实知篇【登录】

《论衡》 > 卷二十六 > 《实知篇》 > 拼音版

儒(rú )者(zhě )论(lùn )圣(shèng )人(rén ),以(yǐ )为(wéi )前(qián )知(zhī )千(qiān )岁(suì ),後(hòu )知(zhī )万(wàn )事(shì ),有(yǒu )独(dú )见(jiàn )之(zhī )明(míng ),独(dú )听(tīng )之(zhī )聪(cōng ),事(shì )来(lái )则(zé )名(míng ),不(bú )学(xué )自(zì )知(zhī ),不(bú )问(wèn )自(zì )晓(xiǎo ),故(gù )称(chēng )圣(shèng ),则(zé )神(shén )矣(yǐ )。若(ruò )蓍(shī )龟(guī )之(zhī )知(zhī )吉(jí )凶(xiōng ),蓍(shī )草(cǎo )称(chēng )神(shén ),龟(guī )称(chēng )灵(líng )矣(yǐ )。贤(xián )者(zhě )才(cái )下(xià )不(bú )能(néng )及(jí ),智(zhì )劣(liè )不(bú )能(néng )料(liào ),故(gù )谓(wèi )之(zhī )贤(xián )。夫(fū )名(míng )异(yì )则(zé )实(shí )殊(shū ),质(zhì )同(tóng )则(zé )称(chēng )钧(jūn ),以(yǐ )圣(shèng )名(míng )论(lùn )之(zhī ),知(zhī )圣(shèng )人(rén )卓(zhuó )绝(jué ),与(yǔ )贤(xián )殊(shū )也(yě )。

孔(kǒng )子(zǐ )将(jiāng )死(sǐ ),遗(yí )谶(chèn )书(shū ),曰(yuē ):“不(bú )知(zhī )何(hé )一(yī )男(nán )子(zǐ ),自(zì )谓(wèi )秦(qín )始(shǐ )皇(huáng ),上(shàng )我(wǒ )之(zhī )堂(táng ),踞(jù )我(wǒ )之(zhī )床(chuáng ),颠(diān )倒(dǎo )我(wǒ )衣(yī )裳(shang ),至(zhì )沙(shā )丘(qiū )而(ér )亡(wáng )。”其(qí )後(hòu ),秦(qín )王(wáng )兼(jiān )吞(tūn )天(tiān )下(xià ),号(hào )始(shǐ )皇(huáng ),巡(xún )狩(shòu )至(zhì )鲁(lǔ ),观(guān )孔(kǒng )子(zǐ )宅(zhái ),乃(nǎi )至(zhì )沙(shā )丘(qiū ),道(dào )病(bìng )而(ér )崩(bēng )。又(yòu )曰(yuē ):“董(dǒng )仲(zhòng )舒(shū )乱(luàn )我(wǒ )书(shū )。”其(qí )後(hòu ),江(jiāng )都(dōu )相(xiàng )董(dǒng )仲(zhòng )舒(shū ),论(lùn )思(sī )《春(chūn )秋(qiū )》,造(zào )著(zhe )传(chuán )记(jì )。又(yòu )书(shū )曰(yuē ):“亡(wáng )秦(qín )者(zhě ),胡(hú )也(yě )。”其(qí )後(hòu ),二(èr )世(shì )胡(hú )亥(hài ),竟(jìng )亡(wáng )天(tiān )下(xià )。用(yòng )三(sān )者(zhě )论(lùn )之(zhī ),圣(shèng )人(rén )後(hòu )知(zhī )万(wàn )世(shì )之(zhī )效(xiào )也(yě )。孔(kǒng )子(zǐ )生(shēng )不(bú )知(zhī )其(qí )父(fù ),若(ruò )母(mǔ )匿(nì )之(zhī ),吹(chuī )律(lǜ )自(zì )知(zhī )殷(yīn )宋(sòng )大(dà )夫(fū )子(zǐ )氏(shì )之(zhī )世(shì )也(yě )。不(bú )案(àn )图(tú )书(shū ),不(bú )闻(wén )人(rén )言(yán ),吹(chuī )律(lǜ )精(jīng )思(sī ),自(zì )知(zhī )其(qí )世(shì ),圣(shèng )人(rén )前(qián )知(zhī )千(qiān )岁(suì )之(zhī )验(yàn )也(yě )。

