理乱【登录】

ok8.org > 《反经》 > 《理乱》 > 拼音版

夫(fū )明(míng )察(chá )“六(liù )主(zhǔ )”,以(yǐ )观(guān )君(jūn )德(dé )。审(shěn )惟(wéi )“九(jiǔ )风(fēng )”,以(yǐ )定(dìng )国(guó )常(cháng )。探(tàn )其(qí )“四(sì )乱(luàn )”,核(hé )其(qí )“四(sì )危(wēi )”,则(zé )理(lǐ )乱(luàn )可(kě )知(zhī )矣(yǐ )。

何(hé )谓(wèi )“六(liù )主(zhǔ )”?

荀(xún )悦(yuè )曰(yuē ):“

体(tǐ )正(zhèng )性(xìng )仁(rén ),心(xīn )明(míng )志(zhì )同(tóng ),动(dòng )以(yǐ )为(wéi )人(rén ),不(bú )以(yǐ )为(wéi )己(jǐ ),是(shì )谓(wèi )‘王(wáng )主(zhǔ )’(议(yì )曰(yuē ):王(wáng )主(zhǔ )者(zhě ),谓(wèi )天(tiān )姿(zī )仁(rén )德(dé )。);

克(kè )己(jǐ )恕(shù )躬(gōng ),好(hǎo )问(wèn )力(lì )行(háng ),动(dòng )以(yǐ )从(cóng )义(yì ),不(bú )以(yǐ )从(cóng )情(qíng ),是(shì )谓(wèi )‘治(zhì )主(zhǔ )’(议(yì )曰(yuē ):治(zhì )主(zhǔ )者(zhě ),谓(wèi )抑(yì )情(qíng )割(gē )欲(yù ));

勤(qín )事(shì )守(shǒu )业(yè ),不(bú )敢(gǎn )怠(dài )荒(huāng ),动(dòng )以(yǐ )先(xiān )公(gōng ),不(bú )以(yǐ )先(xiān )私(sī ),是(shì )谓(wèi )‘存(cún )主(zhǔ )’(议(yì )曰(yuē ):存(cún )主(zhǔ )者(zhě ),谓(wèi )拘(jū )法(fǎ )守(shǒu )律(lǜ ));

悖(bèi )逆(nì )交(jiāo )争(zhēng ),公(gōng )私(sī )并(bìng )行(háng ),一(yī )得(dé )一(yī )失(shī ),不(bú )纯(chún )道(dào )度(dù ),是(shì )谓(wèi )‘衰(shuāi )主(zhǔ )’;

情(qíng )过(guò )于(yú )义(yì ),私(sī )多(duō )于(yú )公(gōng ),制(zhì )度(dù )逾(yú )限(xiàn ),政(zhèng )教(jiāo )失(shī )常(cháng ),是(shì )谓(wèi )‘危(wēi )主(zhǔ )’;

亲(qīn )用(yòng )谗(chán )邪(xié ),放(fàng )逐(zhú )忠(zhōng )贤(xián );纵(zòng )情(qíng )逞(chěng )欲(yù ),不(bú )顾(gù )礼(lǐ )度(dù );出(chū )入(rù )游(yóu )放(fàng ),不(bú )拘(jū )仪(yí )禁(jìn )。赏(shǎng )赐(cì )行(háng )私(sī ),以(yǐ )越(yuè )公(gōng )用(yòng );忿(fèn )怒(nù )施(shī )罚(fá ),以(yǐ )逾(yú )法(fǎ )理(lǐ )。遂(suí )非(fēi )文(wén )过(guò ),而(ér )不(bú )知(zhī )改(gǎi ),忠(zhōng )言(yán )壅(yōng )塞(sāi ),直(zhí )谏(jiàn )诛(zhū )戮(lù ),是(shì )谓(wèi )‘亡(wáng )主(zhǔ )’。

(故(gù )王(wáng )主(zhǔ )能(néng )致(zhì )兴(xìng )平(píng ),治(zhì )主(zhǔ )能(néng )修(xiū )其(qí )政(zhèng ),存(cún )主(zhǔ )能(néng )保(bǎo )其(qí )国(guó ),衰(shuāi )主(zhǔ )遭(zāo )无(wú )难(nán )则(zé )庶(shù )几(jǐ )能(néng )全(quán ),有(yǒu )难(nán )则(zé )殆(dài );危(wēi )主(zhǔ )遭(zāo )无(wú )难(nán )则(zé )幸(xìng )而(ér )免(miǎn ),有(yǒu )难(nán )则(zé )亡(wáng );亡(wáng )主(zhǔ )必(bì )亡(wáng )而(ér )已(yǐ )矣(yǐ )。)

何(hé )谓(wèi )“九(jiǔ )风(fēng )”?

