苏秦列传【登录】

《史记》 > 七十列传 > 《苏秦列传》 > 拼音版

苏(sū )秦(qín )者(zhě ),东(dōng )周(zhōu )雒(luò )阳(yáng )人(rén )也(yě )。东(dōng )事(shì )师(shī )於(yú )齐(qí ),而(ér )习(xí )之(zhī )於(yú )鬼(guǐ )谷(gǔ )先(xiān )生(shēng )。

出(chū )游(yóu )数(shù )岁(suì ),大(dà )困(kùn )而(ér )归(guī )。兄(xiōng )弟(dì )嫂(sǎo )妹(mèi )妻(qī )妾(qiè )窃(qiè )皆(jiē )笑(xiào )之(zhī ),曰(yuē ):“周(zhōu )人(rén )之(zhī )俗(sú ),治(zhì )产(chǎn )业(yè ),力(lì )工(gōng )商(shāng ),逐(zhú )什(shí )二(èr )以(yǐ )为(wéi )务(wù )。今(jīn )子(zǐ )释(shì )本(běn )而(ér )事(shì )口(kǒu )舌(shé ),困(kùn ),不(bú )亦(yì )宜(yí )乎(hū )!”苏(sū )秦(qín )闻(wén )之(zhī )而(ér )惭(cán ),自(zì )伤(shāng ),乃(nǎi )闭(bì )室(shì )不(bú )出(chū ),出(chū )其(qí )书(shū )遍(biàn )观(guān )之(zhī )。曰(yuē ):“夫(fū )士(shì )业(yè )已(yǐ )屈(qū )首(shǒu )受(shòu )书(shū ),而(ér )不(bú )能(néng )以(yǐ )取(qǔ )尊(zūn )荣(róng ),虽(suī )多(duō )亦(yì )奚(xī )以(yǐ )为(wéi )!”於(yú )是(shì )得(dé )周(zhōu )书(shū )阴(yīn )符(fú ),伏(fú )而(ér )读(dú )之(zhī )。期(qī )年(nián ),以(yǐ )出(chū )揣(chuāi )摩(mó ),曰(yuē ):“此(cǐ )可(kě )以(yǐ )说(shuō )当(dāng )世(shì )之(zhī )君(jūn )矣(yǐ )。”求(qiú )说(shuō )周(zhōu )显(xiǎn )王(wáng )。显(xiǎn )王(wáng )左(zuǒ )右(yòu )素(sù )习(xí )知(zhī )苏(sū )秦(qín ),皆(jiē )少(shǎo )之(zhī )。弗(fú )信(xìn )。

乃(nǎi )西(xī )至(zhì )秦(qín )。秦(qín )孝(xiào )公(gōng )卒(zú )。说(shuō )惠(huì )王(wáng )曰(yuē ):“秦(qín )四(sì )塞(sāi )之(zhī )国(guó ),被(bèi )山(shān )带(dài )渭(wèi ),东(dōng )有(yǒu )关(guān )河(hé ),西(xī )有(yǒu )汉(hàn )中(zhōng ),南(nán )有(yǒu )巴(bā )蜀(shǔ ),北(běi )有(yǒu )代(dài )马(mǎ ),此(cǐ )天(tiān )府(fǔ )也(yě )。以(yǐ )秦(qín )士(shì )民(mín )之(zhī )众(zhòng ),兵(bīng )法(fǎ )之(zhī )教(jiāo ),可(kě )以(yǐ )吞(tūn )天(tiān )下(xià ),称(chēng )帝(dì )而(ér )治(zhì )。”秦(qín )王(wáng )曰(yuē ):“毛(máo )羽(yǔ )未(wèi )成(chéng ),不(bú )可(kě )以(yǐ )高(gāo )蜚(fēi );文(wén )理(lǐ )未(wèi )明(míng ),不(bú )可(kě )以(yǐ )并(bìng )兼(jiān )。”方(fāng )诛(zhū )商(shāng )鞅(yāng ),疾(jí )辩(biàn )士(shì ),弗(fú )用(yòng )。

乃(nǎi )东(dōng )之(zhī )赵(zhào )。赵(zhào )肃(sù )侯(hóu )令(lìng )其(qí )弟(dì )成(chéng )为(wéi )相(xiàng ),号(hào )奉(fèng )阳(yáng )君(jūn )。奉(fèng )阳(yáng )君(jūn )弗(fú )说(shuō )之(zhī )。

去(qù )游(yóu )燕(yàn ),岁(suì )馀(yú )而(ér )後(hòu )得(dé )见(jiàn )。说(shuō )燕(yàn )文(wén )侯(hóu )曰(yuē ):“燕(yàn )东(dōng )有(yǒu )朝(cháo )鲜(xiān )、辽(liáo )东(dōng ),北(běi )有(yǒu )林(lín )胡(hú )、楼(lóu )烦(fán ),西(xī )有(yǒu )云(yún )中(zhōng )、九(jiǔ )原(yuán ),南(nán )有(yǒu )嘑(hū )沱(tuó )、易(yì )水(shuǐ ),地(dì )方(fāng )二(èr )千(qiān )馀(yú )里(lǐ ),带(dài )甲(jiǎ )数(shù )十(shí )万(wàn ),车(chē )六(liù )百(bǎi )乘(chéng ),骑(qí )六(liù )千(qiān )匹(pǐ ),粟(sù )支(zhī )数(shù )年(nián )。南(nán )有(yǒu )碣(jié )石(shí )、雁(yàn )门(mén )之(zhī )饶(ráo ),北(běi )有(yǒu )枣(zǎo )栗(lì )之(zhī )利(lì ),民(mín )虽(suī )不(bú )佃(diàn )作(zuò )而(ér )足(zú )於(yú )枣(zǎo )栗(lì )矣(yǐ )。此(cǐ )所(suǒ )谓(wèi )天(tiān )府(fǔ )者(zhě )也(yě )。

“夫(fū )安(ān )乐(lè )无(wú )事(shì ),不(bú )见(jiàn )覆(fù )军(jūn )杀(shā )将(jiāng ),无(wú )过(guò )燕(yàn )者(zhě )。大(dà )王(wáng )知(zhī )其(qí )所(suǒ )以(yǐ )然(rán )乎(hū )?夫(fū )燕(yàn )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )不(bú )犯(fàn )寇(kòu )被(bèi )甲(jiǎ )兵(bīng )者(zhě ),以(yǐ )赵(zhào )之(zhī )为(wéi )蔽(bì )其(qí )南(nán )也(yě )。秦(qín )赵(zhào )五(wǔ )战(zhàn ),秦(qín )再(zài )胜(shèng )而(ér )赵(zhào )三(sān )胜(shèng )。秦(qín )赵(zhào )相(xiàng )毙(bì ),而(ér )王(wáng )以(yǐ )全(quán )燕(yàn )制(zhì )其(qí )後(hòu ),此(cǐ )燕(yàn )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )不(bú )犯(fàn )寇(kòu )也(yě )。且(qiě )夫(fū )秦(qín )之(zhī )攻(gōng )燕(yàn )也(yě ),逾(yú )云(yún )中(zhōng )、九(jiǔ )原(yuán ),过(guò )代(dài )、上(shàng )谷(gǔ ),弥(mí )地(dì )数(shù )千(qiān )里(lǐ ),虽(suī )得(dé )燕(yàn )城(chéng ),秦(qín )计(jì )固(gù )不(bú )能(néng )守(shǒu )也(yě )。秦(qín )之(zhī )不(bú )能(néng )害(hài )燕(yàn )亦(yì )明(míng )矣(yǐ )。今(jīn )赵(zhào )之(zhī )攻(gōng )燕(yàn )也(yě ),发(fā )号(hào )出(chū )令(lìng ),不(bú )至(zhì )十(shí )日(rì )而(ér )数(shù )十(shí )万(wàn )之(zhī )军(jūn )军(jūn )於(yú )东(dōng )垣(yuán )矣(yǐ )。渡(dù )呼(hū )沱(tuó ),涉(shè )易(yì )水(shuǐ ),不(bú )至(zhì )四(sì )五(wǔ )日(rì )而(ér )距(jù )国(guó )都(dōu )矣(yǐ )。故(gù )曰(yuē )秦(qín )之(zhī )攻(gōng )燕(yàn )也(yě ),战(zhàn )於(yú )千(qiān )里(lǐ )之(zhī )外(wài );赵(zhào )之(zhī )攻(gōng )燕(yàn )也(yě ),战(zhàn )於(yú )百(bǎi )里(lǐ )之(zhī )内(nèi )。夫(fū )不(bú )忧(yōu )百(bǎi )里(lǐ )之(zhī )患(huàn )而(ér )重(zhòng )千(qiān )里(lǐ )之(zhī )外(wài ),计(jì )无(wú )过(guò )於(yú )此(cǐ )者(zhě )。是(shì )故(gù )原(yuán )大(dà )王(wáng )与(yǔ )赵(zhào )从(cóng )亲(qīn ),天(tiān )下(xià )为(wéi )一(yī ),则(zé )燕(yàn )国(guó )必(bì )无(wú )患(huàn )矣(yǐ )。”

文(wén )侯(hóu )曰(yuē ):“子(zǐ )言(yán )则(zé )可(kě ),然(rán )吾(wú )国(guó )小(xiǎo ),西(xī )迫(pò )彊(jiāng )赵(zhào ),南(nán )近(jìn )齐(qí ),齐(qí )、赵(zhào )彊(jiāng )国(guó )也(yě )。子(zǐ )必(bì )欲(yù )合(hé )从(cóng )以(yǐ )安(ān )燕(yàn ),寡(guǎ )人(rén )请(qǐng )以(yǐ )国(guó )从(cóng )。”

於(yú )是(shì )资(zī )苏(sū )秦(qín )车(chē )马(mǎ )金(jīn )帛(bó )以(yǐ )至(zhì )赵(zhào )。而(ér )奉(fèng )阳(yáng )君(jūn )已(yǐ )死(sǐ ),即(jí )因(yīn )说(shuō )赵(zhào )肃(sù )侯(hóu )曰(yuē ):“天(tiān )下(xià )卿(qīng )相(xiàng )人(rén )臣(chén )及(jí )布(bù )衣(yī )之(zhī )士(shì ),皆(jiē )高(gāo )贤(xián )君(jūn )之(zhī )行(háng )义(yì ),皆(jiē )原(yuán )奉(fèng )教(jiāo )陈(chén )忠(zhōng )於(yú )前(qián )之(zhī )日(rì )久(jiǔ )矣(yǐ )。虽(suī )然(rán ),奉(fèng )阳(yáng )君(jūn )妒(dù )而(ér )君(jūn )不(bú )任(rèn )事(shì ),是(shì )以(yǐ )宾(bīn )客(kè )游(yóu )士(shì )莫(mò )敢(gǎn )自(zì )尽(jìn )於(yú )前(qián )者(zhě )。今(jīn )奉(fèng )阳(yáng )君(jūn )捐(juān )馆(guǎn )舍(shě ),君(jūn )乃(nǎi )今(jīn )复(fù )与(yǔ )士(shì )民(mín )相(xiàng )亲(qīn )也(yě ),臣(chén )故(gù )敢(gǎn )进(jìn )其(qí )愚(yú )虑(lǜ )。

“窃(qiè )为(wéi )君(jūn )计(jì )者(zhě ),莫(mò )若(ruò )安(ān )民(mín )无(wú )事(shì ),且(qiě )无(wú )庸(yōng )有(yǒu )事(shì )於(yú )民(mín )也(yě )。安(ān )民(mín )之(zhī )本(běn ),在(zài )於(yú )择(zé )交(jiāo ),择(zé )交(jiāo )而(ér )得(dé )则(zé )民(mín )安(ān ),择(zé )交(jiāo )而(ér )不(bú )得(dé )则(zé )民(mín )终(zhōng )身(shēn )不(bú )安(ān )。请(qǐng )言(yán )外(wài )患(huàn ):齐(qí )秦(qín )为(wéi )两(liǎng )敌(dí )而(ér )民(mín )不(bú )得(dé )安(ān ),倚(yǐ )秦(qín )攻(gōng )齐(qí )而(ér )民(mín )不(bú )得(dé )安(ān ),倚(yǐ )齐(qí )攻(gōng )秦(qín )而(ér )民(mín )不(bú )得(dé )安(ān )。故(gù )夫(fū )谋(móu )人(rén )之(zhī )主(zhǔ ),伐(fá )人(rén )之(zhī )国(guó ),常(cháng )苦(kǔ )出(chū )辞(cí )断(duàn )绝(jué )人(rén )之(zhī )交(jiāo )也(yě )。原(yuán )君(jūn )慎(shèn )勿(wù )出(chū )於(yú )口(kǒu )。请(qǐng )别(bié )白(bái )黑(hēi )所(suǒ )以(yǐ )异(yì ),阴(yīn )阳(yáng )而(ér )已(yǐ )矣(yǐ )。君(jūn )诚(chéng )能(néng )听(tīng )臣(chén ),燕(yàn )必(bì )致(zhì )旃(zhān )裘(qiú )狗(gǒu )马(mǎ )之(zhī )地(dì ),齐(qí )必(bì )致(zhì )鱼(yú )盐(yán )之(zhī )海(hǎi ),楚(chǔ )必(bì )致(zhì )橘(jú )柚(yòu )之(zhī )园(yuán ),韩(hán )、魏(wèi )、中(zhōng )山(shān )皆(jiē )可(kě )使(shǐ )致(zhì )汤(tāng )沐(mù )之(zhī )奉(fèng ),而(ér )贵(guì )戚(qī )父(fù )兄(xiōng )皆(jiē )可(kě )以(yǐ )受(shòu )封(fēng )侯(hóu )。夫(fū )割(gē )地(dì )包(bāo )利(lì ),五(wǔ )伯(bó )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )覆(fù )军(jūn )禽(qín )将(jiāng )而(ér )求(qiú )也(yě );封(fēng )侯(hóu )贵(guì )戚(qī ),汤(tāng )武(wǔ )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )放(fàng )弑(shì )而(ér )争(zhēng )也(yě )。今(jīn )君(jūn )高(gāo )拱(gǒng )而(ér )两(liǎng )有(yǒu )之(zhī ),此(cǐ )臣(chén )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )为(wéi )君(jūn )原(yuán )也(yě )。

