě )。五(wǔ )音(yīn )莫(mò )不(bú )有(yǒu )声(shēng ),而(ér )以(yǐ )徵(zhēng )羽(yǔ )定(dìng )名(míng )者(zhě ),以(yǐ )胜(shèng )者(zhě )也(yě )。故(gù )仁(rén )义(yì )智(zhì )勇(yǒng ),圣(shèng )人(rén )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )备(bèi )有(yǒu )也(yě ),然(rán )而(ér )皆(jiē )立(lì )一(yī )名(míng )者(zhě ),言(yán )其(qí )大(dà )者(zhě )也(yě )。阳(yáng )气(qì )起(qǐ )于(yú )东(dōng )北(běi ),尽(jìn )于(yú )西(xī )南(nán );阴(yīn )气(qì )起(qǐ )于(yú )西(xī )南(nán ),尽(jìn )于(yú )东(dōng )北(běi )。阴(yīn )阳(yáng )之(zhī )始(shǐ ),皆(jiē )调(diào )适(shì )相(xiàng )似(sì ),日(rì )长(zhǎng )其(qí )类(lèi ),以(yǐ )侵(qīn )相(xiàng )远(yuǎn ),或(huò )热(rè )焦(jiāo )沙(shā ),或(huò )寒(hán )凝(níng )水(shuǐ ),故(gù )圣(shèng )人(rén )谨(jǐn )慎(shèn )其(qí )所(suǒ )积(jī )。水(shuǐ )出(chū )于(yú )山(shān )而(ér )入(rù )于(yú )海(hǎi ),稼(jià )生(shēng )于(yú )野(yě )而(ér )藏(cáng )于(yú )凛(lǐn ),见(jiàn )所(suǒ )始(shǐ )则(zé )知(zhī )终(zhōng )矣(yǐ )。席(xí )之(zhī )先(xiān )雚(guàn )蕈(xùn ),樽(zūn )之(zhī )上(shàng )玄(xuán )酒(jiǔ ),沮(jǔ )之(zhī )先(xiān )生(shēng )鱼(yú ),豆(dòu )之(zhī )先(xiān )泰(tài )羹(gēng ),此(cǐ )皆(jiē )不(bú )快(kuài )于(yú )耳(ěr )目(mù ),不(bú )适(shì )于(yú )口(kǒu )腹(fù ),而(ér )先(xiān )王(wáng )贵(guì )之(zhī ),先(xiān )本(běn )而(ér )后(hòu )未(wèi )。圣(shèng )人(rén )之(zhī )接(jiē )物(wù ),千(qiān )变(biàn )万(wàn )轸(zhěn ),必(bì )有(yǒu )不(bú )化(huà )面(miàn )应(yīng )化(huà )者(zhě )。夫(fū )寒(hán )之(zhī )与(yǔ )暖(nuǎn )相(xiàng )反(fǎn ),大(dà )寒(hán )地(dì )诉(sù )水(shuǐ )凝(níng ),火(huǒ )弗(fú )为(wéi )衰(shuāi )其(qí )暑(shǔ );大(dà )热(rè )烁(shuò )石(shí )流(liú )金(jīn ),火(huǒ )弗(fú )为(wéi )益(yì )其(qí )烈(liè )。寒(hán )暑(shǔ )之(zhī )变(biàn ),无(wú )损(sǔn )益(yì )于(yú )己(jǐ ),质(zhì )有(yǒu )之(zhī )也(yě )。

