解蔽【登录】

ok8.org > 《荀子》 > 《解蔽》 > 拼音版

凡(fán )人(rén )之(zhī )患(huàn ),蔽(bì )于(yú )一(yī )曲(qǔ ),而(ér )闇(ān )于(yú )大(dà )理(lǐ )。治(zhì )则(zé )复(fù )经(jīng ),两(liǎng )疑(yí )则(zé )惑(huò )矣(yǐ )。天(tiān )下(xià )无(wú )二(èr )道(dào ),圣(shèng )人(rén )无(wú )两(liǎng )心(xīn )。今(jīn )诸(zhū )侯(hóu )异(yì )政(zhèng ),百(bǎi )家(jiā )异(yì )说(shuō ),则(zé )必(bì )或(huò )是(shì )或(huò )非(fēi ),或(huò )治(zhì )或(huò )乱(luàn )。乱(luàn )国(guó )之(zhī )君(jūn ),乱(luàn )家(jiā )之(zhī )人(rén ),此(cǐ )其(qí )诚(chéng )心(xīn )莫(mò )不(bú )求(qiú )正(zhèng )而(ér )以(yǐ )自(zì )为(wéi )也(yě )。妒(dù )缪(miù )于(yú )道(dào ),而(ér )人(rén )诱(yòu )其(qí )所(suǒ )迨(dài )也(yě )。私(sī )其(qí )所(suǒ )积(jī ),唯(wéi )恐(kǒng )闻(wén )其(qí )恶(è )也(yě )。倚(yǐ )其(qí )所(suǒ )私(sī ),以(yǐ )观(guān )异(yì )术(shù ),唯(wéi )恐(kǒng )闻(wén )其(qí )美(měi )也(yě )。是(shì )以(yǐ )与(yǔ )治(zhì )虽(suī )走(zǒu ),而(ér )是(shì )己(jǐ )不(bú )辍(chuò )也(yě )。岂(qǐ )不(bú )蔽(bì )于(yú )一(yī )曲(qǔ ),而(ér )失(shī )正(zhèng )求(qiú )也(yě )哉(zāi )!心(xīn )不(bú )使(shǐ )焉(yān ),则(zé )白(bái )黑(hēi )在(zài )前(qián )而(ér )目(mù )不(bú )见(jiàn ),雷(léi )鼓(gǔ )在(zài )侧(cè )而(ér )耳(ěr )不(bú )闻(wén ),况(kuàng )于(yú )使(shǐ )者(zhě )乎(hū )?德(dé )道(dào )之(zhī )人(rén ),乱(luàn )国(guó )之(zhī )君(jūn )非(fēi )之(zhī )上(shàng ),乱(luàn )家(jiā )之(zhī )人(rén )非(fēi )之(zhī )下(xià ),岂(qǐ )不(bú )哀(āi )哉(zāi )!

故(gù )为(wéi )蔽(bì ):欲(yù )为(wéi )蔽(bì ),恶(è )为(wéi )蔽(bì ),始(shǐ )为(wéi )蔽(bì ),终(zhōng )为(wéi )蔽(bì ),远(yuǎn )为(wéi )蔽(bì ),近(jìn )为(wéi )蔽(bì ),博(bó )为(wéi )蔽(bì ),浅(qiǎn )为(wéi )蔽(bì ),古(gǔ )为(wéi )蔽(bì ),今(jīn )为(wéi )蔽(bì )。凡(fán )万(wàn )物(wù )异(yì )则(zé )莫(mò )不(bú )相(xiàng )为(wéi )蔽(bì ),此(cǐ )心(xīn )术(shù )之(zhī )公(gōng )患(huàn )也(yě )。

昔(xī )人(rén )君(jūn )之(zhī )蔽(bì )者(zhě ),夏(xià )桀(jié )殷(yīn )纣(zhòu )是(shì )也(yě )。桀(jié )蔽(bì )于(yú )末(mò )喜(xǐ )斯(sī )观(guān ),而(ér )不(bú )知(zhī )关(guān )龙(lóng )逢(féng ),以(yǐ )惑(huò )其(qí )心(xīn ),而(ér )乱(luàn )其(qí )行(háng )。纣(zhòu )蔽(bì )于(yú )妲(dá )己(jǐ )、飞(fēi )廉(lián ),而(ér )不(bú )知(zhī )微(wēi )子(zǐ )启(qǐ ),以(yǐ )惑(huò )其(qí )心(xīn ),而(ér )乱(luàn )其(qí )行(háng )。故(gù )群(qún )臣(chén )去(qù )忠(zhōng )而(ér )事(shì )私(sī ),百(bǎi )姓(xìng )怨(yuàn )非(fēi )而(ér )不(bú )用(yòng ),贤(xián )良(liáng )退(tuì )处(chù )而(ér )隐(yǐn )逃(táo ),此(cǐ )其(qí )所(suǒ )以(yǐ )丧(sàng )九(jiǔ )牧(mù )之(zhī )地(dì ),而(ér )虚(xū )宗(zōng )庙(miào )之(zhī )国(guó )也(yě )。桀(jié )死(sǐ )于(yú )鬲(gé )山(shān ),纣(zhòu )县(xiàn )于(yú )赤(chì )旆(pèi )。身(shēn )不(bú )先(xiān )知(zhī ),人(rén )又(yòu )莫(mò )之(zhī )谏(jiàn ),此(cǐ )蔽(bì )塞(sāi )之(zhī )祸(huò )也(yě )。成(chéng )汤(tāng )监(jiān )于(yú )夏(xià )桀(jié ),故(gù )主(zhǔ )其(qí )心(xīn )而(ér )慎(shèn )治(zhì )之(zhī ),是(shì )以(yǐ )能(néng )长(zhǎng )用(yòng )伊(yī )尹(yǐn ),而(ér )身(shēn )不(bú )失(shī )道(dào ),此(cǐ )其(qí )所(suǒ )以(yǐ )代(dài )夏(xià )王(wáng )而(ér )受(shòu )九(jiǔ )有(yǒu )也(yě )。文(wén )王(wáng )监(jiān )于(yú )殷(yīn )纣(zhòu ),故(gù )主(zhǔ )其(qí )心(xīn )而(ér )慎(shèn )治(zhì )之(zhī ),是(shì )以(yǐ )能(néng )长(zhǎng )用(yòng )吕(lǚ )望(wàng ),而(ér )身(shēn )不(bú )失(shī )道(dào ),此(cǐ )其(qí )所(suǒ )以(yǐ )代(dài )殷(yīn )王(wáng )而(ér )受(shòu )九(jiǔ )牧(mù )也(yě )。远(yuǎn )方(fāng )莫(mò )不(bú )致(zhì )其(qí )珍(zhēn );故(gù )目(mù )视(shì )备(bèi )色(sè ),耳(ěr )听(tīng )备(bèi )声(shēng ),口(kǒu )食(shí )备(bèi )味(wèi ),形(xíng )居(jū )备(bèi )宫(gōng ),名(míng )受(shòu )备(bèi )号(hào ),生(shēng )则(zé )天(tiān )下(xià )歌(gē ),死(sǐ )则(zé )四(sì )海(hǎi )哭(kū )。夫(fū )是(shì )之(zhī )谓(wèi )至(zhì )盛(shèng )。诗(shī )曰(yuē ):“凤(fèng )凰(huáng )秋(qiū )秋(qiū ),其(qí )翼(yì )若(ruò )干(gàn ),其(qí )声(shēng )若(ruò )箫(xiāo )。有(yǒu )凤(fèng )有(yǒu )凰(huáng ),乐(lè )帝(dì )之(zhī )心(xīn )。”此(cǐ )不(bú )蔽(bì )之(zhī )福(fú )也(yě )。