“今(jīn )大(dà )王(wáng )与(yǔ )秦(qín ),则(zé )秦(qín )必(bì )弱(ruò )韩(hán )、魏(wèi );与(yǔ )齐(qí ),则(zé )齐(qí )必(bì )弱(ruò )楚(chǔ )、魏(wèi )。魏(wèi )弱(ruò )则(zé )割(gē )河(hé )外(wài ),韩(hán )弱(ruò )则(zé )效(xiào )宜(yí )阳(yáng ),宜(yí )阳(yáng )效(xiào )则(zé )上(shàng )郡(jùn )绝(jué ),河(hé )外(wài )割(gē )则(zé )道(dào )不(bú )通(tōng ),楚(chǔ )弱(ruò )则(zé )无(wú )援(yuán )。此(cǐ )三(sān )策(cè )者(zhě ),不(bú )可(kě )不(bú )孰(shú )计(jì )也(yě )。

“夫(fū )秦(qín )下(xià )轵(zhǐ )道(dào ),则(zé )南(nán )阳(yáng )危(wēi );劫(jié )韩(hán )包(bāo )周(zhōu ),则(zé )赵(zhào )氏(shì )自(zì )操(cāo )兵(bīng );据(jù )卫(wèi )取(qǔ )卷(juàn ),则(zé )齐(qí )必(bì )入(rù )朝(cháo )秦(qín )。秦(qín )欲(yù )已(yǐ )得(dé )乎(hū )山(shān )东(dōng ),则(zé )壁(bì )举(jǔ )兵(bīng )而(ér )乡(xiāng )赵(zhào )矣(yǐ )。秦(qín )甲(jiǎ )渡(dù )河(hé )逾(yú )漳(zhāng ),据(jù )番(fān )吾(wú ),则(zé )兵(bīng )必(bì )战(zhàn )於(yú )邯(hán )郸(dān )之(zhī )下(xià )矣(yǐ )。此(cǐ )臣(chén )之(zhī )所(suǒ )为(wéi )君(jūn )患(huàn )也(yě )。

“当(dāng )今(jīn )之(zhī )时(shí ),山(shān )东(dōng )之(zhī )建(jiàn )国(guó )莫(mò )彊(jiāng )於(yú )赵(zhào )。赵(zhào )地(dì )方(fāng )二(èr )千(qiān )馀(yú )里(lǐ ),带(dài )甲(jiǎ )数(shù )十(shí )万(wàn ),车(chē )千(qiān )乘(chéng ),骑(qí )万(wàn )匹(pǐ ),粟(sù )支(zhī )数(shù )年(nián )。西(xī )有(yǒu )常(cháng )山(shān ),南(nán )有(yǒu )河(hé )漳(zhāng ),东(dōng )有(yǒu )清(qīng )河(hé ),北(běi )有(yǒu )燕(yàn )国(guó )。燕(yàn )固(gù )弱(ruò )国(guó ),不(bú )足(zú )畏(wèi )也(yě )。秦(qín )之(zhī )所(suǒ )害(hài )於(yú )天(tiān )下(xià )者(zhě )莫(mò )如(rú )赵(zhào ),然(rán )而(ér )秦(qín )不(bú )敢(gǎn )举(jǔ )兵(bīng )伐(fá )赵(zhào )者(zhě ),何(hé )也(yě )?畏(wèi )韩(hán )、魏(wèi )之(zhī )议(yì )其(qí )後(hòu )也(yě )。然(rán )则(zé )韩(hán )、魏(wèi ),赵(zhào )之(zhī )南(nán )蔽(bì )也(yě )。秦(qín )之(zhī )攻(gōng )韩(hán )、魏(wèi )也(yě ),无(wú )有(yǒu )名(míng )山(shān )大(dà )川(chuān )之(zhī )限(xiàn ),稍(shāo )蚕(cán )食(shí )之(zhī ),傅(fù )国(guó )都(dōu )而(ér )止(zhǐ )。韩(hán )、魏(wèi )不(bú )能(néng )支(zhī )秦(qín ),必(bì )入(rù )臣(chén )於(yú )秦(qín )。秦(qín )无(wú )韩(hán )、魏(wèi )之(zhī )规(guī ),则(zé )祸(huò )必(bì )中(zhōng )於(yú )赵(zhào )矣(yǐ )。此(cǐ )臣(chén )之(zhī )所(suǒ )为(wéi )君(jūn )患(huàn )也(yě )。

“臣(chén )闻(wén )尧(yáo )无(wú )三(sān )夫(fū )之(zhī )分(fèn ),舜(shùn )无(wú )咫(zhǐ )尺(chǐ )之(zhī )地(dì ),以(yǐ )有(yǒu )天(tiān )下(xià );禹(yǔ )无(wú )百(bǎi )人(rén )之(zhī )聚(jù ),以(yǐ )王(wáng )诸(zhū )侯(hóu );汤(tāng )武(wǔ )之(zhī )士(shì )不(bú )过(guò )三(sān )千(qiān ),车(chē )不(bú )过(guò )三(sān )百(bǎi )乘(chéng ),卒(zú )不(bú )过(guò )三(sān )万(wàn ),立(lì )为(wéi )天(tiān )子(zǐ ):诚(chéng )得(dé )其(qí )道(dào )也(yě )。是(shì )故(gù )明(míng )主(zhǔ )外(wài )料(liào )其(qí )敌(dí )之(zhī )彊(jiāng )弱(ruò ),内(nèi )度(dù )其(qí )士(shì )卒(zú )贤(xián )不(bú )肖(xiāo ),不(bú )待(dài )两(liǎng )军(jūn )相(xiàng )当(dāng )而(ér )胜(shèng )败(bài )存(cún )亡(wáng )之(zhī )机(jī )固(gù )已(yǐ )形(xíng )於(yú )胸(xiōng )中(zhōng )矣(yǐ ),岂(qǐ )揜(yǎn )於(yú )众(zhòng )人(rén )之(zhī )言(yán )而(ér )以(yǐ )冥(míng )冥(míng )决(jué )事(shì )哉(zāi )!

“臣(chén )窃(qiè )以(yǐ )天(tiān )下(xià )之(zhī )地(dì )图(tú )案(àn )之(zhī ),诸(zhū )侯(hóu )之(zhī )地(dì )五(wǔ )倍(bèi )於(yú )秦(qín ),料(liào )度(dù )诸(zhū )侯(hóu )之(zhī )卒(zú )十(shí )倍(bèi )於(yú )秦(qín ),六(liù )国(guó )为(wéi )一(yī ),并(bìng )力(lì )西(xī )乡(xiāng )而(ér )攻(gōng )秦(qín ),秦(qín )必(bì )破(pò )矣(yǐ )。今(jīn )西(xī )面(miàn )而(ér )事(shì )之(zhī ),见(jiàn )臣(chén )於(yú )秦(qín )。夫(fū )破(pò )人(rén )之(zhī )与(yǔ )破(pò )於(yú )人(rén )也(yě ),臣(chén )人(rén )之(zhī )与(yǔ )臣(chén )於(yú )人(rén )也(yě ),岂(qǐ )可(kě )同(tóng )日(rì )而(ér )论(lùn )哉(zāi )!

“夫(fū )衡(héng )人(rén )者(zhě ),皆(jiē )欲(yù )割(gē )诸(zhū )侯(hóu )之(zhī )地(dì )以(yǐ )予(yǔ )秦(qín )。秦(qín )成(chéng ),则(zé )高(gāo )台(tái )榭(xiè ),美(měi )宫(gōng )室(shì ),听(tīng )竽(yú )瑟(sè )之(zhī )音(yīn ),前(qián )有(yǒu )楼(lóu )阙(què )轩(xuān )辕(yuán ),後(hòu )有(yǒu )长(zhǎng )姣(jiāo )美(měi )人(rén ),国(guó )被(bèi )秦(qín )患(huàn )而(ér )不(bú )与(yǔ )其(qí )忧(yōu )。是(shì )故(gù )夫(fū )衡(héng )人(rén )日(rì )夜(yè )务(wù )以(yǐ )秦(qín )权(quán )恐(kǒng )愒(kài )诸(zhū )侯(hóu )以(yǐ )求(qiú )割(gē )地(dì ),故(gù )原(yuán )大(dà )王(wáng )孰(shú )计(jì )之(zhī )也(yě )。

“臣(chén )闻(wén )明(míng )主(zhǔ )绝(jué )疑(yí )去(qù )谗(chán ),屏(píng )流(liú )言(yán )之(zhī )迹(jì ),塞(sāi )朋(péng )党(dǎng )之(zhī )门(mén ),故(gù )尊(zūn )主(zhǔ )广(guǎng )地(dì )彊(jiāng )兵(bīng )之(zhī )计(jì )臣(chén )得(dé )陈(chén )忠(zhōng )於(yú )前(qián )矣(yǐ )。故(gù )窃(qiè )为(wéi )大(dà )王(wáng )计(jì ),莫(mò )如(rú )一(yī )韩(hán )、魏(wèi )、齐(qí )、楚(chǔ )、燕(yàn )、赵(zhào )以(yǐ )从(cóng )亲(qīn ),以(yǐ )畔(pàn )秦(qín )。令(lìng )天(tiān )下(xià )之(zhī )将(jiāng )相(xiàng )会(huì )於(yú )洹(huán )水(shuǐ )之(zhī )上(shàng ),通(tōng )质(zhì ),刳(kū )白(bái )马(mǎ )而(ér )盟(méng )。要(yào )约(yuē )曰(yuē ):‘秦(qín )攻(gōng )楚(chǔ ),齐(qí )、魏(wèi )各(gè )出(chū )锐(ruì )师(shī )以(yǐ )佐(zuǒ )之(zhī ),韩(hán )绝(jué )其(qí )粮(liáng )道(dào ),赵(zhào )涉(shè )河(hé )漳(zhāng ),燕(yàn )守(shǒu )常(cháng )山(shān )之(zhī )北(běi )。秦(qín )攻(gōng )韩(hán )魏(wèi ),则(zé )楚(chǔ )绝(jué )其(qí )後(hòu ),齐(qí )出(chū )锐(ruì )师(shī )而(ér )佐(zuǒ )之(zhī ),赵(zhào )涉(shè )河(hé )漳(zhāng ),燕(yàn )守(shǒu )云(yún )中(zhōng )。秦(qín )攻(gōng )齐(qí ),则(zé )楚(chǔ )绝(jué )其(qí )後(hòu ),韩(hán )守(shǒu )城(chéng )皋(gāo ),魏(wèi )塞(sāi )其(qí )道(dào ),赵(zhào )涉(shè )河(hé )漳(zhāng )、博(bó )关(guān ),燕(yàn )出(chū )锐(ruì )师(shī )以(yǐ )佐(zuǒ )之(zhī )。秦(qín )攻(gōng )燕(yàn ),则(zé )赵(zhào )守(shǒu )常(cháng )山(shān ),楚(chǔ )军(jūn )武(wǔ )关(guān ),齐(qí )涉(shè )勃(bó )海(hǎi ),韩(hán )、魏(wèi )皆(jiē )出(chū )锐(ruì )师(shī )以(yǐ )佐(zuǒ )之(zhī )。秦(qín )攻(gōng )赵(zhào ),则(zé )韩(hán )军(jūn )宜(yí )阳(yáng ),楚(chǔ )军(jūn )武(wǔ )关(guān ),魏(wèi )军(jūn )河(hé )外(wài ),齐(qí )涉(shè )清(qīng )河(hé ),燕(yàn )出(chū )锐(ruì )师(shī )以(yǐ )佐(zuǒ )之(zhī )。诸(zhū )侯(hóu )有(yǒu )不(bú )如(rú )约(yuē )者(zhě ),以(yǐ )五(wǔ )国(guó )之(zhī )兵(bīng )共(gòng )伐(fá )之(zhī )。’六(liù )国(guó )从(cóng )亲(qīn )以(yǐ )宾(bīn )秦(qín ),则(zé )秦(qín )甲(jiǎ )必(bì )不(bú )敢(gǎn )出(chū )於(yú )函(hán )谷(gǔ )以(yǐ )害(hài )山(shān )东(dōng )矣(yǐ )。如(rú )此(cǐ ),则(zé )霸(bà )王(wáng )之(zhī )业(yè )成(chéng )矣(yǐ )。”

赵(zhào )王(wáng )曰(yuē ):“寡(guǎ )人(rén )年(nián )少(shǎo ),立(lì )国(guó )日(rì )浅(qiǎn ),未(wèi )尝(cháng )得(dé )闻(wén )社(shè )稷(jì )之(zhī )长(zhǎng )计(jì )也(yě )。今(jīn )上(shàng )客(kè )有(yǒu )意(yì )存(cún )天(tiān )下(xià ),安(ān )诸(zhū )侯(hóu )寡(guǎ )人(rén )敬(jìng )以(yǐ )国(guó )从(cóng )。”乃(nǎi )饰(shì )车(chē )百(bǎi )乘(chéng ),黄(huáng )金(jīn )千(qiān )溢(yì ),白(bái )璧(bì )百(bǎi )双(shuāng ),锦(jǐn )绣(xiù )千(qiān )纯(chún ),以(yǐ )约(yuē )诸(zhū )侯(hóu )。

是(shì )时(shí )周(zhōu )天(tiān )子(zǐ )致(zhì )文(wén )武(wǔ )之(zhī )胙(zuò )於(yú )秦(qín )惠(huì )王(wáng )。惠(huì )王(wáng )使(shǐ )犀(xī )首(shǒu )攻(gōng )魏(wèi ),禽(qín )将(jiāng )龙(lóng )贾(jiǎ ),取(qǔ )魏(wèi )之(zhī )雕(diāo )阴(yīn ),且(qiě )欲(yù )东(dōng )兵(bīng )。苏(sū )秦(qín )恐(kǒng )秦(qín )兵(bīng )之(zhī )至(zhì )赵(zhào )也(yě ),乃(nǎi )激(jī )怒(nù )张(zhāng )仪(yí ),入(rù )之(zhī )于(yú )秦(qín )。