君(jūn )臣(chén )亲(qīn )而(ér )有(yǒu )礼(lǐ ),百(bǎi )寮(liáo )和(hé )而(ér )不(bú )同(tóng ),让(ràng )而(ér )不(bú )争(zhēng ),勤(qín )而(ér )不(bú )怨(yuàn ),唯(wéi )职(zhí )是(shì )司(sī )。此(cǐ )“礼(lǐ )国(guó )之(zhī )风(fēng )”也(yě )。(尹(yǐn )文(wén )子(zǐ )曰(yuē ):“上(shàng )不(bú )胜(shèng )其(qí )下(xià ),下(xià )不(bú )犯(fàn )其(qí )上(shàng ),上(shàng )下(xià )不(bú )相(xiàng )胜(shèng )犯(fàn ),故(gù )禁(jìn )令(lìng )行(háng ),人(rén )人(rén )无(wú )私(sī ),虽(suī )经(jīng )险(xiǎn )易(yì )而(ér )国(guó )不(bú )可(kě )侵(qīn ),治(zhì )国(guó )者(zhě )也(yě )。”)

礼(lǐ )俗(sú )不(bú )一(yī ),职(zhí )位(wèi )不(bú )重(zhòng ),小(xiǎo )臣(chén )谗(chán )疾(jí ),庶(shù )人(rén )作(zuò )议(yì )。此(cǐ )“衰(shuāi )国(guó )之(zhī )风(fēng )”也(yě )。(尹(yǐn )文(wén )子(zǐ )曰(yuē ):“君(jūn )年(nián )长(zhǎng ),多(duō )妾(qiè )媵(yìng ),少(shǎo )子(zǐ )孙(sūn ),疏(shū )强(qiáng )宗(zōng ),衰(shuāi )国(guó )也(yě )。”)

君(jūn )臣(chén )争(zhēng )明(míng ),朝(cháo )廷(tíng )争(zhēng )功(gōng ),大(dà )夫(fū )争(zhēng )名(míng ),庶(shù )人(rén )争(zhēng )利(lì )。“此(cǐ )乖(guāi )国(guó )之(zhī )风(fēng )”也(yě )。

上(shàng )多(duō )欲(yù ),下(xià )多(duō )端(duān ),法(fǎ )不(bú )定(dìng ),政(zhèng )多(duō )门(mén )。此(cǐ )“乱(luàn )国(guó )之(zhī )风(fēng )”也(yě )。(尹(yǐn )文(wén )子(zǐ )曰(yuē ):“君(jūn )宠(chǒng )臣(chén ),臣(chén )爱(ài )君(jūn ),公(gōng )法(fǎ )废(fèi ),私(sī )政(zhèng )行(háng ),乱(luàn )国(guó )也(yě )。”)

以(yǐ )侈(chǐ )为(wéi )博(bó ),以(yǐ )伉(kàng )为(wéi )高(gāo ),以(yǐ )滥(làn )为(wéi )通(tōng );遵(zūn )礼(lǐ )谓(wèi )之(zhī )拘(jū ),守(shǒu )法(fǎ )谓(wèi )之(zhī )固(gù )。此(cǐ )“荒(huāng )国(guó )之(zhī )风(fēng )”也(yě )。(议(yì )曰(yuē ):夫(fū )晋(jìn )家(jiā )尚(shàng )于(yú )浮(fú )虚(xū ),所(suǒ )以(yǐ )败(bài )也(yě )。此(cǐ )之(zhī )谓(wèi )也(yě )。)

以(yǐ )苛(kē )为(wéi )察(chá ),以(yǐ )利(lì )为(wéi )公(gōng );以(yǐ )割(gē )下(xià )为(wéi )能(néng ),以(yǐ )附(fù )上(shàng )为(wéi )忠(zhōng )。此(cǐ )“叛(pàn )国(guó )之(zhī )风(fēng )”也(yě )。(叔(shū )向(xiàng )曰(yuē ):“大(dà )臣(chén )重(zhòng )禄(lù )而(ér )不(bú )极(jí )谏(jiàn ),近(jìn )臣(chén )畏(wèi )罪(zuì )而(ér )不(bú )敢(gǎn )言(yán ),下(xià )情(qíng )不(bú )上(shàng )通(tōng ),此(cǐ )患(huàn )之(zhī )大(dà )者(zhě )也(yě )。”)

上(shàng )下(xià )相(xiàng )疏(shū ),内(nèi )外(wài )相(xiàng )疑(yí );小(xiǎo )臣(chén )争(zhēng )宠(chǒng ),大(dà )臣(chén )争(zhēng )权(quán )。此(cǐ )“危(wēi )国(guó )之(zhī )风(fēng )”也(yě )。