昔(xī )人(rén )臣(chén )之(zhī )蔽(bì )者(zhě ),唐(táng )鞅(yāng )奚(xī )齐(qí )是(shì )也(yě )。唐(táng )鞅(yāng )蔽(bì )于(yú )欲(yù )权(quán )而(ér )逐(zhú )载(zǎi )子(zǐ ),奚(xī )齐(qí )蔽(bì )于(yú )欲(yù )国(guó )而(ér )罪(zuì )申(shēn )生(shēng );唐(táng )鞅(yāng )戮(lù )于(yú )宋(sòng ),奚(xī )齐(qí )戮(lù )于(yú )晋(jìn )。逐(zhú )贤(xián )相(xiàng )而(ér )罪(zuì )孝(xiào )兄(xiōng ),身(shēn )为(wéi )刑(xíng )戮(lù ),然(rán )而(ér )不(bú )知(zhī ),此(cǐ )蔽(bì )塞(sāi )之(zhī )祸(huò )也(yě )。故(gù )以(yǐ )贪(tān )鄙(bǐ )、背(bèi )叛(pàn )、争(zhēng )权(quán )而(ér )不(bú )危(wēi )辱(rǔ )灭(miè )亡(wáng )者(zhě ),自(zì )古(gǔ )及(jí )今(jīn ),未(wèi )尝(cháng )有(yǒu )之(zhī )也(yě )。鲍(bào )叔(shū )、宁(níng )戚(qī )、隰(xí )朋(péng )仁(rén )知(zhī )且(qiě )不(bú )蔽(bì ),故(gù )能(néng )持(chí )管(guǎn )仲(zhòng ),而(ér )名(míng )利(lì )福(fú )禄(lù )与(yǔ )管(guǎn )仲(zhòng )齐(qí )。召(zhào )公(gōng )、吕(lǚ )望(wàng )仁(rén )知(zhī )且(qiě )不(bú )蔽(bì ),故(gù )能(néng )持(chí )周(zhōu )公(gōng )而(ér )名(míng )利(lì )福(fú )禄(lù )与(yǔ )周(zhōu )公(gōng )齐(qí )。传(chuán )曰(yuē ):“知(zhī )贤(xián )之(zhī )为(wéi )明(míng ),辅(fǔ )贤(xián )之(zhī )谓(wèi )能(néng ),勉(miǎn )之(zhī )强(qiáng )之(zhī ),其(qí )福(fú )必(bì )长(zhǎng )。”此(cǐ )之(zhī )谓(wèi )也(yě )。此(cǐ )不(bú )蔽(bì )之(zhī )福(fú )也(yě )。