於(yú )是(shì )说(shuō )韩(hán )宣(xuān )王(wáng )曰(yuē ):“韩(hán )北(běi )有(yǒu )巩(gǒng )、成(chéng )皋(gāo )之(zhī )固(gù ),西(xī )有(yǒu )宜(yí )阳(yáng )、商(shāng )阪(bǎn )之(zhī )塞(sāi ),东(dōng )有(yǒu )宛(wǎn )、穰(ráng )、洧(wěi )水(shuǐ ),南(nán )有(yǒu )陉(xíng )山(shān ),地(dì )方(fāng )九(jiǔ )百(bǎi )馀(yú )里(lǐ ),带(dài )甲(jiǎ )数(shù )十(shí )万(wàn ),天(tiān )下(xià )之(zhī )彊(jiāng )弓(gōng )劲(jìn )弩(nǔ )皆(jiē )从(cóng )韩(hán )出(chū )。谿(jī )子(zǐ )、少(shǎo )府(fǔ )时(shí )力(lì )、距(jù )来(lái )者(zhě ),皆(jiē )射(shè )六(liù )百(bǎi )步(bù )之(zhī )外(wài )。韩(hán )卒(zú )超(chāo )足(zú )而(ér )射(shè ),百(bǎi )发(fā )不(bú )暇(xiá )止(zhǐ ),远(yuǎn )者(zhě )括(kuò )蔽(bì )洞(dòng )胸(xiōng ),近(jìn )者(zhě )镝(dí )弇(yān )心(xīn )。韩(hán )卒(zú )之(zhī )剑(jiàn )戟(jǐ )皆(jiē )出(chū )於(yú )冥(míng )山(shān )、棠(táng )谿(jī )、墨(mò )阳(yáng )、合(hé )赙(fù )、邓(dèng )师(shī )、宛(wǎn )冯(féng )、龙(lóng )渊(yuān )、太(tài )阿(ā ),皆(jiē )陆(lù )断(duàn )牛(niú )马(mǎ ),水(shuǐ )截(jié )鹄(hú )雁(yàn ),当(dāng )敌(dí )则(zé )斩(zhǎn )坚(jiān )甲(jiǎ )铁(tiě )幕(mù ),革(gé )抉(jué )簠(fǔ )芮(ruì ),无(wú )不(bú )毕(bì )具(jù )。以(yǐ )韩(hán )卒(zú )之(zhī )勇(yǒng ),被(bèi )坚(jiān )甲(jiǎ ),蹠(zhí )劲(jìn )弩(nǔ ),带(dài )利(lì )剑(jiàn ),一(yī )人(rén )当(dāng )百(bǎi ),不(bú )足(zú )言(yán )也(yě )。夫(fū )以(yǐ )韩(hán )之(zhī )劲(jìn )与(yǔ )大(dà )王(wáng )之(zhī )贤(xián ),乃(nǎi )西(xī )面(miàn )事(shì )秦(qín ),交(jiāo )臂(bì )而(ér )服(fú ),羞(xiū )社(shè )稷(jì )而(ér )为(wéi )天(tiān )下(xià )笑(xiào ),无(wú )大(dà )於(yú )此(cǐ )者(zhě )矣(yǐ )。是(shì )故(gù )原(yuán )大(dà )王(wáng )孰(shú )计(jì )之(zhī )。

“大(dà )王(wáng )事(shì )秦(qín ),秦(qín )必(bì )求(qiú )宜(yí )阳(yáng )、成(chéng )皋(gāo )。今(jīn )兹(zī )效(xiào )之(zhī ),明(míng )年(nián )又(yòu )复(fù )求(qiú )割(gē )地(dì )。与(yǔ )则(zé )无(wú )地(dì )以(yǐ )给(gěi )之(zhī ),不(bú )与(yǔ )则(zé )弃(qì )前(qián )功(gōng )而(ér )受(shòu )後(hòu )祸(huò )。且(qiě )大(dà )王(wáng )之(zhī )地(dì )有(yǒu )尽(jìn )而(ér )秦(qín )之(zhī )求(qiú )无(wú )已(yǐ ),以(yǐ )有(yǒu )尽(jìn )之(zhī )地(dì )而(ér )逆(nì )无(wú )已(yǐ )之(zhī )求(qiú ),此(cǐ )所(suǒ )谓(wèi )市(shì )怨(yuàn )结(jié )祸(huò )者(zhě )也(yě ),不(bú )战(zhàn )而(ér )地(dì )已(yǐ )削(xuē )矣(yǐ )。臣(chén )闻(wén )鄙(bǐ )谚(yàn )曰(yuē ):‘宁(níng )为(wéi )鸡(jī )口(kǒu ),无(wú )为(wéi )牛(niú )後(hòu )。’今(jīn )西(xī )面(miàn )交(jiāo )臂(bì )而(ér )臣(chén )事(shì )秦(qín ),何(hé )异(yì )於(yú )牛(niú )後(hòu )乎(hū )?夫(fū )以(yǐ )大(dà )王(wáng )之(zhī )贤(xián ),挟(jiā )彊(jiāng )韩(hán )之(zhī )兵(bīng ),而(ér )有(yǒu )牛(niú )後(hòu )之(zhī )名(míng ),臣(chén )窃(qiè )为(wéi )大(dà )王(wáng )羞(xiū )之(zhī )。”

於(yú )是(shì )韩(hán )王(wáng )勃(bó )然(rán )作(zuò )色(sè ),攘(rǎng )臂(bì )瞋(tián )目(mù ),按(àn )剑(jiàn )仰(yǎng )天(tiān )太(tài )息(xī )曰(yuē );“寡(guǎ )人(rén )虽(suī )不(bú )肖(xiāo ),必(bì )不(bú )能(néng )事(shì )秦(qín )。今(jīn )主(zhǔ )君(jūn )诏(zhào )以(yǐ )赵(zhào )王(wáng )之(zhī )教(jiāo ),敬(jìng )奉(fèng )社(shè )稷(jì )以(yǐ )从(cóng )。”

又(yòu )说(shuō )魏(wèi )襄(xiāng )王(wáng )曰(yuē ):“大(dà )王(wáng )之(zhī )地(dì ),南(nán )有(yǒu )鸿(hóng )沟(gōu )、陈(chén )、汝(rǔ )南(nán )、许(xǔ )、郾(yǎn )、昆(kūn )阳(yáng )、召(zhào )陵(líng )、舞(wǔ )阳(yáng )、新(xīn )都(dōu )、新(xīn )郪(qī ),东(dōng )有(yǒu )淮(huái )、颍(yǐng )、枣(zǎo )、无(wú )胥(xū ),西(xī )有(yǒu )长(zhǎng )城(chéng )之(zhī )界(jiè ),北(běi )有(yǒu )河(hé )外(wài )、卷(juàn )、衍(yǎn )、酸(suān )枣(zǎo ),地(dì )方(fāng )千(qiān )里(lǐ )。地(dì )名(míng )虽(suī )小(xiǎo ),然(rán )而(ér )田(tián )舍(shě )庐(lú )庑(wǔ )之(zhī )数(shù ),曾(céng )无(wú )所(suǒ )刍(chú )牧(mù )。人(rén )民(mín )之(zhī )众(zhòng ),车(chē )马(mǎ )之(zhī )多(duō ),日(rì )夜(yè )行(háng )不(bú )绝(jué ),輷(hōng )輷(hōng )殷(yīn )殷(yīn ),若(ruò )有(yǒu )三(sān )军(jūn )之(zhī )众(zhòng )。臣(chén )窃(qiè )量(liàng )大(dà )王(wáng )之(zhī )国(guó )不(bú )下(xià )楚(chǔ )。,然(rán )衡(héng )人(rén )怵(chù )王(wáng )交(jiāo )彊(jiāng )虎(hǔ )狼(láng )之(zhī )秦(qín )以(yǐ )侵(qīn )天(tiān )下(xià ),卒(zú )有(yǒu )秦(qín )患(huàn ),不(bú )顾(gù )其(qí )祸(huò )。夫(fū )挟(jiā )彊(jiāng )秦(qín )之(zhī )势(shì )以(yǐ )内(nèi )劫(jié )其(qí )主(zhǔ ),罪(zuì )无(wú )过(guò )此(cǐ )者(zhě )。魏(wèi ),天(tiān )下(xià )之(zhī )彊(jiāng )国(guó )也(yě );王(wáng ),天(tiān )下(xià )之(zhī )贤(xián )王(wáng )也(yě )。今(jīn )乃(nǎi )有(yǒu )意(yì )西(xī )面(miàn )而(ér )事(shì )秦(qín ),称(chēng )东(dōng )籓(bān ),筑(zhù )帝(dì )宫(gōng ),受(shòu )冠(guàn )带(dài ),祠(cí )春(chūn )秋(qiū ),臣(chén )窃(qiè )为(wéi )大(dà )王(wáng )耻(chǐ )之(zhī )。

“臣(chén )闻(wén )越(yuè )王(wáng )勾(gōu )践(jiàn )战(zhàn )敝(bì )卒(zú )三(sān )千(qiān )人(rén ),禽(qín )夫(fū )差(chà )於(yú )干(gàn )遂(suí );武(wǔ )王(wáng )卒(zú )三(sān )千(qiān )人(rén ),革(gé )车(chē )三(sān )百(bǎi )乘(chéng ),制(zhì )纣(zhòu )於(yú )牧(mù )野(yě ):岂(qǐ )其(qí )士(shì )卒(zú )众(zhòng )哉(zāi ),诚(chéng )能(néng )奋(fèn )其(qí )威(wēi )也(yě )。今(jīn )窃(qiè )闻(wén )大(dà )王(wáng )之(zhī )卒(zú ),武(wǔ )士(shì )二(èr )十(shí )万(wàn ),苍(cāng )头(tóu )二(èr )十(shí )万(wàn ),奋(fèn )击(jī )二(èr )十(shí )万(wàn ),厮(sī )徒(tú )十(shí )万(wàn ),车(chē )六(liù )百(bǎi )乘(chéng ),骑(qí )五(wǔ )千(qiān )匹(pǐ )。此(cǐ )其(qí )过(guò )越(yuè )王(wáng )勾(gōu )践(jiàn )、武(wǔ )王(wáng )远(yuǎn )矣(yǐ ),今(jīn )乃(nǎi )听(tīng )於(yú )群(qún )臣(chén )之(zhī )说(shuō )而(ér )欲(yù )臣(chén )事(shì )秦(qín )。夫(fū )事(shì )秦(qín )必(bì )割(gē )地(dì )以(yǐ )效(xiào )实(shí ),故(gù )兵(bīng )未(wèi )用(yòng )而(ér )国(guó )已(yǐ )亏(kuī )矣(yǐ )。凡(fán )群(qún )臣(chén )之(zhī )言(yán )事(shì )秦(qín )者(zhě ),皆(jiē )奸(jiān )人(rén ),非(fēi )忠(zhōng )臣(chén )也(yě )。夫(fū )为(wéi )人(rén )臣(chén ),割(gē )其(qí )主(zhǔ )之(zhī )地(dì )以(yǐ )求(qiú )外(wài )交(jiāo ),偷(tōu )取(qǔ )一(yī )时(shí )之(zhī )功(gōng )而(ér )不(bú )顾(gù )其(qí )後(hòu ),破(pò )公(gōng )家(jiā )而(ér )成(chéng )私(sī )门(mén ),外(wài )挟(jiā )彊(jiāng )秦(qín )之(zhī )势(shì )以(yǐ )内(nèi )劫(jié )其(qí )主(zhǔ ),以(yǐ )求(qiú )割(gē )地(dì ),原(yuán )大(dà )王(wáng )孰(shú )察(chá )之(zhī )。

“周(zhōu )书(shū )曰(yuē ):‘釂(jiào )釂(jiào )不(bú )绝(jué ),蔓(màn )蔓(màn )柰(nài )何(hé )?豪(háo )氂(lí )不(bú )伐(fá ),将(jiāng )用(yòng )斧(fǔ )柯(kē )。’前(qián )虑(lǜ )不(bú )定(dìng ),後(hòu )有(yǒu )大(dà )患(huàn ),将(jiāng )柰(nài )之(zhī )何(hé )?大(dà )王(wáng )诚(chéng )能(néng )听(tīng )臣(chén ),六(liù )国(guó )从(cóng )亲(qīn ),专(zhuān )心(xīn )并(bìng )力(lì )壹(yī )意(yì ),则(zé )必(bì )无(wú )彊(jiāng )秦(qín )之(zhī )患(huàn )。故(gù )敝(bì )邑(yì )赵(zhào )王(wáng )使(shǐ )臣(chén )效(xiào )愚(yú )计(jì ),奉(fèng )明(míng )约(yuē ),在(zài )大(dà )王(wáng )之(zhī )诏(zhào )诏(zhào )之(zhī )。”

魏(wèi )王(wáng )曰(yuē ):“寡(guǎ )人(rén )不(bú )肖(xiāo ),未(wèi )尝(cháng )得(dé )闻(wén )明(míng )教(jiāo )。今(jīn )主(zhǔ )君(jūn )以(yǐ )赵(zhào )王(wáng )之(zhī )诏(zhào )诏(zhào )之(zhī ),敬(jìng )以(yǐ )国(guó )从(cóng )。”