曰(yuē ):此(cǐ )皆(jiē )虚(xū )也(yě )。案(àn )神(shén )怪(guài )之(zhī )言(yán ),皆(jiē )在(zài )谶(chèn )记(jì ),所(suǒ )表(biǎo )皆(jiē )效(xiào )图(tú )书(shū )。“亡(wáng )秦(qín )者(zhě )胡(hú )”,《河(hé )图(tú )》之(zhī )文(wén )也(yě )。孔(kǒng )子(zǐ )条(tiáo )暢(chàng )增(zēng )益(yì )以(yǐ )表(biǎo )神(shén )怪(guài ),或(huò )後(hòu )人(rén )诈(zhà )记(jì ),以(yǐ )明(míng )效(xiào )验(yàn )。高(gāo )皇(huáng )帝(dì )封(fēng )吴(wú )王(wáng ),送(sòng )之(zhī ),拊(fǔ )其(qí )背(bèi )曰(yuē ):“汉(hàn )後(hòu )五(wǔ )十(shí )年(nián ),东(dōng )南(nán )有(yǒu )反(fǎn )者(zhě ),岂(qǐ )汝(rǔ )邪(xié )?”到(dào )景(jǐng )帝(dì )时(shí ),濞(bì )与(yǔ )七(qī )国(guó )通(tōng )谋(móu )反(fǎn )汉(hàn )。建(jiàn )此(cǐ )言(yán )者(zhě ),或(huò )时(shí )观(guān )气(qì )见(jiàn )象(xiàng ),处(chù )其(qí )有(yǒu )反(fǎn ),不(bú )知(zhī )主(zhǔ )名(míng )。高(gāo )祖(zǔ )见(jiàn )濞(bì )之(zhī )勇(yǒng ),则(zé )谓(wèi )之(zhī )是(shì )。原(yuán )此(cǐ )以(yǐ )论(lùn ),孔(kǒng )子(zǐ )见(jiàn )始(shǐ )皇(huáng )、仲(zhòng )舒(shū ),或(huò )时(shí )但(dàn )言(yán )“将(jiāng )有(yǒu )观(guān )我(wǒ )之(zhī )宅(zhái )”、“乱(luàn )我(wǒ )之(zhī )书(shū )”者(zhě ),後(hòu )人(rén )见(jiàn )始(shǐ )皇(huáng )入(rù )其(qí )宅(zhái ),仲(zhòng )舒(shū )读(dú )其(qí )书(shū ),则(zé )增(zēng )益(yì )其(qí )辞(cí ),著(zhe )其(qí )主(zhǔ )名(míng )。如(rú )孔(kǒng )子(zǐ )神(shén )而(ér )空(kōng )见(jiàn )始(shǐ )皇(huáng )、仲(zhòng )舒(shū ),则(zé )其(qí )自(zì )为(wéi )殷(yīn )後(hòu )子(zǐ )氏(shì )之(zhī )世(shì ),亦(yì )当(dāng )默(mò )而(ér )知(zhī )之(zhī ),无(wú )为(wéi )吹(chuī )律(lǜ )以(yǐ )自(zì )定(dìng )也(yě )。孔(kǒng )子(zǐ )不(bú )吹(chuī )律(lǜ ),不(bú )能(néng )立(lì )其(qí )姓(xìng ),及(jí )其(qí )见(jiàn )始(shǐ )皇(huáng ),睹(dǔ )仲(zhòng )舒(shū ),亦(yì )复(fù )以(yǐ )吹(chuī )律(lǜ )之(zhī )类(lèi )矣(yǐ )。案(àn )始(shǐ )皇(huáng )本(běn )事(shì ),始(shǐ )皇(huáng )不(bú )至(zhì )鲁(lǔ ),安(ān )得(dé )上(shàng )孔(kǒng )子(zǐ )之(zhī )堂(táng ),踞(jù )孔(kǒng )子(zǐ )之(zhī )床(chuáng ),颠(diān )倒(dǎo )孔(kǒng )子(zǐ )之(zhī )衣(yī )裳(shang )乎(hū )?始(shǐ )皇(huáng )三(sān )十(shí )七(qī )年(nián )十(shí )月(yuè )癸(guǐ )丑(chǒu )出(chū )游(yóu ),至(zhì )云(yún )梦(mèng ),望(wàng )祀(sì )虞(yú )舜(shùn )於(yú )九(jiǔ )嶷(yí )。浮(fú )江(jiāng )下(xià ),观(guān )藉(jiè )柯(kē ),度(dù )梅(méi )渚(zhǔ ),过(guò )丹(dān )阳(yáng ),至(zhì )钱(qián )唐(táng ),临(lín )浙(zhè )江(jiāng ),涛(tāo )恶(è ),乃(nǎi )西(xī )百(bǎi )二(èr )十(shí )里(lǐ ),从(cóng )陕(shǎn )中(zhōng )度(dù ),上(shàng )会(huì )稽(jī ),祭(jì )大(dà )禹(yǔ ),立(lì )石(shí )刊(kān )颂(sòng ),望(wàng )於(yú )南(nán )海(hǎi )。还(hái )过(guò ),从(cóng )江(jiāng )乘(chéng ),旁(páng )海(hǎi )上(shàng ),北(běi )至(zhì )琅(láng )邪(xié )。自(zì )琅(láng )邪(xié )北(běi )至(zhì )劳(láo )、成(chéng )山(shān ),因(yīn )至(zhì )之(zhī )罘(fú ),遂(suí )并(bìng )海(hǎi ),西(xī )至(zhì )平(píng )原(yuán )津(jīn )而(ér )病(bìng ),崩(bēng )於(yú )沙(shā )丘(qiū )平(píng )台(tái )。既(jì )不(bú )至(zhì )鲁(lǔ ),谶(chèn )记(jì )何(hé )见(jiàn ),而(ér )云(yún )始(shǐ )皇(huáng )至(zhì )鲁(lǔ )?至(zhì )鲁(lǔ )未(wèi )可(kě )知(zhī ),其(qí )言(yán )孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē )“不(bú )知(zhī )何(hé )一(yī )男(nán )子(zǐ )”之(zhī )言(yán ),亦(yì )未(wèi )可(kě )用(yòng )。“不(bú )知(zhī )何(hé )一(yī )男(nán )子(zǐ )”之(zhī )言(yán )不(bú )可(kě )用(yòng ),则(zé )言(yán )“董(dǒng )仲(zhòng )舒(shū )乱(luàn )我(wǒ )书(shū )”亦(yì )复(fù )不(bú )可(kě )信(xìn )也(yě )。行(háng )事(shì ),文(wén )记(jì )谲(jué )常(cháng )人(rén )言(yán )耳(ěr ),非(fēi )天(tiān )地(dì )之(zhī )书(shū ),则(zé )皆(jiē )缘(yuán )前(qián )因(yīn )古(gǔ ),有(yǒu )所(suǒ )据(jù )状(zhuàng )。如(rú )无(wú )闻(wén )见(jiàn ),则(zé )无(wú )所(suǒ )状(zhuàng )。凡(fán )圣(shèng )人(rén )见(jiàn )祸(huò )福(fú )也(yě ),亦(yì )揆(kuí )端(duān )推(tuī )类(lèi ),原(yuán )始(shǐ )见(jiàn )终(zhōng ),从(cóng )闾(lǘ )巷(xiàng )论(lùn )朝(cháo )堂(táng ),由(yóu )昭(zhāo )昭(zhāo )察(chá )冥(míng )冥(míng )。谶(chèn )书(shū )秘(mì )文(wén ),远(yuǎn )见(jiàn )未(wèi )然(rán ),空(kōng )虚(xū )暗(àn )昧(mèi ),豫(yù )睹(dǔ )未(wèi )有(yǒu ),达(dá )闻(wén )暂(zàn )见(jiàn ),卓(zhuó )谲(jué )怪(guài )神(shén ),若(ruò )非(fēi )庸(yōng )口(kǒu )所(suǒ )能(néng )言(yán )。

