程材篇【登录】

《论衡》 > 卷十二 > 《程材篇》 > 拼音版

论(lùn )者(zhě )多(duō )谓(wèi )儒(rú )生(shēng )不(bú )及(jí )彼(bǐ )文(wén )吏(lì ),见(jiàn )文(wén )吏(lì )利(lì )便(biàn ),而(ér )儒(rú )生(shēng )陆(lù )落(luò ),则(zé )诋(dǐ )訾(zī )儒(rú )生(shēng )以(yǐ )为(wéi )浅(qiǎn )短(duǎn ),称(chēng )誉(yù )文(wén )吏(lì )谓(wèi )之(zhī )深(shēn )长(zhǎng )。是(shì )不(bú )知(zhī )儒(rú )生(shēng ),亦(yì )不(bú )知(zhī )文(wén )吏(lì )也(yě )。

儒(rú )生(shēng )、文(wén )吏(lì )皆(jiē )有(yǒu )材(cái )智(zhì ),非(fēi )文(wén )吏(lì )材(cái )高(gāo )而(ér )儒(rú )生(shēng )智(zhì )下(xià )也(yě ),文(wén )吏(lì )更(gèng )事(shì ),儒(rú )生(shēng )不(bú )习(xí )也(yě )。谓(wèi )文(wén )吏(lì )更(gèng )事(shì ),儒(rú )生(shēng )不(bú )习(xí ),可(kě )也(yě );谓(wèi )文(wén )吏(lì )深(shēn )长(zhǎng ),儒(rú )生(shēng )浅(qiǎn )短(duǎn ),知(zhī )妄(wàng )矣(yǐ )。世(shì )俗(sú )共(gòng )短(duǎn )儒(rú )生(shēng ),儒(rú )生(shēng )之(zhī )徒(tú ),亦(yì )自(zì )相(xiàng )少(shǎo )。何(hé )则(zé )?并(bìng )好(hǎo )仕(shì )学(xué )宦(huàn ),用(yòng )吏(lì )为(wéi )绳(shéng )表(biǎo )也(yě )。儒(rú )生(shēng )有(yǒu )阙(què ),俗(sú )共(gòng )短(duǎn )之(zhī );文(wén )吏(lì )有(yǒu )过(guò ),俗(sú )不(bú )敢(gǎn )訾(zī )。归(guī )非(fēi )於(yú )儒(rú )生(shēng ),付(fù )是(shì )於(yú )文(wén )吏(lì )也(yě )。夫(fū )儒(rú )生(shēng )材(cái )非(fēi )下(xià )於(yú )文(wén )吏(lì ),又(yòu )非(fēi )所(suǒ )习(xí )之(zhī )业(yè )非(fēi )所(suǒ )当(dāng )为(wéi )也(yě ),然(rán )世(shì )俗(sú )共(gòng )短(duǎn )之(zhī )者(zhě ),见(jiàn )将(jiāng )不(bú )好(hǎo )用(yòng )也(yě )。将(jiāng )之(zhī )不(bú )好(hǎo )用(yòng )之(zhī )者(zhě ),事(shì )多(duō )己(jǐ )不(bú )能(néng )理(lǐ ),须(xū )文(wén )吏(lì )以(yǐ )领(lǐng )之(zhī )也(yě )。夫(fū )论(lùn )善(shàn )谋(móu )材(cái ),施(shī )用(yòng )累(lèi )能(néng ),期(qī )於(yú )有(yǒu )益(yì )。文(wén )吏(lì )理(lǐ )烦(fán ),身(shēn )役(yì )於(yú )职(zhí ),职(zhí )判(pàn )功(gōng )立(lì ),将(jiāng )尊(zūn )其(qí )能(néng )。儒(rú )生(shēng )栗(lì )栗(lì ),不(bú )能(néng )当(dāng )剧(jù );将(jiāng )有(yǒu )烦(fán )疑(yí ),不(bú )能(néng )效(xiào )力(lì ),力(lì )无(wú )益(yì )於(yú )时(shí ),则(zé )官(guān )不(bú )及(jí )其(qí )身(shēn )也(yě )。将(jiāng )以(yǐ )官(guān )课(kè )材(cái ),材(cái )以(yǐ )官(guān )为(wéi )验(yàn ),是(shì )故(gù )世(shì )俗(sú )常(cháng )高(gāo )文(wén )吏(lì ),贱(jiàn )下(xià )儒(rú )生(shēng )。儒(rú )生(shēng )之(zhī )下(xià ),文(wén )吏(lì )之(zhī )高(gāo ),本(běn )由(yóu )不(bú )能(néng )之(zhī )将(jiāng )。世(shì )俗(sú )之(zhī )论(lùn ),缘(yuán )将(jiāng )好(hǎo )恶(è )。