因(yīn )东(dōng )说(shuō )齐(qí )宣(xuān )王(wáng )曰(yuē ):“齐(qí )南(nán )有(yǒu )泰(tài )山(shān ),东(dōng )有(yǒu )琅(láng )邪(xié ),西(xī )有(yǒu )清(qīng )河(hé ),北(běi )有(yǒu )勃(bó )海(hǎi ),北(běi )所(suǒ )谓(wèi )四(sì )塞(sāi )之(zhī )国(guó )也(yě )。齐(qí )地(dì )方(fāng )二(èr )千(qiān )馀(yú )里(lǐ ),带(dài )甲(jiǎ )数(shù )十(shí )万(wàn ),粟(sù )如(rú )丘(qiū )山(shān )。三(sān )军(jūn )之(zhī )良(liáng ),五(wǔ )家(jiā )之(zhī )兵(bīng ),进(jìn )如(rú )锋(fēng )矢(shǐ ),战(zhàn )如(rú )雷(léi )霆(tíng ),解(jiě )如(rú )风(fēng )雨(yǔ )。即(jí )有(yǒu )军(jūn )役(yì ),未(wèi )尝(cháng )倍(bèi )泰(tài )山(shān ),绝(jué )清(qīng )河(hé ),涉(shè )勃(bó )海(hǎi )也(yě )。临(lín )菑(zī )之(zhī )中(zhōng )七(qī )万(wàn )户(hù ),臣(chén )窃(qiè )度(dù )之(zhī ),不(bú )下(xià )户(hù )三(sān )男(nán )子(zǐ ),三(sān )七(qī )二(èr )十(shí )一(yī )万(wàn ),不(bú )待(dài )发(fā )於(yú )远(yuǎn )县(xiàn ),而(ér )临(lín )菑(zī )之(zhī )卒(zú )固(gù )已(yǐ )二(èr )十(shí )一(yī )万(wàn )矣(yǐ )。临(lín )菑(zī )甚(shèn )富(fù )而(ér )实(shí ),其(qí )民(mín )无(wú )不(bú )吹(chuī )竽(yú )鼓(gǔ )瑟(sè ),弹(dàn )琴(qín )击(jī )筑(zhù ),斗(dòu )鸡(jī )走(zǒu )狗(gǒu ),六(liù )博(bó )蹋(tà )鞠(jū )者(zhě )。临(lín )菑(zī )之(zhī )涂(tú ),车(chē )毂(gū )击(jī ),人(rén )肩(jiān )摩(mó ),连(lián )衽(rèn )成(chéng )帷(wéi ),举(jǔ )袂(mèi )成(chéng )幕(mù ),挥(huī )汗(hàn )成(chéng )雨(yǔ ),家(jiā )殷(yīn )人(rén )足(zú ),志(zhì )高(gāo )气(qì )扬(yáng )。夫(fū )以(yǐ )大(dà )王(wáng )之(zhī )贤(xián )与(yǔ )齐(qí )之(zhī )彊(jiāng ),天(tiān )下(xià )莫(mò )能(néng )当(dāng )。今(jīn )乃(nǎi )西(xī )面(miàn )而(ér )事(shì )秦(qín ),臣(chén )窃(qiè )为(wéi )大(dà )王(wáng )羞(xiū )之(zhī )。

“且(qiě )夫(fū )韩(hán )、魏(wèi )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )重(zhòng )畏(wèi )秦(qín )者(zhě ),为(wéi )与(yǔ )秦(qín )接(jiē )境(jìng )壤(rǎng )界(jiè )也(yě )。兵(bīng )出(chū )而(ér )相(xiàng )当(dāng ),不(bú )出(chū )十(shí )日(rì )而(ér )战(zhàn )胜(shèng )存(cún )亡(wáng )之(zhī )机(jī )决(jué )矣(yǐ )。韩(hán )、魏(wèi )战(zhàn )而(ér )胜(shèng )秦(qín ),则(zé )兵(bīng )半(bàn )折(shé ),四(sì )境(jìng )不(bú )守(shǒu );战(zhàn )而(ér )不(bú )胜(shèng ),则(zé )国(guó )已(yǐ )危(wēi )亡(wáng )随(suí )其(qí )後(hòu )。是(shì )故(gù )韩(hán )、魏(wèi )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )重(zhòng )与(yǔ )秦(qín )战(zhàn ),而(ér )轻(qīng )为(wéi )之(zhī )臣(chén )也(yě )。今(jīn )秦(qín )之(zhī )攻(gōng )齐(qí )则(zé )不(bú )然(rán )。倍(bèi )韩(hán )、魏(wèi )之(zhī )地(dì ),过(guò )卫(wèi )阳(yáng )晋(jìn )之(zhī )道(dào ),径(jìng )乎(hū )亢(kàng )父(fù )之(zhī )险(xiǎn ),车(chē )不(bú )得(dé )方(fāng )轨(guǐ ),骑(qí )不(bú )得(dé )比(bǐ )行(háng ),百(bǎi )人(rén )守(shǒu )险(xiǎn ),千(qiān )人(rén )不(bú )敢(gǎn )过(guò )也(yě )。秦(qín )虽(suī )欲(yù )深(shēn )入(rù ),则(zé )狼(láng )顾(gù ),恐(kǒng )韩(hán )、魏(wèi )之(zhī )议(yì )其(qí )後(hòu )也(yě )。是(shì )故(gù )恫(dòng )疑(yí )虚(xū )猲(gé ),骄(jiāo )矜(jīn )而(ér )不(bú )敢(gǎn )进(jìn ),则(zé )秦(qín )之(zhī )不(bú )能(néng )害(hài )齐(qí )亦(yì )明(míng )矣(yǐ )。

“夫(fū )不(bú )深(shēn )料(liào )秦(qín )之(zhī )无(wú )柰(nài )齐(qí )何(hé ),而(ér )欲(yù )西(xī )面(miàn )而(ér )事(shì )之(zhī ),是(shì )群(qún )臣(chén )之(zhī )计(jì )过(guò )也(yě )。今(jīn )无(wú )臣(chén )事(shì )秦(qín )之(zhī )名(míng )而(ér )有(yǒu )彊(jiāng )国(guó )之(zhī )实(shí ),臣(chén )是(shì )故(gù )原(yuán )大(dà )王(wáng )少(shǎo )留(liú )意(yì )计(jì )之(zhī )。”

齐(qí )王(wáng )曰(yuē ):“寡(guǎ )人(rén )不(bú )敏(mǐn ),僻(pì )远(yuǎn )守(shǒu )海(hǎi ),穷(qióng )道(dào )东(dōng )境(jìng )之(zhī )国(guó )也(yě ),未(wèi )尝(cháng )得(dé )闻(wén )馀(yú )教(jiāo )。今(jīn )足(zú )下(xià )以(yǐ )赵(zhào )王(wáng )诏(zhào )诏(zhào )之(zhī ),敬(jìng )以(yǐ )国(guó )从(cóng )。”

乃(nǎi )西(xī )南(nán )说(shuō )楚(chǔ )威(wēi )王(wáng )曰(yuē ):“楚(chǔ ),天(tiān )下(xià )之(zhī )彊(jiāng )国(guó )也(yě );王(wáng ),天(tiān )下(xià )之(zhī )贤(xián )王(wáng )也(yě )。西(xī )有(yǒu )黔(qián )中(zhōng )、巫(wū )郡(jùn ),东(dōng )有(yǒu )夏(xià )州(zhōu )、海(hǎi )阳(yáng ),南(nán )有(yǒu )洞(dòng )庭(tíng )、苍(cāng )梧(wú ),北(běi )有(yǒu )陉(xíng )塞(sāi )、郇(xún )阳(yáng ),地(dì )方(fāng )五(wǔ )千(qiān )馀(yú )里(lǐ ),带(dài )甲(jiǎ )百(bǎi )万(wàn ),车(chē )千(qiān )乘(chéng ),骑(qí )万(wàn )匹(pǐ ),粟(sù )支(zhī )十(shí )年(nián )。此(cǐ )霸(bà )王(wáng )之(zhī )资(zī )也(yě )。夫(fū )以(yǐ )楚(chǔ )之(zhī )彊(jiāng )与(yǔ )王(wáng )之(zhī )贤(xián ),天(tiān )下(xià )莫(mò )能(néng )当(dāng )也(yě )。今(jīn )乃(nǎi )欲(yù )西(xī )面(miàn )而(ér )事(shì )秦(qín ),则(zé )诸(zhū )侯(hóu )莫(mò )不(bú )西(xī )面(miàn )而(ér )朝(cháo )於(yú )章(zhāng )台(tái )之(zhī )下(xià )矣(yǐ )。

“秦(qín )之(zhī )所(suǒ )害(hài )莫(mò )如(rú )楚(chǔ ),楚(chǔ )彊(jiāng )则(zé )秦(qín )弱(ruò ),秦(qín )彊(jiāng )则(zé )楚(chǔ )弱(ruò ),其(qí )势(shì )不(bú )两(liǎng )立(lì )。故(gù )为(wéi )大(dà )王(wáng )计(jì ),莫(mò )如(rú )从(cóng )亲(qīn )以(yǐ )孤(gū )秦(qín )。大(dà )王(wáng )不(bú )从(cóng ),秦(qín )必(bì )起(qǐ )两(liǎng )军(jūn ),一(yī )军(jūn )出(chū )武(wǔ )关(guān ),一(yī )军(jūn )下(xià )黔(qián )中(zhōng ),则(zé )鄢(yān )郢(yǐng )动(dòng )矣(yǐ )。

“臣(chén )闻(wén )治(zhì )之(zhī )其(qí )未(wèi )乱(luàn )也(yě ),为(wéi )之(zhī )其(qí )未(wèi )有(yǒu )也(yě )。患(huàn )至(zhì )而(ér )后(hòu )忧(yōu )之(zhī ),则(zé )无(wú )及(jí )已(yǐ )。故(gù )原(yuán )大(dà )王(wáng )蚤(zǎo )孰(shú )计(jì )之(zhī )。

“大(dà )王(wáng )诚(chéng )能(néng )听(tīng )臣(chén ),臣(chén )请(qǐng )令(lìng )山(shān )东(dōng )之(zhī )国(guó )奉(fèng )四(sì )时(shí )之(zhī )献(xiàn ),以(yǐ )承(chéng )大(dà )王(wáng )之(zhī )明(míng )诏(zhào ),委(wěi )社(shè )稷(jì ),奉(fèng )宗(zōng )庙(miào ),练(liàn )士(shì )厉(lì )兵(bīng ),在(zài )大(dà )王(wáng )之(zhī )所(suǒ )用(yòng )之(zhī )。大(dà )王(wáng )诚(chéng )能(néng )用(yòng )臣(chén )之(zhī )愚(yú )计(jì ),则(zé )韩(hán )、魏(wèi )、齐(qí )、燕(yàn )、赵(zhào )、卫(wèi )之(zhī )妙(miào )音(yīn )美(měi )人(rén )必(bì )充(chōng )後(hòu )宫(gōng ),燕(yàn )、代(dài )橐(tuó )驼(tuó )良(liáng )马(mǎ )必(bì )实(shí )外(wài )厩(jiù )。故(gù )从(cóng )合(hé )则(zé )楚(chǔ )王(wáng ),衡(héng )成(chéng )则(zé )秦(qín )帝(dì )。今(jīn )释(shì )霸(bà )王(wáng )之(zhī )业(yè ),而(ér )有(yǒu )事(shì )人(rén )之(zhī )名(míng ),臣(chén )窃(qiè )为(wéi )大(dà )王(wáng )不(bú )取(qǔ )也(yě )。

“夫(fū )秦(qín ),虎(hǔ )狼(láng )之(zhī )国(guó )也(yě ),有(yǒu )吞(tūn )天(tiān )下(xià )之(zhī )心(xīn )。秦(qín ),天(tiān )下(xià )之(zhī )仇(chóu )雠(chóu )也(yě )。衡(héng )人(rén )皆(jiē )欲(yù )割(gē )诸(zhū )侯(hóu )之(zhī )地(dì )以(yǐ )事(shì )秦(qín ),此(cǐ )所(suǒ )谓(wèi )养(yǎng )仇(chóu )而(ér )奉(fèng )雠(chóu )者(zhě )也(yě )。夫(fū )为(wéi )人(rén )臣(chén ),割(gē )其(qí )主(zhǔ )之(zhī )地(dì )以(yǐ )外(wài )交(jiāo )彊(jiāng )虎(hǔ )狼(láng )之(zhī )秦(qín ),以(yǐ )侵(qīn )天(tiān )下(xià ),卒(zú )有(yǒu )秦(qín )患(huàn ),不(bú )顾(gù )其(qí )祸(huò )。夫(fū )外(wài )挟(jiā )彊(jiāng )秦(qín )之(zhī )威(wēi )以(yǐ )内(nèi )劫(jié )其(qí )主(zhǔ ),以(yǐ )求(qiú )割(gē )地(dì ),大(dà )逆(nì )不(bú )忠(zhōng ),无(wú )过(guò )此(cǐ )者(zhě )。故(gù )从(cóng )亲(qīn )则(zé )诸(zhū )侯(hóu )割(gē )地(dì )以(yǐ )事(shì )楚(chǔ ),衡(héng )合(hé )则(zé )楚(chǔ )割(gē )地(dì )以(yǐ )事(shì )秦(qín ),此(cǐ )两(liǎng )策(cè )者(zhě )相(xiàng )去(qù )远(yuǎn )矣(yǐ ),二(èr )者(zhě )大(dà )王(wáng )何(hé )居(jū )焉(yān )?故(gù )敝(bì )邑(yì )赵(zhào )王(wáng )使(shǐ )臣(chén )效(xiào )愚(yú )计(jì ),奉(fèng )明(míng )约(yuē ),在(zài )大(dà )王(wáng )诏(zhào )之(zhī )。”

楚(chǔ )王(wáng )曰(yuē ):“寡(guǎ )人(rén )之(zhī )国(guó )西(xī )与(yǔ )秦(qín )接(jiē )境(jìng ),秦(qín )有(yǒu )举(jǔ )巴(bā )蜀(shǔ )并(bìng )汉(hàn )中(zhōng )之(zhī )心(xīn )。秦(qín ),虎(hǔ )狼(láng )之(zhī )国(guó ),不(bú )可(kě )亲(qīn )也(yě )。而(ér )韩(hán )、魏(wèi )迫(pò )於(yú )秦(qín )患(huàn ),不(bú )可(kě )与(yǔ )深(shēn )谋(móu ),与(yǔ )深(shēn )谋(móu )恐(kǒng )反(fǎn )人(rén )以(yǐ )入(rù )於(yú )秦(qín ),故(gù )谋(móu )未(wèi )发(fā )而(ér )国(guó )已(yǐ )危(wēi )矣(yǐ )。寡(guǎ )人(rén )自(zì )料(liào )以(yǐ )楚(chǔ )当(dāng )秦(qín ),不(bú )见(jiàn )胜(shèng )也(yě );内(nèi )与(yǔ )群(qún )臣(chén )谋(móu ),不(bú )足(zú )恃(shì )也(yě )。寡(guǎ )人(rén )卧(wò )不(bú )安(ān )席(xí ),食(shí )不(bú )甘(gān )味(wèi ),心(xīn )摇(yáo )摇(yáo )然(rán )如(rú )县(xiàn )旌(jīng )而(ér )无(wú )所(suǒ )终(zhōng )薄(báo )。今(jīn )主(zhǔ )君(jūn )欲(yù )一(yī )天(tiān )下(xià ),收(shōu )诸(zhū )侯(hóu ),存(cún )危(wēi )国(guó ),寡(guǎ )人(rén )谨(jǐn )奉(fèng )社(shè )稷(jì )以(yǐ )从(cóng )。”