上(shàng )不(bú )访(fǎng )下(xià ),下(xià )不(bú )谏(jiàn )上(shàng );妇(fù )言(yán )用(yòng ),私(sī )政(zhèng )行(háng )。此(cǐ )“亡(wáng )国(guó )之(zhī )风(fēng )”也(yě )。(尹(yǐn )文(wén )子(zǐ )曰(yuē ):“国(guó )贫(pín )小(xiǎo ),家(jiā )富(fù )大(dà );君(jūn )权(quán )轻(qīng ),臣(chén )势(shì )重(zhòng ),亡(wáng )国(guó )也(yě )。内(nèi )无(wú )专(zhuān )宠(chǒng ),外(wài )无(wú )近(jìn )习(xí );支(zhī )庶(shù )繁(fán )息(xī ),长(zhǎng )幼(yòu )不(bú )乱(luàn ),昌(chāng )国(guó )也(yě )。农(nóng )桑(sāng )以(yǐ )时(shí ),仓(cāng )廪(lǐn )充(chōng )实(shí );兵(bīng )甲(jiǎ )劲(jìn )利(lì ),封(fēng )疆(jiāng )修(xiū )理(lǐ ),强(qiáng )国(guó )也(yě )。”

文(wén )子(zǐ )曰(yuē ):“故(gù )乱(luàn )国(guó )若(ruò )盛(shèng ),治(zhì )国(guó )若(ruò )虚(xū ),亡(wáng )国(guó )若(ruò )不(bú )足(zú ),存(cún )国(guó )若(ruò )有(yǒu )余(yú )。虚(xū )者(zhě ),非(fēi )无(wú )人(rén )也(yě ),各(gè )守(shǒu )其(qí )职(zhí )也(yě );盛(shèng )者(zhě ),非(fēi )多(duō )人(rén )也(yě ),皆(jiē )徼(jiǎo )于(yú )末(mò )也(yě );有(yǒu )余(yú )者(zhě ),非(fēi )多(duō )财(cái )也(yě ),欲(yù )节(jiē )而(ér )事(shì )寡(guǎ )也(yě );不(bú )足(zú )者(zhě ),非(fēi )无(wú )货(huò )也(yě ),民(mín )鲜(xiān )而(ér )费(fèi )多(duō )也(yě )。”)

何(hé )谓(wèi )“四(sì )乱(luàn )”?

管(guǎn )子(zǐ )曰(yuē ):“内(nèi )有(yǒu )疑(yí )妻(qī )之(zhī )妾(qiè ),此(cǐ )家(jiā )乱(luàn )也(yě );庶(shù )有(yǒu )疑(yí )嫡(dí )之(zhī )子(zǐ ),此(cǐ )宗(zōng )乱(luàn )也(yě );朝(cháo )有(yǒu )疑(yí )相(xiàng )之(zhī )臣(chén ),此(cǐ )国(guó )乱(luàn )也(yě );任(rèn )官(guān )无(wú )能(néng ),此(cǐ )众(zhòng )乱(luàn )也(yě )。”

(故(gù )曰(yuē ):“立(lì )天(tiān )子(zǐ )者(zhě ),不(bú )使(shǐ )诸(zhū )侯(hóu )疑(yí )焉(yān );立(lì )诸(zhū )侯(hóu )者(zhě ),不(bú )使(shǐ )大(dà )夫(fū )疑(yí )焉(yān );立(lì )正(zhèng )妻(qī )者(zhě ),不(bú )使(shǐ )嬖(bì )妾(qiè )疑(yí )焉(yān );立(lì )嫡(dí )子(zǐ )者(zhě ),不(bú )使(shǐ )庶(shù )孽(niè )疑(yí )焉(yān )。疑(yí )则(zé )动(dòng ),两(liǎng )则(zé )争(zhēng ),杂(zá )则(zé )相(xiàng )伤(shāng )。故(gù )臣(chén )有(yǒu )两(liǎng )位(wèi )者(zhě ),国(guó )必(bì )乱(luàn );臣(chén )两(liǎng )位(wèi )而(ér )国(guó )不(bú )乱(luàn )者(zhě ),君(jūn )犹(yóu )在(zài )也(yě ),恃(shì )君(jūn )不(bú )乱(luàn ),失(shī )君(jūn )必(bì )乱(luàn )矣(yǐ )。子(zǐ )两(liǎng )者(zhě )位(wèi ),家(jiā )必(bì )乱(luàn );子(zǐ )两(liǎng )位(wèi )而(ér )家(jiā )不(bú )乱(luàn )者(zhě ),亲(qīn )犹(yóu )存(cún )也(yě ),恃(shì )亲(qīn )不(bú )乱(luàn ),失(shī )亲(qīn )必(bì )乱(luàn )矣(yǐ )。臣(chén )疑(yí )其(qí )君(jūn ),无(wú )不(bú )危(wēi )之(zhī )国(guó );嬖(bì )疑(yí )其(qí )宗(zōng ),无(wú )不(bú )危(wēi )之(zhī )家(jiā )也(yě )。”)

何(hé )谓(wèi )“四(sì )危(wēi )”?