今(jīn )世(shì )之(zhī )将(jiāng ),材(cái )高(gāo )知(zhī )深(shēn ),通(tōng )达(dá )众(zhòng )凡(fán ),举(jǔ )纲(gāng )持(chí )领(lǐng ),事(shì )无(wú )不(bú )定(dìng )。其(qí )置(zhì )文(wén )吏(lì )也(yě ),备(bèi )数(shù )满(mǎn )员(yuán ),足(zú )以(yǐ )辅(fǔ )己(jǐ )志(zhì )。志(zhì )在(zài )修(xiū )德(dé ),务(wù )在(zài )立(lì )化(huà ),则(zé )夫(fū )文(wén )吏(lì )瓦(wǎ )石(shí ),儒(rú )生(shēng )珠(zhū )玉(yù )也(yě )。夫(fū )文(wén )吏(lì )能(néng )破(pò )坚(jiān )理(lǐ )烦(fán ),不(bú )能(néng )守(shǒu )身(shēn ),〔不(bú )能(néng )守(shǒu )〕身(shēn ),则(zé )亦(yì )不(bú )能(néng )辅(fǔ )将(jiāng )。儒(rú )生(shēng )不(bú )习(xí )於(yú )职(zhí ),长(zhǎng )於(yú )匡(kuāng )救(jiù ),将(jiāng )相(xiàng )倾(qīng )侧(cè ),谏(jiàn )难(nán )不(bú )惧(jù )。案(àn )世(shì )间(jiān )能(néng )建(jiàn )蹇(jiǎn )蹇(jiǎn )之(zhī )节(jiē ),成(chéng )三(sān )谏(jiàn )之(zhī )议(yì ),令(lìng )将(jiāng )检(jiǎn )身(shēn )自(zì )敕(chì ),不(bú )敢(gǎn )邪(xié )曲(qǔ )者(zhě ),率(lǜ )多(duō )儒(rú )生(shēng )。阿(ā )意(yì )苟(gǒu )取(qǔ )容(róng )幸(xìng ),将(jiāng )欲(yù )放(fàng )失(shī ),低(dī )嘿(hēi )不(bú )言(yán )者(zhě ),率(lǜ )多(duō )文(wén )吏(lì )。文(wén )吏(lì )以(yǐ )事(shì )胜(shèng ),以(yǐ )忠(zhōng )负(fù );儒(rú )生(shēng )以(yǐ )节(jiē )优(yōu ),以(yǐ )职(zhí )劣(liè )。二(èr )者(zhě )长(zhǎng )短(duǎn ),各(gè )有(yǒu )所(suǒ )宜(yí )。世(shì )之(zhī )将(jiāng )相(xiàng ),各(gè )有(yǒu )所(suǒ )取(qǔ )。取(qǔ )儒(rú )生(shēng )者(zhě ),必(bì )轨(guǐ )德(dé )立(lì )化(huà )者(zhě )也(yě );取(qǔ )文(wén )吏(lì )者(zhě ),必(bì )优(yōu )事(shì )理(lǐ )乱(luàn )者(zhě )也(yě )。材(cái )不(bú )自(zì )能(néng )则(zé )须(xū )助(zhù ),须(xū )助(zhù )则(zé )待(dài )劲(jìn )。官(guān )之(zhī )立(lì )佐(zuǒ ),为(wéi )力(lì )不(bú )足(zú )也(yě );吏(lì )之(zhī )取(qǔ )能(néng ),为(wéi )材(cái )不(bú )及(jí )也(yě )。

日(rì )之(zhī )照(zhào )幽(yōu ),不(bú )须(xū )灯(dēng )烛(zhú );贲(bēn )、育(yù )当(dāng )敌(dí ),不(bú )待(dài )辅(fǔ )佐(zuǒ )。使(shǐ )将(jiāng )相(xiàng )知(zhī )力(lì ),若(ruò )日(rì )之(zhī )照(zhào )幽(yōu ),贲(bēn )、育(yù )之(zhī )难(nán )敌(dí ),则(zé )文(wén )吏(lì )之(zhī )能(néng )无(wú )所(suǒ )用(yòng )也(yě )。病(bìng )作(zuò )而(ér )医(yī )用(yòng ),祸(huò )起(qǐ )而(ér )巫(wū )使(shǐ )。如(rú )自(zì )能(néng )案(àn )方(fāng )和(hé )药(yào ),入(rù )室(shì )求(qiú )祟(suì ),则(zé )医(yī )不(bú )售(shòu )而(ér )巫(wū )不(bú )进(jìn )矣(yǐ )。桥(qiáo )梁(liáng )之(zhī )设(shè )也(yě ),足(zú )不(bú )能(néng )越(yuè )沟(gōu )也(yě );车(chē )马(mǎ )之(zhī )用(yòng )也(yě ),走(zǒu )不(bú )能(néng )追(zhuī )远(yuǎn )也(yě )。