於(yú )是(shì )六(liù )国(guó )从(cóng )合(hé )而(ér )并(bìng )力(lì )焉(yān )。苏(sū )秦(qín )为(wéi )从(cóng )约(yuē )长(zhǎng ),并(bìng )相(xiàng )六(liù )国(guó )。

北(běi )报(bào )赵(zhào )王(wáng ),乃(nǎi )行(háng )过(guò )雒(luò )阳(yáng ),车(chē )骑(qí )辎(zī )重(zhòng ),诸(zhū )侯(hóu )各(gè )发(fā )使(shǐ )送(sòng )之(zhī )甚(shèn )众(zhòng ),疑(yí )於(yú )王(wáng )者(zhě )。周(zhōu )显(xiǎn )王(wáng )闻(wén )之(zhī )恐(kǒng )惧(jù ),除(chú )道(dào ),使(shǐ )人(rén )郊(jiāo )劳(láo )。苏(sū )秦(qín )之(zhī )昆(kūn )弟(dì )妻(qī )嫂(sǎo )侧(cè )目(mù )不(bú )敢(gǎn )仰(yǎng )视(shì ),俯(fǔ )伏(fú )侍(shì )取(qǔ )食(shí )。苏(sū )秦(qín )笑(xiào )谓(wèi )其(qí )嫂(sǎo )曰(yuē ):“何(hé )前(qián )倨(jù )而(ér )後(hòu )恭(gōng )也(yě )?”嫂(sǎo )委(wěi )蒲(pú )服(fú ),以(yǐ )面(miàn )掩(yǎn )地(dì )而(ér )谢(xiè )曰(yuē ):“见(jiàn )季(jì )子(zǐ )位(wèi )高(gāo )金(jīn )多(duō )也(yě )。”苏(sū )秦(qín )喟(kuì )然(rán )叹(tàn )曰(yuē ):“此(cǐ )一(yī )人(rén )之(zhī )身(shēn ),富(fù )贵(guì )则(zé )亲(qīn )戚(qī )畏(wèi )惧(jù )之(zhī ),贫(pín )贱(jiàn )则(zé )轻(qīng )易(yì )之(zhī ),况(kuàng )众(zhòng )人(rén )乎(hū )!且(qiě )使(shǐ )我(wǒ )有(yǒu )雒(luò )阳(yáng )负(fù )郭(guō )田(tián )二(èr )顷(qǐng ),吾(wú )岂(qǐ )能(néng )佩(pèi )六(liù )国(guó )相(xiàng )印(yìn )乎(hū )!”於(yú )是(shì )散(sàn )千(qiān )金(jīn )以(yǐ )赐(cì )宗(zōng )族(zú )朋(péng )友(yǒu )。初(chū ),苏(sū )秦(qín )之(zhī )燕(yàn ),贷(dài )人(rén )百(bǎi )钱(qián )为(wéi )资(zī ),乃(nǎi )得(dé )富(fù )贵(guì ),以(yǐ )百(bǎi )金(jīn )偿(cháng )之(zhī )。遍(biàn )报(bào )诸(zhū )所(suǒ )尝(cháng )见(jiàn )德(dé )者(zhě )。其(qí )从(cóng )者(zhě )有(yǒu )一(yī )人(rén )独(dú )未(wèi )得(dé )报(bào ),乃(nǎi )前(qián )自(zì )言(yán )。苏(sū )秦(qín )曰(yuē ):“我(wǒ )非(fēi )忘(wàng )子(zǐ )。子(zǐ )之(zhī )与(yǔ )我(wǒ )至(zhì )燕(yàn ),再(zài )三(sān )欲(yù )去(qù )我(wǒ )易(yì )水(shuǐ )之(zhī )上(shàng ),方(fāng )是(shì )时(shí ),我(wǒ )困(kùn ),故(gù )望(wàng )子(zǐ )深(shēn ),是(shì )以(yǐ )

苏(sū )秦(qín )既(jì )约(yuē )六(liù )国(guó )从(cóng )亲(qīn ),归(guī )赵(zhào ),赵(zhào )肃(sù )侯(hóu )封(fēng )为(wéi )武(wǔ )安(ān )君(jūn ),乃(nǎi )投(tóu )从(cóng )约(yuē )书(shū )於(yú )秦(qín )。秦(qín )兵(bīng )不(bú )敢(gǎn )闚(kuī )函(hán )谷(gǔ )关(guān )十(shí )五(wǔ )年(nián )。

其(qí )後(hòu )秦(qín )使(shǐ )犀(xī )首(shǒu )欺(qī )齐(qí )、魏(wèi ),与(yǔ )共(gòng )伐(fá )赵(zhào ),欲(yù )败(bài )从(cóng )约(yuē )。齐(qí )、魏(wèi )伐(fá )赵(zhào ),赵(zhào )王(wáng )让(ràng )苏(sū )秦(qín )。苏(sū )秦(qín )恐(kǒng ),请(qǐng )使(shǐ )燕(yàn ),必(bì )报(bào )齐(qí )。苏(sū )秦(qín )去(qù )赵(zhào )而(ér )从(cóng )约(yuē )皆(jiē )解(jiě )。

秦(qín )惠(huì )王(wáng )以(yǐ )其(qí )女(nǚ )为(wéi )燕(yàn )太(tài )子(zǐ )妇(fù )。是(shì )岁(suì ),文(wén )侯(hóu )卒(zú ),太(tài )子(zǐ )立(lì ),是(shì )为(wéi )燕(yàn )易(yì )王(wáng )。易(yì )王(wáng )初(chū )立(lì ),齐(qí )宣(xuān )王(wáng )因(yīn )燕(yàn )丧(sàng )伐(fá )燕(yàn ),取(qǔ )十(shí )城(chéng )。易(yì )王(wáng )谓(wèi )苏(sū )秦(qín )曰(yuē ):“往(wǎng )日(rì )先(xiān )生(shēng )至(zhì )燕(yàn ),而(ér )先(xiān )王(wáng )资(zī )先(xiān )生(shēng )见(jiàn )赵(zhào ),遂(suí )约(yuē )六(liù )国(guó )从(cóng )。今(jīn )齐(qí )先(xiān )伐(fá )赵(zhào ),次(cì )至(zhì )燕(yàn ),以(yǐ )先(xiān )生(shēng )之(zhī )故(gù )为(wéi )天(tiān )下(xià )笑(xiào ),先(xiān )生(shēng )能(néng )为(wéi )燕(yàn )得(dé )侵(qīn )地(dì )乎(hū )?”苏(sū )秦(qín )大(dà )惭(cán ),曰(yuē ):“请(qǐng )为(wéi )王(wáng )取(qǔ )之(zhī )。”

苏(sū )秦(qín )见(jiàn )齐(qí )王(wáng ),再(zài )拜(bài ),俯(fǔ )而(ér )庆(qìng ),仰(yǎng )而(ér )吊(diào )。齐(qí )王(wáng )曰(yuē ):“是(shì )何(hé )庆(qìng )吊(diào )相(xiàng )随(suí )之(zhī )速(sù )也(yě )?”苏(sū )秦(qín )曰(yuē ):“臣(chén )闻(wén )饥(jī )人(rén )所(suǒ )以(yǐ )饥(jī )而(ér )不(bú )食(shí )乌(wū )喙(huì )者(zhě ),为(wéi )其(qí )愈(yù )充(chōng )腹(fù )而(ér )与(yǔ )饿(è )死(sǐ )同(tóng )患(huàn )也(yě )。今(jīn )燕(yàn )虽(suī )弱(ruò )小(xiǎo ),即(jí )秦(qín )王(wáng )之(zhī )少(shǎo )婿(xù )也(yě )。大(dà )王(wáng )利(lì )其(qí )十(shí )城(chéng )而(ér )长(zhǎng )与(yǔ )彊(jiāng )秦(qín )为(wéi )仇(chóu )。今(jīn )使(shǐ )弱(ruò )燕(yàn )为(wéi )雁(yàn )行(háng )而(ér )彊(jiāng )秦(qín )敝(bì )其(qí )後(hòu ),以(yǐ )招(zhāo )天(tiān )下(xià )之(zhī )精(jīng )兵(bīng ),是(shì )食(shí )乌(wū )喙(huì )之(zhī )类(lèi )也(yě )。”齐(qí )王(wáng )愀(qiǎo )然(rán )变(biàn )色(sè )曰(yuē ):“然(rán )则(zé )柰(nài )何(hé )?”苏(sū )秦(qín )曰(yuē ):“臣(chén )闻(wén )古(gǔ )之(zhī )善(shàn )制(zhì )事(shì )者(zhě ),转(zhuǎn )祸(huò )为(wéi )福(fú ),因(yīn )败(bài )为(wéi )功(gōng )。大(dà )王(wáng )诚(chéng )能(néng )听(tīng )臣(chén )计(jì ),即(jí )归(guī )燕(yàn )之(zhī )十(shí )城(chéng )。燕(yàn )无(wú )故(gù )而(ér )得(dé )十(shí )城(chéng ),必(bì )喜(xǐ );秦(qín )王(wáng )知(zhī )以(yǐ )己(jǐ )之(zhī )故(gù )而(ér )归(guī )燕(yàn )之(zhī )十(shí )城(chéng ),亦(yì )必(bì )喜(xǐ )。此(cǐ )所(suǒ )谓(wèi )弃(qì )仇(chóu )雠(chóu )而(ér )得(dé )石(shí )交(jiāo )者(zhě )也(yě )。夫(fū )燕(yàn )、秦(qín )俱(jù )事(shì )齐(qí ),则(zé )大(dà )王(wáng )号(hào )令(lìng )天(tiān )下(xià ),莫(mò )敢(gǎn )不(bú )听(tīng )。是(shì )王(wáng )以(yǐ )虚(xū )辞(cí )附(fù )秦(qín ),以(yǐ )十(shí )城(chéng )取(qǔ )天(tiān )下(xià )。此(cǐ )霸(bà )王(wáng )之(zhī )业(yè )也(yě )。”王(wáng )曰(yuē ):“善(shàn )。”於(yú )是(shì )乃(nǎi )归(guī )燕(yàn )之(zhī )十(shí )城(chéng )。

人(rén )有(yǒu )毁(huǐ )苏(sū )秦(qín )者(zhě )曰(yuē ):“左(zuǒ )右(yòu )卖(mài )国(guó )反(fǎn )覆(fù )之(zhī )臣(chén )也(yě ),将(jiāng )作(zuò )乱(luàn )。”苏(sū )秦(qín )恐(kǒng )得(dé )罪(zuì )归(guī ),而(ér )燕(yàn )王(wáng )不(bú )复(fù )官(guān )也(yě )。苏(sū )秦(qín )见(jiàn )燕(yàn )王(wáng )曰(yuē ):“臣(chén ),东(dōng )周(zhōu )之(zhī )鄙(bǐ )人(rén )也(yě ),无(wú )有(yǒu )分(fèn )寸(cùn )之(zhī )功(gōng ),而(ér )王(wáng )亲(qīn )拜(bài )之(zhī )於(yú )庙(miào )而(ér )礼(lǐ )之(zhī )於(yú )廷(tíng )。今(jīn )臣(chén )为(wéi )王(wáng )卻(què )齐(qí )之(zhī )兵(bīng )而(ér )得(dé )十(shí )城(chéng ),宜(yí )以(yǐ )益(yì )亲(qīn )。今(jīn )来(lái )而(ér )王(wáng )不(bú )官(guān )臣(chén )者(zhě ),人(rén )必(bì )有(yǒu )以(yǐ )不(bú )信(xìn )伤(shāng )臣(chén )於(yú )王(wáng )者(zhě )。臣(chén )之(zhī )不(bú )信(xìn ),王(wáng )之(zhī )福(fú )也(yě )。臣(chén )闻(wén )忠(zhōng )信(xìn )者(zhě ),所(suǒ )以(yǐ )自(zì )为(wéi )也(yě );进(jìn )取(qǔ )者(zhě ),所(suǒ )以(yǐ )为(wéi )人(rén )也(yě )。且(qiě )臣(chén )之(zhī )说(shuō )齐(qí )王(wáng ),曾(céng )非(fēi )欺(qī )之(zhī )也(yě )。臣(chén )弃(qì )老(lǎo )母(mǔ )於(yú )东(dōng )周(zhōu ),固(gù )去(qù )自(zì )为(wéi )而(ér )行(háng )进(jìn )取(qǔ )也(yě )。今(jīn )有(yǒu )孝(xiào )如(rú )曾(céng )参(cān ),廉(lián )如(rú )伯(bó )夷(yí ),信(xìn )如(rú )尾(wěi )生(shēng )。得(dé )此(cǐ )三(sān )人(rén )者(zhě )以(yǐ )事(shì )大(dà )王(wáng ),何(hé )若(ruò )?”王(wáng )曰(yuē ):“足(zú )矣(yǐ )。”苏(sū )秦(qín )曰(yuē ):“孝(xiào )如(rú )曾(céng )参(cān ),义(yì )不(bú )离(lí )其(qí )亲(qīn )一(yī )宿(xiǔ )於(yú )外(wài ),王(wáng )又(yòu )安(ān )能(néng )使(shǐ )之(zhī )步(bù )行(háng )千(qiān )里(lǐ )而(ér )事(shì )弱(ruò )燕(yàn )之(zhī )危(wēi )王(wáng )哉(zāi )?廉(lián )如(rú )伯(bó )夷(yí ),义(yì )不(bú )为(wéi )孤(gū )竹(zhú )君(jūn )之(zhī )嗣(sì ),不(bú )肯(kěn )为(wéi )武(wǔ )王(wáng )臣(chén ),不(bú )受(shòu )封(fēng )侯(hóu )而(ér )饿(è )死(sǐ )首(shǒu )阳(yáng )山(shān )下(xià )。有(yǒu )廉(lián )如(rú )此(cǐ ),王(wáng )又(yòu )安(ān )能(néng )使(shǐ )之(zhī )步(bù )行(háng )千(qiān )里(lǐ )而(ér )行(háng )进(jìn )取(qǔ )於(yú )齐(qí )哉(zāi )?信(xìn )如(rú )尾(wěi )生(shēng ),与(yǔ )女(nǚ )子(zǐ )期(qī )於(yú )梁(liáng )下(xià ),女(nǚ )子(zǐ )不(bú )来(lái ),水(shuǐ )至(zhì )不(bú )去(qù ),抱(bào )柱(zhù )而(ér )死(sǐ )。有(yǒu )信(xìn )如(rú )此(cǐ ),王(wáng )又(yòu )安(ān )能(néng )使(shǐ )之(zhī )步(bù )行(háng )千(qiān )里(lǐ )卻(què )齐(qí )之(zhī )彊(jiāng )兵(bīng )哉(zāi )?臣(chén )所(suǒ )谓(wèi )以(yǐ )忠(zhōng )信(xìn )得(dé )罪(zuì )於(yú )上(shàng )者(zhě )也(yě )。”燕(yàn )王(wáng )曰(yuē ):“若(ruò )不(bú )忠(zhōng )信(xìn )耳(ěr ),岂(qǐ )有(yǒu )以(yǐ )忠(zhōng )信(xìn )而(ér )得(dé )罪(zuì )者(zhě )乎(hū )?”苏(sū )秦(qín )曰(yuē ):“不(bú )然(rán )。臣(chén )闻(wén )客(kè )有(yǒu )远(yuǎn )为(wéi )吏(lì )而(ér )其(qí )妻(qī )私(sī )於(yú )人(rén )者(zhě ),其(qí )夫(fū )将(jiāng )来(lái ),其(qí )私(sī )者(zhě )忧(yōu )之(zhī ),妻(qī )曰(yuē )‘勿(wù )忧(yōu ),吾(wú )已(yǐ )作(zuò )药(yào )酒(jiǔ )待(dài )之(zhī )矣(yǐ )’。居(jū )三(sān )日(rì ),其(qí )夫(fū )果(guǒ )至(zhì ),妻(qī )使(shǐ )妾(qiè )举(jǔ )药(yào )酒(jiǔ )进(jìn )之(zhī )。妾(qiè )欲(yù )言(yán )酒(jiǔ )之(zhī )有(yǒu )药(yào ),则(zé )恐(kǒng )其(qí )逐(zhú )主(zhǔ )母(mǔ )也(yě ),欲(yù )勿(wù )言(yán )乎(hū ),则(zé )恐(kǒng )其(qí )杀(shā )主(zhǔ )父(fù )也(yě )。於(yú )是(shì )乎(hū )详(xiáng )僵(jiāng )而(ér )弃(qì )酒(jiǔ )。主(zhǔ )父(fù )大(dà )怒(nù ),笞(chī )之(zhī )五(wǔ )十(shí )。故(gù )妾(qiè )一(yī )僵(jiāng )而(ér )覆(fù )酒(jiǔ ),上(shàng )存(cún )主(zhǔ )父(fù ),下(xià )存(cún )主(zhǔ )母(mǔ ),然(rán )而(ér )不(bú )免(miǎn )於(yú )笞(chī ),恶(è )在(zài )乎(hū )忠(zhōng )信(xìn )之(zhī )无(wú )罪(zuì )也(yě )?夫(fū )臣(chén )之(zhī )过(guò ),不(bú )幸(xìng )而(ér )类(lèi )是(shì )乎(hū )!”燕(yàn )王(wáng )曰(yuē ):“先(xiān )生(shēng )复(fù )就(jiù )故(gù )官(guān )。”益(yì )厚(hòu )遇(yù )之(zhī )。

