问孔篇【登录】

《论衡》 > 卷九 > 《问孔篇》 > 拼音版

世(shì )儒(rú )学(xué )者(zhě ),好(hǎo )信(xìn )师(shī )而(ér )是(shì )古(gǔ ),以(yǐ )为(wéi )贤(xián )圣(shèng )所(suǒ )言(yán )皆(jiē )无(wú )非(fēi ),专(zhuān )精(jīng )讲(jiǎng )习(xí ),不(bú )知(zhī )难(nán )问(wèn )。夫(fū )贤(xián )圣(shèng )下(xià )笔(bǐ )造(zào )文(wén ),用(yòng )意(yì )详(xiáng )审(shěn ),尚(shàng )未(wèi )可(kě )谓(wèi )尽(jìn )得(dé )实(shí ),况(kuàng )仓(cāng )卒(zú )吐(tǔ )言(yán ),安(ān )能(néng )皆(jiē )是(shì )?不(bú )能(néng )皆(jiē )是(shì ),时(shí )人(rén )不(bú )知(zhī )难(nán );或(huò )是(shì ),而(ér )意(yì )沉(chén )难(nán )见(jiàn ),时(shí )人(rén )不(bú )知(zhī )问(wèn )。案(àn )贤(xián )圣(shèng )之(zhī )言(yán ),上(shàng )下(xià )多(duō )相(xiàng )违(wéi );其(qí )文(wén ),前(qián )後(hòu )多(duō )相(xiàng )伐(fá )者(zhě )。世(shì )之(zhī )学(xué )者(zhě ),不(bú )能(néng )知(zhī )也(yě )。

论(lùn )者(zhě )皆(jiē )云(yún ):“孔(kǒng )门(mén )之(zhī )徒(tú ),七(qī )十(shí )子(zǐ )之(zhī )才(cái ),胜(shèng )今(jīn )之(zhī )儒(rú )。”此(cǐ )言(yán )妄(wàng )也(yě )。彼(bǐ )见(jiàn )孔(kǒng )子(zǐ )为(wéi )师(shī ),圣(shèng )人(rén )传(chuán )道(dào ),必(bì )授(shòu )异(yì )才(cái ),故(gù )谓(wèi )之(zhī )殊(shū )。夫(fū )古(gǔ )人(rén )之(zhī )才(cái ),今(jīn )人(rén )之(zhī )才(cái )也(yě )。今(jīn )谓(wèi )之(zhī )英(yīng )杰(jié ),古(gǔ )以(yǐ )为(wéi )圣(shèng )神(shén ),故(gù )谓(wèi )七(qī )十(shí )子(zǐ )历(lì )世(shì )希(xī )有(yǒu )。使(shǐ )当(dāng )今(jīn )有(yǒu )孔(kǒng )子(zǐ )之(zhī )师(shī ),则(zé )斯(sī )世(shì )学(xué )者(zhě ),皆(jiē )颜(yán )、闵(mǐn )之(zhī )徒(tú )也(yě );使(shǐ )无(wú )孔(kǒng )子(zǐ ),则(zé )七(qī )十(shí )子(zǐ )之(zhī )徒(tú ),今(jīn )之(zhī )儒(rú )生(shēng )也(yě )。何(hé )以(yǐ )验(yàn )之(zhī )?以(yǐ )学(xué )於(yú )孔(kǒng )子(zǐ ),不(bú )能(néng )极(jí )问(wèn )也(yě )。圣(shèng )人(rén )之(zhī )言(yán ),不(bú )能(néng )尽(jìn )解(jiě );说(shuō )道(dào )陈(chén )义(yì ),不(bú )能(néng )辄(zhé )形(xíng )。不(bú )能(néng )辄(zhé )形(xíng ),宜(yí )问(wèn )以(yǐ )发(fā )之(zhī );不(bú )能(néng )尽(jìn )解(jiě ),宜(yí )难(nán )以(yǐ )极(jí )之(zhī )。皋(gāo )陶(táo )陈(chén )道(dào )帝(dì )舜(shùn )之(zhī )前(qián ),浅(qiǎn )略(luè )未(wèi )极(jí )。禹(yǔ )问(wèn )难(nán )之(zhī ),浅(qiǎn )言(yán )复(fù )深(shēn ),略(luè )指(zhǐ )复(fù )分(fèn )。盖(gài )起(qǐ )问(wèn )难(nán )此(cǐ )说(shuō )激(jī )而(ér )深(shēn )切(qiē )、触(chù )而(ér )著(zhe )明(míng )也(yě )。

孔(kǒng )子(zǐ )笑(xiào )子(zǐ )游(yóu )之(zhī )弦(xián )歌(gē ),子(zǐ )游(yóu )引(yǐn )前(qián )言(yán )以(yǐ )距(jù )孔(kǒng )子(zǐ )。自(zì )今(jīn )案(àn )《论(lùn )语(yǔ )》之(zhī )文(wén ),孔(kǒng )子(zǐ )之(zhī )言(yán )多(duō )若(ruò )笑(xiào )弦(xián )歌(gē )之(zhī )辞(cí ),弟(dì )子(zǐ )寡(guǎ )若(ruò )子(zǐ )游(yóu )之(zhī )难(nán ),故(gù )孔(kǒng )子(zǐ )之(zhī )言(yán )遂(suí )结(jié )不(bú )解(jiě )。以(yǐ )七(qī )十(shí )子(zǐ )不(bú )能(néng )难(nán ),世(shì )之(zhī )儒(rú )生(shēng ),不(bú )能(néng )实(shí )道(dào )是(shì )非(fēi )也(yě )。

凡(fán )学(xué )问(wèn )之(zhī )法(fǎ ),不(bú )为(wéi )无(wú )才(cái ),难(nán )於(yú )距(jù )师(shī ),核(hé )道(dào )实(shí )义(yì ),证(zhèng )定(dìng )是(shì )非(fēi )也(yě )。问(wèn )难(nán )之(zhī )道(dào ),非(fēi )必(bì )对(duì )圣(shèng )人(rén )及(jí )生(shēng )时(shí )也(yě )。世(shì )之(zhī )解(jiě )说(shuō )说(shuō )人(rén )者(zhě ),非(fēi )必(bì )须(xū )圣(shèng )人(rén )教(jiāo )告(gào ),乃(nǎi )敢(gǎn )言(yán )也(yě )。苟(gǒu )有(yǒu )不(bú )晓(xiǎo )解(jiě )之(zhī )问(wèn ),〔追(zhuī )〕难(nán )孔(kǒng )子(zǐ ),何(hé )伤(shāng )於(yú )义(yì )?诚(chéng )有(yǒu )传(chuán )圣(shèng )业(yè )之(zhī )知(zhī ),伐(fá )孔(kǒng )子(zǐ )之(zhī )说(shuō ),何(hé )逆(nì )於(yú )理(lǐ )?谓(wèi )问(wèn )孔(kǒng )子(zǐ )之(zhī )言(yán ),难(nán )其(qí )不(bú )解(jiě )之(zhī )文(wén ),世(shì )间(jiān )弘(hóng )才(cái )大(dà )知(zhī )生(shēng ),能(néng )答(dá )问(wèn )、解(jiě )难(nán )之(zhī )人(rén ),必(bì )将(jiāng )贤(xián )吾(wú )世(shì )间(jiān )难(nán )问(wèn )之(zhī )言(yán )是(shì )非(fēi )。

孟(mèng )懿(yì )子(zǐ )问(wèn )孝(xiào )。子(zǐ )曰(yuē ):“毋(wú )违(wéi )。”樊(fán )迟(chí )御(yù ),子(zǐ )告(gào )之(zhī )曰(yuē ):“孟(mèng )孙(sūn )问(wèn )孝(xiào )於(yú )我(wǒ ),我(wǒ )对(duì )曰(yuē )‘毋(wú )违(wéi )’。”樊(fán )迟(chí )曰(yuē ):“何(hé )谓(wèi )也(yě )?”子(zǐ )曰(yuē ):“生(shēng ),事(shì )之(zhī )以(yǐ )礼(lǐ );死(sǐ ),葬(zàng )之(zhī )以(yǐ )礼(lǐ )。”问(wèn )曰(yuē ):孔(kǒng )子(zǐ )之(zhī )言(yán )毋(wú )违(wéi ),毋(wú )违(wéi )者(zhě ),礼(lǐ )也(yě )。孝(xiào )子(zǐ )亦(yì )当(dāng )先(xiān )意(yì )承(chéng )志(zhì ),不(bú )当(dāng )违(wéi )亲(qīn )之(zhī )欲(yù )。孔(kǒng )子(zǐ )言(yán )毋(wú )违(wéi ),不(bú )言(yán )违(wéi )礼(lǐ )。懿(yì )子(zǐ )听(tīng )孔(kǒng )子(zǐ )之(zhī )言(yán ),独(dú )不(bú )为(wéi )嫌(xián )於(yú )毋(wú )违(wéi )志(zhì )乎(hū )。樊(fán )迟(chí )问(wèn )何(hé )谓(wèi ),孔(kǒng )子(zǐ )乃(nǎi )言(yán )“生(shēng ),事(shì )之(zhī )以(yǐ )礼(lǐ );死(sǐ ),葬(zàng )之(zhī )以(yǐ )礼(lǐ ),祭(jì )之(zhī )以(yǐ )礼(lǐ )。”使(shǐ )樊(fán )迟(chí )不(bú )问(wèn ),毋(wú )违(wéi )之(zhī )说(shuō ),遂(suí )不(bú )可(kě )知(zhī )也(yě )。懿(yì )子(zǐ )之(zhī )才(cái ),不(bú )过(guò )樊(fán )迟(chí ),故(gù )《论(lùn )语(yǔ )》篇(piān )中(zhōng )不(bú )见(jiàn )言(yán )行(háng )。樊(fán )迟(chí )不(bú )晓(xiǎo ),懿(yì )子(zǐ )必(bì )能(néng )晓(xiǎo )哉(zāi )?

孟(mèng )武(wǔ )伯(bó )问(wèn )孝(xiào ),子(zǐ )曰(yuē ):“父(fù )母(mǔ ),唯(wéi )其(qí )疾(jí )之(zhī )忧(yōu )。”武(wǔ )伯(bó )善(shàn )忧(yōu )父(fù )母(mǔ ),故(gù )曰(yuē )“唯(wéi )其(qí )疾(jí )之(zhī )忧(yōu )”。武(wǔ )伯(bó )忧(yōu )亲(qīn ),懿(yì )子(zǐ )违(wéi )礼(lǐ )。攻(gōng )其(qí )短(duǎn ),答(dá )武(wǔ )伯(bó )云(yún )“父(fù )母(mǔ ),唯(wéi )其(qí )疾(jí )之(zhī )忧(yōu )”,对(duì )懿(yì )子(zǐ )亦(yì )宜(yí )言(yán )唯(wéi )水(shuǐ )火(huǒ )之(zhī )变(biàn )乃(nǎi )违(wéi )礼(lǐ )。周(zhōu )公(gōng )告(gào )小(xiǎo )才(cái )敕(chì ),大(dà )材(cái )略(luè )。子(zǐ )游(yóu )之(zhī )大(dà )材(cái )也(yě ),孔(kǒng )子(zǐ )告(gào )之(zhī )敕(chì );懿(yì )子(zǐ )小(xiǎo )才(cái )也(yě ),告(gào )之(zhī )反(fǎn )略(luè )。违(wéi )周(zhōu )公(gōng )之(zhī )志(zhì ),攻(gōng )懿(yì )子(zǐ )之(zhī )短(duǎn ),失(shī )道(dào )理(lǐ )之(zhī )宜(yí )。弟(dì )子(zǐ )不(bú )难(nán ),何(hé )哉(zāi )?如(rú )以(yǐ )懿(yì )子(zǐ )权(quán )尊(zūn ),不(bú )敢(gǎn )极(jí )言(yán ),则(zé )其(qí )对(duì )武(wǔ )伯(bó )亦(yì )宜(yí )但(dàn )言(yán )毋(wú )忧(yōu )而(ér )已(yǐ )。俱(jù )孟(mèng )氏(shì )子(zǐ )也(yě ),权(quán )尊(zūn )钧(jūn )同(tóng ),敕(chì )武(wǔ )伯(bó )而(ér )略(luè )懿(yì )子(zǐ ),未(wèi )晓(xiǎo )其(qí )故(gù )也(yě )。使(shǐ )孔(kǒng )子(zǐ )对(duì )懿(yì )子(zǐ )极(jí )言(yán )毋(wú )违(wéi )礼(lǐ ),何(hé )害(hài )之(zhī )有(yǒu )?专(zhuān )鲁(lǔ )莫(mò )过(guò )季(jì )氏(shì ),讥(jī )八(bā )佾(yì )之(zhī )舞(wǔ )庭(tíng ),刺(cì )太(tài )山(shān )之(zhī )旅(lǚ )祭(jì ),不(bú )惧(jù )季(jì )氏(shì )增(zēng )邑(yì )不(bú )隐(yǐn )讳(huì )之(zhī )害(hài ),独(dú )畏(wèi )答(dá )懿(yì )子(zǐ )极(jí )言(yán )之(zhī )罪(zuì ),何(hé )哉(zāi )?且(qiě )问(wèn )孝(xiào )者(zhě )非(fēi )一(yī ),皆(jiē )有(yǒu )御(yù )者(zhě ),对(duì )懿(yì )子(zǐ )言(yán ),不(bú )但(dàn )心(xīn )服(fú )臆(yì )肯(kěn ),故(gù )告(gào )樊(fán )迟(chí )。

孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):“富(fù )与(yǔ )贵(guì ),是(shì )人(rén )之(zhī )所(suǒ )欲(yù )也(yě ),不(bú )以(yǐ )其(qí )道(dào )得(dé )之(zhī ),不(bú )居(jū )也(yě );贫(pín )与(yǔ )贱(jiàn ),是(shì )人(rén )之(zhī )所(suǒ )恶(è )也(yě ),不(bú )以(yǐ )其(qí )道(dào )得(dé )之(zhī ),不(bú )去(qù )也(yě )。”此(cǐ )言(yán )人(rén )当(dāng )由(yóu )道(dào )义(yì )得(dé ),不(bú )当(dāng )苟(gǒu )取(qǔ )也(yě );当(dāng )守(shǒu )节(jiē )安(ān )贫(pín ),不(bú )当(dāng )妄(wàng )去(qù )也(yě )。

夫(fū )言(yán )不(bú )以(yǐ )其(qí )道(dào ),得(dé )富(fù )贵(guì )不(bú )居(jū ),可(kě )也(yě );不(bú )以(yǐ )其(qí )道(dào ),得(dé )贫(pín )贱(jiàn )如(rú )何(hé )?富(fù )贵(guì )顾(gù )可(kě )去(qù ),去(qù )贫(pín )贱(jiàn )何(hé )之(zhī )?去(qù )贫(pín )贱(jiàn ),得(dé )富(fù )贵(guì )也(yě )。不(bú )得(dé )富(fù )贵(guì ),不(bú )去(qù )贫(pín )贱(jiàn )。如(rú )谓(wèi )得(dé )富(fù )贵(guì )不(bú )以(yǐ )其(qí )道(dào ),则(zé )不(bú )去(qù )贫(pín )贱(jiàn )邪(xié )?则(zé )所(suǒ )得(dé )富(fù )贵(guì ),不(bú )得(dé )贫(pín )贱(jiàn )也(yě )。贫(pín )贱(jiàn )何(hé )故(gù )当(dāng )言(yán )得(dé )之(zhī )?顾(gù )当(dāng )言(yán )贫(pín )与(yǔ )贱(jiàn )是(shì )人(rén )之(zhī )所(suǒ )恶(è )也(yě ),不(bú )以(yǐ )其(qí )道(dào )去(qù )之(zhī ),则(zé )不(bú )去(qù )也(yě )。当(dāng )言(yán )去(qù ),不(bú )当(dāng )言(yán )得(dé )。得(dé )者(zhě ),施(shī )於(yú )得(dé )之(zhī )也(yě )。今(jīn )去(qù )之(zhī ),安(ān )得(dé )言(yán )得(dé )乎(hū )?独(dú )富(fù )贵(guì )当(dāng )言(yán )得(dé )耳(ěr )。何(hé )者(zhě )?得(dé )富(fù )贵(guì ),乃(nǎi )去(qù )贫(pín )贱(jiàn )也(yě )。是(shì )则(zé )以(yǐ )道(dào )去(qù )贫(pín )贱(jiàn )如(rú )何(hé )?修(xiū )身(shēn )行(háng )道(dào ),仕(shì )得(dé )爵(jué )禄(lù )、富(fù )贵(guì )。得(dé )爵(jué )禄(lù )、富(fù )贵(guì ),则(zé )去(qù )贫(pín )贱(jiàn )矣(yǐ )。不(bú )以(yǐ )其(qí )道(dào )去(qù )贫(pín )贱(jiàn )如(rú )何(hé )?毒(dú )苦(kǔ )贫(pín )贱(jiàn ),起(qǐ )为(wéi )奸(jiān )盗(dào ),积(jī )聚(jù )货(huò )财(cái ),擅(shàn )相(xiàng )官(guān )秩(zhì ),是(shì )为(wéi )不(bú )以(yǐ )其(qí )道(dào )。七(qī )十(shí )子(zǐ )既(jì )不(bú )问(wèn ),世(shì )之(zhī )学(xué )者(zhě )亦(yì )不(bú )知(zhī )难(nán )。使(shǐ )此(cǐ )言(yán )意(yì )不(bú )解(jiě )而(ér )文(wén )不(bú )分(fèn ),是(shì )谓(wèi )孔(kǒng )子(zǐ )不(bú )能(néng )吐(tǔ )辞(cí )也(yě );使(shǐ )此(cǐ )言(yán )意(yì )结(jié )文(wén )又(yòu )不(bú )解(jiě ),是(shì )孔(kǒng )子(zǐ )相(xiàng )示(shì )未(wèi )形(xíng )悉(xī )也(yě )。弟(dì )子(zǐ )不(bú )问(wèn ),世(shì )俗(sú )不(bú )难(nán ),何(hé )哉(zāi )?

孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):“公(gōng )冶(yě )长(zhǎng )可(kě )妻(qī )也(yě ),虽(suī )在(zài )缧(léi )绁(xiè )之(zhī )中(zhōng ),非(fēi )其(qí )罪(zuì )也(yě )。”以(yǐ )其(qí )子(zǐ )妻(qī )之(zhī )。

问(wèn )曰(yuē ):孔(kǒng )子(zǐ )妻(qī )公(gōng )冶(yě )长(zhǎng )者(zhě ),何(hé )据(jù )见(jiàn )哉(zāi )?据(jù )年(nián )三(sān )十(shí )可(kě )妻(qī )邪(xié ),见(jiàn )其(qí )行(háng )贤(xián )可(kě )妻(qī )也(yě )?如(rú )据(jù )其(qí )年(nián )三(sān )十(shí ),不(bú )宜(yí )称(chēng )在(zài )缧(léi )绁(xiè );如(rú )见(jiàn )其(qí )行(háng )贤(xián ),亦(yì )不(bú )宜(yí )称(chēng )在(zài )缧(léi )绁(xiè )。何(hé )则(zé )?诸(zhū )入(rù )孔(kǒng )子(zǐ )门(mén )者(zhě ),皆(jiē )有(yǒu )善(shàn )行(háng ),故(gù )称(chēng )备(bèi )徒(tú )役(yì )。徒(tú )役(yì )之(zhī )中(zhōng )无(wú )妻(qī ),则(zé )妻(qī )之(zhī )耳(ěr ),不(bú )须(xū )称(chēng )也(yě )。如(rú )徒(tú )役(yì )之(zhī )中(zhōng )多(duō )无(wú )妻(qī ),公(gōng )冶(yě )长(zhǎng )尤(yóu )贤(xián ),故(gù )独(dú )妻(qī )之(zhī ),则(zé )其(qí )称(chēng )之(zhī )宜(yí )列(liè )其(qí )行(háng ),不(bú )宜(yí )言(yán )其(qí )在(zài )缧(léi )绁(xiè )也(yě )。何(hé )则(zé )?世(shì )间(jiān )强(qiáng )受(shòu )非(fēi )辜(gū )者(zhě )多(duō ),未(wèi )必(bì )尽(jìn )贤(xián )人(rén )也(yě )。恆(héng )人(rén )见(jiàn )枉(wǎng ),众(zhòng )多(duō )非(fēi )一(yī ),必(bì )以(yǐ )非(fēi )辜(gū )为(wéi )孔(kǒng )子(zǐ )所(suǒ )妻(qī ),则(zé )是(shì )孔(kǒng )子(zǐ )不(bú )妻(qī )贤(xián ),妻(qī )冤(yuān )也(yě )。案(àn )孔(kǒng )子(zǐ )之(zhī )称(chēng )公(gōng )冶(yě )长(zhǎng ),有(yǒu )非(fēi )辜(gū )之(zhī )言(yán ),无(wú )行(háng )能(néng )之(zhī )文(wén )。实(shí )不(bú )贤(xián ),孔(kǒng )子(zǐ )妻(qī )之(zhī ),非(fēi )也(yě );实(shí )贤(xián ),孔(kǒng )子(zǐ )称(chēng )之(zhī )不(bú )具(jù ),亦(yì )非(fēi )也(yě )。诚(chéng )似(sì )妻(qī )南(nán )容(róng )云(yún ),国(guó )有(yǒu )道(dào )不(bú )废(fèi ),国(guó )无(wú )道(dào )免(miǎn )於(yú )刑(xíng )戮(lù ),具(jù )称(chēng )之(zhī )矣(yǐ )。

子(zǐ )谓(wèi )子(zǐ )贡(gòng )曰(yuē ):“汝(rǔ )与(yǔ )回(huí )也(yě ),孰(shú )愈(yù )?”曰(yuē ):“赐(cì )也(yě ),何(hé )敢(gǎn )望(wàng )回(huí )?回(huí )也(yě ),闻(wén )一(yī )以(yǐ )知(zhī )十(shí );赐(cì )也(yě ),闻(wén )一(yī )以(yǐ )知(zhī )二(èr )。”子(zǐ )曰(yuē ):“弗(fú )如(rú )也(yě ),吾(wú )与(yǔ )汝(rǔ )俱(jù )不(bú )如(rú )也(yě )。”是(shì )贤(xián )颜(yán )渊(yuān )试(shì )以(yǐ )问(wèn )子(zǐ )贡(gòng )也(yě )。

问(wèn )曰(yuē ):孔(kǒng )子(zǐ )所(suǒ )以(yǐ )教(jiāo )者(zhě ),礼(lǐ )让(ràng )也(yě )。子(zǐ )路(lù ),为(wéi )国(guó )以(yǐ )礼(lǐ ),其(qí )言(yán )不(bú )让(ràng ),孔(kǒng )子(zǐ )非(fēi )之(zhī )。使(shǐ )子(zǐ )贡(gòng )实(shí )愈(yù )颜(yán )渊(yuān ),孔(kǒng )子(zǐ )问(wèn )之(zhī ),犹(yóu )曰(yuē )不(bú )如(rú ),使(shǐ )实(shí )不(bú )及(jí ),亦(yì )曰(yuē )不(bú )如(rú ),非(fēi )失(shī )对(duì )欺(qī )师(shī ),礼(lǐ )让(ràng )之(zhī )言(yán )宜(yí )谦(qiān )卑(bēi )也(yě )。今(jīn )孔(kǒng )子(zǐ )出(chū )言(yán ),欲(yù )何(hé )趣(qù )哉(zāi )?使(shǐ )孔(kǒng )子(zǐ )知(zhī )颜(yán )渊(yuān )愈(yù )子(zǐ )贡(gòng ),则(zé )不(bú )须(xū )问(wèn )子(zǐ )贡(gòng )。使(shǐ )孔(kǒng )子(zǐ )实(shí )不(bú )知(zhī ),以(yǐ )问(wèn )子(zǐ )贡(gòng ),子(zǐ )贡(gòng )谦(qiān )让(ràng )亦(yì )不(bú )能(néng )知(zhī )。使(shǐ )孔(kǒng )子(zǐ )徒(tú )欲(yù )表(biǎo )善(shàn )颜(yán )渊(yuān ),称(chēng )颜(yán )渊(yuān )贤(xián ),门(mén )人(rén )莫(mò )及(jí ),於(yú )名(míng )多(duō )矣(yǐ ),何(hé )须(xū )问(wèn )於(yú )子(zǐ )贡(gòng )?子(zǐ )曰(yuē ):“贤(xián )哉(zāi ),回(huí )也(yě )!”又(yòu )曰(yuē ):“吾(wú )与(yǔ )回(huí )言(yán )终(zhōng )日(rì ),不(bú )违(wéi )如(rú )愚(yú )。”又(yòu )曰(yuē ):“回(huí )也(yě ),其(qí )心(xīn )三(sān )月(yuè )不(bú )违(wéi )仁(rén )。”三(sān )章(zhāng )皆(jiē )直(zhí )称(chēng ),不(bú )以(yǐ )他(tā )人(rén )激(jī )。至(zhì )是(shì )一(yī )章(zhāng ),独(dú )以(yǐ )子(zǐ )贡(gòng )激(jī )之(zhī ),何(hé )哉(zāi )?