放(fàng )象(xiàng )事(shì )类(lèi )以(yǐ )见(jiàn )祸(huò ),推(tuī )原(yuán )往(wǎng )验(yàn )以(yǐ )处(chù )来(lái )事(shì ),〔贤(xián )〕者(zhě )亦(yì )能(néng ),非(fēi )独(dú )圣(shèng )也(yě )。周(zhōu )公(gōng )治(zhì )鲁(lǔ ),太(tài )公(gōng )知(zhī )其(qí )後(hòu )世(shì )当(dāng )有(yǒu )削(xuē )弱(ruò )之(zhī )患(huàn );太(tài )公(gōng )治(zhì )齐(qí ),周(zhōu )公(gōng )睹(dǔ )其(qí )後(hòu )世(shì )当(dāng )有(yǒu )劫(jié )弑(shì )之(zhī )祸(huò )。见(jiàn )法(fǎ )术(shù )之(zhī )极(jí ),睹(dǔ )祸(huò )乱(luàn )之(zhī )前(qián )矣(yǐ )。纣(zhòu )作(zuò )象(xiàng )箸(zhù )而(ér )箕(jī )子(zǐ )讥(jī ),鲁(lǔ )以(yǐ )偶(ǒu )人(rén )葬(zàng )而(ér )孔(kǒng )子(zǐ )叹(tàn ),缘(yuán )象(xiàng )箸(zhù )见(jiàn )龙(lóng )干(gàn )之(zhī )患(huàn ),偶(ǒu )人(rén )睹(dǔ )殉(xùn )葬(zàng )之(zhī )祸(huò )也(yě )。太(tài )公(gōng )、周(zhōu )公(gōng )俱(jù )见(jiàn )未(wèi )然(rán ),箕(jī )子(zǐ )、孔(kǒng )子(zǐ )并(bìng )睹(dǔ )未(wèi )有(yǒu ),所(suǒ )由(yóu )见(jiàn )方(fāng )来(lái )者(zhě ),贤(xián )圣(shèng )同(tóng )也(yě )。鲁(lǔ )侯(hóu )老(lǎo ),太(tài )子(zǐ )弱(ruò ),次(cì )室(shì )之(zhī )女(nǚ )倚(yǐ )柱(zhù )而(ér )啸(xiào ),由(yóu )老(lǎo )弱(ruò )之(zhī )徵(zhēng ),见(jiàn )败(bài )乱(luàn )之(zhī )兆(zhào )也(yě )。妇(fù )人(rén )之(zhī )知(zhī ),尚(shàng )能(néng )推(tuī )类(lèi )以(yǐ )见(jiàn )方(fāng )来(lái ),况(kuàng )圣(shèng )人(rén )君(jūn )子(zǐ ),才(cái )高(gāo )智(zhì )明(míng )者(zhě )乎(hū )!秦(qín )始(shǐ )皇(huáng )十(shí )年(nián ),庄(zhuāng )襄(xiāng )王(wáng )母(mǔ )夏(xià )太(tài )后(hòu )薨(hōng ),孝(xiào )文(wén )王(wáng )后(hòu )曰(yuē )华(huá )阳(yáng )后(hòu ),与(yǔ )文(wén )王(wáng )葬(zàng )寿(shòu )陵(líng ),夏(xià )太(tài )后(hòu )〔子(zǐ )〕〔庄(zhuāng )〕襄(xiāng )王(wáng )葬(zàng )於(yú )〔芷(zhǐ )阳(yáng )〕,故(gù )夏(xià )太(tài )后(hòu )别(bié )葬(zàng )杜(dù )陵(líng ),曰(yuē ):“东(dōng )望(wàng )吾(wú )子(zǐ ),西(xī )望(wàng )吾(wú )夫(fū ),後(hòu )百(bǎi )年(nián ),旁(páng )当(dāng )有(yǒu )万(wàn )家(jiā )邑(yì )。”其(qí )後(hòu )皆(jiē )如(rú )其(qí )言(yán )。必(bì )以(yǐ )推(tuī )类(lèi )见(jiàn )方(fāng )来(lái )为(wéi )圣(shèng ),次(cì )室(shì )、夏(xià )太(tài )后(hòu )圣(shèng )也(yě )。秦(qín )昭(zhāo )王(wáng )十(shí )年(nián ),樗(chū )里(lǐ )子(zǐ )卒(zú ),葬(zàng )於(yú )渭(wèi )南(nán )章(zhāng )台(tái )之(zhī )东(dōng ),曰(yuē ):“後(hòu )百(bǎi )年(nián ),当(dāng )有(yǒu )天(tiān )子(zǐ )宫(gōng )挟(jiā )我(wǒ )墓(mù )。”至(zhì )汉(hàn )兴(xìng ),长(zhǎng )乐(lè )宫(gōng )在(zài )其(qí )东(dōng ),未(wèi )央(yāng )宫(gōng )在(zài )其(qí )西(xī ),武(wǔ )库(kù )正(zhèng )值(zhí )其(qí )墓(mù ),竟(jìng )如(rú )其(qí )言(yán )。先(xiān )知(zhī )之(zhī )效(xiào ),见(jiàn )方(fāng )来(lái )之(zhī )验(yàn )也(yě )。如(rú )以(yǐ )此(cǐ )效(xiào )圣(shèng ),樗(chū )里(lǐ )子(zǐ )圣(shèng )人(rén )也(yě )。如(rú )非(fēi )圣(shèng )人(rén ),先(xiān )知(zhī )见(jiàn )方(fāng )来(lái )不(bú )足(zú )以(yǐ )明(míng )圣(shèng )。然(rán )则(zé )樗(chū )里(lǐ )子(zǐ )见(jiàn )天(tiān )子(zǐ )宫(gōng )挟(jiā )其(qí )墓(mù )也(yě ),亦(yì )犹(yóu )辛(xīn )有(yǒu )知(zhī )伊(yī )川(chuān )之(zhī )当(dāng )戎(róng )。昔(xī )辛(xīn )有(yǒu )过(guò )伊(yī )川(chuān ),见(jiàn )被(bèi )发(fā )而(ér )祭(jì )者(zhě ),曰(yuē ):“不(bú )及(jí )百(bǎi )年(nián ),此(cǐ )其(qí )戎(róng )乎(hū )!”其(qí )後(hòu )百(bǎi )年(nián ),晋(jìn )迁(qiān )陆(lù )浑(hún )之(zhī )戎(róng )於(yú )伊(yī )川(chuān )焉(yān ),竟(jìng )如(rú )〔其(qí )言(yán )〕。辛(xīn )有(yǒu )之(zhī )知(zhī )当(dāng )戎(róng ),见(jiàn )被(bèi )发(fā )之(zhī )兆(zhào )也(yě )。樗(chū )里(lǐ )子(zǐ )之(zhī )见(jiàn )天(tiān )子(zǐ )〔宫(gōng )〕挟(jiā )其(qí )墓(mù ),亦(yì )见(jiàn )博(bó )平(píng )之(zhī )〔基(jī )〕也(yě )。韩(hán )信(xìn )葬(zàng )其(qí )母(mǔ ),亦(yì )行(háng )营(yíng )高(gāo )敞(chǎng )地(dì ),令(lìng )其(qí )旁(páng )可(kě )置(zhì )万(wàn )家(jiā )。其(qí )後(hòu )竟(jìng )有(yǒu )万(wàn )家(jiā )处(chù )其(qí )墓(mù )旁(páng )。故(gù )樗(chū )里(lǐ )子(zǐ )之(zhī )见(jiàn )博(bó )平(píng )〔土(tǔ )〕有(yǒu )宫(gōng )台(tái )之(zhī )兆(zhào ),犹(yóu )韩(hán )信(xìn )之(zhī )睹(dǔ )高(gāo )敞(chǎng )万(wàn )家(jiā )之(zhī )台(tái )也(yě )。先(xiān )知(zhī )之(zhī )见(jiàn ),方(fāng )来(lái )之(zhī )事(shì ),无(wú )达(dá )视(shì )洞(dòng )听(tīng )之(zhī )聪(cōng )明(míng ),皆(jiē )案(àn )兆(zhào )察(chá )迹(jì ),推(tuī )原(yuán )事(shì )类(lèi )。春(chūn )秋(qiū )之(zhī )时(shí ),卿(qīng )大(dà )夫(fū )相(xiàng )与(yǔ )会(huì )遇(yù ),见(jiàn )动(dòng )作(zuò )之(zhī )变(biàn ),听(tīng )言(yán )谈(tán )之(zhī )诡(guǐ ),善(shàn )则(zé )明(míng )吉(jí )祥(xiáng )之(zhī )福(fú ),恶(è )则(zé )处(chù )凶(xiōng )妖(yāo )之(zhī )祸(huò )。明(míng )福(fú )处(chù )祸(huò ),远(yuǎn )图(tú )未(wèi )然(rán ),无(wú )神(shén )怪(guài )之(zhī )知(zhī ),皆(jiē )由(yóu )兆(zhào )类(lèi )。以(yǐ )今(jīn )论(lùn )之(zhī ),故(gù )夫(fū )可(kě )知(zhī )之(zhī )事(shì )者(zhě ),思(sī )虑(lǜ )所(suǒ )能(néng )见(jiàn )也(yě );不(bú )可(kě )知(zhī )之(zhī )事(shì ),不(bú )学(xué )不(bú )问(wèn )不(bú )能(néng )知(zhī )也(yě )。不(bú )学(xué )自(zì )知(zhī ),不(bú )问(wèn )自(zì )晓(xiǎo ),古(gǔ )今(jīn )行(háng )事(shì ),未(wèi )之(zhī )有(yǒu )也(yě )。夫(fū )可(kě )知(zhī )之(zhī )事(shì ),推(tuī )精(jīng )思(sī )之(zhī ),虽(suī )大(dà )无(wú )难(nán );不(bú )可(kě )知(zhī )之(zhī )事(shì ),历(lì )心(xīn )学(xué )问(wèn ),虽(suī )小(xiǎo )无(wú )易(yì )。故(gù )智(zhì )能(néng )之(zhī )士(shì ),不(bú )学(xué )不(bú )成(chéng ),不(bú )问(wèn )不(bú )知(zhī )。