昔(xī )宾(bīn )孟(mèng )之(zhī )蔽(bì )者(zhě ),乱(luàn )家(jiā )是(shì )也(yě )。墨(mò )子(zǐ )蔽(bì )于(yú )用(yòng )而(ér )不(bú )知(zhī )文(wén )。宋(sòng )子(zǐ )蔽(bì )于(yú )欲(yù )而(ér )不(bú )知(zhī )得(dé )。慎(shèn )子(zǐ )蔽(bì )于(yú )法(fǎ )而(ér )不(bú )知(zhī )贤(xián )。申(shēn )子(zǐ )蔽(bì )于(yú )埶(zhí )而(ér )不(bú )知(zhī )知(zhī )。惠(huì )子(zǐ )蔽(bì )于(yú )辞(cí )而(ér )不(bú )知(zhī )实(shí )。庄(zhuāng )子(zǐ )蔽(bì )于(yú )天(tiān )而(ér )不(bú )知(zhī )人(rén )。故(gù )由(yóu )用(yòng )谓(wèi )之(zhī )道(dào ),尽(jìn )利(lì )矣(yǐ )。由(yóu )欲(yù )谓(wèi )之(zhī )道(dào ),尽(jìn )嗛(qiàn )矣(yǐ )。由(yóu )法(fǎ )谓(wèi )之(zhī )道(dào ),尽(jìn )数(shù )矣(yǐ )。由(yóu )埶(zhí )谓(wèi )之(zhī )道(dào ),尽(jìn )便(biàn )矣(yǐ )。由(yóu )辞(cí )谓(wèi )之(zhī )道(dào ),尽(jìn )论(lùn )矣(yǐ )。由(yóu )天(tiān )谓(wèi )之(zhī )道(dào ),尽(jìn )因(yīn )矣(yǐ )。此(cǐ )数(shù )具(jù )者(zhě ),皆(jiē )道(dào )之(zhī )一(yī )隅(yú )也(yě )。夫(fū )道(dào )者(zhě )体(tǐ )常(cháng )而(ér )尽(jìn )变(biàn ),一(yī )隅(yú )不(bú )足(zú )以(yǐ )举(jǔ )之(zhī )。曲(qǔ )知(zhī )之(zhī )人(rén ),观(guān )于(yú )道(dào )之(zhī )一(yī )隅(yú ),而(ér )未(wèi )之(zhī )能(néng )识(shí )也(yě )。故(gù )以(yǐ )为(wéi )足(zú )而(ér )饰(shì )之(zhī ),内(nèi )以(yǐ )自(zì )乱(luàn ),外(wài )以(yǐ )惑(huò )人(rén ),上(shàng )以(yǐ )蔽(bì )下(xià ),下(xià )以(yǐ )蔽(bì )上(shàng ),此(cǐ )蔽(bì )塞(sāi )之(zhī )祸(huò )也(yě )。孔(kǒng )子(zǐ )仁(rén )知(zhī )且(qiě )不(bú )蔽(bì ),故(gù )学(xué )乱(luàn )术(shù )足(zú )以(yǐ )为(wéi )先(xiān )王(wáng )者(zhě )也(yě )。一(yī )家(jiā )得(dé )周(zhōu )道(dào ),举(jǔ )而(ér )用(yòng )之(zhī ),不(bú )蔽(bì )于(yú )成(chéng )积(jī )也(yě )。故(gù )德(dé )与(yǔ )周(zhōu )公(gōng )齐(qí ),名(míng )与(yǔ )三(sān )王(wáng )并(bìng ),此(cǐ )不(bú )蔽(bì )之(zhī )福(fú )也(yě )。

圣(shèng )人(rén )知(zhī )心(xīn )术(shù )之(zhī )患(huàn ),见(jiàn )蔽(bì )塞(sāi )之(zhī )祸(huò ),故(gù )无(wú )欲(yù )、无(wú )恶(è )、无(wú )始(shǐ )、无(wú )终(zhōng )、无(wú )近(jìn )、无(wú )远(yuǎn )、无(wú )博(bó )、无(wú )浅(qiǎn )、无(wú )古(gǔ )、无(wú )今(jīn ),兼(jiān )陈(chén )万(wàn )物(wù )而(ér )中(zhōng )县(xiàn )衡(héng )焉(yān )。是(shì )故(gù )众(zhòng )异(yì )不(bú )得(dé )相(xiàng )蔽(bì )以(yǐ )乱(luàn )其(qí )伦(lún )也(yě )。

何(hé )谓(wèi )衡(héng )?曰(yuē ):道(dào )。故(gù )心(xīn )不(bú )可(kě )以(yǐ )不(bú )知(zhī )道(dào );心(xīn )不(bú )知(zhī )道(dào ),则(zé )不(bú )可(kě )道(dào ),而(ér )可(kě )非(fēi )道(dào )。人(rén )孰(shú )欲(yù )得(dé )恣(zì ),而(ér )守(shǒu )其(qí )所(suǒ )不(bú )可(kě ),以(yǐ )禁(jìn )其(qí )所(suǒ )可(kě )?以(yǐ )其(qí )不(bú )可(kě )道(dào )之(zhī )心(xīn )取(qǔ )人(rén ),则(zé )必(bì )合(hé )于(yú )不(bú )道(dào )人(rén ),而(ér )不(bú )合(hé )于(yú )道(dào )人(rén )。以(yǐ )其(qí )不(bú )可(kě )道(dào )之(zhī )心(xīn )与(yǔ )不(bú )道(dào )人(rén )论(lùn )道(dào )人(rén ),乱(luàn )之(zhī )本(běn )也(yě )。夫(fū )何(hé )以(yǐ )知(zhī )?曰(yuē ):心(xīn )知(zhī )道(dào ),然(rán )后(hòu )可(kě )道(dào );可(kě )道(dào )然(rán )后(hòu )守(shǒu )道(dào )以(yǐ )禁(jìn )非(fēi )道(dào )。以(yǐ )其(qí )可(kě )道(dào )之(zhī )心(xīn )取(qǔ )人(rén ),则(zé )合(hé )于(yú )道(dào )人(rén ),而(ér )不(bú )合(hé )于(yú )不(bú )道(dào )之(zhī )人(rén )矣(yǐ )。以(yǐ )其(qí )可(kě )道(dào )之(zhī )心(xīn )与(yǔ )道(dào )人(rén )论(lùn )非(fēi )道(dào ),治(zhì )之(zhī )要(yào )也(yě )。何(hé )患(huàn )不(bú )知(zhī )?故(gù )治(zhì )之(zhī )要(yào )在(zài )于(yú )知(zhī )道(dào )。