或(huò )曰(yuē ):欲(yù )抑(yì )子(zǐ )贡(gòng )也(yě )。当(dāng )此(cǐ )之(zhī )时(shí ),子(zǐ )贡(gòng )之(zhī )名(míng )凌(líng )颜(yán )渊(yuān )之(zhī )上(shàng ),孔(kǒng )子(zǐ )恐(kǒng )子(zǐ )贡(gòng )志(zhì )骄(jiāo )意(yì )溢(yì ),故(gù )抑(yì )之(zhī )也(yě )。夫(fū )名(míng )在(zài )颜(yán )渊(yuān )之(zhī )上(shàng ),当(dāng )时(shí )所(suǒ )为(wéi ),非(fēi )子(zǐ )贡(gòng )求(qiú )胜(shèng )之(zhī )也(yě )。实(shí )子(zǐ )贡(gòng )之(zhī )知(zhī )何(hé )如(rú )哉(zāi )?使(shǐ )颜(yán )渊(yuān )才(cái )在(zài )己(jǐ )上(shàng ),己(jǐ )自(zì )服(fú )之(zhī ),不(bú )须(xū )抑(yì )也(yě )。使(shǐ )子(zǐ )贡(gòng )不(bú )能(néng )自(zì )知(zhī ),孔(kǒng )子(zǐ )虽(suī )言(yán ),将(jiāng )谓(wèi )孔(kǒng )子(zǐ )徒(tú )欲(yù )抑(yì )已(yǐ )。由(yóu )此(cǐ )言(yán )之(zhī ),问(wèn )与(yǔ )不(bú )问(wèn ),无(wú )能(néng )抑(yì )扬(yáng )。

宰(zǎi )我(wǒ )昼(zhòu )寝(qǐn )。子(zǐ )曰(yuē ):“朽(xiǔ )木(mù )不(bú )可(kě )雕(diāo )也(yě ),粪(fèn )土(tǔ )之(zhī )墙(qiáng )不(bú )可(kě )圬(wū )也(yě ),於(yú )予(yǔ )予(yǔ )何(hé )诛(zhū )。”是(shì )恶(è )宰(zǎi )予(yǔ )之(zhī )昼(zhòu )寝(qǐn )。

问(wèn )曰(yuē ):昼(zhòu )寝(qǐn )之(zhī )恶(è )也(yě ),小(xiǎo )恶(è )也(yě );朽(xiǔ )木(mù )粪(fèn )土(tǔ ),败(bài )毁(huǐ )不(bú )可(kě )复(fù )成(chéng )之(zhī )物(wù ),大(dà )恶(è )也(yě )。责(zé )小(xiǎo )过(guò )以(yǐ )大(dà )恶(è ),安(ān )能(néng )服(fú )人(rén )?使(shǐ )宰(zǎi )我(wǒ )性(xìng )不(bú )善(shàn ),如(rú )朽(xiǔ )木(mù )粪(fèn )土(tǔ ),不(bú )宜(yí )得(dé )入(rù )孔(kǒng )子(zǐ )之(zhī )门(mén ),序(xù )在(zài )四(sì )科(kē )之(zhī )列(liè )。使(shǐ )性(xìng )善(shàn ),孔(kǒng )子(zǐ )恶(è )之(zhī ),恶(è )之(zhī )太(tài )甚(shèn ),过(guò )也(yě );人(rén )之(zhī )不(bú )仁(rén ),疾(jí )之(zhī )已(yǐ )甚(shèn ),乱(luàn )也(yě )。孔(kǒng )子(zǐ )疾(jí )宰(zǎi )予(yǔ ),可(kě )谓(wèi )甚(shèn )矣(yǐ )。使(shǐ )下(xià )愚(yú )之(zhī )人(rén )涉(shè )耐(nài )罪(zuì ),狱(yù )吏(lì )令(lìng )以(yǐ )大(dà )辟(pì )之(zhī )罪(zuì ),必(bì )冤(yuān )而(ér )怨(yuàn )邪(xié )?将(jiāng )服(fú )而(ér )自(zì )咎(jiù )也(yě )?使(shǐ )宰(zǎi )我(wǒ )愚(yú ),则(zé )与(yǔ )涉(shè )耐(nài )罪(zuì )之(zhī )人(rén )同(tóng )志(zhì );使(shǐ )宰(zǎi )我(wǒ )贤(xián ),知(zhī )孔(kǒng )子(zǐ )责(zé )人(rén ),几(jǐ )微(wēi )自(zì )改(gǎi )矣(yǐ )。明(míng )文(wén )以(yǐ )识(shí )之(zhī ),流(liú )言(yán )以(yǐ )过(guò )之(zhī ),以(yǐ )其(qí )言(yán )示(shì )端(duān )而(ér )已(yǐ )自(zì )改(gǎi )。自(zì )改(gǎi )不(bú )在(zài )言(yán )之(zhī )轻(qīng )重(zhòng ),在(zài )宰(zǎi )予(yǔ )能(néng )更(gèng )与(yǔ )否(fǒu )。

《春(chūn )秋(qiū )》之(zhī )义(yì ),采(cǎi )毫(háo )毛(máo )之(zhī )善(shàn ),贬(biǎn )纤(xiān )介(jiè )之(zhī )恶(è ),褒(bāo )毫(háo )毛(máo )以(yǐ )巨(jù )大(dà ),以(yǐ )巨(jù )大(dà )贬(biǎn )纤(xiān )介(jiè )。观(guān )《春(chūn )秋(qiū )》之(zhī )义(yì ),肯(kěn )是(shì )之(zhī )乎(hū )?不(bú )是(shì ),则(zé )宰(zǎi )我(wǒ )不(bú )受(shòu );不(bú )受(shòu ),则(zé )孔(kǒng )子(zǐ )之(zhī )言(yán )弃(qì )矣(yǐ )。圣(shèng )人(rén )之(zhī )言(yán )与(yǔ )文(wén )相(xiàng )副(fù ),言(yán )出(chū )於(yú )口(kǒu ),文(wén )立(lì )於(yú )策(cè ),俱(jù )发(fā )於(yú )心(xīn ),其(qí )实(shí )一(yī )也(yě )。孔(kǒng )子(zǐ )作(zuò )《春(chūn )秋(qiū )》,不(bú )贬(biǎn )小(xiǎo )以(yǐ )大(dà )。其(qí )非(fēi )宰(zǎi )予(yǔ )也(yě ),以(yǐ )大(dà )恶(è )细(xì ),文(wén )语(yǔ )相(xiàng )违(wéi ),服(fú )人(rén )如(rú )何(hé )?

子(zǐ )曰(yuē ):“始(shǐ )吾(wú )於(yú )人(rén )也(yě ),听(tīng )其(qí )言(yán )而(ér )信(xìn )其(qí )行(háng );今(jīn )吾(wú )於(yú )人(rén )也(yě ),听(tīng )其(qí )言(yán )而(ér )观(guān )其(qí )行(háng )。於(yú )予(yǔ )予(yǔ )改(gǎi )是(shì )。”盖(gài )起(qǐ )宰(zǎi )予(yǔ )昼(zhòu )寝(qǐn ),更(gèng )知(zhī )人(rén )之(zhī )术(shù )也(yě )。

问(wèn )曰(yuē ):人(rén )之(zhī )昼(zhòu )寝(qǐn ),安(ān )足(zú )以(yǐ )毁(huǐ )行(háng )?毁(huǐ )行(háng )之(zhī )人(rén ),昼(zhòu )夜(yè )不(bú )卧(wò ),安(ān )足(zú )以(yǐ )成(chéng )善(shàn )?以(yǐ )昼(zhòu )寝(qǐn )而(ér )观(guān )人(rén )善(shàn )恶(è ),能(néng )得(dé )其(qí )实(shí )乎(hū )?案(àn )宰(zǎi )予(yǔ )在(zài )孔(kǒng )子(zǐ )之(zhī )门(mén ),序(xù )於(yú )四(sì )科(kē ),列(liè )在(zài )赐(cì )上(shàng )。如(rú )性(xìng )情(qíng )怠(dài ),不(bú )可(kě )雕(diāo )琢(zhuó ),何(hé )以(yǐ )致(zhì )此(cǐ )?使(shǐ )宰(zǎi )我(wǒ )以(yǐ )昼(zhòu )寝(qǐn )自(zì )致(zhì )此(cǐ ),才(cái )复(fù )过(guò )人(rén )远(yuǎn )矣(yǐ )。如(rú )未(wèi )成(chéng )就(jiù ),自(zì )谓(wèi )已(yǐ )足(zú ),不(bú )能(néng )自(zì )知(zhī ),知(zhī )不(bú )明(míng )耳(ěr ),非(fēi )行(háng )恶(è )也(yě )。晓(xiǎo )敕(chì )而(ér )已(yǐ ),无(wú )为(wéi )改(gǎi )术(shù )也(yě )。如(rú )自(zì )知(zhī )未(wèi )足(zú ),倦(juàn )极(jí )昼(zhòu )寝(qǐn ),是(shì )精(jīng )神(shén )索(suǒ )也(yě )。精(jīng )神(shén )索(suǒ )至(zhì )於(yú )死(sǐ )亡(wáng ),岂(qǐ )徒(tú )寝(qǐn )哉(zāi )?且(qiě )论(lùn )人(rén )之(zhī )法(fǎ ),取(qǔ )其(qí )行(háng )则(zé )弃(qì )其(qí )言(yán ),取(qǔ )其(qí )言(yán )则(zé )弃(qì )其(qí )行(háng )。今(jīn )宰(zǎi )予(yǔ )虽(suī )无(wú )力(lì )行(háng ),有(yǒu )言(yán )语(yǔ )。用(yòng )言(yán ),令(lìng )行(háng )缺(quē ),有(yǒu )一(yī )概(gài )矣(yǐ )。今(jīn )孔(kǒng )子(zǐ )起(qǐ )宰(zǎi )予(yǔ )昼(zhòu )寝(qǐn ),听(tīng )其(qí )言(yán ),观(guān )其(qí )行(háng ),言(yán )行(háng )相(xiàng )应(yīng ),则(zé )谓(wèi )之(zhī )贤(xián )。是(shì )孔(kǒng )子(zǐ )备(bèi )取(qǔ )人(rén )也(yě )。毋(wú )求(qiú )备(bèi )於(yú )一(yī )人(rén )之(zhī )义(yì ),何(hé )所(suǒ )施(shī )?

子(zǐ )张(zhāng )问(wèn ):“令(lìng )尹(yǐn )子(zǐ )文(wén )三(sān )仕(shì )为(wéi )令(lìng )尹(yǐn ),无(wú )喜(xǐ )色(sè );三(sān )已(yǐ )之(zhī ),无(wú )愠(yùn )色(sè );旧(jiù )令(lìng )尹(yǐn )之(zhī )政(zhèng ),必(bì )以(yǐ )告(gào )新(xīn )令(lìng )尹(yǐn )。何(hé )如(rú )?”子(zǐ )曰(yuē ):“忠(zhōng )矣(yǐ )。”曰(yuē ):“仁(rén )矣(yǐ )乎(hū )?”曰(yuē ):“未(wèi )知(zhī ),焉(yān )得(dé )仁(rén )?”子(zǐ )文(wén )曾(céng )举(jǔ )楚(chǔ )子(zǐ )玉(yù )代(dài )己(jǐ )位(wèi )而(ér )伐(fá )宋(sòng ),以(yǐ )百(bǎi )乘(chéng )败(bài )而(ér )丧(sàng )其(qí )众(zhòng ),不(bú )知(zhī )如(rú )此(cǐ ),安(ān )得(dé )为(wéi )仁(rén )?