足(zú )能(néng )越(yuè )沟(gōu ),走(zǒu )能(néng )追(zhuī )远(yuǎn ),则(zé )桥(qiáo )梁(liáng )不(bú )设(shè )、车(chē )马(mǎ )不(bú )用(yòng )矣(yǐ )。天(tiān )地(dì )事(shì )物(wù ),人(rén )所(suǒ )重(zhòng )敬(jìng ),皆(jiē )力(lì )劣(liè )知(zhī )极(jí ),须(xū )仰(yǎng )以(yǐ )给(gěi )足(zú )者(zhě )也(yě )。今(jīn )世(shì )之(zhī )将(jiāng )相(xiàng ),不(bú )责(zé )己(jǐ )之(zhī )不(bú )能(néng ),而(ér )贱(jiàn )儒(rú )生(shēng )之(zhī )不(bú )习(xí );不(bú )原(yuán )文(wén )吏(lì )之(zhī )所(suǒ )得(dé )得(dé )用(yòng ),而(ér )尊(zūn )其(qí )材(cái ),谓(wèi )之(zhī )善(shàn )吏(lì )。非(fēi )文(wén )吏(lì ),忧(yōu )不(bú )除(chú );非(fēi )文(wén )吏(lì ),患(huàn )不(bú )救(jiù )。是(shì )以(yǐ )选(xuǎn )举(jǔ )取(qǔ )常(cháng )故(gù ),案(àn )吏(lì )取(qǔ )无(wú )害(hài )。儒(rú )生(shēng )无(wú )阀(fá )阅(yuè ),所(suǒ )能(néng )不(bú )能(néng )任(rèn )剧(jù ),故(gù )陋(lòu )於(yú )选(xuǎn )举(jǔ ),佚(yì )於(yú )朝(cháo )庭(tíng )。聪(cōng )慧(huì )捷(jié )疾(jí )者(zhě ),随(suí )时(shí )变(biàn )化(huà ),学(xué )知(zhī )吏(lì )事(shì ),则(zé )踵(zhǒng )文(wén )吏(lì )之(zhī )後(hòu ),未(wèi )得(dé )良(liáng )善(shàn )之(zhī )名(míng )。守(shǒu )古(gǔ )循(xún )志(zhì ),案(àn )礼(lǐ )修(xiū )义(yì ),辄(zhé )为(wéi )将(jiāng )相(xiàng )所(suǒ )不(bú )任(rèn ),文(wén )吏(lì )所(suǒ )毗(pí )戏(xì )。不(bú )见(jiàn )任(rèn )则(zé )执(zhí )欲(yù )息(xī )退(tuì ),见(jiàn )毗(pí )戏(xì )则(zé )意(yì )不(bú )得(dé )。临(lín )职(zhí )不(bú )劝(quàn ),察(chá )事(shì )不(bú )精(jīng ),遂(suí )为(wéi )不(bú )能(néng ),斥(chì )落(luò )不(bú )习(xí )。有(yǒu )俗(sú )材(cái )而(ér )无(wú )雅(yǎ )度(dù )者(zhě ),学(xué )知(zhī )吏(lì )事(shì ),乱(luàn )於(yú )文(wén )吏(lì ),观(guān )将(jiāng )所(suǒ )知(zhī ),适(shì )时(shí )所(suǒ )急(jí ),转(zhuǎn )志(zhì )易(yì )务(wù ),昼(zhòu )夜(yè )学(xué )问(wèn ),无(wú )所(suǒ )羞(xiū )耻(chǐ ),期(qī )於(yú )成(chéng )能(néng )名(míng )文(wén )而(ér )已(yǐ )。其(qí )高(gāo )志(zhì )妙(miào )操(cāo )之(zhī )人(rén ),耻(chǐ )降(jiàng )意(yì )损(sǔn )崇(chóng ),以(yǐ )称(chēng )媚(mèi )取(qǔ )进(jìn ),深(shēn )疾(jí )才(cái )能(néng )之(zhī )儒(rú ),〔汨(mì )〕入(rù )文(wén )吏(lì )之(zhī )科(kē ),坚(jiān )守(shǒu )高(gāo )志(zhì ),不(bú )肯(kěn )下(xià )学(xué )。亦(yì )时(shí )或(huò )精(jīng )暗(àn )不(bú )及(jí ),意(yì )疏(shū )不(bú )密(mì ),临(lín )事(shì )不(bú )识(shí );对(duì )向(xiàng )谬(miù )误(wù );拜(bài )起(qǐ )不(bú )便(biàn ),进(jìn )退(tuì )失(shī )度(dù );秦(qín )记(jì )言(yán )事(shì ),蒙(méng )士(shì )解(jiě )过(guò ),援(yuán )引(yǐn )古(gǔ )义(yì );割(gē )切(qiē )将(jiāng )欲(yù ),直(zhí )言(yán )一(yī )指(zhǐ ),触(chù )讳(huì )犯(fàn )忌(jì );封(fēng )蒙(méng )约(yuē )缚(fù ),简(jiǎn )绳(shéng )检(jiǎn )署(shǔ ),事(shì )不(bú )如(rú )法(fǎ ),文(wén )辞(cí )卓(zhuó )诡(guǐ ),辟(pì )刺(cì )离(lí )实(shí ),曲(qǔ )不(bú )应(yīng )义(yì )。