难(nán )曰(yuē ):夫(fū )项(xiàng )托(tuō )年(nián )七(qī )岁(suì )教(jiāo )孔(kǒng )子(zǐ )。案(àn )七(qī )岁(suì )未(wèi )入(rù )小(xiǎo )学(xué )而(ér )教(jiāo )孔(kǒng )子(zǐ ),性(xìng )自(zì )知(zhī )也(yě )。孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):“生(shēng )而(ér )知(zhī )之(zhī ),上(shàng )也(yě )。学(xué )而(ér )知(zhī )之(zhī ),其(qí )次(cì )也(yě )。”夫(fū )言(yán )生(shēng )而(ér )知(zhī )之(zhī ),不(bú )言(yán )学(xué )问(wèn ),谓(wèi )若(ruò )项(xiàng )托(tuō )之(zhī )类(lèi )也(yě )。王(wáng )莽(mǎng )之(zhī )时(shí ),勃(bó )海(hǎi )尹(yǐn )方(fāng )年(nián )二(èr )十(shí )一(yī ),无(wú )所(suǒ )师(shī )友(yǒu ),性(xìng )智(zhì )开(kāi )敏(mǐn ),明(míng )达(dá )六(liù )艺(yì )。魏(wèi )都(dōu )牧(mù )淳(chún )於(yú )仓(cāng )奏(zòu ):“方(fāng )不(bú )学(xué ),得(dé )文(wén )能(néng )读(dú )诵(sòng ),论(lùn )义(yì )引(yǐn )《五(wǔ )经(jīng )》文(wén ),文(wén )说(shuō )议(yì )事(shì ),厌(yàn )合(hé )人(rén )之(zhī )心(xīn )。”帝(dì )征(zhēng )方(fāng ),使(shǐ )射(shè )蜚(fēi )虫(chóng ),筴(jiā )射(shè )无(wú )〔弗(fú )〕知(zhī )者(zhě ),天(tiān )下(xià )谓(wèi )之(zhī )圣(shèng )人(rén )。夫(fū )无(wú )所(suǒ )师(shī )友(yǒu ),明(míng )达(dá )六(liù )艺(yì ),本(běn )不(bú )学(xué )书(shū ),得(dé )文(wén )能(néng )读(dú ),此(cǐ )圣(shèng )人(rén )也(yě )。不(bú )学(xué )自(zì )能(néng ),无(wú )师(shī )自(zì )达(dá ),非(fēi )神(shén )如(rú )何(hé )?