人(rén )何(hé )以(yǐ )知(zhī )道(dào )?曰(yuē ):心(xīn )。心(xīn )何(hé )以(yǐ )知(zhī )?曰(yuē ):虚(xū )壹(yī )而(ér )静(jìng )。心(xīn )未(wèi )尝(cháng )不(bú )臧(zāng )也(yě ),然(rán )而(ér )有(yǒu )所(suǒ )谓(wèi )虚(xū );心(xīn )未(wèi )尝(cháng )不(bú )两(liǎng )也(yě ),然(rán )而(ér )有(yǒu )所(suǒ )谓(wèi )壹(yī );心(xīn )未(wèi )尝(cháng )不(bú )动(dòng )也(yě ),然(rán )而(ér )有(yǒu )所(suǒ )谓(wèi )静(jìng )。人(rén )生(shēng )而(ér )有(yǒu )知(zhī ),知(zhī )而(ér )有(yǒu )志(zhì );志(zhì )也(yě )者(zhě ),臧(zāng )也(yě );然(rán )而(ér )有(yǒu )所(suǒ )谓(wèi )虚(xū );不(bú )以(yǐ )所(suǒ )已(yǐ )臧(zāng )害(hài )所(suǒ )将(jiāng )受(shòu )谓(wèi )之(zhī )虚(xū )。心(xīn )生(shēng )而(ér )有(yǒu )知(zhī ),知(zhī )而(ér )有(yǒu )异(yì );异(yì )也(yě )者(zhě ),同(tóng )时(shí )兼(jiān )知(zhī )之(zhī );同(tóng )时(shí )兼(jiān )知(zhī )之(zhī ),两(liǎng )也(yě );然(rán )而(ér )有(yǒu )所(suǒ )谓(wèi )一(yī );不(bú )以(yǐ )夫(fū )一(yī )害(hài )此(cǐ )一(yī )谓(wèi )之(zhī )壹(yī )。心(xīn )卧(wò )则(zé )梦(mèng ),偷(tōu )则(zé )自(zì )行(háng ),使(shǐ )之(zhī )则(zé )谋(móu );故(gù )心(xīn )未(wèi )尝(cháng )不(bú )动(dòng )也(yě );然(rán )而(ér )有(yǒu )所(suǒ )谓(wèi )静(jìng );不(bú )以(yǐ )梦(mèng )剧(jù )乱(luàn )知(zhī )谓(wèi )之(zhī )静(jìng )。未(wèi )得(dé )道(dào )而(ér )求(qiú )道(dào )者(zhě ),谓(wèi )之(zhī )虚(xū )壹(yī )而(ér )静(jìng )。作(zuò )之(zhī ):则(zé )将(jiāng )须(xū )道(dào )者(zhě )之(zhī )虚(xū )则(zé )人(rén ),将(jiāng )事(shì )道(dào )者(zhě )之(zhī )壹(yī )则(zé )尽(jìn ),尽(jìn )将(jiāng )思(sī )道(dào )者(zhě )静(jìng )则(zé )察(chá )。知(zhī )道(dào )察(chá ),知(zhī )道(dào )行(háng ),体(tǐ )道(dào )者(zhě )也(yě )。虚(xū )壹(yī )而(ér )静(jìng ),谓(wèi )之(zhī )大(dà )清(qīng )明(míng )。万(wàn )物(wù )莫(mò )形(xíng )而(ér )不(bú )见(jiàn ),莫(mò )见(jiàn )而(ér )不(bú )论(lùn ),莫(mò )论(lùn )而(ér )失(shī )位(wèi )。坐(zuò )于(yú )室(shì )而(ér )见(jiàn )四(sì )海(hǎi ),处(chù )于(yú )今(jīn )而(ér )论(lùn )久(jiǔ )远(yuǎn )。疏(shū )观(guān )万(wàn )物(wù )而(ér )知(zhī )其(qí )情(qíng ),参(cān )稽(jī )治(zhì )乱(luàn )而(ér )通(tōng )其(qí )度(dù ),经(jīng )纬(wěi )天(tiān )地(dì )而(ér )材(cái )官(guān )万(wàn )物(wù ),制(zhì )割(gē )大(dà )理(lǐ )而(ér )宇(yǔ )宙(zhòu )里(lǐ )矣(yǐ )。恢(huī )恢(huī )广(guǎng )广(guǎng ),孰(shú )知(zhī )其(qí )极(jí )?睪(yì )睪(yì )广(guǎng )广(guǎng ),孰(shú )知(zhī )其(qí )德(dé )?涫(guàn )涫(guàn )纷(fēn )纷(fēn ),孰(shú )知(zhī )其(qí )形(xíng )?明(míng )参(cān )日(rì )月(yuè ),大(dà )满(mǎn )八(bā )极(jí ),夫(fū )是(shì )之(zhī )谓(wèi )大(dà )人(rén )。夫(fū )恶(è )有(yǒu )蔽(bì )矣(yǐ )哉(zāi )!

心(xīn )者(zhě ),形(xíng )之(zhī )君(jūn )也(yě ),而(ér )神(shén )明(míng )之(zhī )主(zhǔ )也(yě ),出(chū )令(lìng )而(ér )无(wú )所(suǒ )受(shòu )令(lìng )。自(zì )禁(jìn )也(yě ),自(zì )使(shǐ )也(yě ),自(zì )夺(duó )也(yě ),自(zì )取(qǔ )也(yě ),自(zì )行(háng )也(yě ),自(zì )止(zhǐ )也(yě )。故(gù )口(kǒu )可(kě )劫(jié )而(ér )使(shǐ )墨(mò )云(yún ),形(xíng )可(kě )劫(jié )而(ér )使(shǐ )诎(qū )申(shēn ),心(xīn )不(bú )可(kě )劫(jié )而(ér )使(shǐ )易(yì )意(yì ),是(shì )之(zhī )则(zé )受(shòu ),非(fēi )之(zhī )则(zé )辞(cí )。故(gù )曰(yuē ):心(xīn )容(róng )--其(qí )择(zé )也(yě )无(wú )禁(jìn ),必(bì )自(zì )现(xiàn ),其(qí )物(wù )也(yě )杂(zá )博(bó ),其(qí )情(qíng )之(zhī )至(zhì )也(yě )不(bú )贰(èr )。诗(shī )云(yún ):“采(cǎi )采(cǎi )卷(juàn )耳(ěr ),不(bú )盈(yíng )倾(qīng )筐(kuāng )。嗟(jiē )我(wǒ )怀(huái )人(rén ),寘(tián )彼(bǐ )周(zhōu )行(háng )。”倾(qīng )筐(kuāng )易(yì )满(mǎn )也(yě ),卷(juàn )耳(ěr )易(yì )得(dé )也(yě ),然(rán )而(ér )不(bú )可(kě )以(yǐ )贰(èr )周(zhōu )行(háng )。故(gù )曰(yuē ):心(xīn )枝(zhī )则(zé )无(wú )知(zhī ),倾(qīng )则(zé )不(bú )精(jīng ),贰(èr )则(zé )疑(yí )惑(huò )。以(yǐ )赞(zàn )稽(jī )之(zhī ),万(wàn )物(wù )可(kě )兼(jiān )知(zhī )也(yě )。身(shēn )尽(jìn )其(qí )故(gù )则(zé )美(měi )。类(lèi )不(bú )可(kě )两(liǎng )也(yě ),故(gù )知(zhī )者(zhě )择(zé )一(yī )而(ér )壹(yī )焉(yān )。