故(gù )世(shì )俗(sú )轻(qīng )之(zhī ),文(wén )吏(lì )薄(báo )之(zhī ),将(jiāng )相(xiàng )贱(jiàn )之(zhī )。

是(shì )以(yǐ )世(shì )俗(sú )学(xué )问(wèn )者(zhě ),不(bú )肯(kěn )竟(jìng )经(jīng )明(míng )学(xué ),深(shēn )知(zhī )古(gǔ )今(jīn ),急(jí )欲(yù )成(chéng )一(yī )家(jiā )章(zhāng )句(jù ),义(yì )理(lǐ )略(luè )具(jù ),同(tóng )〔趋(qū )〕学(xué )史(shǐ )书(shū ),读(dú )律(lǜ )讽(fěng )令(lìng ),治(zhì )作(zuò )〔请(qǐng )〕奏(zòu ),习(xí )对(duì )向(xiàng ),滑(huá )习(xí )跪(guì )拜(bài ),家(jiā )成(chéng )室(shì )就(jiù ),召(zhào )署(shǔ )辄(zhé )能(néng )。徇(xùn )今(jīn )不(bú )顾(gù )古(gǔ ),趋(qū )仇(chóu )不(bú )存(cún )志(zhì ),竞(jìng )进(jìn )不(bú )案(àn )礼(lǐ ),废(fèi )经(jīng )不(bú )念(niàn )学(xué )。是(shì )以(yǐ )古(gǔ )经(jīng )废(fèi )而(ér )不(bú )修(xiū ),旧(jiù )学(xué )暗(àn )而(ér )不(bú )明(míng ),儒(rú )者(zhě )寂(jì )於(yú )空(kōng )室(shì ),文(wén )吏(lì )哗(huá )於(yú )朝(cháo )堂(táng )。材(cái )能(néng )之(zhī )士(shì ),随(suí )世(shì )驱(qū )驰(chí );节(jiē )操(cāo )之(zhī )人(rén ),守(shǒu )隘(ài )屏(píng )窜(cuàn )。驱(qū )驰(chí )日(rì )以(yǐ )巧(qiǎo ),屏(píng )窜(cuàn )日(rì )以(yǐ )拙(zhuō )。非(fēi )材(cái )顿(dùn )知(zhī )不(bú )及(jí )也(yě ),希(xī )见(jiàn )阙(què )为(wéi ),不(bú )狎(xiá )习(xí )也(yě )。盖(gài )足(zú )未(wèi )尝(cháng )行(háng ),尧(yáo )、禹(yǔ )问(wèn )曲(qǔ )折(shé );目(mù )未(wèi )尝(cháng )见(jiàn ),孔(kǒng )、墨(mò )问(wèn )形(xíng )象(xiàng )。

齐(qí )部(bù )世(shì )刺(cì )绣(xiù ),恆(héng )女(nǚ )无(wú )不(bú )能(néng );襄(xiāng )邑(yì )俗(sú )织(zhī )锦(jǐn ),钝(dùn )妇(fù )无(wú )不(bú )巧(qiǎo )。〔目(mù )〕见(jiàn )之(zhī ),日(rì )为(wéi )之(zhī ),手(shǒu )狎(xiá )也(yě )。使(shǐ )材(cái )士(shì )未(wèi )尝(cháng )见(jiàn ),巧(qiǎo )女(nǚ )未(wèi )尝(cháng )为(wéi ),异(yì )事(shì )诡(guǐ )手(shǒu ),暂(zàn )为(wéi )卒(zú )睹(dǔ ),显(xiǎn )露(lù )易(yì )为(wéi )者(zhě ),犹(yóu )愦(kuì )愦(kuì )焉(yān )。方(fāng )今(jīn )论(lùn )事(shì ),不(bú )谓(wèi )希(xī )更(gèng ),而(ér )曰(yuē )材(cái )不(bú )敏(mǐn );不(bú )曰(yuē )未(wèi )尝(cháng )为(wéi ),而(ér )曰(yuē )知(zhī )不(bú )达(dá )。失(shī )其(qí )实(shí )也(yě )。儒(rú )生(shēng )材(cái )无(wú )不(bú )能(néng )敏(mǐn ),业(yè )无(wú )不(bú )能(néng )达(dá ),志(zhì )不(bú )〔肯(kěn )〕为(wéi )。