问(wèn )曰(yuē ):子(zǐ )文(wén )举(jǔ )子(zǐ )玉(yù ),不(bú )知(zhī )人(rén )也(yě )。智(zhì )与(yǔ )仁(rén ),不(bú )相(xiàng )干(gàn )也(yě )。有(yǒu )不(bú )知(zhī )之(zhī )性(xìng ),何(hé )妨(fáng )为(wéi )仁(rén )之(zhī )行(háng )?五(wǔ )常(cháng )之(zhī )道(dào ),仁(rén )、义(yì )、礼(lǐ )、智(zhì )、信(xìn )也(yě )。五(wǔ )者(zhě )各(gè )别(bié ),不(bú )相(xiàng )须(xū )而(ér )成(chéng )。故(gù )有(yǒu )智(zhì )人(rén )、有(yǒu )仁(rén )人(rén )者(zhě ),有(yǒu )礼(lǐ )人(rén )、有(yǒu )义(yì )人(rén )者(zhě )。人(rén )有(yǒu )信(xìn )者(zhě )未(wèi )必(bì )智(zhì ),智(zhì )者(zhě )未(wèi )必(bì )仁(rén ),仁(rén )者(zhě )未(wèi )必(bì )礼(lǐ ),礼(lǐ )者(zhě )未(wèi )必(bì )义(yì )。子(zǐ )文(wén )智(zhì )蔽(bì )於(yú )子(zǐ )玉(yù ),其(qí )仁(rén )何(hé )毁(huǐ )?谓(wèi )仁(rén ),焉(yān )得(dé )不(bú )可(kě )?且(qiě )忠(zhōng )者(zhě ),厚(hòu )也(yě )。厚(hòu )人(rén ),仁(rén )矣(yǐ )。孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):“观(guān )过(guò ),斯(sī )知(zhī )仁(rén )矣(yǐ )。”子(zǐ )文(wén )有(yǒu )仁(rén )之(zhī )实(shí )矣(yǐ )。孔(kǒng )子(zǐ )谓(wèi )忠(zhōng )非(fēi )仁(rén ),是(shì )谓(wèi )父(fù )母(mǔ )非(fēi )二(èr )亲(qīn ),配(pèi )匹(pǐ )非(fēi )夫(fū )妇(fù )也(yě )。

哀(āi )公(gōng )问(wèn ):“弟(dì )子(zǐ )孰(shú )谓(wèi )好(hǎo )学(xué )?”孔(kǒng )子(zǐ )对(duì )曰(yuē ):“有(yǒu )颜(yán )回(huí )者(zhě ),不(bú )迁(qiān )怒(nù ),不(bú )贰(èr )过(guò ),不(bú )幸(xìng )短(duǎn )命(mìng )死(sǐ )矣(yǐ )。今(jīn )也(yě )则(zé )亡(wáng ),未(wèi )闻(wén )好(hǎo )学(xué )者(zhě )也(yě )。”

夫(fū )颜(yán )渊(yuān )所(suǒ )以(yǐ )死(sǐ )者(zhě ),审(shěn )何(hé )用(yòng )哉(zāi )?令(lìng )自(zì )以(yǐ )短(duǎn )命(mìng ),犹(yóu )伯(bó )牛(niú )之(zhī )有(yǒu )疾(jí )也(yě )。人(rén )生(shēng )受(shòu )命(mìng ),皆(jiē )全(quán )当(dāng )洁(jié )。今(jīn )有(yǒu )恶(è )疾(jí ),故(gù )曰(yuē )无(wú )命(mìng )。人(rén )生(shēng )皆(jiē )当(dāng )受(shòu )天(tiān )长(zhǎng )命(mìng ),今(jīn )得(dé )短(duǎn )命(mìng ),亦(yì )宜(yí )曰(yuē )无(wú )命(mìng )。如(rú )〔命(mìng )〕有(yǒu )短(duǎn )长(zhǎng ),则(zé )亦(yì )有(yǒu )善(shàn )恶(è )矣(yǐ )。言(yán )颜(yán )渊(yuān )短(duǎn )命(mìng ),则(zé )宜(yí )言(yán )伯(bó )牛(niú )恶(è )命(mìng );言(yán )伯(bó )牛(niú )无(wú )命(mìng ),则(zé )宜(yí )言(yán )颜(yán )渊(yuān )无(wú )命(mìng )。一(yī )死(sǐ )一(yī )病(bìng ),皆(jiē )痛(tòng )云(yún )命(mìng )。所(suǒ )禀(bǐng )不(bú )异(yì ),文(wén )语(yǔ )不(bú )同(tóng )。未(wèi )晓(xiǎo )其(qí )故(gù )也(yě )。

哀(āi )公(gōng )问(wèn )孔(kǒng )子(zǐ )孰(shú )为(wéi )好(hǎo )学(xué )。孔(kǒng )子(zǐ )对(duì )曰(yuē ):“有(yǒu )颜(yán )回(huí )者(zhě )好(hǎo )学(xué ),今(jīn )也(yě )则(zé )亡(wáng )。不(bú )迁(qiān )怒(nù ),不(bú )贰(èr )过(guò )。”何(hé )也(yě )?曰(yuē ):并(bìng )攻(gōng )哀(āi )公(gōng )之(zhī )性(xìng ),迁(qiān )怒(nù )、贰(èr )过(guò )故(gù )也(yě )。因(yīn )其(qí )问(wèn )则(zé )并(bìng )以(yǐ )对(duì )之(zhī ),兼(jiān )以(yǐ )攻(gōng )上(shàng )之(zhī )短(duǎn ),不(bú )犯(fàn )其(qí )罚(fá )。

问(wèn )曰(yuē ):康(kāng )子(zǐ )亦(yì )问(wèn )好(hǎo )学(xué ),孔(kǒng )子(zǐ )亦(yì )对(duì )之(zhī )以(yǐ )颜(yán )渊(yuān )。康(kāng )子(zǐ )亦(yì )有(yǒu )短(duǎn ),何(hé )不(bú )并(bìng )对(duì )以(yǐ )攻(gōng )康(kāng )子(zǐ )?康(kāng )子(zǐ ),非(fēi )圣(shèng )人(rén )也(yě ),操(cāo )行(háng )犹(yóu )有(yǒu )所(suǒ )失(shī )。成(chéng )事(shì ),康(kāng )子(zǐ )患(huàn )盗(dào ),孔(kǒng )子(zǐ )对(duì )曰(yuē ):“苟(gǒu )子(zǐ )之(zhī )不(bú )欲(yù ),虽(suī )赏(shǎng )之(zhī )不(bú )窃(qiè )。”由(yóu )此(cǐ )言(yán )之(zhī ),康(kāng )子(zǐ )以(yǐ )欲(yù )为(wéi )短(duǎn )也(yě )。不(bú )攻(gōng ),何(hé )哉(zāi )?

孔(kǒng )子(zǐ )见(jiàn )南(nán )子(zǐ ),子(zǐ )路(lù )不(bú )悦(yuè )。子(zǐ )曰(yuē ):“予(yǔ )所(suǒ )鄙(bǐ )者(zhě ),天(tiān )厌(yàn )之(zhī )!天(tiān )厌(yàn )之(zhī )!”南(nán )子(zǐ ),卫(wèi )灵(líng )公(gōng )夫(fū )人(rén )也(yě ),聘(pìn )孔(kǒng )子(zǐ ),子(zǐ )路(lù )不(bú )说(shuō ),谓(wèi )孔(kǒng )子(zǐ )淫(yín )乱(luàn )也(yě )。孔(kǒng )子(zǐ )解(jiě )之(zhī )曰(yuē ):我(wǒ )所(suǒ )为(wéi )鄙(bǐ )陋(lòu )者(zhě ),天(tiān )厌(yàn )杀(shā )我(wǒ )。至(zhì )诚(chéng )自(zì )誓(shì ),不(bú )负(fù )子(zǐ )路(lù )也(yě )。

问(wèn )曰(yuē ):孔(kǒng )子(zǐ )自(zì )解(jiě ),安(ān )能(néng )解(jiě )乎(hū )?使(shǐ )世(shì )人(rén )有(yǒu )鄙(bǐ )陋(lòu )之(zhī )行(háng ),天(tiān )曾(céng )厌(yàn )杀(shā )之(zhī ),可(kě )引(yǐn )以(yǐ )誓(shì );子(zǐ )路(lù )闻(wén )之(zhī ),可(kě )信(xìn )以(yǐ )解(jiě );今(jīn )未(wèi )曾(céng )有(yǒu )为(wéi )天(tiān )所(suǒ )厌(yàn )者(zhě )也(yě ),曰(yuē )天(tiān )厌(yàn )之(zhī ),子(zǐ )路(lù )肯(kěn )信(xìn )之(zhī )乎(hū )?行(háng )事(shì ),雷(léi )击(jī )杀(shā )人(rén ),水(shuǐ )火(huǒ )烧(shāo )溺(nì )人(rén ),墙(qiáng )屋(wū )压(yā )填(tián )人(rén )。如(rú )曰(yuē )雷(léi )击(jī )杀(shā )我(wǒ ),水(shuǐ )火(huǒ )烧(shāo )溺(nì )我(wǒ ),墙(qiáng )屋(wū )压(yā )填(tián )我(wǒ ),子(zǐ )路(lù )颇(pō )信(xìn )之(zhī );今(jīn )引(yǐn )未(wèi )曾(céng )有(yǒu )之(zhī )祸(huò ),以(yǐ )自(zì )誓(shì )於(yú )子(zǐ )路(lù ),子(zǐ )路(lù )安(ān )肯(kěn )晓(xiǎo )解(jiě )而(ér )信(xìn )之(zhī )?行(háng )事(shì ),适(shì )有(yǒu )卧(wò )厌(yàn )不(bú )悟(wù )者(zhě ),谓(wèi )此(cǐ )为(wéi )天(tiān )所(suǒ )厌(yàn )邪(xié )?案(àn )诸(zhū )卧(wò )厌(yàn )不(bú )悟(wù )者(zhě ),未(wèi )皆(jiē )为(wéi )鄙(bǐ )陋(lòu )也(yě )。子(zǐ )路(lù )入(rù )道(dào )虽(suī )浅(qiǎn ),犹(yóu )知(zhī )事(shì )之(zhī )实(shí )。事(shì )非(fēi )实(shí ),孔(kǒng )子(zǐ )以(yǐ )誓(shì ),子(zǐ )路(lù )必(bì )不(bú )解(jiě )矣(yǐ )。

孔(kǒng )子(zǐ )称(chēng )曰(yuē ):“死(sǐ )生(shēng )有(yǒu )命(mìng ),富(fù )贵(guì )在(zài )天(tiān )。”若(ruò )此(cǐ )者(zhě ),人(rén )之(zhī )死(sǐ )生(shēng )自(zì )有(yǒu )长(zhǎng )短(duǎn ),不(bú )在(zài )操(cāo )行(háng )善(shàn )恶(è )也(yě )。成(chéng )事(shì ),颜(yán )渊(yuān )蚤(zǎo )死(sǐ ),孔(kǒng )子(zǐ )谓(wèi )之(zhī )短(duǎn )命(mìng )。由(yóu )此(cǐ )知(zhī )短(duǎn )命(mìng )夭(yāo )死(sǐ )之(zhī )人(rén ),必(bì )有(yǒu )邪(xié )行(háng )也(yě )。子(zǐ )路(lù )入(rù )道(dào )虽(suī )浅(qiǎn ),闻(wén )孔(kǒng )子(zǐ )之(zhī )言(yán ),知(zhī )死(sǐ )生(shēng )之(zhī )实(shí )。孔(kǒng )子(zǐ )誓(shì )以(yǐ )“予(yǔ )所(suǒ )鄙(bǐ )者(zhě ),天(tiān )厌(yàn )之(zhī )”!独(dú )不(bú )为(wéi )子(zǐ )路(lù )言(yán ):夫(fū )子(zǐ )惟(wéi )命(mìng )未(wèi )当(dāng )死(sǐ ),天(tiān )安(ān )得(dé )厌(yàn )杀(shā )之(zhī )乎(hū )?若(ruò )此(cǐ ),誓(shì )子(zǐ )路(lù )以(yǐ )天(tiān )厌(yàn )之(zhī ),终(zhōng )不(bú )见(jiàn )信(xìn )。不(bú )见(jiàn )信(xìn ),则(zé )孔(kǒng )子(zǐ )自(zì )解(jiě ),终(zhōng )不(bú )解(jiě )也(yě )。《尚(shàng )书(shū )》曰(yuē ):“毋(wú )若(ruò )丹(dān )硃(zhū )敖(áo ),惟(wéi )慢(màn )游(yóu )是(shì )好(hǎo )。”谓(wèi )帝(dì )舜(shùn )敕(chì )禹(yǔ )毋(wú )子(zǐ )不(bú )肖(xiāo )子(zǐ )也(yě )。重(zhòng )天(tiān )命(mìng ),恐(kǒng )禹(yǔ )私(sī )其(qí )子(zǐ ),故(gù )引(yǐn )丹(dān )硃(zhū )以(yǐ )敕(chì )戒(jiè )之(zhī )。禹(yǔ )曰(yuē ):“予(yǔ )娶(qǔ )若(ruò )时(shí ),辛(xīn )壬(rén )癸(guǐ )甲(jiǎ ),开(kāi )呱(guā )呱(guā )而(ér )泣(qì ),予(yǔ )弗(fú )子(zǐ )。”陈(chén )已(yǐ )行(háng )事(shì )以(yǐ )往(wǎng )推(tuī )来(lái ),以(yǐ )见(jiàn )卜(bo )隐(yǐn ),效(xiào )己(jǐ )不(bú )敢(gǎn )私(sī )不(bú )肖(xiāo )子(zǐ )也(yě )。不(bú )曰(yuē )天(tiān )厌(yàn )之(zhī )者(zhě ),知(zhī )俗(sú )人(rén )誓(shì ),好(hǎo )引(yǐn )天(tiān )也(yě )。孔(kǒng )子(zǐ )为(wéi )子(zǐ )路(lù )所(suǒ )疑(yí ),不(bú )引(yǐn )行(háng )事(shì ),效(xiào )己(jǐ )不(bú )鄙(bǐ ),而(ér )云(yún )天(tiān )厌(yàn )之(zhī ),是(shì )与(yǔ )俗(sú )人(rén )解(jiě )嫌(xián )引(yǐn )天(tiān )祝(zhù )诅(zǔ ),何(hé )以(yǐ )异(yì )乎(hū )?

孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):“凤(fèng )鸟(niǎo )不(bú )至(zhì ),河(hé )不(bú )出(chū )图(tú ),吾(wú )已(yǐ )矣(yǐ )夫(fū )。”夫(fū )子(zǐ )自(zì )伤(shāng )不(bú )王(wáng )也(yě )。己(jǐ )王(wáng ),致(zhì )太(tài )平(píng );太(tài )平(píng )则(zé )凤(fèng )鸟(niǎo )至(zhì ),河(hé )出(chū )图(tú )矣(yǐ )。今(jīn )不(bú )得(dé )王(wáng ),故(gù )瑞(ruì )应(yīng )不(bú )至(zhì ),悲(bēi )心(xīn )自(zì )伤(shāng ),故(gù )曰(yuē )“吾(wú )已(yǐ )矣(yǐ )夫(fū )”。

问(wèn )曰(yuē ):凤(fèng )鸟(niǎo )、河(hé )图(tú ),审(shěn )何(hé )据(jù )始(shǐ )起(qǐ )?始(shǐ )起(qǐ )之(zhī )时(shí ),鸟(niǎo )、图(tú )未(wèi )至(zhì );如(rú )据(jù )太(tài )平(píng ),太(tài )平(píng )之(zhī )帝(dì ),未(wèi )必(bì )常(cháng )致(zhì )凤(fèng )鸟(niǎo )与(yǔ )河(hé )图(tú )也(yě )。五(wǔ )帝(dì )、三(sān )王(wáng ),皆(jiē )致(zhì )太(tài )平(píng )。案(àn )其(qí )瑞(ruì )应(yīng ),不(bú )皆(jiē )凤(fèng )皇(huáng )为(wéi )必(bì )然(rán )之(zhī )瑞(ruì );於(yú )太(tài )平(píng ),凤(fèng )皇(huáng )为(wéi )未(wèi )必(bì )然(rán )之(zhī )应(yīng )。孔(kǒng )子(zǐ ),圣(shèng )人(rén )也(yě ),思(sī )未(wèi )必(bì )然(rán )以(yǐ )自(zì )伤(shāng ),终(zhōng )不(bú )应(yīng )矣(yǐ )。

或(huò )曰(yuē ):孔(kǒng )子(zǐ )不(bú )自(zì )伤(shāng )不(bú )得(dé )王(wáng )也(yě ),伤(shāng )时(shí )无(wú )明(míng )王(wáng ),故(gù )己(jǐ )不(bú )用(yòng )也(yě )。凤(fèng )鸟(niǎo )、河(hé )图(tú ),明(míng )王(wáng )之(zhī )瑞(ruì )也(yě )。瑞(ruì )应(yīng )不(bú )至(zhì ),时(shí )无(wú )明(míng )王(wáng );明(míng )王(wáng )不(bú )存(cún ),己(jǐ )遂(suí )不(bú )用(yòng )矣(yǐ )。

夫(fū )致(zhì )瑞(ruì )应(yīng ),何(hé )以(yǐ )致(zhì )之(zhī )?任(rèn )贤(xián )使(shǐ )能(néng ),治(zhì )定(dìng )功(gōng )成(chéng );治(zhì )定(dìng )功(gōng )成(chéng ),则(zé )瑞(ruì )应(yīng )至(zhì )矣(yǐ )。瑞(ruì )应(yīng )至(zhì )後(hòu ),亦(yì )不(bú )须(xū )孔(kǒng )子(zǐ )。孔(kǒng )子(zǐ )所(suǒ )望(wàng ),何(hé )其(qí )末(mò )也(yě )!不(bú )思(sī )其(qí )本(běn )而(ér )望(wàng )其(qí )末(mò )也(yě )。不(bú )相(xiàng )其(qí )主(zhǔ )而(ér )名(míng )其(qí )物(wù ),治(zhì )有(yǒu )未(wèi )定(dìng ),物(wù )有(yǒu )不(bú )至(zhì ),以(yǐ )至(zhì )而(ér )效(xiào )明(míng )王(wáng ),必(bì )失(shī )之(zhī )矣(yǐ )。孝(xiào )文(wén )皇(huáng )帝(dì )可(kě )谓(wèi )明(míng )矣(yǐ ),案(àn )其(qí )《本(běn )纪(jì )》,不(bú )见(jiàn )凤(fèng )鸟(niǎo )与(yǔ )河(hé )图(tú )。使(shǐ )孔(kǒng )子(zǐ )在(zài )孝(xiào )文(wén )之(zhī )世(shì ),犹(yóu )曰(yuē )“吾(wú )已(yǐ )矣(yǐ )夫(fū )”。

子(zǐ )欲(yù )居(jū )九(jiǔ )夷(yí ),或(huò )曰(yuē ):“陋(lòu ),如(rú )之(zhī )何(hé )?”子(zǐ )曰(yuē ):“君(jūn )子(zǐ )居(jū )之(zhī ),何(hé )陋(lòu )之(zhī )有(yǒu )!”孔(kǒng )子(zǐ )疾(jí )道(dào )不(bú )行(háng )於(yú )中(zhōng )国(guó ),志(zhì )恨(hèn )失(shī )意(yì ),故(gù )欲(yù )之(zhī )九(jiǔ )夷(yí )也(yě )。或(huò )人(rén )难(nán )之(zhī )曰(yuē ):“夷(yí )狄(dí )之(zhī )鄙(bǐ )陋(lòu )无(wú )礼(lǐ )义(yì ),如(rú )之(zhī )何(hé )?”孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):“君(jūn )子(zǐ )居(jū )之(zhī ),何(hé )陋(lòu )之(zhī )有(yǒu )?”言(yán )以(yǐ )君(jūn )子(zǐ )之(zhī )道(dào ),居(jū )而(ér )教(jiāo )之(zhī ),何(hé )为(wéi )陋(lòu )乎(hū )?

问(wèn )之(zhī )曰(yuē ):孔(kǒng )子(zǐ )欲(yù )之(zhī )九(jiǔ )夷(yí )者(zhě ),何(hé )起(qǐ )乎(hū )?起(qǐ )道(dào )不(bú )行(háng )於(yú )中(zhōng )国(guó ),故(gù )欲(yù )之(zhī )九(jiǔ )夷(yí )。夫(fū )中(zhōng )国(guó )且(qiě )不(bú )行(háng ),安(ān )能(néng )行(háng )於(yú )夷(yí )狄(dí )?“夷(yí )狄(dí )之(zhī )有(yǒu )君(jūn ),不(bú )若(ruò )诸(zhū )夏(xià )之(zhī )亡(wáng )”。言(yán )夷(yí )狄(dí )之(zhī )难(nán ),诸(zhū )夏(xià )之(zhī )易(yì )也(yě )。不(bú )能(néng )行(háng )於(yú )易(yì ),能(néng )行(háng )於(yú )难(nán )乎(hū )?且(qiě )孔(kǒng )子(zǐ )云(yún ):“以(yǐ )君(jūn )子(zǐ )居(jū )之(zhī )者(zhě ),何(hé )谓(wèi )陋(lòu )邪(xié )?”谓(wèi )修(xiū )君(jūn )子(zǐ )之(zhī )道(dào )自(zì )容(róng )乎(hū )?谓(wèi )以(yǐ )君(jūn )子(zǐ )之(zhī )道(dào )教(jiāo )之(zhī )也(yě )?如(rú )修(xiū )君(jūn )子(zǐ )之(zhī )道(dào )苟(gǒu )自(zì )容(róng ),中(zhōng )国(guó )亦(yì )可(kě ),何(hé )必(bì )之(zhī )夷(yí )狄(dí )?如(rú )以(yǐ )君(jūn )子(zǐ )之(zhī )道(dào )教(jiāo )之(zhī ),夷(yí )狄(dí )安(ān )可(kě )教(jiāo )乎(hū )?禹(yǔ )入(rù )裸(luǒ )国(guó ),裸(luǒ )入(rù )衣(yī )出(chū ),衣(yī )服(fú )之(zhī )制(zhì )不(bú )通(tōng )於(yú )夷(yí )狄(dí )也(yě )。禹(yǔ )不(bú )能(néng )教(jiāo )裸(luǒ )国(guó )衣(yī )服(fú ),孔(kǒng )子(zǐ )何(hé )能(néng )使(shǐ )九(jiǔ )夷(yí )为(wéi )君(jūn )子(zǐ )?或(huò ):“孔(kǒng )子(zǐ )实(shí )不(bú )欲(yù )往(wǎng ),患(huàn )道(dào )不(bú )行(háng ),动(dòng )发(fā )此(cǐ )言(yán )。或(huò )人(rén )难(nán )之(zhī ),孔(kǒng )子(zǐ )知(zhī )其(qí )陋(lòu ),然(rán )而(ér )犹(yóu )曰(yuē )‘何(hé )陋(lòu )之(zhī )有(yǒu )’者(zhě ),欲(yù )遂(suí )已(yǐ )然(rán ),距(jù )或(huò )人(rén )之(zhī )谏(jiàn )也(yě )。”

实(shí )不(bú )欲(yù )往(wǎng ),志(zhì )动(dòng )发(fā )言(yán ),是(shì )伪(wěi )言(yán )也(yě )。君(jūn )子(zǐ )於(yú )言(yán )无(wú )所(suǒ )苟(gǒu )矣(yǐ )。如(rú )知(zhī )其(qí )陋(lòu ),苟(gǒu )欲(yù )自(zì )遂(suí ),此(cǐ )子(zǐ )路(lù )对(duì )孔(kǒng )子(zǐ )以(yǐ )子(zǐ )羔(gāo )也(yě )。子(zǐ )路(lù )使(shǐ )子(zǐ )羔(gāo )为(wéi )费(fèi )宰(zǎi ),子(zǐ )曰(yuē ):“贼(zéi )夫(fū )人(rén )之(zhī )子(zǐ )。”子(zǐ )路(lù )曰(yuē ):“有(yǒu )社(shè )稷(jì )焉(yān ),有(yǒu )民(mín )人(rén )焉(yān ),何(hé )必(bì )读(dú )书(shū ),然(rán )後(hòu )为(wéi )学(xué )?”子(zǐ )曰(yuē ):“是(shì )故(gù )恶(è )夫(fū )佞(nìng )者(zhě )。”子(zǐ )路(lù )知(zhī )其(qí )不(bú )可(kě ),苟(gǒu )欲(yù )自(zì )遂(suí ),孔(kǒng )子(zǐ )恶(è )之(zhī ),比(bǐ )夫(fū )佞(nìng )者(zhě )。孔(kǒng )子(zǐ )亦(yì )知(zhī )其(qí )不(bú )可(kě ),苟(gǒu )应(yīng )或(huò )人(rén )。孔(kǒng )子(zǐ )、子(zǐ )路(lù )皆(jiē )以(yǐ )佞(nìng )也(yě )。

孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):“赐(cì )不(bú )受(shòu )命(mìng )而(ér )货(huò )殖(zhí )焉(yān ),亿(yì )则(zé )屡(lǚ )中(zhōng )。”何(hé )谓(wèi )不(bú )受(shòu )命(mìng )乎(hū )?说(shuō )曰(yuē ):受(shòu )当(dāng )富(fù )之(zhī )命(mìng ),自(zì )以(yǐ )术(shù )知(zhī )数(shù )亿(yì )中(zhōng )时(shí )也(yě )。

夫(fū )人(rén )富(fù )贵(guì ),在(zài )天(tiān )命(mìng )乎(hū )?在(zài )人(rén )知(zhī )也(yě )?如(rú )在(zài )天(tiān )命(mìng ),知(zhī )术(shù )求(qiú )之(zhī )不(bú )能(néng )得(dé );如(rú )在(zài )人(rén ),孔(kǒng )子(zǐ )何(hé )为(wéi )言(yán )“死(sǐ )生(shēng )有(yǒu )命(mìng ),富(fù )贵(guì )在(zài )天(tiān )”?夫(fū )谓(wèi )富(fù )不(bú )受(shòu )命(mìng ),而(ér )自(zì )知(zhī )术(shù )得(dé )之(zhī ),贵(guì )亦(yì )可(kě )不(bú )受(shòu )命(mìng ),而(ér )自(zì )以(yǐ )努(nǔ )力(lì )求(qiú )之(zhī )。世(shì )无(wú )不(bú )受(shòu )贵(guì )命(mìng )而(ér )自(zì )得(dé )贵(guì ),亦(yì )知(zhī )无(wú )不(bú )受(shòu )富(fù )命(mìng )而(ér )自(zì )得(dé )富(fù )得(dé )者(zhě )。成(chéng )事(shì ),孔(kǒng )子(zǐ )不(bú )得(dé )富(fù )贵(guì )矣(yǐ ),周(zhōu )流(liú )应(yīng )聘(pìn ),行(háng )说(shuō )诸(zhū )侯(hóu ),智(zhì )穷(qióng )策(cè )困(kùn ),还(hái )定(dìng )《诗(shī )》、《书(shū )》,望(wàng )绝(jué )无(wú )翼(yì ),称(chēng )“已(yǐ )矣(yǐ )夫(fū )”自(zì )知(zhī )无(wú )贵(guì )命(mìng ),周(zhōu )流(liú )无(wú )补(bǔ )益(yì )也(yě )。孔(kǒng )子(zǐ )知(zhī )己(jǐ )不(bú )受(shòu )贵(guì )命(mìng ),周(zhōu )流(liú )求(qiú )之(zhī )不(bú )能(néng )得(dé ),而(ér )谓(wèi )赐(cì )不(bú )受(shòu )富(fù )命(mìng ),而(ér )以(yǐ )术(shù )知(zhī )得(dé )富(fù ),言(yán )行(háng )相(xiàng )违(wéi ),未(wèi )晓(xiǎo )其(qí )故(gù )。

或(huò )曰(yuē ):“欲(yù )攻(gōng )子(zǐ )贡(gòng )之(zhī )短(duǎn )也(yě )。子(zǐ )贡(gòng )不(bú )好(hǎo )道(dào )德(dé )而(ér )徒(tú )好(hǎo )货(huò )殖(zhí ),故(gù )攻(gōng )其(qí )短(duǎn ),欲(yù )令(lìng )穷(qióng )服(fú )而(ér )更(gèng )其(qí )行(háng )节(jiē )。”夫(fū )攻(gōng )子(zǐ )贡(gòng )之(zhī )短(duǎn ),可(kě )言(yán )赐(cì )不(bú )好(hǎo )道(dào )德(dé )而(ér )货(huò )殖(zhí )焉(yān ),何(hé )必(bì )立(lì )不(bú )受(shòu )命(mìng ),与(yǔ )前(qián )言(yán )富(fù )贵(guì )在(zài )天(tiān )相(xiàng )违(wéi )反(fǎn )也(yě )?

颜(yán )渊(yuān )死(sǐ ),子(zǐ )曰(yuē ):“噫(yī )!天(tiān )丧(sàng )予(yǔ )!”此(cǐ )言(yán )人(rén )将(jiāng )起(qǐ ),天(tiān )与(yǔ )之(zhī )辅(fǔ );人(rén )将(jiāng )废(fèi ),天(tiān )夺(duó )其(qí )佑(yòu )。孔(kǒng )子(zǐ )有(yǒu )四(sì )友(yǒu ),欲(yù )因(yīn )而(ér )起(qǐ ),颜(yán )渊(yuān )早(zǎo )夭(yāo ),故(gù )曰(yuē )“天(tiān )丧(sàng )予(yǔ )”。

问(wèn )曰(yuē ):颜(yán )渊(yuān )之(zhī )死(sǐ ),孔(kǒng )子(zǐ )不(bú )王(wáng ),天(tiān )夺(duó )之(zhī )邪(xié )?不(bú )幸(xìng )短(duǎn )命(mìng )自(zì )为(wéi )死(sǐ )也(yě )?如(rú )短(duǎn )命(mìng )不(bú )幸(xìng ),不(bú )得(dé )不(bú )死(sǐ ),孔(kǒng )子(zǐ )虽(suī )王(wáng ),犹(yóu )不(bú )得(dé )生(shēng )。辅(fǔ )之(zhī )於(yú )人(rén ),犹(yóu )杖(zhàng )之(zhī )扶(fú )疾(jí )也(yě )。人(rén )有(yǒu )病(bìng ),须(xū )杖(zhàng )而(ér )行(háng );如(rú )斩(zhǎn )杖(zhàng )本(běn )得(dé )短(duǎn ),可(kě )谓(wèi )天(tiān )使(shǐ )病(bìng )人(rén )不(bú )得(dé )行(háng )乎(hū )?如(rú )能(néng )起(qǐ )行(háng ),杖(zhàng )短(duǎn )能(néng )使(shǐ )之(zhī )长(zhǎng )乎(hū )?夫(fū )颜(yán )渊(yuān )之(zhī )短(duǎn )命(mìng ),犹(yóu )杖(zhàng )之(zhī )短(duǎn )度(dù )也(yě )。且(qiě )孔(kǒng )子(zǐ )言(yán )“天(tiān )丧(sàng )予(yǔ )”者(zhě ),以(yǐ )颜(yán )渊(yuān )贤(xián )也(yě )。案(àn )贤(xián )者(zhě )在(zài )世(shì ),未(wèi )必(bì )为(wéi )辅(fǔ )也(yě )。夫(fū )贤(xián )者(zhě )未(wèi )必(bì )为(wéi )辅(fǔ ),犹(yóu )圣(shèng )人(rén )未(wèi )必(bì )受(shòu )命(mìng )也(yě )。为(wéi )帝(dì )有(yǒu )不(bú )圣(shèng ),为(wéi )辅(fǔ )有(yǒu )不(bú )贤(xián )。何(hé )则(zé )?禄(lù )命(mìng )骨(gǔ )法(fǎ ),与(yǔ )才(cái )异(yì )也(yě )。由(yóu )此(cǐ )言(yán )之(zhī ),颜(yán )渊(yuān )生(shēng )未(wèi )必(bì )为(wéi )辅(fǔ ),其(qí )死(sǐ )未(wèi )必(bì )有(yǒu )丧(sàng )。孔(kǒng )子(zǐ )云(yún )“天(tiān )丧(sàng )予(yǔ )”,何(hé )据(jù )见(jiàn )哉(zāi )?且(qiě )天(tiān )不(bú )使(shǐ )孔(kǒng )子(zǐ )王(wáng )者(zhě ),本(běn )意(yì )如(rú )何(hé )?本(běn )禀(bǐng )性(xìng )命(mìng )之(zhī )时(shí ),不(bú )使(shǐ )之(zhī )王(wáng )邪(xié ),将(jiāng )使(shǐ )之(zhī )王(wáng ),复(fù )中(zhōng )悔(huǐ )之(zhī )也(yě )?如(rú )本(běn )不(bú )使(shǐ )之(zhī )王(wáng ),颜(yán )渊(yuān )死(sǐ ),何(hé )丧(sàng )?如(rú )本(běn )使(shǐ )之(zhī )王(wáng ),复(fù )中(zhōng )悔(huǐ )之(zhī ),此(cǐ )王(wáng )无(wú )骨(gǔ )法(fǎ ),便(biàn )宜(yí )自(zì )在(zài )天(tiān )也(yě )。且(qiě )本(běn )何(hé )善(shàn )所(suǒ )见(jiàn ),而(ér )使(shǐ )之(zhī )王(wáng )?後(hòu )何(hé )恶(è )所(suǒ )闻(wén ),中(zhōng )悔(huǐ )不(bú )命(mìng )?天(tiān )神(shén )论(lùn )议(yì ),误(wù )不(bú )谛(dì )也(yě )?

孔(kǒng )子(zǐ )之(zhī )卫(wèi ),遇(yù )旧(jiù )馆(guǎn )人(rén )之(zhī )丧(sàng ),入(rù )而(ér )哭(kū )之(zhī )。出(chū )使(shǐ )子(zǐ )贡(gòng )脱(tuō )骖(cān )而(ér )赙(fù )之(zhī )。子(zǐ )贡(gòng )曰(yuē ):“於(yú )门(mén )人(rén )之(zhī )丧(sàng ),未(wèi )有(yǒu )所(suǒ )脱(tuō )骖(cān )。脱(tuō )骖(cān )於(yú )旧(jiù )馆(guǎn ),毋(wú )乃(nǎi )已(yǐ )重(zhòng )乎(hū )?”孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):“予(yǔ )乡(xiāng )者(zhě )入(rù )而(ér )哭(kū )之(zhī ),遇(yù )於(yú )一(yī )哀(āi )而(ér )出(chū )涕(tì ),予(yǔ )恶(è )夫(fū )涕(tì )之(zhī )无(wú )从(cóng )也(yě ),小(xiǎo )子(zǐ )行(háng )之(zhī )。”

孔(kǒng )子(zǐ )脱(tuō )骖(cān )以(yǐ )赙(fù )旧(jiù )馆(guǎn )者(zhě ),恶(è )情(qíng )不(bú )副(fù )礼(lǐ )也(yě )。副(fù )情(qíng )而(ér )行(háng )礼(lǐ ),情(qíng )起(qǐ )而(ér )恩(ēn )动(dòng ),礼(lǐ )情(qíng )相(xiàng )应(yīng ),君(jūn )子(zǐ )行(háng )之(zhī )。颜(yán )渊(yuān )死(sǐ ),子(zǐ )哭(kū )之(zhī )恸(tòng )。门(mén )人(rén )曰(yuē ):“子(zǐ )恸(tòng )矣(yǐ )。”“吾(wú )非(fēi )斯(sī )人(rén )之(zhī )恸(tòng )而(ér )为(wéi )?”夫(fū )恸(tòng ),哀(āi )之(zhī )至(zhì )也(yě )。哭(kū )颜(yán )渊(yuān )恸(tòng )者(zhě ),殊(shū )之(zhī )众(zhòng )徒(tú ),哀(āi )痛(tòng )之(zhī )甚(shèn )也(yě )。死(sǐ )有(yǒu )棺(guān )无(wú )椁(guǒ ),颜(yán )路(lù )请(qǐng )车(chē )以(yǐ )为(wéi )之(zhī )椁(guǒ ),孔(kǒng )子(zǐ )不(bú )予(yǔ ),为(wéi )大(dà )夫(fū )不(bú )可(kě )以(yǐ )徒(tú )行(háng )也(yě )。吊(diào )旧(jiù )馆(guǎn ),脱(tuō )骖(cān )以(yǐ )赙(fù ),恶(è )涕(tì )无(wú )从(cóng );哭(kū )颜(yán )渊(yuān )恸(tòng ),请(qǐng )车(chē )不(bú )与(yǔ ),使(shǐ )恸(tòng )无(wú )副(fù )。岂(qǐ )涕(tì )与(yǔ )恸(tòng )殊(shū ),马(mǎ )与(yǔ )车(chē )异(yì )邪(xié )?於(yú )彼(bǐ )则(zé )礼(lǐ )情(qíng )相(xiàng )副(fù ),於(yú )此(cǐ )则(zé )恩(ēn )义(yì )不(bú )称(chēng ),未(wèi )晓(xiǎo )孔(kǒng )子(zǐ )为(wéi )礼(lǐ )之(zhī )意(yì )。

孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):“鲤(lǐ )也(yě )死(sǐ ),有(yǒu )棺(guān )无(wú )椁(guǒ ),吾(wú )不(bú )徒(tú )行(háng )以(yǐ )为(wéi )之(zhī )椁(guǒ )。”鲤(lǐ )之(zhī )恩(ēn )深(shēn )於(yú )颜(yán )渊(yuān ),鲤(lǐ )死(sǐ )无(wú )椁(guǒ ),大(dà )夫(fū )之(zhī )仪(yí ),不(bú )可(kě )徒(tú )行(háng )也(yě )。鲤(lǐ ),子(zǐ )也(yě );颜(yán )渊(yuān ),他(tā )姓(xìng )也(yě )。子(zǐ )死(sǐ )且(qiě )不(bú )礼(lǐ ),况(kuàng )其(qí )礼(lǐ )他(tā )姓(xìng )之(zhī )人(rén )乎(hū )?