农(nóng )精(jīng )于(yú )田(tián ),而(ér )不(bú )可(kě )以(yǐ )为(wéi )田(tián )师(shī );贾(jiǎ )精(jīng )于(yú )市(shì ),而(ér )不(bú )可(kě )以(yǐ )为(wéi )市(shì )师(shī );工(gōng )精(jīng )于(yú )器(qì ),而(ér )不(bú )可(kě )以(yǐ )为(wéi )器(qì )师(shī )。有(yǒu )人(rén )也(yě ),不(bú )能(néng )此(cǐ )三(sān )技(jì ),而(ér )可(kě )使(shǐ )治(zhì )三(sān )官(guān )。曰(yuē ):精(jīng )于(yú )道(dào )者(zhě )也(yě )。精(jīng )于(yú )物(wù )者(zhě )也(yě )。精(jīng )于(yú )物(wù )者(zhě )以(yǐ )物(wù )物(wù ),精(jīng )于(yú )道(dào )者(zhě )兼(jiān )物(wù )物(wù )。故(gù )君(jūn )子(zǐ )壹(yī )于(yú )道(dào ),而(ér )以(yǐ )赞(zàn )稽(jī )物(wù )。壹(yī )于(yú )道(dào )则(zé )正(zhèng ),以(yǐ )赞(zàn )稽(jī )物(wù )则(zé )察(chá );以(yǐ )正(zhèng )志(zhì )行(háng )察(chá )论(lùn ),则(zé )万(wàn )物(wù )官(guān )矣(yǐ )。昔(xī )者(zhě )舜(shùn )之(zhī )治(zhì )天(tiān )下(xià )也(yě ),不(bú )以(yǐ )事(shì )诏(zhào )而(ér )万(wàn )物(wù )成(chéng )。处(chù )一(yī )危(wēi )之(zhī ),其(qí )荣(róng )满(mǎn )侧(cè );养(yǎng )一(yī )之(zhī )微(wēi ),荣(róng )矣(yǐ )而(ér )未(wèi )知(zhī )。故(gù )道(dào )经(jīng )曰(yuē ):“人(rén )心(xīn )之(zhī )危(wēi ),道(dào )心(xīn )之(zhī )微(wēi )。”危(wēi )微(wēi )之(zhī )几(jǐ ),惟(wéi )明(míng )君(jūn )子(zǐ )而(ér )后(hòu )能(néng )知(zhī )之(zhī )。故(gù )人(rén )心(xīn )譬(pì )如(rú )盘(pán )水(shuǐ ),正(zhèng )错(cuò )而(ér )勿(wù )动(dòng ),则(zé )湛(zhàn )浊(zhuó )在(zài )下(xià ),而(ér )清(qīng )明(míng )在(zài )上(shàng ),则(zé )足(zú )以(yǐ )见(jiàn )鬒(zhěn )眉(méi )而(ér )察(chá )理(lǐ )矣(yǐ )。微(wēi )风(fēng )过(guò )之(zhī ),湛(zhàn )浊(zhuó )动(dòng )乎(hū )下(xià ),清(qīng )明(míng )乱(luàn )于(yú )上(shàng ),则(zé )不(bú )可(kě )以(yǐ )得(dé )大(dà )形(xíng )之(zhī )正(zhèng )也(yě )。心(xīn )亦(yì )如(rú )是(shì )矣(yǐ )。故(gù )导(dǎo )之(zhī )以(yǐ )理(lǐ ),养(yǎng )之(zhī )以(yǐ )清(qīng ),物(wù )莫(mò )之(zhī )倾(qīng ),则(zé )足(zú )以(yǐ )定(dìng )是(shì )非(fēi )决(jué )嫌(xián )疑(yí )矣(yǐ )。小(xiǎo )物(wù )引(yǐn )之(zhī ),则(zé )其(qí )正(zhèng )外(wài )易(yì ),其(qí )心(xīn )内(nèi )倾(qīng ),则(zé )不(bú )足(zú )以(yǐ )决(jué )麤(cū )理(lǐ )矣(yǐ )。故(gù )好(hǎo )书(shū )者(zhě )众(zhòng )矣(yǐ ),而(ér )仓(cāng )颉(jié )独(dú )传(chuán )者(zhě ),壹(yī )也(yě );好(hǎo )稼(jià )者(zhě )众(zhòng )矣(yǐ ),而(ér )后(hòu )稷(jì )独(dú )传(chuán )者(zhě ),壹(yī )也(yě )。好(hǎo )乐(lè )者(zhě )众(zhòng )矣(yǐ ),而(ér )夔(kuí )独(dú )传(chuán )者(zhě ),壹(yī )也(yě );好(hǎo )义(yì )者(zhě )众(zhòng )矣(yǐ ),而(ér )舜(shùn )独(dú )传(chuán )者(zhě ),壹(yī )也(yě )。倕(zhuì )作(zuò )弓(gōng ),浮(fú )游(yóu )作(zuò )矢(shǐ ),而(ér )羿(yì )精(jīng )于(yú )射(shè );奚(xī )仲(zhòng )作(zuò )车(chē ),乘(chéng )杜(dù )作(zuò )乘(chéng )马(mǎ ),而(ér )造(zào )父(fù )精(jīng )于(yú )御(yù ):自(zì )古(gǔ )及(jí )今(jīn ),未(wèi )尝(cháng )有(yǒu )两(liǎng )而(ér )能(néng )精(jīng )者(zhě )也(yě )。曾(céng )子(zǐ )曰(yuē ):“是(shì )其(qí )庭(tíng )可(kě )以(yǐ )搏(bó )鼠(shǔ ),恶(è )能(néng )与(yǔ )我(wǒ )歌(gē )矣(yǐ )!”