曰(yuē ):虽(suī )无(wú )师(shī )友(yǒu ),亦(yì )已(yǐ )有(yǒu )所(suǒ )问(wèn )受(shòu )矣(yǐ );不(bú )学(xué )书(shū ),已(yǐ )弄(nòng )笔(bǐ )墨(mò )矣(yǐ )。兒(ér )始(shǐ )生(shēng )产(chǎn ),耳(ěr )目(mù )始(shǐ )开(kāi ),虽(suī )有(yǒu )圣(shèng )性(xìng ),安(ān )能(néng )有(yǒu )知(zhī )?项(xiàng )托(tuō )七(qī )岁(suì ),其(qí )三(sān )四(sì )岁(suì )时(shí ),而(ér )受(shòu )纳(nà )人(rén )言(yán )矣(yǐ )。尹(yǐn )方(fāng )年(nián )二(èr )十(shí )一(yī ),其(qí )十(shí )四(sì )五(wǔ )时(shí ),多(duō )闻(wén )见(jiàn )矣(yǐ )。性(xìng )敏(mǐn )才(cái )茂(mào ),独(dú )思(sī )无(wú )所(suǒ )据(jù ),不(bú )睹(dǔ )兆(zhào )象(xiàng ),不(bú )见(jiàn )类(lèi )验(yàn ),却(què )念(niàn )百(bǎi )世(shì )之(zhī )後(hòu ),有(yǒu )马(mǎ )生(shēng )牛(niú ),牛(niú )生(shēng )驴(lǘ ),桃(táo )生(shēng )李(lǐ ),李(lǐ )生(shēng )梅(méi ),圣(shèng )人(rén )能(néng )知(zhī )之(zhī )乎(hū )?臣(chén )弑(shì )君(jūn ),子(zǐ )轼(shì )父(fù ),仁(rén )如(rú )颜(yán )渊(yuān ),孝(xiào )如(rú )曾(céng )参(cān ),勇(yǒng )如(rú )贲(bēn )、育(yù ),辩(biàn )如(rú )赐(cì )、予(yǔ ),圣(shèng )人(rén )能(néng )见(jiàn )之(zhī )乎(hū )?孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):“其(qí )或(huò )继(jì )周(zhōu )者(zhě ),虽(suī )百(bǎi )世(shì )可(kě )知(zhī )也(yě )。”又(yòu )曰(yuē ):“後(hòu )生(shēng )可(kě )畏(wèi ),焉(yān )知(zhī )来(lái )者(zhě )之(zhī )不(bú )如(rú )今(jīn )也(yě )?”论(lùn )损(sǔn )益(yì ),言(yán )“可(kě )知(zhī )”,称(chēng )後(hòu )生(shēng ),言(yán )“焉(yān )知(zhī )”。後(hòu )生(shēng )难(nán )处(chù ),损(sǔn )益(yì )易(yì )明(míng )也(yě )。此(cǐ )尚(shàng )为(wéi )远(yuǎn ),非(fēi )所(suǒ )听(tīng )察(chá )也(yě )。使(shǐ )一(yī )人(rén )立(lì )於(yú )墙(qiáng )东(dōng ),令(lìng )之(zhī )出(chū )声(shēng ),使(shǐ )圣(shèng )人(rén )听(tīng )之(zhī )墙(qiáng )西(xī ),能(néng )知(zhī )其(qí )黑(hēi )白(bái )、短(duǎn )长(zhǎng )、乡(xiāng )里(lǐ )、姓(xìng )字(zì )所(suǒ )自(zì )从(cóng )出(chū )乎(hū )?沟(gōu )有(yǒu )流(liú )澌(sī ),泽(zé )有(yǒu )枯(kū )骨(gǔ ),发(fā )首(shǒu )陋(lòu )亡(wáng ),肌(jī )肉(ròu )腐(fǔ )绝(jué ),使(shǐ )〔圣(shèng )〕人(rén )询(xún )之(zhī ),能(néng )知(zhī )其(qí )农(nóng )商(shāng )、老(lǎo )少(shǎo )、若(ruò )所(suǒ )犯(fàn )而(ér )坐(zuò )死(sǐ )乎(hū )?非(fēi )圣(shèng )人(rén )无(wú )知(zhī ),其(qí )知(zhī )无(wú )以(yǐ )知(zhī )也(yě )。知(zhī )无(wú )以(yǐ )知(zhī ),非(fēi )问(wèn )不(bú )能(néng )知(zhī )也(yě )。不(bú )能(néng )知(zhī ),则(zé )贤(xián )圣(shèng )所(suǒ )共(gòng )病(bìng )也(yě )。

难(nán )曰(yuē ):“詹(zhān )何(hé )坐(zuò ),弟(dì )子(zǐ )侍(shì ),有(yǒu )牛(niú )鸣(míng )於(yú )门(mén )外(wài )。弟(dì )子(zǐ )曰(yuē ):‘是(shì )黑(hēi )牛(niú )也(yě ),而(ér )白(bái )蹄(tí )。’詹(zhān )何(hé )曰(yuē ):‘然(rán )。是(shì )黑(hēi )牛(niú )也(yě )’而(ér )白(bái )其(qí )蹄(tí )。使(shǐ )人(rén )视(shì )之(zhī ),果(guǒ )黑(hēi )牛(niú )而(ér )以(yǐ )布(bù )裹(guǒ )其(qí )蹄(tí )。詹(zhān )何(hé ),贤(xián )者(zhě )也(yě ),尚(shàng )能(néng )听(tīng )声(shēng )而(ér )知(zhī )其(qí )色(sè )。以(yǐ )圣(shèng )人(rén )之(zhī )智(zhì ),反(fǎn )不(bú )能(néng )知(zhī )乎(hū )?”