今(jīn )俗(sú )见(jiàn )不(bú )习(xí ),谓(wèi )之(zhī )不(bú )能(néng ),睹(dǔ )不(bú )为(wéi ),谓(wèi )之(zhī )不(bú )达(dá )。科(kē )用(yòng )累(lèi )能(néng ),故(gù )文(wén )吏(lì )在(zài )前(qián ),儒(rú )生(shēng )在(zài )後(hòu )。是(shì )从(cóng )朝(cháo )庭(tíng )谓(wèi )之(zhī )也(yě )。如(rú )从(cóng )儒(rú )堂(táng )订(dìng )之(zhī ),则(zé )儒(rú )生(shēng )在(zài )上(shàng ),文(wén )吏(lì )在(zài )下(xià )矣(yǐ )。从(cóng )农(nóng )论(lùn )田(tián ),田(tián )夫(fū )胜(shèng );从(cóng )商(shāng )讲(jiǎng )贾(jiǎ ),贾(jiǎ )人(rén )贤(xián );今(jīn )从(cóng )朝(cháo )庭(tíng )谓(wèi )之(zhī )文(wén )吏(lì )。朝(cháo )庭(tíng )之(zhī )人(rén )也(yě ),幼(yòu )为(wéi )干(gàn )吏(lì ),以(yǐ )朝(cháo )庭(tíng )为(wéi )田(tián )亩(mǔ ),以(yǐ )刀(dāo )笔(bǐ )为(wéi )耒(lěi )耜(sì ),以(yǐ )文(wén )书(shū )为(wéi )农(nóng )业(yè ),犹(yóu )家(jiā )人(rén )子(zǐ )弟(dì ),生(shēng )长(zhǎng )宅(zhái )中(zhōng ),其(qí )知(zhī )曲(qǔ )折(shé ),愈(yù )於(yú )宾(bīn )客(kè )也(yě )。宾(bīn )客(kè )暂(zàn )至(zhì ),虽(suī )孔(kǒng )、墨(mò )之(zhī )材(cái ),不(bú )能(néng )分(fèn )别(bié )。儒(rú )生(shēng )犹(yóu )宾(bīn )客(kè ),文(wén )吏(lì )犹(yóu )子(zǐ )弟(dì )也(yě )。以(yǐ )子(zǐ )弟(dì )论(lùn )之(zhī ),则(zé )文(wén )吏(lì )晓(xiǎo )於(yú )儒(rú )生(shēng ),儒(rú )生(shēng )暗(àn )於(yú )文(wén )吏(lì )。今(jīn )世(shì )之(zhī )将(jiāng )相(xiàng ),知(zhī )子(zǐ )弟(dì )以(yǐ )文(wén )吏(lì )为(wéi )慧(huì ),不(bú )能(néng )知(zhī )文(wén )吏(lì )以(yǐ )狎(xiá )为(wéi )能(néng );知(zhī )宾(bīn )客(kè )以(yǐ )暂(zàn )为(wéi )固(gù ),不(bú )知(zhī )儒(rú )生(shēng )以(yǐ )希(xī )为(wéi )拙(zhuō ):惑(huò )蔽(bì )暗(àn )昧(mèi ),不(bú )知(zhī )类(lèi )也(yě )。一(yī )县(xiàn )佐(zuǒ )史(shǐ )之(zhī )材(cái ),任(rèn )郡(jùn )掾(yuàn )史(shǐ )。一(yī )郡(jùn )修(xiū )行(háng )之(zhī )能(néng ),堪(kān )州(zhōu )从(cóng )事(shì )。然(rán )而(ér )郡(jùn )不(bú )召(zhào )佐(zuǒ )史(shǐ ),州(zhōu )不(bú )取(qǔ )修(xiū )行(háng )者(zhě ),巧(qiǎo )习(xí )无(wú )害(hài ),文(wén )少(shǎo )德(dé )高(gāo )也(yě )。五(wǔ )曹(cáo )自(zì )有(yǒu )条(tiáo )品(pǐn ),簿(bù )书(shū )自(zì )有(yǒu )故(gù )事(shì ),勤(qín )力(lì )玩(wán )弄(nòng ),成(chéng )为(wéi )巧(qiǎo )吏(lì ),安(ān )足(zú )多(duō )矣(yǐ )?贤(xián )明(míng )之(zhī )将(jiāng ),程(chéng )吏(lì )取(qǔ )才(cái ),不(bú )求(qiú )习(xí )论(lùn )高(gāo ),存(cún )志(zhì )不(bú )顾(gù )文(wén )也(yě )。