曰(yuē ):是(shì )盖(gài )孔(kǒng )子(zǐ )实(shí )恩(ēn )之(zhī )效(xiào )也(yě )。副(fù )情(qíng )於(yú )旧(jiù )馆(guǎn ),不(bú )称(chēng )恩(ēn )於(yú )子(zǐ ),岂(qǐ )以(yǐ )前(qián )为(wéi )士(shì ),後(hòu )为(wéi )大(dà )夫(fū )哉(zāi )?如(rú )前(qián )为(wéi )士(shì ),士(shì )乘(chéng )二(èr )马(mǎ );如(rú )为(wéi )大(dà )夫(fū ),大(dà )夫(fū )乘(chéng )三(sān )马(mǎ )。大(dà )夫(fū )不(bú )可(kě )去(qù )车(chē )徒(tú )行(háng ),何(hé )不(bú )截(jié )卖(mài )两(liǎng )马(mǎ )以(yǐ )为(wéi )椁(guǒ ),乘(chéng )其(qí )一(yī )乎(hū )?为(wéi )士(shì )时(shí )乘(chéng )二(èr )马(mǎ ),截(jié )一(yī )以(yǐ )赙(fù )旧(jiù )馆(guǎn ),今(jīn )亦(yì )何(hé )不(bú )截(jié )其(qí )二(èr )以(yǐ )副(fù )恩(ēn ),乘(chéng )一(yī )以(yǐ )解(jiě )不(bú )徒(tú )行(háng )乎(hū )?不(bú )脱(tuō )马(mǎ )以(yǐ )赙(fù )旧(jiù )馆(guǎn ),未(wèi )必(bì )乱(luàn )制(zhì )。葬(zàng )子(zǐ )有(yǒu )棺(guān )无(wú )椁(guǒ ),废(fèi )礼(lǐ )伤(shāng )法(fǎ )。孔(kǒng )子(zǐ )重(zhòng )赙(fù )旧(jiù )人(rén )之(zhī )恩(ēn ),轻(qīng )废(fèi )葬(zàng )子(zǐ )之(zhī )礼(lǐ )。此(cǐ )礼(lǐ )得(dé )於(yú )他(tā )人(rén ),制(zhì )失(shī )〔於(yú )〕亲(qīn )子(zǐ )也(yě )。然(rán )则(zé )孔(kǒng )子(zǐ )不(bú )粥(zhōu )车(chē )以(yǐ )为(wéi )鲤(lǐ )椁(guǒ ),何(hé )以(yǐ )解(jiě )於(yú )贪(tān )官(guān )好(hǎo )仕(shì )恐(kǒng )无(wú )车(chē )?而(ér )自(zì )云(yún )“君(jūn )子(zǐ )杀(shā )身(shēn )以(yǐ )成(chéng )仁(rén )”,何(hé )难(nán )退(tuì )位(wèi )以(yǐ )成(chéng )礼(lǐ )?

子(zǐ )贡(gòng )问(wèn )政(zhèng ),子(zǐ )曰(yuē ):“足(zú )食(shí ),足(zú )兵(bīng ),民(mín )信(xìn )之(zhī )矣(yǐ )。”曰(yuē ):“必(bì )不(bú )得(dé )已(yǐ )而(ér )去(qù ),於(yú )斯(sī )三(sān )者(zhě )何(hé )先(xiān )?”曰(yuē ):“去(qù )兵(bīng )。”曰(yuē ):“必(bì )不(bú )得(dé )已(yǐ )而(ér )去(qù ),於(yú )斯(sī )二(èr )者(zhě )何(hé )先(xiān )?”曰(yuē ):“去(qù )食(shí )。自(zì )古(gǔ )皆(jiē )有(yǒu )死(sǐ ),民(mín )无(wú )信(xìn )不(bú )立(lì )。”信(xìn )最(zuì )重(zhòng )也(yě )。

问(wèn ):使(shǐ )治(zhì )国(guó )无(wú )食(shí ),民(mín )饿(è ),弃(qì )礼(lǐ )义(yì )礼(lǐ )义(yì )弃(qì ),信(xìn )安(ān )所(suǒ )立(lì )?传(chuán )曰(yuē ):“仓(cāng )禀(bǐng )实(shí ),知(zhī )礼(lǐ )节(jiē );衣(yī )食(shí )足(zú ),知(zhī )荣(róng )辱(rǔ )。”让(ràng )生(shēng )於(yú )有(yǒu )余(yú ),争(zhēng )生(shēng )於(yú )不(bú )足(zú )。今(jīn )言(yán )去(qù )食(shí ),信(xìn )安(ān )得(dé )成(chéng )?春(chūn )秋(qiū )之(zhī )时(shí ),战(zhàn )国(guó )饥(jī )饿(è ),易(yì )子(zǐ )而(ér )食(shí )析(xī ),骸(hái )而(ér )炊(chuī ),口(kǒu )饥(jī )不(bú )食(shí ),不(bú )暇(xiá )顾(gù )恩(ēn )义(yì )也(yě )。夫(fū )父(fù )子(zǐ )之(zhī )恩(ēn ),信(xìn )矣(yǐ )。饥(jī )饿(è )弃(qì )信(xìn ),以(yǐ )子(zǐ )为(wéi )食(shí )。孔(kǒng )子(zǐ )教(jiāo )子(zǐ )贡(gòng )去(qù )食(shí )存(cún )信(xìn ),如(rú )何(hé )?夫(fū )去(qù )信(xìn )存(cún )食(shí ),虽(suī )不(bú )欲(yù )信(xìn ),信(xìn )自(zì )生(shēng )矣(yǐ );去(qù )食(shí )存(cún )信(xìn ),虽(suī )欲(yù )为(wéi )信(xìn ),信(xìn )不(bú )立(lì )矣(yǐ )。

子(zǐ )适(shì )卫(wèi ),冉(rǎn )子(zǐ )仆(pú ),子(zǐ )曰(yuē ):“庶(shù )矣(yǐ )哉(zāi )!”曰(yuē ):“既(jì )庶(shù )矣(yǐ ),又(yòu )何(hé )加(jiā )焉(yān )?”曰(yuē ):“富(fù )之(zhī )。”曰(yuē ):“既(jì )富(fù )矣(yǐ ),又(yòu )何(hé )加(jiā )焉(yān )?”曰(yuē ):“教(jiāo )之(zhī )。”语(yǔ )冉(rǎn )子(zǐ )先(xiān )富(fù )而(ér )後(hòu )教(jiāo )之(zhī ),教(jiāo )子(zǐ )贡(gòng )去(qù )食(shí )而(ér )存(cún )信(xìn )。食(shí )与(yǔ )富(fù )何(hé )别(bié )?信(xìn )与(yǔ )教(jiāo )何(hé )异(yì )?二(èr )子(zǐ )殊(shū )教(jiāo ),所(suǒ )尚(shàng )不(bú )同(tóng ),孔(kǒng )子(zǐ )为(wéi )国(guó ),意(yì )何(hé )定(dìng )哉(zāi )?

蘧(qú )伯(bó )玉(yù )使(shǐ )人(rén )於(yú )孔(kǒng )子(zǐ ),孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):“夫(fū )子(zǐ )何(hé )为(wéi )乎(hū )?”对(duì )曰(yuē ):“夫(fū )子(zǐ )欲(yù )寡(guǎ )其(qí )过(guò )而(ér )未(wèi )能(néng )也(yě )。”使(shǐ )者(zhě )出(chū ),孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):“使(shǐ )乎(hū )!使(shǐ )乎(hū )!”非(fēi )之(zhī )也(yě )。说(shuō )《论(lùn )语(yǔ )》者(zhě ),曰(yuē ):“非(fēi )之(zhī )者(zhě ),非(fēi )其(qí )代(dài )人(rén )谦(qiān )也(yě )。”

夫(fū )孔(kǒng )子(zǐ )之(zhī )问(wèn )使(shǐ )者(zhě )曰(yuē ):“夫(fū )子(zǐ )何(hé )为(wéi )”,问(wèn )所(suǒ )治(zhì )为(wéi ),非(fēi )问(wèn )操(cāo )行(háng )也(yě )。如(rú )孔(kǒng )子(zǐ )之(zhī )问(wèn )也(yě ),使(shǐ )者(zhě )宜(yí )对(duì )曰(yuē )“夫(fū )子(zǐ )为(wéi )某(mǒu )事(shì ),治(zhì )某(mǒu )政(zhèng )”,今(jīn )反(fǎn )言(yán )“欲(yù )寡(guǎ )其(qí )过(guò )而(ér )未(wèi )能(néng )也(yě )”,何(hé )以(yǐ )知(zhī )其(qí )对(duì )失(shī )指(zhǐ ),孔(kǒng )子(zǐ )非(fēi )之(zhī )也(yě )?且(qiě )实(shí )孔(kǒng )子(zǐ )何(hé )以(yǐ )非(fēi )使(shǐ )者(zhě )?非(fēi )其(qí )代(dài )人(rén )谦(qiān )之(zhī )乎(hū )?其(qí )非(fēi )乎(hū )对(duì )失(shī )指(zhǐ )也(yě )?所(suǒ )非(fēi )犹(yóu )有(yǒu )一(yī )实(shí ),不(bú )明(míng )其(qí )过(guò ),而(ér )徒(tú )云(yún )“使(shǐ )乎(hū )使(shǐ )乎(hū )!”後(hòu )世(shì )疑(yí )惑(huò ),不(bú )知(zhī )使(shǐ )者(zhě )所(suǒ )以(yǐ )为(wéi )过(guò )。韩(hán )子(zǐ )曰(yuē ):“书(shū )约(yuē )则(zé )弟(dì )子(zǐ )辨(biàn )。”孔(kǒng )子(zǐ )之(zhī )言(yán )“使(shǐ )乎(hū )”,何(hé )其(qí )约(yuē )也(yě )?

或(huò )曰(yuē ):“《春(chūn )秋(qiū )》之(zhī )义(yì )也(yě ),为(wéi )贤(xián )者(zhě )讳(huì )。蘧(qú )伯(bó )玉(yù )贤(xián ),故(gù )讳(huì )其(qí )使(shǐ )者(zhě )。”夫(fū )欲(yù )知(zhī )其(qí )子(zǐ )视(shì )其(qí )友(yǒu ),欲(yù )知(zhī )其(qí )君(jūn ),视(shì )其(qí )所(suǒ )使(shǐ )。伯(bó )玉(yù )不(bú )贤(xián ),故(gù )所(suǒ )使(shǐ )过(guò )也(yě )。《春(chūn )秋(qiū )》之(zhī )义(yì ),为(wéi )贤(xián )者(zhě )讳(huì ),亦(yì )贬(biǎn )纤(xiān )介(jiè )之(zhī )恶(è )。今(jīn )不(bú )非(fēi )而(ér )讳(huì ),贬(biǎn )纤(xiān )介(jiè )安(ān )所(suǒ )施(shī )哉(zāi )?使(shǐ )孔(kǒng )子(zǐ )为(wéi )伯(bó )玉(yù )讳(huì ),宜(yí )默(mò )而(ér )已(yǐ )。扬(yáng )言(yán )曰(yuē )“使(shǐ )乎(hū )!使(shǐ )乎(hū )!”,时(shí )人(rén )皆(jiē )知(zhī )孔(kǒng )子(zǐ )之(zhī )非(fēi )也(yě )。出(chū )言(yán )如(rú )此(cǐ ),何(hé )益(yì )於(yú )讳(huì )?