易(yì )王(wáng )母(mǔ ),文(wén )侯(hóu )夫(fū )人(rén )也(yě ),与(yǔ )苏(sū )秦(qín )私(sī )通(tōng )。燕(yàn )王(wáng )知(zhī )之(zhī ),而(ér )事(shì )之(zhī )加(jiā )厚(hòu )。苏(sū )秦(qín )恐(kǒng )诛(zhū ),乃(nǎi )说(shuō )燕(yàn )王(wáng )曰(yuē ):“臣(chén )居(jū )燕(yàn )不(bú )能(néng )使(shǐ )燕(yàn )重(zhòng ),而(ér )在(zài )齐(qí )则(zé )燕(yàn )必(bì )重(zhòng )。”燕(yàn )王(wáng )曰(yuē ):“唯(wéi )先(xiān )生(shēng )之(zhī )所(suǒ )为(wéi )。”於(yú )是(shì )苏(sū )秦(qín )详(xiáng )为(wéi )得(dé )罪(zuì )於(yú )燕(yàn )而(ér )亡(wáng )走(zǒu )齐(qí ),齐(qí )宣(xuān )王(wáng )以(yǐ )为(wéi )客(kè )卿(qīng )。

齐(qí )宣(xuān )王(wáng )卒(zú ),湣(mǐn )王(wáng )即(jí )位(wèi ),说(shuō )湣(mǐn )王(wáng )厚(hòu )葬(zàng )以(yǐ )明(míng )孝(xiào ),高(gāo )宫(gōng )室(shì )大(dà )苑(yuàn )囿(yòu )以(yǐ )明(míng )得(dé )意(yì ),欲(yù )破(pò )敝(bì )齐(qí )而(ér )为(wéi )燕(yàn )。燕(yàn )易(yì )王(wáng )卒(zú ),燕(yàn )哙(kuài )立(lì )为(wéi )王(wáng )。其(qí )後(hòu )齐(qí )大(dà )夫(fū )多(duō )与(yǔ )苏(sū )秦(qín )争(zhēng )宠(chǒng )者(zhě ),而(ér )使(shǐ )人(rén )刺(cì )苏(sū )秦(qín ),不(bú )死(sǐ ),殊(shū )而(ér )走(zǒu )。齐(qí )王(wáng )使(shǐ )人(rén )求(qiú )贼(zéi ),不(bú )得(dé )。苏(sū )秦(qín )且(qiě )死(sǐ ),乃(nǎi )谓(wèi )齐(qí )王(wáng )曰(yuē ):“臣(chén )即(jí )死(sǐ ),车(chē )裂(liè )臣(chén )以(yǐ )徇(xùn )於(yú )市(shì ),曰(yuē )‘苏(sū )秦(qín )为(wéi )燕(yàn )作(zuò )乱(luàn )於(yú )齐(qí )’,如(rú )此(cǐ )则(zé )臣(chén )之(zhī )贼(zéi )必(bì )得(dé )矣(yǐ )。”於(yú )是(shì )如(rú )其(qí )言(yán ),而(ér )杀(shā )苏(sū )秦(qín )者(zhě )果(guǒ )自(zì )出(chū ),齐(qí )王(wáng )因(yīn )而(ér )诛(zhū )之(zhī )。燕(yàn )闻(wén )之(zhī )曰(yuē ):“甚(shèn )矣(yǐ ),齐(qí )之(zhī )为(wéi )苏(sū )生(shēng )报(bào )仇(chóu )也(yě )!”

苏(sū )秦(qín )既(jì )死(sǐ ),其(qí )事(shì )大(dà )泄(xiè )。齐(qí )後(hòu )闻(wén )之(zhī ),乃(nǎi )恨(hèn )怒(nù )燕(yàn )。燕(yàn )甚(shèn )恐(kǒng )。苏(sū )秦(qín )之(zhī )弟(dì )曰(yuē )代(dài ),代(dài )弟(dì )苏(sū )厉(lì ),见(jiàn )兄(xiōng )遂(suí ),亦(yì )皆(jiē )学(xué )。及(jí )苏(sū )秦(qín )死(sǐ ),代(dài )乃(nǎi )求(qiú )见(jiàn )燕(yàn )王(wáng ),欲(yù )袭(xí )故(gù )事(shì )。曰(yuē ):“臣(chén ),东(dōng )周(zhōu )之(zhī )鄙(bǐ )人(rén )也(yě )。窃(qiè )闻(wén )大(dà )王(wáng )义(yì )甚(shèn )高(gāo ),鄙(bǐ )人(rén )不(bú )敏(mǐn ),释(shì )鉏(chú )耨(nòu )而(ér )干(gàn )大(dà )王(wáng )。至(zhì )於(yú )邯(hán )郸(dān ),所(suǒ )见(jiàn )者(zhě )绌(chù )於(yú )所(suǒ )闻(wén )於(yú )东(dōng )周(zhōu ),臣(chén )窃(qiè )负(fù )其(qí )志(zhì )。及(jí )至(zhì )燕(yàn )廷(tíng ),观(guān )王(wáng )之(zhī )群(qún )臣(chén )下(xià )吏(lì ),王(wáng ),天(tiān )下(xià )之(zhī )明(míng )王(wáng )也(yě )。”燕(yàn )王(wáng )曰(yuē ):“子(zǐ )所(suǒ )谓(wèi )明(míng )王(wáng )者(zhě )何(hé )如(rú )也(yě )?”对(duì )曰(yuē ):“臣(chén )闻(wén )明(míng )王(wáng )务(wù )闻(wén )其(qí )过(guò ),不(bú )欲(yù )闻(wén )其(qí )善(shàn ),臣(chén )请(qǐng )谒(yè )王(wáng )之(zhī )过(guò )。夫(fū )齐(qí )、赵(zhào )者(zhě ),燕(yàn )之(zhī )仇(chóu )雠(chóu )也(yě );楚(chǔ )、魏(wèi )者(zhě ),燕(yàn )之(zhī )援(yuán )国(guó )也(yě )。今(jīn )王(wáng )奉(fèng )仇(chóu )雠(chóu )以(yǐ )伐(fá )援(yuán )国(guó ),非(fēi )所(suǒ )以(yǐ )利(lì )燕(yàn )也(yě )。王(wáng )自(zì )虑(lǜ )之(zhī ),此(cǐ )则(zé )计(jì )过(guò ),无(wú )以(yǐ )闻(wén )者(zhě ),非(fēi )忠(zhōng )臣(chén )也(yě )。”王(wáng )曰(yuē ):“夫(fū )齐(qí )者(zhě )固(gù )寡(guǎ )人(rén )之(zhī )雠(chóu ),所(suǒ )欲(yù )伐(fá )也(yě ),直(zhí )患(huàn )国(guó )敝(bì )力(lì )不(bú )足(zú )也(yě )。子(zǐ )能(néng )以(yǐ )燕(yàn )伐(fá )齐(qí ),则(zé )寡(guǎ )人(rén )举(jǔ )国(guó )委(wěi )子(zǐ )。”对(duì )曰(yuē ):“凡(fán )天(tiān )下(xià )战(zhàn )国(guó )七(qī ),燕(yàn )处(chù )弱(ruò )焉(yān )。独(dú )战(zhàn )则(zé )不(bú )能(néng ),有(yǒu )所(suǒ )附(fù )则(zé )无(wú )不(bú )重(zhòng )。南(nán )附(fù )楚(chǔ ),楚(chǔ )重(zhòng );西(xī )附(fù )秦(qín ),秦(qín )重(zhòng );中(zhōng )附(fù )韩(hán )、魏(wèi ),韩(hán )、魏(wèi )重(zhòng )。且(qiě )苟(gǒu )所(suǒ )附(fù )之(zhī )国(guó )重(zhòng ),此(cǐ )必(bì )使(shǐ )王(wáng )重(zhòng )矣(yǐ )。今(jīn )夫(fū )齐(qí ),长(zhǎng )主(zhǔ )而(ér )自(zì )用(yòng )也(yě )。南(nán )攻(gōng )楚(chǔ )五(wǔ )年(nián ),畜(chù )聚(jù )竭(jié );西(xī )困(kùn )秦(qín )三(sān )年(nián ),士(shì )卒(zú )罢(bà )敝(bì );北(běi )与(yǔ )燕(yàn )人(rén )战(zhàn ),覆(fù )三(sān )军(jūn ),得(dé )二(èr )将(jiāng )。然(rán )而(ér )以(yǐ )其(qí )馀(yú )兵(bīng )南(nán )面(miàn )举(jǔ )五(wǔ )千(qiān )乘(chéng )之(zhī )大(dà )宋(sòng ),而(ér )包(bāo )十(shí )二(èr )诸(zhū )侯(hóu )。此(cǐ )其(qí )君(jūn )欲(yù )得(dé ),其(qí )民(mín )力(lì )竭(jié ),恶(è )足(zú )取(qǔ )乎(hū )!且(qiě )臣(chén )闻(wén )之(zhī ),数(shù )战(zhàn )则(zé )民(mín )劳(láo ),久(jiǔ )师(shī )则(zé )兵(bīng )敝(bì )矣(yǐ )。”燕(yàn )王(wáng )曰(yuē ):“吾(wú )闻(wén )齐(qí )有(yǒu )清(qīng )济(jì )、浊(zhuó )河(hé )可(kě )以(yǐ )为(wéi )固(gù ),长(zhǎng )城(chéng )、钜(jù )防(fáng )足(zú )以(yǐ )为(wéi )塞(sāi ),诚(chéng )有(yǒu )之(zhī )乎(hū )?”对(duì )曰(yuē ):“天(tiān )时(shí )不(bú )与(yǔ ),虽(suī )有(yǒu )清(qīng )济(jì )、浊(zhuó )河(hé ),恶(è )足(zú )以(yǐ )为(wéi )固(gù )!民(mín )力(lì )罢(bà )敝(bì ),虽(suī )有(yǒu )长(zhǎng )城(chéng )、钜(jù )防(fáng ),恶(è )足(zú )以(yǐ )为(wéi )塞(sāi )!且(qiě )异(yì )日(rì )济(jì )西(xī )不(bú )师(shī ),所(suǒ )以(yǐ )备(bèi )赵(zhào )也(yě );河(hé )北(běi )不(bú )师(shī ),所(suǒ )以(yǐ )备(bèi )燕(yàn )也(yě )。今(jīn )济(jì )西(xī )河(hé )北(běi )尽(jìn )已(yǐ )役(yì )矣(yǐ ),封(fēng )内(nèi )敝(bì )矣(yǐ )。夫(fū )骄(jiāo )君(jūn )必(bì )好(hǎo )利(lì ),而(ér )亡(wáng )国(guó )之(zhī )臣(chén )必(bì )贪(tān )於(yú )财(cái )。王(wáng )诚(chéng )能(néng )无(wú )羞(xiū )从(cóng )子(zǐ )母(mǔ )弟(dì )以(yǐ )为(wéi )质(zhì ),宝(bǎo )珠(zhū )玉(yù )帛(bó )以(yǐ )事(shì )左(zuǒ )右(yòu ),彼(bǐ )将(jiāng )有(yǒu )德(dé )燕(yàn )而(ér )轻(qīng )亡(wáng )宋(sòng ),则(zé )齐(qí )可(kě )亡(wáng )已(yǐ )。”燕(yàn )王(wáng )曰(yuē ):“吾(wú )终(zhōng )以(yǐ )子(zǐ )受(shòu )命(mìng )於(yú )天(tiān )矣(yǐ )。”燕(yàn )乃(nǎi )使(shǐ )一(yī )子(zǐ )质(zhì )於(yú )齐(qí )。而(ér )苏(sū )厉(lì )因(yīn )燕(yàn )质(zhì )子(zǐ )而(ér )求(qiú )见(jiàn )齐(qí )王(wáng )。齐(qí )王(wáng )怨(yuàn )苏(sū )秦(qín ),欲(yù )囚(qiú )苏(sū )厉(lì )。燕(yàn )质(zhì )子(zǐ )为(wéi )谢(xiè ),已(yǐ )遂(suí )委(wěi )质(zhì )为(wéi )齐(qí )臣(chén )。