空(kōng )石(shí )之(zhī )中(zhōng )有(yǒu )人(rén )焉(yān ),其(qí )名(míng )曰(yuē )觙(jí )。其(qí )为(wéi )人(rén )也(yě ),善(shàn )射(shè )以(yǐ )好(hǎo )思(sī )。耳(ěr )目(mù )之(zhī )欲(yù )接(jiē ),则(zé )败(bài )其(qí )思(sī );蚊(wén )虻(méng )之(zhī )声(shēng )闻(wén ),则(zé )挫(cuò )其(qí )精(jīng )。是(shì )以(yǐ )辟(pì )耳(ěr )目(mù )之(zhī )欲(yù ),而(ér )远(yuǎn )蚊(wén )虻(méng )之(zhī )声(shēng ),闲(xián )居(jū )静(jìng )思(sī )则(zé )通(tōng )。思(sī )仁(rén )若(ruò )是(shì ),可(kě )谓(wèi )微(wēi )乎(hū )?孟(mèng )子(zǐ )恶(è )败(bài )而(ér )出(chū )妻(qī ),可(kě )谓(wèi )能(néng )自(zì )强(qiáng )矣(yǐ ),未(wèi )及(jí )思(sī )也(yě );有(yǒu )子(zǐ )恶(è )卧(wò )而(ér )焠(cuì )掌(zhǎng ),可(kě )谓(wèi )能(néng )自(zì )忍(rěn )矣(yǐ );未(wèi )及(jí )好(hǎo )也(yě )。辟(pì )耳(ěr )目(mù )之(zhī )欲(yù ),远(yuǎn )蚊(wén )虻(méng )之(zhī )声(shēng ),可(kě )谓(wèi )危(wēi )矣(yǐ );未(wèi )可(kě )谓(wèi )微(wēi )也(yě )。夫(fū )微(wēi )者(zhě ),至(zhì )人(rén )也(yě )。至(zhì )人(rén )也(yě ),何(hé )忍(rěn )!何(hé )强(qiáng )!何(hé )危(wēi )!故(gù )浊(zhuó )明(míng )外(wài )景(jǐng ),清(qīng )明(míng )内(nèi )景(jǐng ),圣(shèng )人(rén )纵(zòng )其(qí )欲(yù ),兼(jiān )其(qí )情(qíng ),而(ér )制(zhì )焉(yān )者(zhě )理(lǐ )矣(yǐ );夫(fū )何(hé )强(qiáng )!何(hé )忍(rěn )!何(hé )危(wēi )!故(gù )仁(rén )者(zhě )之(zhī )行(háng )道(dào )也(yě ),无(wú )为(wéi )也(yě );圣(shèng )人(rén )之(zhī )行(háng )道(dào )也(yě ),无(wú )强(qiáng )也(yě )。仁(rén )者(zhě )之(zhī )思(sī )也(yě )恭(gōng ),圣(shèng )者(zhě )之(zhī )思(sī )也(yě )乐(lè )。此(cǐ )治(zhì )心(xīn )之(zhī )道(dào )也(yě )。

凡(fán )观(guān )物(wù )有(yǒu )疑(yí ),中(zhōng )心(xīn )不(bú )定(dìng ),则(zé )外(wài )物(wù )不(bú )清(qīng )。吾(wú )虑(lǜ )不(bú )清(qīng ),未(wèi )可(kě )定(dìng )然(rán )否(fǒu )也(yě )。冥(míng )冥(míng )而(ér )行(háng )者(zhě ),见(jiàn )寝(qǐn )石(shí )以(yǐ )为(wéi )伏(fú )虎(hǔ )也(yě ),见(jiàn )植(zhí )林(lín )以(yǐ )为(wéi )后(hòu )人(rén )也(yě ):冥(míng )冥(míng )蔽(bì )其(qí )明(míng )也(yě )。醉(zuì )者(zhě )越(yuè )百(bǎi )步(bù )之(zhī )沟(gōu ),以(yǐ )为(wéi )蹞(kuǐ )步(bù )之(zhī )浍(huì )也(yě );俯(fǔ )而(ér )出(chū )城(chéng )门(mén ),以(yǐ )为(wéi )小(xiǎo )之(zhī )闺(guī )也(yě ):酒(jiǔ )乱(luàn )其(qí )神(shén )也(yě )。厌(yàn )目(mù )而(ér )视(shì )者(zhě ),视(shì )一(yī )为(wéi )两(liǎng );掩(yǎn )耳(ěr )而(ér )听(tīng )者(zhě ),听(tīng )漠(mò )漠(mò )而(ér )以(yǐ )为(wéi )哅(xiōng )哅(xiōng ):埶(zhí )乱(luàn )其(qí )官(guān )也(yě )。故(gù )从(cóng )山(shān )上(shàng )望(wàng )牛(niú )者(zhě )若(ruò )羊(yáng ),而(ér )求(qiú )羊(yáng )者(zhě )不(bú )下(xià )牵(qiān )也(yě ):远(yuǎn )蔽(bì )其(qí )大(dà )也(yě )。从(cóng )山(shān )下(xià )望(wàng )木(mù )者(zhě ),十(shí )仞(rèn )之(zhī )木(mù )若(ruò )箸(zhù ),而(ér )求(qiú )箸(zhù )者(zhě )不(bú )上(shàng )折(shé )也(yě ):高(gāo )蔽(bì )其(qí )长(zhǎng )也(yě )。水(shuǐ )动(dòng )而(ér )景(jǐng )摇(yáo ),人(rén )不(bú )以(yǐ )定(dìng )美(měi )恶(è ):水(shuǐ )埶(zhí )玄(xuán )也(yě )。瞽(gǔ )者(zhě )仰(yǎng )视(shì )而(ér )不(bú )见(jiàn )星(xīng ),人(rén )不(bú )以(yǐ )定(dìng )有(yǒu )无(wú ):用(yòng )精(jīng )惑(huò )也(yě )。有(yǒu )人(rén )焉(yān )以(yǐ )此(cǐ )时(shí )定(dìng )物(wù ),则(zé )世(shì )之(zhī )愚(yú )者(zhě )也(yě )。彼(bǐ )愚(yú )者(zhě )之(zhī )定(dìng )物(wù ),以(yǐ )疑(yí )决(jué )疑(yí ),决(jué )必(bì )不(bú )当(dāng )。夫(fū )苟(gǒu )不(bú )当(dāng ),安(ān )能(néng )无(wú )过(guò )乎(hū )?