曰(yuē ):能(néng )知(zhī )黑(hēi )牛(niú )白(bái )其(qí )蹄(tí ),能(néng )知(zhī )此(cǐ )牛(niú )谁(shuí )之(zhī )牛(niú )乎(hū )?白(bái )其(qí )蹄(tí )者(zhě )以(yǐ )何(hé )事(shì )乎(hū )?夫(fū )术(shù )数(shù )直(zhí )见(jiàn )一(yī )端(duān ),不(bú )能(néng )尽(jìn )其(qí )实(shí )。虽(suī )审(shěn )一(yī )事(shì ),曲(qǔ )辩(biàn )问(wèn )之(zhī ),辄(zhé )不(bú )能(néng )尽(jìn )知(zhī )。何(hé )则(zé )?不(bú )目(mù )见(jiàn )口(kǒu )问(wèn ),不(bú )能(néng )尽(jìn )知(zhī )也(yě )。鲁(lǔ )僖(xī )公(gōng )二(èr )十(shí )九(jiǔ )年(nián ),介(jiè )葛(gě )卢(lú )来(lái )朝(cháo ),舍(shě )於(yú )昌(chāng )衍(yǎn )之(zhī )上(shàng ),闻(wén )牛(niú )鸣(míng ),曰(yuē ):“是(shì )牛(niú )生(shēng )三(sān )牺(xī ),皆(jiē )已(yǐ )用(yòng )矣(yǐ )。”或(huò )问(wèn ):“何(hé )以(yǐ )知(zhī )之(zhī )?”曰(yuē ):“其(qí )音(yīn )云(yún )。”人(rén )问(wèn )牛(niú )主(zhǔ ),竟(jìng )如(rú )其(qí )言(yán )。此(cǐ )复(fù )用(yòng )术(shù )数(shù ),非(fēi )知(zhī )所(suǒ )能(néng )见(jiàn )也(yě )。广(guǎng )汉(hàn )杨(yáng )翁(wēng )仲(zhòng )〔能(néng )〕听(tīng )鸟(niǎo )兽(shòu )之(zhī )音(yīn ),乘(chéng )蹇(jiǎn )马(mǎ )之(zhī )野(yě ),田(tián )间(jiān )有(yǒu )放(fàng )眇(miǎo )马(mǎ )〔者(zhě )〕,相(xiàng )去(qù )〔数(shù )里(lǐ )〕,鸣(míng )声(shēng )相(xiàng )闻(wén )。翁(wēng )仲(zhòng )谓(wèi )其(qí )御(yù )曰(yuē ):“彼(bǐ )放(fàng )马(mǎ )目(mù )眇(miǎo )。”其(qí )御(yù )曰(yuē ):“何(hé )以(yǐ )知(zhī )之(zhī )?”曰(yuē ):“骂(mà )此(cǐ )辕(yuán )中(zhōng )马(mǎ )蹇(jiǎn ),此(cǐ )马(mǎ )亦(yì )骂(mà )之(zhī )眇(miǎo )。”其(qí )御(yù )不(bú )信(xìn ),往(wǎng )视(shì )之(zhī ),目(mù )竟(jìng )眇(miǎo )焉(yān )。翁(wēng )仲(zhòng )之(zhī )知(zhī )马(mǎ )声(shēng ),犹(yóu )詹(zhān )何(hé )、介(jiè )葛(gě )卢(lú )之(zhī )听(tīng )牛(niú )鸣(míng )也(yě )。据(jù )术(shù )任(rèn )数(shù ),相(xiàng )合(hé )其(qí )意(yì ),不(bú )达(dá )视(shì )听(tīng ),遥(yáo )见(jiàn )流(liú )目(mù )以(yǐ )察(chá )之(zhī )也(yě )。夫(fū )听(tīng )声(shēng )有(yǒu )术(shù ),则(zé )察(chá )色(sè )有(yǒu )数(shù )矣(yǐ )。推(tuī )用(yòng )术(shù )数(shù ),若(ruò )先(xiān )闻(wén )见(jiàn ),众(zhòng )人(rén )不(bú )知(zhī ),则(zé )谓(wèi )神(shén )圣(shèng )。若(ruò )孔(kǒng )子(zǐ )之(zhī )见(jiàn )兽(shòu ),名(míng )之(zhī )曰(yuē )狌(xīng )々,太(tài )史(shǐ )公(gōng )之(zhī )见(jiàn )张(zhāng )良(liáng ),似(sì )妇(fù )人(rén )之(zhī )形(xíng )矣(yǐ )。案(àn )孔(kǒng )子(zǐ )未(wèi )尝(cháng )见(jiàn )狌(xīng )々,至(zhì )辄(zhé )能(néng )名(míng )之(zhī ),太(tài )史(shǐ )公(gōng )与(yǔ )张(zhāng )良(liáng )异(yì )世(shì ),而(ér )目(mù )见(jiàn )其(qí )形(xíng )。使(shǐ )众(zhòng )人(rén )闻(wén )此(cǐ )言(yán ),则(zé )谓(wèi )神(shén )而(ér )先(xiān )知(zhī )。然(rán )而(ér )孔(kǒng )子(zǐ )名(míng )狌(xīng )々,闻(wén )《昭(zhāo )人(rén )之(zhī )歌(gē )》;太(tài )史(shǐ )公(gōng )之(zhī )见(jiàn )张(zhāng )良(liáng ),观(guān )宣(xuān )室(shì )之(zhī )画(huà )也(yě )。阴(yīn )见(jiàn )默(mò )识(shí ),用(yòng )思(sī )深(shēn )秘(mì )。众(zhòng )人(rén )阔(kuò )略(luè ),寡(guǎ )所(suǒ )意(yì )识(shí ),见(jiàn )贤(xián )圣(shèng )之(zhī )名(míng )物(wù ),则(zé )谓(wèi )之(zhī )神(shén )。推(tuī )此(cǐ )以(yǐ )论(lùn ),詹(zhān )何(hé )见(jiàn )黑(hēi )牛(niú )白(bái )蹄(tí ),犹(yóu )此(cǐ )类(lèi )也(yě )。彼(bǐ )不(bú )以(yǐ )术(shù )数(shù ),则(zé )先(xiān )时(shí )闻(wén )见(jiàn )於(yú )外(wài )矣(yǐ )。方(fāng )今(jīn )占(zhàn )射(shè )事(shì )之(zhī )工(gōng ),据(jù )正(zhèng )术(shù )数(shù ),术(shù )数(shù )不(bú )中(zhōng ),集(jí )以(yǐ )人(rén )事(shì )。人(rén )事(shì )於(yú )术(shù )数(shù )而(ér )用(yòng )之(zhī )者(zhě ),与(yǔ )神(shén )无(wú )异(yì )。詹(zhān )何(hé )之(zhī )徒(tú ),方(fāng )今(jīn )占(zhàn )射(shè )事(shì )者(zhě )之(zhī )类(lèi )也(yě )。如(rú )以(yǐ )詹(zhān )何(hé )之(zhī )徒(tú ),性(xìng )能(néng )知(zhī )之(zhī ),不(bú )用(yòng )术(shù )数(shù ),是(shì )则(zé )巢(cháo )居(jū )者(zhě )先(xiān )知(zhī )风(fēng ),穴(xué )处(chù )者(zhě )先(xiān )知(zhī )雨(yǔ )。智(zhì )明(míng )早(zǎo )成(chéng ),项(xiàng )托(tuō )、尹(yǐn )方(fāng )其(qí )是(shì )也(yě )。

难(nán )曰(yuē ):“黄(huáng )帝(dì )生(shēng )而(ér )神(shén )灵(líng ),弱(ruò )而(ér )能(néng )言(yán )。帝(dì )喾(kù )生(shēng )而(ér )自(zì )言(yán )其(qí )名(míng )。未(wèi )有(yǒu )闻(wén )见(jiàn )於(yú )外(wài ),生(shēng )辄(zhé )能(néng )言(yán ),称(chēng )其(qí )名(míng ),非(fēi )神(shén )灵(líng )之(zhī )效(xiào ),生(shēng )知(zhī )之(zhī )验(yàn )乎(hū )?”

曰(yuē ):黄(huáng )帝(dì )生(shēng )而(ér )言(yán ),然(rán )而(ér )母(mǔ )怀(huái )之(zhī )二(èr )十(shí )月(yuè )生(shēng ),计(jì )其(qí )月(yuè )数(shù ),亦(yì )已(yǐ )二(èr )岁(suì )在(zài )母(mǔ )身(shēn )中(zhōng )矣(yǐ )。帝(dì )喾(kù )能(néng )自(zì )言(yán )其(qí )名(míng ),然(rán )不(bú )能(néng )言(yán )他(tā )人(rén )之(zhī )名(míng ),虽(suī )有(yǒu )一(yī )能(néng ),未(wèi )能(néng )遍(biàn )通(tōng )。所(suǒ )谓(wèi )神(shén )而(ér )生(shēng )知(zhī )者(zhě ),岂(qǐ )谓(wèi )生(shēng )而(ér )能(néng )言(yán )其(qí )名(míng )乎(hū )?乃(nǎi )谓(wèi )不(bú )受(shòu )而(ér )能(néng )知(zhī )之(zhī ),未(wèi )得(dé )能(néng )见(jiàn )之(zhī )也(yě )。黄(huáng )帝(dì )、帝(dì )喾(kù )虽(suī )有(yǒu )神(shén )灵(líng )之(zhī )验(yàn ),亦(yì )皆(jiē )早(zǎo )成(chéng )之(zhī )才(cái )也(yě )。人(rén )才(cái )早(zǎo )成(chéng ),亦(yì )有(yǒu )晚(wǎn )就(jiù ),虽(suī )未(wèi )就(jiù )师(shī ),家(jiā )问(wèn )室(shì )学(xué )。人(rén )见(jiàn )其(qí )幼(yòu )成(chéng )早(zǎo )就(jiù ),称(chēng )之(zhī )过(guò )度(dù )。云(yún )项(xiàng )托(tuō )七(qī )岁(suì ),是(shì )必(bì )十(shí )岁(suì ),云(yún )教(jiāo )孔(kǒng )子(zǐ ),是(shì )必(bì )孔(kǒng )子(zǐ )问(wèn )之(zhī )。云(yún )黄(huáng )帝(dì )、帝(dì )喾(kù )生(shēng )而(ér )能(néng )言(yán ),是(shì )亦(yì )数(shù )月(yuè )。云(yún )尹(yǐn )方(fāng )年(nián )二(èr )十(shí )一(yī ),是(shì )亦(yì )且(qiě )三(sān )十(shí )。云(yún )无(wú )所(suǒ )师(shī )友(yǒu ),有(yǒu )不(bú )学(xué )书(shū ),是(shì )亦(yì )游(yóu )学(xué )家(jiā )习(xí )。世(shì )俗(sú )褒(bāo )称(chēng )过(guò )实(shí ),毁(huǐ )败(bài )愈(yù )恶(è )。世(shì )俗(sú )传(chuán )颜(yán )渊(yuān )年(nián )十(shí )八(bā )岁(suì )升(shēng )太(tài )山(shān ),望(wàng )见(jiàn )吴(wú )昌(chāng )门(mén )外(wài )有(yǒu )系(xì )白(bái )马(mǎ )。定(dìng )考(kǎo )实(shí ),颜(yán )渊(yuān )年(nián )三(sān )十(shí )不(bú )升(shēng )太(tài )山(shān ),不(bú )望(wàng )吴(wú )昌(chāng )门(mén )。项(xiàng )托(tuō )之(zhī )称(chēng ),尹(yǐn )方(fāng )之(zhī )誉(yù ),颜(yán )渊(yuān )之(zhī )类(lèi )也(yě )。