燕(yàn )相(xiàng )子(zǐ )之(zhī )与(yǔ )苏(sū )代(dài )婚(hūn ),而(ér )欲(yù )得(dé )燕(yàn )权(quán ),乃(nǎi )使(shǐ )苏(sū )代(dài )侍(shì )质(zhì )子(zǐ )於(yú )齐(qí )。齐(qí )使(shǐ )代(dài )报(bào )燕(yàn ),燕(yàn )王(wáng )哙(kuài )问(wèn )曰(yuē ):“齐(qí )王(wáng )其(qí )霸(bà )乎(hū )?”曰(yuē ):“不(bú )能(néng )。”曰(yuē ):“何(hé )也(yě )?”曰(yuē ):“不(bú )信(xìn )其(qí )臣(chén )。”於(yú )是(shì )燕(yàn )王(wáng )专(zhuān )任(rèn )子(zǐ )之(zhī ),已(yǐ )而(ér )让(ràng )位(wèi ),燕(yàn )大(dà )乱(luàn )。齐(qí )伐(fá )燕(yàn ),杀(shā )王(wáng )哙(kuài )、子(zǐ )之(zhī )。燕(yàn )立(lì )昭(zhāo )王(wáng ),而(ér )苏(sū )代(dài )、苏(sū )厉(lì )遂(suí )不(bú )敢(gǎn )入(rù )燕(yàn ),皆(jiē )终(zhōng )归(guī )齐(qí ),齐(qí )善(shàn )待(dài )之(zhī )。

苏(sū )代(dài )过(guò )魏(wèi ),魏(wèi )为(wéi )燕(yàn )执(zhí )代(dài )。齐(qí )使(shǐ )人(rén )谓(wèi )魏(wèi )王(wáng )曰(yuē ):“齐(qí )请(qǐng )以(yǐ )宋(sòng )地(dì )封(fēng )泾(jīng )阳(yáng )君(jūn ),秦(qín )必(bì )不(bú )受(shòu )。秦(qín )非(fēi )不(bú )利(lì )有(yǒu )齐(qí )而(ér )得(dé )宋(sòng )地(dì )也(yě ),不(bú )信(xìn )齐(qí )王(wáng )与(yǔ )苏(sū )子(zǐ )也(yě )。今(jīn )齐(qí )魏(wèi )不(bú )和(hé )如(rú )此(cǐ )其(qí )甚(shèn ),则(zé )齐(qí )不(bú )欺(qī )秦(qín )。秦(qín )信(xìn )齐(qí ),齐(qí )秦(qín )合(hé ),泾(jīng )阳(yáng )君(jūn )有(yǒu )宋(sòng )地(dì ),非(fēi )魏(wèi )之(zhī )利(lì )也(yě )。故(gù )王(wáng )不(bú )如(rú )东(dōng )苏(sū )子(zǐ ),秦(qín )必(bì )疑(yí )齐(qí )而(ér )不(bú )信(xìn )苏(sū )子(zǐ )矣(yǐ )。齐(qí )秦(qín )不(bú )合(hé ),天(tiān )下(xià )无(wú )变(biàn ),伐(fá )齐(qí )之(zhī )形(xíng )成(chéng )矣(yǐ )。”於(yú )是(shì )出(chū )苏(sū )代(dài )。代(dài )之(zhī )宋(sòng ),宋(sòng )善(shàn )待(dài )之(zhī )。

齐(qí )伐(fá )宋(sòng ),宋(sòng )急(jí ),苏(sū )代(dài )乃(nǎi )遗(yí )燕(yàn )昭(zhāo )王(wáng )书(shū )曰(yuē ):

夫(fū )列(liè )在(zài )万(wàn )乘(chéng )而(ér )寄(jì )质(zhì )於(yú )齐(qí ),名(míng )卑(bēi )而(ér )权(quán )轻(qīng );奉(fèng )万(wàn )乘(chéng )助(zhù )齐(qí )伐(fá )宋(sòng ),民(mín )劳(láo )而(ér )实(shí )费(fèi );夫(fū )破(pò )宋(sòng ),残(cán )楚(chǔ )淮(huái )北(běi ),肥(féi )大(dà )齐(qí ),雠(chóu )彊(jiāng )而(ér )国(guó )害(hài ):此(cǐ )三(sān )者(zhě )皆(jiē )国(guó )之(zhī )大(dà )败(bài )也(yě )。然(rán )且(qiě )王(wáng )行(háng )之(zhī )者(zhě ),将(jiāng )以(yǐ )取(qǔ )信(xìn )於(yú )齐(qí )也(yě )。齐(qí )加(jiā )不(bú )信(xìn )於(yú )王(wáng ),而(ér )忌(jì )燕(yàn )愈(yù )甚(shèn ),是(shì )王(wáng )之(zhī )计(jì )过(guò )矣(yǐ )。夫(fū )以(yǐ )宋(sòng )加(jiā )之(zhī )淮(huái )北(běi ),强(qiáng )万(wàn )乘(chéng )之(zhī )国(guó )也(yě ),而(ér )齐(qí )并(bìng )之(zhī ),是(shì )益(yì )一(yī )齐(qí )也(yě )。北(běi )夷(yí )方(fāng )七(qī )百(bǎi )里(lǐ ),加(jiā )之(zhī )以(yǐ )鲁(lǔ )、卫(wèi ),彊(jiāng )万(wàn )乘(chéng )之(zhī )国(guó )也(yě ),而(ér )齐(qí )并(bìng )之(zhī ),是(shì )益(yì )二(èr )齐(qí )也(yě )。夫(fū )一(yī )齐(qí )之(zhī )彊(jiāng ),燕(yàn )犹(yóu )狼(láng )顾(gù )而(ér )不(bú )能(néng )支(zhī ),今(jīn )以(yǐ )三(sān )齐(qí )临(lín )燕(yàn ),其(qí )祸(huò )必(bì )大(dà )矣(yǐ )。

虽(suī )然(rán ),智(zhì )者(zhě )举(jǔ )事(shì ),因(yīn )祸(huò )为(wéi )福(fú ),转(zhuǎn )败(bài )为(wéi )功(gōng )。齐(qí )紫(zǐ ),败(bài )素(sù )也(yě ),而(ér )贾(jiǎ )十(shí )倍(bèi );越(yuè )王(wáng )勾(gōu )践(jiàn )栖(qī )於(yú )会(huì )稽(jī ),复(fù )残(cán )彊(jiāng )吴(wú )而(ér )霸(bà )天(tiān )下(xià ):此(cǐ )皆(jiē )因(yīn )祸(huò )为(wéi )福(fú ),转(zhuǎn )败(bài )为(wéi )功(gōng )者(zhě )也(yě )。

今(jīn )王(wáng )若(ruò )欲(yù )因(yīn )祸(huò )为(wéi )福(fú ),转(zhuǎn )败(bài )为(wéi )功(gōng ),则(zé )莫(mò )若(ruò )挑(tiāo )霸(bà )齐(qí )而(ér )尊(zūn )之(zhī ),使(shǐ )使(shǐ )盟(méng )於(yú )周(zhōu )室(shì ),焚(fén )秦(qín )符(fú ),曰(yuē )“其(qí )大(dà )上(shàng )计(jì ),破(pò )秦(qín );其(qí )次(cì ),必(bì )长(zhǎng )宾(bīn )之(zhī )”。秦(qín )挟(jiā )宾(bīn )以(yǐ )待(dài )破(pò ),秦(qín )王(wáng )必(bì )患(huàn )之(zhī )。秦(qín )五(wǔ )世(shì )伐(fá )诸(zhū )侯(hóu ),今(jīn )为(wéi )齐(qí )下(xià ),秦(qín )王(wáng )之(zhī )志(zhì )苟(gǒu )得(dé )穷(qióng )齐(qí ),不(bú )惮(dàn )以(yǐ )国(guó )为(wéi )功(gōng )。然(rán )则(zé )王(wáng )何(hé )不(bú )使(shǐ )辩(biàn )士(shì )以(yǐ )此(cǐ )言(yán )说(shuō )秦(qín )王(wáng )曰(yuē ):“燕(yàn )、赵(zhào )破(pò )宋(sòng )肥(féi )齐(qí ),尊(zūn )之(zhī )为(wéi )之(zhī )下(xià )者(zhě ),燕(yàn )、赵(zhào )非(fēi )利(lì )之(zhī )也(yě )。燕(yàn )、赵(zhào )不(bú )利(lì )而(ér )势(shì )为(wéi )之(zhī )者(zhě ),以(yǐ )不(bú )信(xìn )秦(qín )王(wáng )也(yě )。然(rán )则(zé )王(wáng )何(hé )不(bú )使(shǐ )可(kě )信(xìn )者(zhě )接(jiē )收(shōu )燕(yàn )、赵(zhào ),令(lìng )泾(jīng )阳(yáng )君(jūn )、高(gāo )陵(líng )君(jūn )先(xiān )於(yú )燕(yàn )、赵(zhào )?秦(qín )有(yǒu )变(biàn ),因(yīn )以(yǐ )为(wéi )质(zhì ),则(zé )燕(yàn )、赵(zhào )信(xìn )秦(qín )。秦(qín )为(wéi )西(xī )帝(dì ),燕(yàn )为(wéi )北(běi )帝(dì ),赵(zhào )为(wéi )中(zhōng )帝(dì ),立(lì )三(sān )帝(dì )以(yǐ )令(lìng )於(yú )天(tiān )下(xià )。韩(hán )、魏(wèi )不(bú )听(tīng )则(zé )秦(qín )伐(fá )之(zhī ),齐(qí )不(bú )听(tīng )则(zé )燕(yàn )、赵(zhào )伐(fá )之(zhī ),天(tiān )下(xià )孰(shú )敢(gǎn )不(bú )听(tīng )?天(tiān )下(xià )服(fú )听(tīng ),因(yīn )驱(qū )韩(hán )、魏(wèi )以(yǐ )伐(fá )齐(qí ),曰(yuē )‘必(bì )反(fǎn )宋(sòng )地(dì ),归(guī )楚(chǔ )淮(huái )北(běi )’。反(fǎn )宋(sòng )地(dì ),归(guī )楚(chǔ )淮(huái )北(běi ),燕(yàn )、赵(zhào )之(zhī )所(suǒ )利(lì )也(yě );并(bìng )立(lì )三(sān )帝(dì ),燕(yàn )、赵(zhào )之(zhī )所(suǒ )原(yuán )也(yě )。夫(fū )实(shí )得(dé )所(suǒ )利(lì ),尊(zūn )得(dé )所(suǒ )原(yuán ),燕(yàn )、赵(zhào )弃(qì )齐(qí )如(rú )脱(tuō )鵕(jùn )矣(yǐ )。今(jīn )不(bú )收(shōu )燕(yàn )、赵(zhào ),齐(qí )霸(bà )必(bì )成(chéng )。诸(zhū )侯(hóu )赞(zàn )齐(qí )而(ér )王(wáng )不(bú )从(cóng ),是(shì )国(guó )伐(fá )也(yě );诸(zhū )侯(hóu )赞(zàn )齐(qí )而(ér )王(wáng )从(cóng )之(zhī ),是(shì )名(míng )卑(bēi )也(yě )。今(jīn )收(shōu )燕(yàn )、赵(zhào ),国(guó )安(ān )而(ér )名(míng )尊(zūn );不(bú )收(shōu )燕(yàn )、赵(zhào ),国(guó )危(wēi )而(ér )名(míng )卑(bēi )。夫(fū )去(qù )尊(zūn )安(ān )而(ér )取(qǔ )危(wēi )卑(bēi ),智(zhì )者(zhě )不(bú )为(wéi )也(yě )。”秦(qín )王(wáng )闻(wén )若(ruò )说(shuō ),必(bì )若(ruò )刺(cì )心(xīn )然(rán )。则(zé )王(wáng )何(hé )不(bú )使(shǐ )辩(biàn )士(shì )以(yǐ )此(cǐ )若(ruò )言(yán )说(shuō )秦(qín )?秦(qín )必(bì )取(qǔ ),齐(qí )必(bì )伐(fá )矣(yǐ )。

夫(fū )取(qǔ )秦(qín ),厚(hòu )交(jiāo )也(yě );伐(fá )齐(qí ),正(zhèng )利(lì )也(yě )。尊(zūn )厚(hòu )交(jiāo ),务(wù )正(zhèng )利(lì ),圣(shèng )王(wáng )之(zhī )事(shì )也(yě )。

燕(yàn )昭(zhāo )王(wáng )善(shàn )其(qí )书(shū ),曰(yuē ):“先(xiān )人(rén )尝(cháng )有(yǒu )德(dé )苏(sū )氏(shì ),子(zǐ )之(zhī )之(zhī )乱(luàn )而(ér )苏(sū )氏(shì )去(qù )燕(yàn )。燕(yàn )欲(yù )报(bào )仇(chóu )於(yú )齐(qí ),非(fēi )苏(sū )氏(shì )莫(mò )可(kě )。”乃(nǎi )召(zhào )苏(sū )代(dài ),复(fù )善(shàn )待(dài )之(zhī ),与(yǔ )谋(móu )伐(fá )齐(qí )。竟(jìng )破(pò )齐(qí ),湣(mǐn )王(wáng )出(chū )走(zǒu )。