称(chēng )良(liáng )吏(lì )曰(yuē )忠(zhōng ),忠(zhōng )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )为(wéi )效(xiào ),非(fēi )簿(bù )书(shū )也(yě )。夫(fū )事(shì )可(kě )学(xué )而(ér )知(zhī ),礼(lǐ )可(kě )习(xí )而(ér )善(shàn ),忠(zhōng )节(jiē )公(gōng )行(háng )不(bú )可(kě )立(lì )也(yě )。文(wén )吏(lì )、儒(rú )生(shēng )皆(jiē )有(yǒu )所(suǒ )志(zhì ),然(rán )而(ér )儒(rú )生(shēng )务(wù )忠(zhōng )良(liáng ),文(wén )吏(lì )趋(qū )理(lǐ )事(shì )。苟(gǒu )有(yǒu )忠(zhōng )良(liáng )之(zhī )业(yè ),疏(shū )拙(zhuō )於(yú )事(shì ),无(wú )损(sǔn )於(yú )高(gāo )。论(lùn )者(zhě )以(yǐ )儒(rú )生(shēng )不(bú )晓(xiǎo )簿(bù )书(shū ),置(zhì )之(zhī )於(yú )下(xià )第(dì )。法(fǎ )令(lìng )比(bǐ )例(lì ),吏(lì )断(duàn )决(jué )也(yě )。文(wén )吏(lì )治(zhì )事(shì ),必(bì )问(wèn )法(fǎ )家(jiā )。县(xiàn )官(guān )事(shì )务(wù ),莫(mò )大(dà )法(fǎ )令(lìng )。必(bì )以(yǐ )吏(lì )职(zhí )程(chéng )高(gāo ),是(shì )则(zé )法(fǎ )令(lìng )之(zhī )家(jiā )宜(yí )最(zuì )为(wéi )上(shàng )。或(huò )曰(yuē ):“固(gù )然(rán ),法(fǎ )令(lìng ),汉(hàn )家(jiā )之(zhī )经(jīng ),吏(lì )议(yì )决(jué )焉(yān )。事(shì )定(dìng )於(yú )法(fǎ ),诚(chéng )为(wéi )明(míng )矣(yǐ )。”曰(yuē ):夫(fū )《五(wǔ )经(jīng )》亦(yì )汉(hàn )家(jiā )之(zhī )所(suǒ )立(lì ),儒(rú )生(shēng )善(shàn )政(zhèng ),大(dà )义(yì )皆(jiē )出(chū )其(qí )中(zhōng )。董(dǒng )仲(zhòng )舒(shū )表(biǎo )《春(chūn )秋(qiū )》之(zhī )义(yì ),稽(jī )合(hé )於(yú )律(lǜ ),无(wú )乖(guāi )异(yì )者(zhě )。然(rán )则(zé )《春(chūn )秋(qiū )》,汉(hàn )之(zhī )经(jīng ),孔(kǒng )子(zǐ )制(zhì )作(zuò ),垂(chuí )遗(yí )於(yú )汉(hàn )。论(lùn )者(zhě )徒(tú )尊(zūn )法(fǎ )家(jiā ),不(bú )高(gāo )《春(chūn )秋(qiū )》,是(shì )暗(àn )蔽(bì )也(yě )。《春(chūn )秋(qiū )》、《五(wǔ )经(jīng )》义(yì )相(xiàng )关(guān )穿(chuān ),既(jì )是(shì )《春(chūn )秋(qiū )》,不(bú )大(dà )《五(wǔ )经(jīng )》,是(shì )不(bú )通(tōng )也(yě )。《五(wǔ )经(jīng )》以(yǐ )道(dào )为(wéi )务(wù ),事(shì )不(bú )如(rú )道(dào ),道(dào )行(háng )事(shì )立(lì ),无(wú )道(dào )不(bú )成(chéng )。然(rán )则(zé )儒(rú )生(shēng )所(suǒ )学(xué )者(zhě ),道(dào )也(yě );文(wén )吏(lì )所(suǒ )学(xué )者(zhě ),事(shì )也(yě )。假(jiǎ )使(shǐ )材(cái )同(tóng ),当(dāng )以(yǐ )道(dào )学(xué )。如(rú )比(bǐ )於(yú )文(wén )吏(lì ),洗(xǐ )泥(ní )者(zhě )以(yǐ )水(shuǐ ),燔(fán )腥(xīng )生(shēng )者(zhě )用(yòng )火(huǒ )。水(shuǐ )火(huǒ ),道(dào )也(yě ),用(yòng )之(zhī )者(zhě ),事(shì )也(yě ),事(shì )末(mò )於(yú )道(dào )。儒(rú )生(shēng )治(zhì )本(běn ),文(wén )吏(lì )理(lǐ )末(mò ),道(dào )本(běn )与(yǔ )事(shì )末(mò )比(bǐ ),定(dìng )尊(zūn )卑(bēi )之(zhī )高(gāo )下(xià ),可(kě )得(dé )程(chéng )矣(yǐ )。