佛(fó )肸(bì )召(zhào ),子(zǐ )欲(yù )往(wǎng )。子(zǐ )路(lù )不(bú )说(shuō ),曰(yuē ):“昔(xī )者(zhě ),由(yóu )也(yě )闻(wén )诸(zhū )夫(fū )子(zǐ )曰(yuē ):‘亲(qīn )於(yú )其(qí )身(shēn )为(wéi )不(bú )善(shàn )者(zhě ),君(jūn )子(zǐ )不(bú )入(rù )也(yě )。’佛(fó )肸(bì )以(yǐ )中(zhōng )牟(móu )畔(pàn ),子(zǐ )之(zhī )往(wǎng )也(yě )如(rú )之(zhī )何(hé )?”子(zǐ )曰(yuē ):“有(yǒu )是(shì )〔言(yán )〕也(yě )。不(bú )曰(yuē )坚(jiān )乎(hū )?磨(mó )而(ér )不(bú )磷(lín );不(bú )曰(yuē )白(bái )乎(hū )?涅(niè )而(ér )不(bú )淄(zī )。吾(wú )岂(qǐ )匏(páo )瓜(guā )也(yě )哉(zāi ),焉(yān )能(néng )系(xì )而(ér )不(bú )食(shí )也(yě )?”

子(zǐ )路(lù )引(yǐn )孔(kǒng )子(zǐ )往(wǎng )时(shí )所(suǒ )言(yán )以(yǐ )非(fēi )孔(kǒng )子(zǐ )也(yě )。往(wǎng )前(qián )孔(kǒng )子(zǐ )出(chū )此(cǐ )言(yán ),欲(yù )令(lìng )弟(dì )子(zǐ )法(fǎ )而(ér )行(háng )之(zhī ),子(zǐ )路(lù )引(yǐn )之(zhī )以(yǐ )谏(jiàn ),孔(kǒng )子(zǐ )晓(xiǎo )之(zhī ),不(bú )曰(yuē )“前(qián )言(yán )戏(xì )”,若(ruò )非(fēi )而(ér )不(bú )可(kě )行(háng ),而(ér )曰(yuē )“有(yǒu )是(shì )言(yán )”者(zhě ),审(shěn )有(yǒu )当(dāng )行(háng )之(zhī )也(yě )。“不(bú )曰(yuē )坚(jiān )乎(hū )?磨(mó )而(ér )不(bú )磷(lín );不(bú )曰(yuē )白(bái )乎(hū )?涅(niè )而(ér )不(bú )淄(zī )”,孔(kǒng )子(zǐ )言(yán )此(cǐ )言(yán )者(zhě ),能(néng )解(jiě )子(zǐ )路(lù )难(nán )乎(hū )?“亲(qīn )於(yú )其(qí )身(shēn )为(wéi )不(bú )善(shàn )者(zhě ),君(jūn )子(zǐ )不(bú )入(rù )也(yě )”,解(jiě )之(zhī ),宜(yí )〔曰(yuē )〕:佛(fó )肸(bì )未(wèi )为(wéi )不(bú )善(shàn ),尚(shàng )犹(yóu )可(kě )入(rù )。而(ér )曰(yuē )“坚(jiān )磨(mó )而(ér )不(bú )磷(lín ),白(bái )涅(niè )而(ér )不(bú )淄(zī )”。如(rú )孔(kǒng )子(zǐ )之(zhī )言(yán ),有(yǒu )坚(jiān )白(bái )之(zhī )行(háng )者(zhě )可(kě )以(yǐ )入(rù )之(zhī ),君(jūn )子(zǐ )之(zhī )行(háng )软(ruǎn )而(ér )易(yì )污(wū )邪(xié ),何(hé )以(yǐ )独(dú )不(bú )入(rù )也(yě )?孔(kǒng )子(zǐ )不(bú )饮(yǐn )盗(dào )泉(quán )之(zhī )水(shuǐ ),曾(céng )子(zǐ )不(bú )入(rù )胜(shèng )母(mǔ )之(zhī )闾(lǘ ),避(bì )恶(è )去(qù )污(wū ),不(bú )以(yǐ )义(yì )耻(chǐ )辱(rǔ )名(míng )也(yě )。盗(dào )泉(quán )、胜(shèng )母(mǔ )有(yǒu )空(kōng )名(míng ),而(ér )孔(kǒng )、曾(céng )耻(chǐ )之(zhī );佛(fó )肸(bì )有(yǒu )恶(è )实(shí ),而(ér )子(zǐ )欲(yù )往(wǎng )。不(bú )饮(yǐn )盗(dào )泉(quán )是(shì ),则(zé )欲(yù )对(duì )佛(fó )肸(bì )非(fēi )矣(yǐ )。“不(bú )义(yì )而(ér )富(fù )且(qiě )贵(guì ),於(yú )我(wǒ )如(rú )浮(fú )云(yún )”,枉(wǎng )道(dào )食(shí )篡(cuàn )畔(pàn )之(zhī )禄(lù ),所(suǒ )谓(wèi )“浮(fú )云(yún )”者(zhě )非(fēi )也(yě )?或(huò ):“权(quán )时(shí )欲(yù )行(háng )道(dào )也(yě )即(jí )权(quán )时(shí )行(háng )道(dào ),子(zǐ )路(lù )难(nán )之(zhī ),当(dāng )云(yún )“行(háng )道(dào )”,不(bú )〔当(dāng )〕言(yán )食(shí )。有(yǒu )权(quán )时(shí )以(yǐ )行(háng )道(dào ),无(wú )权(quán )时(shí )以(yǐ )求(qiú )食(shí )。“吾(wú )岂(qǐ )匏(páo )瓜(guā )也(yě )哉(zāi ),焉(yān )能(néng )系(xì )而(ér )不(bú )食(shí )”?自(zì )比(bǐ )以(yǐ )匏(páo )瓜(guā )者(zhě ),言(yán )人(rén )当(dāng )仕(shì )而(ér )食(shí )禄(lù )。我(wǒ )非(fēi )匏(páo )瓜(guā )系(xì )而(ér )不(bú )食(shí ),非(fēi )子(zǐ )路(lù )也(yě )。孔(kǒng )子(zǐ )之(zhī )言(yán ),不(bú )解(jiě )子(zǐ )路(lù )之(zhī )难(nán )。子(zǐ )路(lù )难(nán )孔(kǒng )子(zǐ ),岂(qǐ )孔(kǒng )子(zǐ )不(bú )当(dāng )仕(shì )也(yě )哉(zāi )?当(dāng )择(zé )善(shàn )国(guó )而(ér )入(rù )之(zhī )也(yě )。孔(kǒng )子(zǐ )自(zì )比(bǐ )匏(páo )瓜(guā ),孔(kǒng )子(zǐ )欲(yù )安(ān )食(shí )也(yě )。且(qiě )孔(kǒng )之(zhī )言(yán ),何(hé )其(qí )鄙(bǐ )也(yě )!何(hé )彼(bǐ )仕(shì )为(wéi )食(shí )哉(zāi )?君(jūn )子(zǐ )不(bú )宜(yí )言(yán )也(yě )。匏(páo )瓜(guā )系(xì )而(ér )不(bú )食(shí ),亦(yì )系(xì )而(ér )不(bú )仕(shì )等(děng )也(yě )。距(jù )子(zǐ )路(lù )可(kě )云(yún ):“吾(wú )岂(qǐ )匏(páo )瓜(guā )也(yě )哉(zāi ),系(xì )而(ér )不(bú )仕(shì )也(yě )”?今(jīn )吾(wú )“系(xì )而(ér )不(bú )食(shí )”,孔(kǒng )子(zǐ )之(zhī )仕(shì ),不(bú )为(wéi )行(háng )道(dào ),徒(tú )求(qiú )食(shí )也(yě )。人(rén )之(zhī )仕(shì )也(yě ),主(zhǔ )贪(tān )禄(lù )也(yě )。礼(lǐ )义(yì )之(zhī )言(yán ),为(wéi )行(háng )道(dào )也(yě )。犹(yóu )人(rén )之(zhī )娶(qǔ )也(yě ),主(zhǔ )为(wéi )欲(yù )也(yě ),礼(lǐ )义(yì )之(zhī )言(yán ),为(wéi )供(gòng )亲(qīn )也(yě )。仕(shì )而(ér )直(zhí )言(yán )食(shí ),娶(qǔ )可(kě )直(zhí )言(yán )欲(yù )乎(hū )?孔(kǒng )子(zǐ )之(zhī )言(yán ),解(jiě )情(qíng )而(ér )无(wú )依(yī )违(wéi )之(zhī )意(yì ),不(bú )假(jiǎ )义(yì )理(lǐ )之(zhī )名(míng ),是(shì )则(zé )俗(sú )人(rén ),非(fēi )君(jūn )子(zǐ )也(yě )。儒(rú )者(zhě )说(shuō )孔(kǒng )子(zǐ )周(zhōu )流(liú )应(yīng )聘(pìn )不(bú )济(jì ),闵(mǐn )道(dào )不(bú )行(háng ),失(shī )孔(kǒng )子(zǐ )情(qíng )矣(yǐ )。

公(gōng )山(shān )弗(fú )扰(rǎo )以(yǐ )费(fèi )畔(pàn ),召(zhào ),子(zǐ )欲(yù )往(wǎng )。子(zǐ )路(lù )曰(yuē ):“未(wèi )如(rú )也(yě )已(yǐ ),何(hé )必(bì )公(gōng )山(shān )氏(shì )之(zhī )之(zhī )也(yě )?”子(zǐ )曰(yuē ):“夫(fū )召(zhào )我(wǒ )者(zhě ),而(ér )岂(qǐ )徒(tú )哉(zāi )?如(rú )用(yòng )我(wǒ ),吾(wú )其(qí )为(wéi )东(dōng )周(zhōu )乎(hū )。”

为(wéi )东(dōng )周(zhōu ),欲(yù )行(háng )道(dào )也(yě )。公(gōng )山(shān )、佛(fó )肸(bì )俱(jù )畔(pàn )者(zhě ),行(háng )道(dào )於(yú )公(gōng )山(shān ),求(qiú )食(shí )於(yú )佛(fó )肸(bì ),孔(kǒng )子(zǐ )之(zhī )言(yán )无(wú )定(dìng )趋(qū )也(yě )。言(yán )无(wú )定(dìng )趋(qū ),则(zé )行(háng )无(wú )常(cháng )务(wù )矣(yǐ )。周(zhōu )流(liú )不(bú )用(yòng ),岂(qǐ )独(dú )有(yǒu )以(yǐ )乎(hū )?阳(yáng )货(huò )欲(yù )见(jiàn )之(zhī ),不(bú )见(jiàn );呼(hū )之(zhī )仕(shì ),不(bú )仕(shì ),何(hé )其(qí )清(qīng )也(yě )?公(gōng )山(shān )、佛(fó )肸(bì )召(zhào )之(zhī )欲(yù )往(wǎng ),何(hé )其(qí )浊(zhuó )也(yě )?公(gōng )山(shān )不(bú )扰(rǎo )与(yǔ )阳(yáng )虎(hǔ )俱(jù )畔(pàn ),执(zhí )季(jì )桓(huán )子(zǐ ),二(èr )人(rén )同(tóng )恶(è ),呼(hū )召(zhào )礼(lǐ )等(děng )。独(dú )对(duì )公(gōng )山(shān ),不(bú )见(jiàn )阳(yáng )虎(hǔ ),岂(qǐ )公(gōng )山(shān )尚(shàng )可(kě ),阳(yáng )虎(hǔ )不(bú )可(kě )乎(hū )?子(zǐ )路(lù )难(nán )公(gōng )山(shān )之(zhī )〔召(zhào )〕,孔(kǒng )子(zǐ )宜(yí )解(jiě )以(yǐ )尚(shàng )及(jí )佛(fó )肸(bì )未(wèi )甚(shèn )恶(è )之(zhī )状(zhuàng )也(yě )。

阅读:26604

打赏捐助〔Donate〕>>>

《问孔篇》简体版

©2015-2026 ok8.org 文学库