人(rén )才(cái )有(yǒu )高(gāo )下(xià ),知(zhī )物(wù )由(yóu )学(xué )。学(xué )之(zhī )乃(nǎi )知(zhī ),不(bú )问(wèn )不(bú )识(shí )。子(zǐ )贡(gòng )曰(yuē ):“夫(fū )子(zǐ )焉(yān )不(bú )学(xué ),而(ér )亦(yì )何(hé )常(cháng )师(shī )之(zhī )有(yǒu )?”孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):“吾(wú )十(shí )有(yǒu )五(wǔ )而(ér )志(zhì )乎(hū )学(xué )。”五(wǔ )帝(dì )、三(sān )王(wáng ),皆(jiē )有(yǒu )所(suǒ )师(shī )。曰(yuē ):“是(shì )欲(yù )为(wéi )人(rén )法(fǎ )也(yě )”。曰(yuē ):精(jīng )思(sī )亦(yì )可(kě )为(wéi )人(rén )法(fǎ )。何(hé )必(bì )以(yǐ )学(xué )者(zhě )?事(shì )难(nán )空(kōng )知(zhī ),贤(xián )圣(shèng )之(zhī )才(cái )能(néng )立(lì )也(yě )。所(suǒ )谓(wèi )神(shén )者(zhě ),不(bú )学(xué )而(ér )知(zhī )。所(suǒ )谓(wèi )圣(shèng )者(zhě ),须(xū )学(xué )以(yǐ )圣(shèng )。以(yǐ )圣(shèng )人(rén )学(xué ),知(zhī )其(qí )非(fēi )圣(shèng )。天(tiān )地(dì )之(zhī )间(jiān ),含(hán )血(xuè )之(zhī )类(lèi ),无(wú )性(xìng )知(zhī )者(zhě )。

狌(xīng )々知(zhī )徃(wǎng ),鳱(gān )鹊(què )知(zhī )来(lái ),禀(bǐng )天(tiān )之(zhī )性(xìng ),自(zì )然(rán )者(zhě )也(yě )。如(rú )以(yǐ )圣(shèng )人(rén )为(wéi )若(ruò )狌(xīng )々乎(hū )?则(zé )夫(fū )狌(xīng )々之(zhī )类(lèi ),鸟(niǎo )兽(shòu )也(yě )。僮(tóng )谣(yáo )不(bú )学(xué )而(ér )知(zhī ),可(kě )谓(wèi )神(shén )而(ér )先(xiān )知(zhī )矣(yǐ )。如(rú )以(yǐ )圣(shèng )人(rén )为(wéi )若(ruò )僮(tóng )谣(yáo )乎(hū )?则(zé )夫(fū )僮(tóng )谣(yáo )者(zhě ),妖(yāo )也(yě )。世(shì )间(jiān )圣(shèng )神(shén ),以(yǐ )为(wéi )巫(wū )与(yǔ )?鬼(guǐ )神(shén )用(yòng )巫(wū )之(zhī )口(kǒu )告(gào )人(rén )。如(rú )以(yǐ )圣(shèng )人(rén )为(wéi )若(ruò )巫(wū )乎(hū )?则(zé )夫(fū )为(wéi )巫(wū )者(zhě ),亦(yì )妖(yāo )也(yě )。与(yǔ )妖(yāo )同(tóng )气(qì ),则(zé )与(yǔ )圣(shèng )异(yì )类(lèi )矣(yǐ )。巫(wū )与(yǔ )圣(shèng )异(yì ),则(zé )圣(shèng )不(bú )能(néng )神(shén )矣(yǐ )。不(bú )能(néng )神(shén ),则(zé )贤(xián )之(zhī )党(dǎng )也(yě )。同(tóng )党(dǎng ),则(zé )所(suǒ )知(zhī )者(zhě )无(wú )以(yǐ )异(yì )也(yě )。及(jí )其(qí )有(yǒu )异(yì ),以(yǐ )入(rù )道(dào )也(yě )。圣(shèng )人(rén )疾(jí ),贤(xián )者(zhě )迟(chí );贤(xián )者(zhě )才(cái )多(duō ),圣(shèng )人(rén )智(zhì )多(duō )。所(suǒ )知(zhī )同(tóng )业(yè ),多(duō )少(shǎo )异(yì )量(liàng );所(suǒ )道(dào )一(yī )途(tú ),步(bù )驺(zōu )相(xiàng )过(guò )。