久(jiǔ )之(zhī ),秦(qín )召(zhào )燕(yàn )王(wáng ),燕(yàn )王(wáng )欲(yù )往(wǎng ),苏(sū )代(dài )约(yuē )燕(yàn )王(wáng )曰(yuē ):“楚(chǔ )得(dé )枳(zhǐ )而(ér )国(guó )亡(wáng ),齐(qí )得(dé )宋(sòng )而(ér )国(guó )亡(wáng ),齐(qí )、楚(chǔ )不(bú )得(dé )以(yǐ )有(yǒu )枳(zhǐ )、宋(sòng )而(ér )事(shì )秦(qín )者(zhě ),何(hé )也(yě )?则(zé )有(yǒu )功(gōng )者(zhě ),秦(qín )之(zhī )深(shēn )雠(chóu )也(yě )。秦(qín )取(qǔ )天(tiān )下(xià ),非(fēi )行(háng )义(yì )也(yě ),暴(bào )也(yě )。秦(qín )之(zhī )行(háng )暴(bào ),正(zhèng )告(gào )天(tiān )下(xià )。

“告(gào )楚(chǔ )曰(yuē ):‘蜀(shǔ )地(dì )之(zhī )甲(jiǎ ),乘(chéng )船(chuán )浮(fú )於(yú )汶(wèn ),乘(chéng )夏(xià )水(shuǐ )而(ér )下(xià )江(jiāng ),五(wǔ )日(rì )而(ér )至(zhì )郢(yǐng )。汉(hàn )中(zhōng )之(zhī )甲(jiǎ ),乘(chéng )船(chuán )出(chū )於(yú )巴(bā ),乘(chéng )夏(xià )水(shuǐ )而(ér )下(xià )汉(hàn ),四(sì )日(rì )而(ér )至(zhì )五(wǔ )渚(zhǔ )。寡(guǎ )人(rén )积(jī )甲(jiǎ )宛(wǎn )东(dōng )下(xià )随(suí ),智(zhì )者(zhě )不(bú )及(jí )谋(móu ),勇(yǒng )土(tǔ )不(bú )及(jí )怒(nù ),寡(guǎ )人(rén )如(rú )射(shè )隼(sǔn )矣(yǐ )。王(wáng )乃(nǎi )欲(yù )待(dài )天(tiān )下(xià )之(zhī )攻(gōng )函(hán )谷(gǔ ),不(bú )亦(yì )远(yuǎn )乎(hū )!’楚(chǔ )王(wáng )为(wéi )是(shì )故(gù ),十(shí )七(qī )年(nián )事(shì )秦(qín )。

“秦(qín )正(zhèng )告(gào )韩(hán )曰(yuē ):‘我(wǒ )起(qǐ )乎(hū )少(shǎo )曲(qǔ ),一(yī )日(rì )而(ér )断(duàn )大(dà )行(háng )。我(wǒ )起(qǐ )乎(hū )宜(yí )阳(yáng )而(ér )触(chù )平(píng )阳(yáng ),二(èr )日(rì )而(ér )莫(mò )不(bú )尽(jìn )繇(yáo )。我(wǒ )离(lí )两(liǎng )周(zhōu )而(ér )触(chù )郑(zhèng ),五(wǔ )日(rì )而(ér )国(guó )举(jǔ )。’韩(hán )氏(shì )以(yǐ )为(wéi )然(rán ),故(gù )事(shì )秦(qín )。

“秦(qín )正(zhèng )告(gào )魏(wèi )曰(yuē ):‘我(wǒ )举(jǔ )安(ān )邑(yì ),塞(sāi )女(nǚ )戟(jǐ ),韩(hán )氏(shì )太(tài )原(yuán )卷(juàn )。我(wǒ )下(xià )轵(zhǐ ),道(dào )南(nán )阳(yáng ),封(fēng )冀(jì ),包(bāo )两(liǎng )周(zhōu )。乘(chéng )夏(xià )水(shuǐ ),浮(fú )轻(qīng )舟(zhōu ),彊(jiāng )弩(nǔ )在(zài )前(qián ),錟(tán )戈(gē )在(zài )後(hòu ),决(jué )荥(yíng )口(kǒu ),魏(wèi )无(wú )大(dà )梁(liáng );决(jué )白(bái )马(mǎ )之(zhī )口(kǒu ),魏(wèi )无(wú )外(wài )黄(huáng )、济(jì )阳(yáng );决(jué )宿(xiǔ )胥(xū )之(zhī )口(kǒu ),魏(wèi )无(wú )虚(xū )、顿(dùn )丘(qiū )。陆(lù )攻(gōng )则(zé )击(jī )河(hé )内(nèi ),水(shuǐ )攻(gōng )则(zé )灭(miè )大(dà )梁(liáng )。’魏(wèi )氏(shì )以(yǐ )为(wéi )然(rán ),故(gù )事(shì )秦(qín )。

“秦(qín )欲(yù )攻(gōng )安(ān )邑(yì ),恐(kǒng )齐(qí )救(jiù )之(zhī ),则(zé )以(yǐ )宋(sòng )委(wěi )於(yú )齐(qí )。曰(yuē ):‘宋(sòng )王(wáng )无(wú )道(dào ),为(wéi )木(mù )人(rén )以(yǐ )寡(guǎ )人(rén ),射(shè )其(qí )面(miàn )。寡(guǎ )人(rén )地(dì )绝(jué )兵(bīng )远(yuǎn ),不(bú )能(néng )攻(gōng )也(yě )。王(wáng )苟(gǒu )能(néng )破(pò )宋(sòng )有(yǒu )之(zhī ),寡(guǎ )人(rén )如(rú )自(zì )得(dé )之(zhī )。’已(yǐ )得(dé )安(ān )邑(yì ),塞(sāi )女(nǚ )戟(jǐ ),因(yīn )以(yǐ )破(pò )宋(sòng )为(wéi )齐(qí )罪(zuì )。

“秦(qín )欲(yù )攻(gōng )韩(hán ),恐(kǒng )天(tiān )下(xià )救(jiù )之(zhī ),则(zé )以(yǐ )齐(qí )委(wěi )於(yú )天(tiān )下(xià )。曰(yuē ):‘齐(qí )王(wáng )四(sì )与(yǔ )寡(guǎ )人(rén )约(yuē ),四(sì )欺(qī )寡(guǎ )人(rén ),必(bì )率(lǜ )天(tiān )下(xià )以(yǐ )攻(gōng )寡(guǎ )人(rén )者(zhě )三(sān )。有(yǒu )齐(qí )无(wú )秦(qín ),有(yǒu )秦(qín )无(wú )齐(qí ),必(bì )伐(fá )之(zhī ),必(bì )亡(wáng )之(zhī )。’已(yǐ )得(dé )宜(yí )阳(yáng )、少(shǎo )曲(qǔ ),致(zhì )蔺(lìn )、石(shí ),因(yīn )以(yǐ )破(pò )齐(qí )为(wéi )天(tiān )下(xià )罪(zuì )。

“秦(qín )欲(yù )攻(gōng )魏(wèi )重(zhòng )楚(chǔ ),则(zé )以(yǐ )南(nán )阳(yáng )委(wěi )於(yú )楚(chǔ )。曰(yuē ):‘寡(guǎ )人(rén )固(gù )与(yǔ )韩(hán )且(qiě )绝(jué )矣(yǐ )。残(cán )均(jūn )陵(líng ),塞(sāi )鄳(méng )戹(è ),苟(gǒu )利(lì )於(yú )楚(chǔ ),寡(guǎ )人(rén )如(rú )自(zì )有(yǒu )之(zhī )。’魏(wèi )弃(qì )与(yǔ )国(guó )而(ér )合(hé )於(yú )秦(qín ),因(yīn )以(yǐ )塞(sāi )鄳(méng )戹(è )为(wéi )楚(chǔ )罪(zuì )。

“兵(bīng )困(kùn )於(yú )林(lín )中(zhōng ),重(zhòng )燕(yàn )、赵(zhào ),以(yǐ )胶(jiāo )东(dōng )委(wěi )於(yú )燕(yàn ),以(yǐ )济(jì )西(xī )委(wěi )於(yú )赵(zhào )。已(yǐ )得(dé )讲(jiǎng )於(yú )魏(wèi ),至(zhì )公(gōng )子(zǐ )延(yán ),因(yīn )犀(xī )首(shǒu )属(shǔ )行(háng )而(ér )攻(gōng )赵(zhào )。

“兵(bīng )伤(shāng )於(yú )谯(qiáo )石(shí ),而(ér )遇(yù )败(bài )於(yú )阳(yáng )马(mǎ ),而(ér )重(zhòng )魏(wèi ),则(zé )以(yǐ )叶(yè )、蔡(cài )委(wěi )於(yú )魏(wèi )。已(yǐ )得(dé )讲(jiǎng )於(yú )赵(zhào ),则(zé )劫(jié )魏(wèi ),不(bú )为(wéi )割(gē )。困(kùn )则(zé )使(shǐ )太(tài )后(hòu )弟(dì )穰(ráng )侯(hóu )为(wéi )和(hé ),嬴(yíng )则(zé )兼(jiān )欺(qī )舅(jiù )与(yǔ )母(mǔ )。

“適(shì )燕(yàn )者(zhě )曰(yuē )‘以(yǐ )胶(jiāo )东(dōng )’,適(shì )赵(zhào )者(zhě )曰(yuē )‘以(yǐ )济(jì )西(xī )’,適(shì )魏(wèi )者(zhě )曰(yuē )‘以(yǐ )叶(yè )、蔡(cài )’,適(shì )楚(chǔ )者(zhě )曰(yuē )‘以(yǐ )塞(sāi )鄳(méng )戹(è )’,適(shì )齐(qí )者(zhě )曰(yuē )‘以(yǐ )宋(sòng )’,此(cǐ )必(bì )令(lìng )言(yán )如(rú )循(xún )环(huán ),用(yòng )兵(bīng )如(rú )刺(cì )蜚(fēi ),母(mǔ )不(bú )能(néng )制(zhì ),舅(jiù )不(bú )能(néng )约(yuē )。“龙(lóng )贾(jiǎ )之(zhī )战(zhàn ),岸(àn )门(mén )之(zhī )战(zhàn ),封(fēng )陵(líng )之(zhī )战(zhàn ),高(gāo )商(shāng )之(zhī )战(zhàn ),赵(zhào )庄(zhuāng )之(zhī )战(zhàn ),秦(qín )之(zhī )所(suǒ )杀(shā )三(sān )晋(jìn )之(zhī )民(mín )数(shù )百(bǎi )万(wàn ),今(jīn )其(qí )生(shēng )者(zhě )皆(jiē )死(sǐ )秦(qín )之(zhī )孤(gū )也(yě )。西(xī )河(hé )之(zhī )外(wài ),上(shàng )雒(luò )之(zhī )地(dì ),三(sān )川(chuān )晋(jìn )国(guó )之(zhī )祸(huò ),三(sān )晋(jìn )之(zhī )半(bàn ),秦(qín )祸(huò )如(rú )此(cǐ )其(qí )大(dà )也(yě )。而(ér )燕(yàn )、赵(zhào )之(zhī )秦(qín )者(zhě ),皆(jiē )以(yǐ )争(zhēng )事(shì )秦(qín )说(shuō )其(qí )主(zhǔ ),此(cǐ )臣(chén )之(zhī )所(suǒ )大(dà )患(huàn )也(yě )。”

燕(yàn )昭(zhāo )王(wáng )不(bú )行(háng )。苏(sū )代(dài )复(fù )重(zhòng )於(yú )燕(yàn )。

燕(yàn )使(shǐ )约(yuē )诸(zhū )侯(hóu )从(cóng )亲(qīn )如(rú )苏(sū )秦(qín )时(shí ),或(huò )从(cóng )或(huò )不(bú ),而(ér )天(tiān )下(xià )由(yóu )此(cǐ )宗(zōng )苏(sū )氏(shì )之(zhī )从(cóng )约(yuē )。代(dài )、厉(lì )皆(jiē )以(yǐ )寿(shòu )死(sǐ ),名(míng )显(xiǎn )诸(zhū )侯(hóu )。

太(tài )史(shǐ )公(gōng )曰(yuē ):苏(sū )秦(qín )兄(xiōng )弟(dì )三(sān )人(rén ),皆(jiē )游(yóu )说(shuō )诸(zhū )侯(hóu )以(yǐ )显(xiǎn )名(míng ),其(qí )术(shù )长(zhǎng )於(yú )权(quán )变(biàn )。而(ér )苏(sū )秦(qín )被(bèi )反(fǎn )间(jiān )以(yǐ )死(sǐ ),天(tiān )下(xià )共(gòng )笑(xiào )之(zhī ),讳(huì )学(xué )其(qí )术(shù )。然(rán )世(shì )言(yán )苏(sū )秦(qín )多(duō )异(yì ),异(yì )时(shí )事(shì )有(yǒu )类(lèi )之(zhī )者(zhě )皆(jiē )附(fù )之(zhī )苏(sū )秦(qín )。夫(fū )苏(sū )秦(qín )起(qǐ )闾(lǘ )阎(yán ),连(lián )六(liù )国(guó )从(cóng )亲(qīn ),此(cǐ )其(qí )智(zhì )有(yǒu )过(guò )人(rén )者(zhě )。吾(wú )故(gù )列(liè )其(qí )行(háng )事(shì ),次(cì )其(qí )时(shí )序(xù ),毋(wú )令(lìng )独(dú )蒙(méng )恶(è )声(shēng )焉(yān )。

季(jì )子(zǐ )周(zhōu )人(rén ),师(shī )事(shì )鬼(guǐ )谷(gǔ )。揣(chuāi )摩(mó )既(jì )就(jiù ),阴(yīn )符(fú )伏(fú )读(dú )。合(hé )从(cóng )离(lí )衡(héng ),佩(pèi )印(yìn )者(zhě )六(liù )。天(tiān )王(wáng )除(chú )道(dào ),家(jiā )人(rén )扶(fú )服(fú )。贤(xián )哉(zāi )代(dài )、厉(lì ),继(jì )荣(róng )党(dǎng )族(zú )。

阅读:25872

打赏捐助〔Donate〕>>>

《苏秦列传》简体版

©2015-2026 ok8.org 文学库