夏(xià )首(shǒu )之(zhī )南(nán )有(yǒu )人(rén )焉(yān );曰(yuē )涓(juān )蜀(shǔ )梁(liáng )。其(qí )为(wéi )人(rén )也(yě ),愚(yú )而(ér )善(shàn )畏(wèi )。明(míng )月(yuè )而(ér )宵(xiāo )行(háng ),俯(fǔ )见(jiàn )其(qí )影(yǐng ),以(yǐ )为(wéi )伏(fú )鬼(guǐ )也(yě );仰(yǎng )视(shì )其(qí )发(fā ),以(yǐ )为(wéi )立(lì )魅(mèi )也(yě )。背(bèi )而(ér )走(zǒu ),比(bǐ )至(zhì )其(qí )家(jiā ),失(shī )气(qì )而(ér )死(sǐ )。岂(qǐ )不(bú )哀(āi )哉(zāi )!凡(fán )人(rén )之(zhī )有(yǒu )鬼(guǐ )也(yě ),必(bì )以(yǐ )其(qí )感(gǎn )忽(hū )之(zhī )间(jiān ),疑(yí )玄(xuán )之(zhī )时(shí )定(dìng )之(zhī )。此(cǐ )人(rén )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )无(wú )有(yǒu )而(ér )有(yǒu )无(wú )之(zhī )时(shí )也(yě ),而(ér )己(jǐ )以(yǐ )定(dìng )事(shì )。故(gù )伤(shāng )于(yú )湿(shī )而(ér )痹(bì ),痹(bì )而(ér )击(jī )鼓(gǔ )烹(pēng )豚(tún ),则(zé )必(bì )有(yǒu )敝(bì )鼓(gǔ )丧(sàng )豚(tún )之(zhī )费(fèi )矣(yǐ ),而(ér )未(wèi )有(yǒu )俞(yú )疾(jí )之(zhī )福(fú )也(yě )。故(gù )虽(suī )不(bú )在(zài )夏(xià )首(shǒu )之(zhī )南(nán ),则(zé )无(wú )以(yǐ )异(yì )矣(yǐ )。

凡(fán )以(yǐ )知(zhī ),人(rén )之(zhī )性(xìng )也(yě );可(kě )以(yǐ )知(zhī ),物(wù )之(zhī )理(lǐ )也(yě )。以(yǐ )可(kě )以(yǐ )知(zhī )人(rén )之(zhī )性(xìng ),求(qiú )可(kě )以(yǐ )知(zhī )物(wù )之(zhī )理(lǐ ),而(ér )无(wú )所(suǒ )疑(yí )止(zhǐ )之(zhī ),则(zé )没(méi )世(shì )穷(qióng )年(nián )不(bú )能(néng )无(wú )也(yě )。其(qí )所(suǒ )以(yǐ )贯(guàn )理(lǐ )焉(yān )虽(suī )亿(yì )万(wàn ),已(yǐ )不(bú )足(zú )浃(jiā )万(wàn )物(wù )之(zhī )变(biàn ),与(yǔ )愚(yú )者(zhě )若(ruò )一(yī )。学(xué )、老(lǎo )身(shēn )长(zhǎng )子(zǐ ),而(ér )与(yǔ )愚(yú )者(zhě )若(ruò )一(yī ),犹(yóu )不(bú )知(zhī )错(cuò ),夫(fū )是(shì )之(zhī )谓(wèi )妄(wàng )人(rén )。故(gù )学(xué )也(yě )者(zhě ),固(gù )学(xué )止(zhǐ )之(zhī )也(yě )。恶(è )乎(hū )止(zhǐ )之(zhī )?曰(yuē ):止(zhǐ )诸(zhū )至(zhì )足(zú )。曷(hé )谓(wèi )至(zhì )足(zú )?曰(yuē ):圣(shèng )王(wáng )。圣(shèng )也(yě )者(zhě ),尽(jìn )伦(lún )者(zhě )也(yě );王(wáng )也(yě )者(zhě ),尽(jìn )制(zhì )者(zhě )也(yě );两(liǎng )尽(jìn )者(zhě ),足(zú )以(yǐ )为(wéi )天(tiān )下(xià )极(jí )矣(yǐ )。故(gù )学(xué )者(zhě )以(yǐ )圣(shèng )王(wáng )为(wéi )师(shī ),案(àn )以(yǐ )圣(shèng )王(wáng )之(zhī )制(zhì )为(wéi )法(fǎ ),法(fǎ )其(qí )法(fǎ )以(yǐ )求(qiú )其(qí )统(tǒng )类(lèi ),以(yǐ )务(wù )象(xiàng )效(xiào )其(qí )人(rén )。向(xiàng )是(shì )而(ér )务(wù ),士(shì )也(yě );类(lèi )是(shì )而(ér )几(jǐ ),君(jūn )子(zǐ )也(yě );知(zhī )之(zhī ),圣(shèng )人(rén )也(yě )。故(gù )有(yǒu )知(zhī )非(fēi )以(yǐ )虑(lǜ )是(shì ),则(zé )谓(wèi )之(zhī )惧(jù );有(yǒu )勇(yǒng )非(fēi )以(yǐ )持(chí )是(shì ),则(zé )谓(wèi )之(zhī )贼(zéi );察(chá )孰(shú )非(fēi )以(yǐ )分(fèn )是(shì ),则(zé )谓(wèi )之(zhī )篡(cuàn );多(duō )能(néng )非(fēi )以(yǐ )修(xiū )荡(dàng )是(shì ),则(zé )谓(wèi )之(zhī )知(zhī );辩(biàn )利(lì )非(fēi )以(yǐ )言(yán )是(shì ),则(zé )谓(wèi )之(zhī )詍(yì )。传(chuán )曰(yuē ):“天(tiān )下(xià )有(yǒu )二(èr ):非(fēi )察(chá )是(shì ),是(shì )察(chá )非(fēi )。”谓(wèi )合(hé )王(wáng )制(zhì )不(bú )合(hé )王(wáng )制(zhì )也(yě )。天(tiān )下(xià )不(bú )以(yǐ )是(shì )为(wéi )隆(lóng )正(zhèng )也(yě ),然(rán )而(ér )犹(yóu )有(yǒu )能(néng )分(fèn )是(shì )非(fēi )、治(zhì )曲(qǔ )直(zhí )者(zhě )邪(xié )?