事(shì )有(yǒu )难(nán )知(zhī )易(yì )晓(xiǎo ),贤(xián )圣(shèng )所(suǒ )共(gòng )关(guān )思(sī )也(yě )。若(ruò )夫(fū )文(wén )质(zhì )之(zhī )复(fù ),三(sān )教(jiāo )之(zhī )重(zhòng ),正(zhèng )朔(shuò )相(xiàng )缘(yuán ),损(sǔn )益(yì )相(xiàng )因(yīn ),贤(xián )圣(shèng )所(suǒ )共(gòng )知(zhī )也(yě )。古(gǔ )之(zhī )水(shuǐ )火(huǒ ),今(jīn )之(zhī )水(shuǐ )火(huǒ )也(yě )。今(jīn )之(zhī )声(shēng )色(sè ),后(hòu )世(shì )之(zhī )声(shēng )色(sè )也(yě )。鸟(niǎo )兽(shòu )草(cǎo )木(mù ),人(rén )民(mín )好(hǎo )恶(è ),以(yǐ )今(jīn )而(ér )见(jiàn )古(gǔ ),以(yǐ )此(cǐ )而(ér )知(zhī )来(lái )。千(qiān )岁(suì )之(zhī )前(qián ),万(wàn )世(shì )之(zhī )后(hòu ),无(wú )以(yǐ )异(yì )也(yě )。追(zhuī )观(guān )上(shàng )古(gǔ ),探(tàn )察(chá )来(lái )世(shì ),文(wén )质(zhì )之(zhī )类(lèi ),水(shuǐ )火(huǒ )之(zhī )辈(bèi ),贤(xián )圣(shèng )共(gòng )之(zhī )。见(jiàn )兆(zhào )闻(wén )象(xiàng ),图(tú )画(huà )祸(huò )福(fú ),贤(xián )圣(shèng )共(gòng )之(zhī )。见(jiàn )怪(guài )名(míng )物(wù ),无(wú )所(suǒ )疑(yí )惑(huò ),贤(xián )圣(shèng )共(gòng )之(zhī )。事(shì )可(kě )知(zhī )者(zhě ),贤(xián )圣(shèng )所(suǒ )共(gòng )知(zhī )也(yě );不(bú )可(kě )知(zhī )者(zhě ),圣(shèng )人(rén )亦(yì )不(bú )能(néng )知(zhī )也(yě )。何(hé )以(yǐ )明(míng )之(zhī )?使(shǐ )圣(shèng )空(kōng )坐(zuò )先(xiān )知(zhī )雨(yǔ )也(yě ),性(xìng )能(néng )一(yī )事(shì )知(zhī )远(yuǎn )道(dào ),孔(kǒng )窍(qiào )不(bú )普(pǔ ),未(wèi )足(zú )以(yǐ )论(lùn )也(yě )。所(suǒ )论(lùn )先(xiān )知(zhī )性(xìng )达(dá )者(zhě ),尽(jìn )知(zhī )万(wàn )物(wù )之(zhī )性(xìng ),毕(bì )睹(dǔ )千(qiān )道(dào )之(zhī )要(yào )也(yě )。如(rú )知(zhī )一(yī )不(bú )通(tōng )二(èr ),达(dá )左(zuǒ )不(bú )见(jiàn )右(yòu ),偏(piān )驳(bó )不(bú )纯(chún ),踦(jī )校(xiào )不(bú )具(jù ),非(fēi )所(suǒ )谓(wèi )圣(shèng )也(yě )。如(rú )必(bì )谓(wèi )之(zhī )圣(shèng ),是(shì )明(míng )圣(shèng )人(rén )无(wú )以(yǐ )奇(qí )也(yě )。詹(zhān )何(hé )之(zhī )徒(tú )圣(shèng ),孔(kǒng )子(zǐ )之(zhī )党(dǎng )亦(yì )称(chēng )圣(shèng ),是(shì )圣(shèng )无(wú )以(yǐ )异(yì )於(yú )贤(xián ),贤(xián )无(wú )以(yǐ )乏(fá )於(yú )圣(shèng )也(yě )。贤(xián )圣(shèng )皆(jiē )能(néng ),何(hé )以(yǐ )称(chēng )圣(shèng )奇(qí )於(yú )贤(xián )乎(hū )?如(rú )俱(jù )任(rèn )用(yòng )术(shù )数(shù ),贤(xián )何(hé )以(yǐ )不(bú )及(jí )圣(shèng )?

实(shí )者(zhě ),圣(shèng )贤(xián )不(bú )能(néng )性(xìng )〔知(zhī )〕,须(xū )任(rèn )耳(ěr )目(mù )以(yǐ )定(dìng )情(qíng )实(shí )。其(qí )任(rèn )耳(ěr )目(mù )也(yě ),可(kě )知(zhī )之(zhī )事(shì ),思(sī )之(zhī )辄(zhé )决(jué );不(bú )可(kě )知(zhī )之(zhī )事(shì ),待(dài )问(wèn )乃(nǎi )解(jiě )。天(tiān )下(xià )之(zhī )事(shì ),世(shì )间(jiān )之(zhī )物(wù ),可(kě )思(sī )而(ér )〔知(zhī )〕,愚(yú )夫(fū )能(néng )开(kāi )精(jīng );不(bú )可(kě )思(sī )而(ér )知(zhī ),上(shàng )圣(shèng )不(bú )能(néng )省(shěng )。孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):“吾(wú )尝(cháng )终(zhōng )日(rì )不(bú )食(shí ),终(zhōng )夜(yè )不(bú )寝(qǐn )以(yǐ )思(sī ),无(wú )益(yì ),不(bú )如(rú )学(xué )也(yě )。”天(tiān )下(xià )事(shì )有(yǒu )不(bú )可(kě )知(zhī ),犹(yóu )结(jié )有(yǒu )不(bú )可(kě )解(jiě )也(yě )。见(jiàn )说(shuō )善(shàn )解(jiě )结(jié ),结(jié )无(wú )有(yǒu )不(bú )可(kě )解(jiě )。结(jié )有(yǒu )不(bú )可(kě )解(jiě ),见(jiàn )说(shuō )不(bú )能(néng )解(jiě )也(yě )。非(fēi )见(jiàn )说(shuō )不(bú )能(néng )解(jiě )也(yě ),结(jié )有(yǒu )不(bú )可(kě )解(jiě )。及(jí )其(qí )解(jiě )之(zhī ),用(yòng )不(bú )能(néng )也(yě )。圣(shèng )人(rén )知(zhī )事(shì ),事(shì )无(wú )不(bú )可(kě )知(zhī )。事(shì )有(yǒu )不(bú )可(kě )知(zhī ),圣(shèng )人(rén )不(bú )能(néng )知(zhī ),非(fēi )圣(shèng )人(rén )不(bú )能(néng )知(zhī ),事(shì )有(yǒu )不(bú )可(kě )知(zhī )。及(jí )其(qí )知(zhī )之(zhī ),用(yòng )不(bú )知(zhī )也(yě )。故(gù )夫(fū )难(nán )知(zhī )之(zhī )事(shì ),学(xué )问(wèn )所(suǒ )能(néng )及(jí )也(yě );不(bú )可(kě )知(zhī )之(zhī )事(shì ),问(wèn )之(zhī )学(xué )之(zhī ),不(bú )能(néng )晓(xiǎo )也(yě )。

阅读:25350

打赏捐助〔Donate〕>>>

《实知篇》简体版

©2015-2026 ok8.org 文学库