尧(yáo )以(yǐ )俊(jùn )德(dé ),致(zhì )黎(lí )民(mín )雍(yōng )。孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):“孝(xiào )悌(tì )之(zhī )至(zhì ),通(tōng )於(yú )神(shén )明(míng )。”张(zhāng )释(shì )之(zhī )曰(yuē ):“秦(qín )任(rèn )刀(dāo )笔(bǐ )小(xiǎo )吏(lì ),陵(líng )迟(chí )至(zhì )於(yú )二(èr )世(shì ),天(tiān )下(xià )土(tǔ )崩(bēng )。”张(zhāng )汤(tāng )、赵(zhào )禹(yǔ ),汉(hàn )之(zhī )惠(huì )吏(lì ),太(tài )吏(lì )公(gōng )《序(xù )累(lèi )》置(zhì )於(yú )酷(kù )部(bù )而(ér )致(zhì )土(tǔ )崩(bēng ),孰(shú )与(yǔ )通(tōng )於(yú )神(shén )明(míng )令(lìng )人(rén )填(tián )膺(yīng )也(yě )?将(jiāng )相(xiàng )知(zhī )经(jīng )学(xué )至(zhì )道(dào ),而(ér )不(bú )尊(zūn )经(jīng )学(xué )之(zhī )生(shēng ),彼(bǐ )见(jiàn )经(jīng )学(xué )之(zhī )生(shēng ),能(néng )不(bú )及(jí )治(zhì )事(shì )之(zhī )吏(lì )也(yě )。牛(niú )刀(dāo )可(kě )以(yǐ )割(gē )鸡(jī ),鸡(jī )刀(dāo )难(nán )以(yǐ )屠(tú )牛(niú )。刺(cì )绣(xiù )之(zhī )师(shī )能(néng )缝(féng )帷(wéi )裳(shang )。纳(nà )缕(lǚ )之(zhī )工(gōng )不(bú )能(néng )织(zhī )锦(jǐn );儒(rú )生(shēng )能(néng )为(wéi )文(wén )吏(lì )之(zhī )事(shì ),文(wén )吏(lì )不(bú )能(néng )立(lì )儒(rú )生(shēng )之(zhī )学(xué )。文(wén )吏(lì )之(zhī )能(néng ),诚(chéng )劣(liè )不(bú )及(jí ),儒(rú )生(shēng )之(zhī )不(bú )习(xí ),实(shí )优(yōu )而(ér )不(bú )为(wéi )。禹(yǔ )决(jué )江(jiāng )河(hé ),不(bú )秉(bǐng )锸(chā );周(zhōu )公(gōng )筑(zhù )雒(luò ),不(bú )把(bǎ )筑(zhù )杖(zhàng )。夫(fū )笔(bǐ )墨(mò )簿(bù )书(shū ),锸(chā )筑(zhù )杖(zhàng )之(zhī )类(lèi )也(yě ),而(ér )欲(yù )合(hé )志(zhì )大(dà )道(dào )者(zhě )躬(gōng )亲(qīn )为(wéi )之(zhī ),是(shì )使(shǐ )将(jiāng )军(jūn )战(zhàn )而(ér )大(dà )匠(jiàng )斫(zhuó )也(yě )。说(shuō )一(yī )经(jīng )之(zhī )生(shēng ),治(zhì )一(yī )曹(cáo )之(zhī )事(shì ),旬(xún )月(yuè )能(néng )之(zhī )。典(diǎn )一(yī )曹(cáo )之(zhī )吏(lì ),学(xué )一(yī )经(jīng )之(zhī )业(yè ),一(yī )岁(suì )不(bú )能(néng )立(lì )也(yě )。何(hé )则(zé )?吏(lì )事(shì )易(yì )知(zhī ),而(ér )经(jīng )学(xué )难(nán )见(jiàn )也(yě )。儒(rú )生(shēng )擿(tī )经(jīng ),穷(qióng )竟(jìng )圣(shèng )意(yì );文(wén )吏(lì )摇(yáo )笔(bǐ ),考(kǎo )迹(jì )民(mín )事(shì )。夫(fū )能(néng )知(zhī )大(dà )圣(shèng )之(zhī )意(yì ),晓(xiǎo )细(xì )民(mín )之(zhī )情(qíng ),孰(shú )者(zhě )为(wéi )难(nán )?以(yǐ )立(lì )难(nán )之(zhī )材(cái ),含(hán )怀(huái )章(zhāng )句(jù )十(shí )万(wàn )以(yǐ )上(shàng ),行(háng )有(yǒu )余(yú )力(lì )。博(bó )学(xué )览(lǎn )古(gǔ )今(jīn ),计(jì )胸(xiōng )中(zhōng )之(zhī )颖(yǐng ),出(chū )溢(yì )十(shí )万(wàn )。