圣(shèng )人(rén )常(cháng )后(hòu )而(ér )不(bú )先(xiān ),常(cháng )应(yīng )而(ér )不(bú )唱(chàng );不(bú )进(jìn )而(ér )求(qiú ),不(bú )退(tuì )而(ér )让(ràng );随(suí )时(shí )三(sān )年(nián ),时(shí )去(qù )我(wǒ )先(xiān );去(qù )时(shí )三(sān )年(nián ),时(shí )在(zài )我(wǒ )后(hòu );无(wú )去(qù )无(wú )就(jiù ),中(zhōng )立(lì )其(qí )所(suǒ )。天(tiān )道(dào )无(wú )亲(qīn ),唯(wéi )德(dé )是(shì )与(yǔ )。有(yǒu )道(dào )者(zhě ),不(bú )失(shī )时(shí )与(yǔ )人(rén );无(wú )道(dào )者(zhě ),失(shī )于(yú )时(shí )而(ér )取(qǔ )人(rén )。直(zhí )己(jǐ )而(ér )待(dài )命(mìng ),时(shí )之(zhī )至(zhì )不(bú )可(kě )迎(yíng )而(ér )反(fǎn )也(yě );要(yào )遮(zhē )而(ér )求(qiú )合(hé ),时(shí )之(zhī )去(qù )不(bú )可(kě )追(zhuī )而(ér )援(yuán )也(yě )。故(gù )不(bú )曰(yuē )我(wǒ )无(wú )以(yǐ )为(wéi )而(ér )天(tiān )下(xià )远(yuǎn ),不(bú )曰(yuē )我(wǒ )不(bú )欲(yù )而(ér )天(tiān )下(xià )不(bú )至(zhì )。古(gǔ )之(zhī )存(cún )己(jǐ )者(zhě ),乐(lè )德(dé )而(ér )忘(wàng )贱(jiàn ),故(gù )名(míng )不(bú )动(dòng )志(zhì );乐(lè )道(dào )而(ér )忘(wàng )贫(pín ),故(gù )利(lì )不(bú )动(dòng )心(xīn )。名(míng )利(lì )充(chōng )天(tiān )下(xià ),不(bú )足(zú )以(yǐ )概(gài )志(zhì ),故(gù )廉(lián )而(ér )能(néng )乐(lè ),静(jìng )而(ér )能(néng )澹(dàn )。故(gù )其(qí )身(shēn )治(zhì )者(zhě ),可(kě )与(yǔ )言(yán )道(dào )矣(yǐ )。自(zì )身(shēn )以(yǐ )上(shàng )至(zhì )于(yú )荒(huāng )芒(máng )尔(ěr )远(yuǎn )矣(yǐ );自(zì )死(sǐ )而(ér )天(tiān )下(xià )无(wú )穷(qióng )尔(ěr )滔(tāo )矣(yǐ ),以(yǐ )数(shù )杂(zá )之(zhī )寿(shòu ),忧(yōu )天(tiān )下(xià )之(zhī )乱(luàn ),犹(yóu )忧(yōu )河(hé )水(shuǐ )之(zhī )少(shǎo ),泣(qì )而(ér )益(yì )之(zhī )也(yě )。龟(guī )三(sān )千(qiān )岁(suì ),浮(fú )游(yóu )不(bú )过(guò )三(sān )日(rì ),以(yǐ )浮(fú )游(yóu )而(ér )为(wéi )龟(guī )忧(yōu )养(yǎng )生(shēng )之(zhī )具(jù ),人(rén )必(bì )笑(xiào )之(zhī )矣(yǐ )。故(gù )不(bú )忧(yōu )天(tiān )下(xià )之(zhī )乱(luàn ),而(ér )乐(lè )其(qí )身(shēn )之(zhī )治(zhì )者(zhě ),可(kě )与(yǔ )言(yán )道(dào )矣(yǐ )。君(jūn )子(zǐ )为(wéi )善(shàn )不(bú )能(néng )使(shǐ )福(fú )必(bì )来(lái ),不(bú )为(wéi )非(fēi ),而(ér )不(bú )能(néng )使(shǐ )祸(huò )无(wú )至(zhì )。福(fú )之(zhī )至(zhì )也(yě ),非(fēi )其(qí )所(suǒ )求(qiú ),故(gù )不(bú )伐(fá )其(qí )功(gōng );祸(huò )之(zhī )来(lái )也(yě ),非(fēi )其(qí )所(suǒ )生(shēng ),故(gù )不(bú )悔(huǐ )其(qí )行(háng )。内(nèi )修(xiū )极(jí )而(ér )横(héng )祸(huò )至(zhì )者(zhě ),皆(jiē )天(tiān )也(yě ),非(fēi )人(rén )也(yě )。故(gù )中(zhōng )心(xīn )常(cháng )恬(tián )漠(mò ),累(lèi )积(jī )其(qí )德(dé );狗(gǒu )吠(fèi )而(ér )不(bú )惊(jīng ),自(zì )信(xìn )其(qí )情(qíng )。故(gù )知(zhī )道(dào )者(zhě )不(bú )惑(huò ),知(zhī )命(mìng )者(zhě )不(bú )忧(yōu )。万(wàn )乘(chéng )之(zhī )主(zhǔ )卒(zú ),葬(zàng )其(qí )骸(hái )于(yú )广(guǎng )野(yě )之(zhī )中(zhōng ),祀(sì )其(qí )鬼(guǐ )神(shén )于(yú )明(míng )堂(táng )之(zhī )上(shàng ),神(shén )贵(guì )于(yú )形(xíng )也(yě )。故(gù )神(shén )制(zhì )则(zé )形(xíng )从(cóng ),形(xíng )胜(shèng )则(zé )神(shén )穷(qióng ),聪(cōng )明(míng )虽(suī )用(yòng ),必(bì )反(fǎn )诸(zhū )神(shén ),谓(wèi )之(zhī )太(tài )冲(chōng )。

阅读:26586

打赏捐助〔Donate〕>>>

《诠言训》简体版

©2015-2026 ok8.org 文学库