若(ruò )夫(fū )非(fēi )分(fèn )是(shì )非(fēi ),非(fēi )治(zhì )曲(qǔ )直(zhí ),非(fēi )辨(biàn )治(zhì )乱(luàn ),非(fēi )治(zhì )人(rén )道(dào ),虽(suī )能(néng )之(zhī )无(wú )益(yì )于(yú )人(rén ),不(bú )能(néng )无(wú )损(sǔn )于(yú )人(rén );案(àn )直(zhí )将(jiāng )治(zhì )怪(guài )说(shuō ),玩(wán )奇(qí )辞(cí ),以(yǐ )相(xiàng )挠(náo )滑(huá )也(yě );案(àn )强(qiáng )钳(qián )而(ér )利(lì )口(kǒu ),厚(hòu )颜(yán )而(ér )忍(rěn )诟(gòu ),无(wú )正(zhèng )而(ér )恣(zì )孳(zī ),妄(wàng )辨(biàn )而(ér )几(jǐ )利(lì );不(bú )好(hǎo )辞(cí )让(ràng ),不(bú )敬(jìng )礼(lǐ )节(jiē ),而(ér )好(hǎo )相(xiàng )推(tuī )挤(jǐ ):此(cǐ )乱(luàn )世(shì )奸(jiān )人(rén )之(zhī )说(shuō )也(yě ),则(zé )天(tiān )下(xià )之(zhī )治(zhì )说(shuō )者(zhě ),方(fāng )多(duō )然(rán )矣(yǐ )。传(chuán )曰(yuē ):“析(xī )辞(cí )而(ér )为(wéi )察(chá ),言(yán )物(wù )而(ér )为(wéi )辨(biàn ),君(jūn )子(zǐ )贱(jiàn )之(zhī )。博(bó )闻(wén )强(qiáng )志(zhì ),不(bú )合(hé )王(wáng )制(zhì ),君(jūn )子(zǐ )贱(jiàn )之(zhī )。”此(cǐ )之(zhī )谓(wèi )也(yě )。

为(wéi )之(zhī )无(wú )益(yì )于(yú )成(chéng )也(yě ),求(qiú )之(zhī )无(wú )益(yì )于(yú )得(dé )也(yě ),忧(yōu )戚(qī )之(zhī )无(wú )益(yì )于(yú )几(jǐ )也(yě ),则(zé )广(guǎng )焉(yān )能(néng )弃(qì )之(zhī )矣(yǐ ),不(bú )以(yǐ )自(zì )妨(fáng )也(yě ),不(bú )少(shǎo )顷(qǐng )干(gàn )之(zhī )胸(xiōng )中(zhōng )。不(bú )慕(mù )往(wǎng ),不(bú )闵(mǐn )来(lái ),无(wú )邑(yì )怜(lián )之(zhī )心(xīn ),当(dāng )时(shí )则(zé )动(dòng ),物(wù )至(zhì )而(ér )应(yīng ),事(shì )起(qǐ )而(ér )辨(biàn ),治(zhì )乱(luàn )可(kě )否(fǒu ),昭(zhāo )然(rán )明(míng )矣(yǐ )。

周(zhōu )而(ér )成(chéng ),泄(xiè )而(ér )败(bài ),明(míng )君(jūn )无(wú )之(zhī )有(yǒu )也(yě )。宣(xuān )而(ér )成(chéng ),隐(yǐn )而(ér )败(bài ),闇(ān )君(jūn )无(wú )之(zhī )有(yǒu )也(yě )。故(gù )人(rén )君(jūn )者(zhě ),周(zhōu )则(zé )谗(chán )言(yán )至(zhì )矣(yǐ ),直(zhí )言(yán )反(fǎn )矣(yǐ );小(xiǎo )人(rén )迩(ěr )而(ér )君(jūn )子(zǐ )远(yuǎn )矣(yǐ )!诗(shī )云(yún ):“墨(mò )以(yǐ )为(wéi )明(míng ),狐(hú )狸(lí )而(ér )苍(cāng )。”此(cǐ )言(yán )上(shàng )幽(yōu )而(ér )下(xià )险(xiǎn )也(yě )。君(jūn )人(rén )者(zhě ),宣(xuān )则(zé )直(zhí )言(yán )至(zhì )矣(yǐ ),而(ér )谗(chán )言(yán )反(fǎn )矣(yǐ );君(jūn )子(zǐ )迩(ěr )而(ér )小(xiǎo )人(rén )远(yuǎn )矣(yǐ )!诗(shī )云(yún ):“明(míng )明(míng )在(zài )下(xià ),赫(hè )赫(hè )在(zài )上(shàng )。”此(cǐ )言(yán )上(shàng )明(míng )而(ér )下(xià )化(huà )也(yě )。

阅读:25851

打赏捐助〔Donate〕>>>

《解蔽》简体版

©2015-2026 ok8.org 文学库