文(wén )吏(lì )所(suǒ )知(zhī ),不(bú )过(guò )辨(biàn )解(jiě )簿(bù )书(shū )。富(fù )累(lèi )千(qiān )金(jīn ),孰(shú )与(yǔ )赀(zī )直(zhí )百(bǎi )十(shí )也(yě )?京(jīng )禀(bǐng )知(zhī )丘(qiū ),孰(shú )与(yǔ )委(wěi )聚(jù )如(rú )坻(dǐ )也(yě )?世(shì )名(míng )材(cái )为(wéi )名(míng )器(qì ),器(qì )大(dà )者(zhě )盈(yíng )物(wù )多(duō )。然(rán )则(zé )儒(rú )生(shēng )所(suǒ )怀(huái ),可(kě )谓(wèi )多(duō )矣(yǐ )。

蓬(péng )生(shēng )麻(má )间(jiān ),不(bú )扶(fú )自(zì )直(zhí );白(bái )纱(shā )入(rù )缁(zī ),不(bú )染(rǎn )自(zì )黑(hēi )。此(cǐ )言(yán )所(suǒ )习(xí )善(shàn )恶(è ),变(biàn )易(yì )质(zhì )性(xìng )也(yě )。儒(rú )生(shēng )之(zhī )性(xìng ),非(fēi )能(néng )皆(jiē )善(shàn )也(yě ),被(bèi )服(fú )圣(shèng )教(jiāo ),日(rì )夜(yè )讽(fěng )咏(yǒng ),得(dé )圣(shèng )人(rén )之(zhī )操(cāo )矣(yǐ )。文(wén )吏(lì )幼(yòu )则(zé )笔(bǐ )墨(mò ),手(shǒu )习(xí )而(ér )行(háng ),无(wú )篇(piān )章(zhāng )之(zhī )诵(sòng ),不(bú )闻(wén )仁(rén )义(yì )之(zhī )语(yǔ )。长(zhǎng )大(dà )成(chéng )吏(lì ),舞(wǔ )文(wén )巧(qiǎo )法(fǎ ),徇(xùn )私(sī )为(wéi )己(jǐ ),勉(miǎn )赴(fù )权(quán )利(lì );考(kǎo )事(shì )则(zé )受(shòu )赂(lù ),临(lín )民(mín )则(zé )采(cǎi )渔(yú ),处(chù )右(yòu )则(zé )弄(nòng )权(quán ),幸(xìng )上(shàng )则(zé )卖(mài )将(jiāng );一(yī )旦(dàn )在(zài )位(wèi ),鲜(xiān )冠(guàn )利(lì )剑(jiàn )。一(yī )岁(suì )典(diǎn )职(zhí ),田(tián )宅(zhái )并(bìng )兼(jiān )。性(xìng )非(fēi )皆(jiē )恶(è ),所(suǒ )习(xí )为(wéi )者(zhě ),违(wéi )圣(shèng )教(jiāo )也(yě )。故(gù )习(xí )善(shàn )儒(rú )路(lù ),归(guī )化(huà )慕(mù )义(yì ),志(zhì )操(cāo )则(zé )励(lì )变(biàn )从(cóng )高(gāo )明(míng )。明(míng )将(jiāng )见(jiàn )文(wén ),显(xiǎn )用(yòng )儒(rú )生(shēng ):东(dōng )海(hǎi )相(xiàng )宗(zōng )叔(shū )犀(xī ),犀(xī )广(guǎng )召(zhào )幽(yōu )隐(yǐn ),春(chūn )秋(qiū )会(huì )飨(xiǎng ),设(shè )置(zhì )三(sān )科(kē ),以(yǐ )第(dì )补(bǔ )吏(lì )。一(yī )府(fǔ )员(yuán )吏(lì ),儒(rú )生(shēng )什(shí )九(jiǔ )。陈(chén )留(liú )太(tài )守(shǒu )陈(chén )子(zǐ )瑀(yǔ ),开(kāi )广(guǎng )儒(rú )路(lù ),列(liè )曹(cáo )掾(yuàn )史(shǐ ),皆(jiē )能(néng )教(jiāo )授(shòu )。簿(bù )书(shū )之(zhī )吏(lì ),什(shí )置(zhì )一(yī )二(èr )。两(liǎng )将(jiāng )知(zhī )道(dào )事(shì )之(zhī )理(lǐ ),晓(xiǎo )多(duō )少(shǎo )之(zhī )量(liàng ),故(gù )世(shì )称(chēng )褒(bāo )其(qí )名(míng ),书(shū )记(jì )纪(jì )累(lèi )其(qí )行(háng )也(yě )。

阅读:25209

打赏捐助〔Donate〕>>>

《程材篇》简体版

©2015-2026 ok8.org 文学库