又(yòu )曰(yuē ):“卿(qīng )相(xiàng )不(bú )得(dé )众(zhòng ),国(guó )之(zhī )危(wēi )也(yě );大(dà )臣(chén )不(bú )和(hé )同(tóng ),国(guó )之(zhī )危(wēi )也(yě );兵(bīng )主(zhǔ )不(bú )足(zú )畏(wèi ),国(guó )之(zhī )危(wēi )也(yě );民(mín )不(bú )怀(huái )其(qí )产(chǎn ),国(guó )之(zhī )危(wēi )也(yě )。此(cǐ )治(zhì )乱(luàn )之(zhī )形(xíng )也(yě )。

凡(fán )为(wéi )人(rén )上(shàng )者(zhě ),法(fǎ )术(shù )明(míng )而(ér )赏(shǎng )罚(fá )必(bì )者(zhě ),虽(suī )无(wú )言(yán )语(yǔ )而(ér )势(shì )自(zì )治(zhì );法(fǎ )术(shù )不(bú )明(míng )而(ér )赏(shǎng )罚(fá )不(bú )必(bì )者(zhě ),虽(suī )曰(yuē )号(hào )令(lìng ),然(rán )势(shì )是(shì )乱(luàn )。”

(管(guǎn )子(zǐ )曰(yuē ):“理(lǐ )国(guó )有(yǒu )三(sān )器(qì ),乱(luàn )国(guó )有(yǒu )六(liù )攻(gōng )。明(míng )君(jūn )若(ruò )能(néng )胜(shèng )六(liù )攻(gōng )而(ér )立(lì )三(sān )器(qì ),故(gù )国(guó )理(lǐ );不(bú )肖(xiāo )君(jūn )不(bú )能(néng )胜(shèng )六(liù )攻(gōng )而(ér )立(lì )三(sān )器(qì ),故(gù )国(guó )乱(luàn )。三(sān )器(qì )者(zhě )何(hé )也(yě )?曰(yuē ):号(hào )令(lìng )也(yě )、斧(fǔ )钺(yuè )也(yě )、禄(lù )赏(shǎng )也(yě )。六(liù )攻(gōng )者(zhě )何(hé )?曰(yuē ):亲(qīn )也(yě )、贵(guì )也(yě )、货(huò )也(yě )、色(sè )也(yě )、巧(qiǎo )佞(nìng )也(yě )、玩(wán )好(hǎo )也(yě )。三(sān )器(qì )之(zhī )用(yòng )何(hé )也(yě )?曰(yuē ):非(fēi )号(hào )令(lìng )无(wú )以(yǐ )使(shǐ )下(xià ),非(fēi )斧(fǔ )钺(yuè )无(wú )以(yǐ )威(wēi )众(zhòng ),非(fēi )禄(lù )赏(shǎng )无(wú )以(yǐ )劝(quàn )人(rén )。六(liù )攻(gōng )之(zhī )败(bài )何(hé )也(yě )?曰(yuē ):虽(suī )不(bú )听(tīng )而(ér )可(kě )以(yǐ )得(dé )存(cún ),虽(suī )犯(fàn )禁(jìn )而(ér )可(kě )以(yǐ )得(dé )免(miǎn ),虽(suī )无(wú )功(gōng )而(ér )可(kě )以(yǐ )得(dé )富(fù )。夫(fū )国(guó )有(yǒu )不(bú )听(tīng )而(ér )可(kě )以(yǐ )得(dé )存(cún )者(zhě ),则(zé )号(hào )令(lìng )不(bú )足(zú )以(yǐ )使(shǐ )下(xià );有(yǒu )犯(fàn )禁(jìn )而(ér )可(kě )以(yǐ )得(dé )免(miǎn )者(zhě ),则(zé )斧(fǔ )钺(yuè )不(bú )足(zú )以(yǐ )威(wēi )众(zhòng );有(yǒu )无(wú )功(gōng )而(ér )可(kě )以(yǐ )得(dé )富(fù )者(zhě ),则(zé )禄(lù )赏(shǎng )不(bú )足(zú )以(yǐ )劝(quàn )人(rén )。号(hào )令(lìng )不(bú )足(zú )以(yǐ )使(shǐ )下(xià ),斧(fǔ )钺(yuè )不(bú )足(zú )以(yǐ )威(wēi )众(zhòng ),禄(lù )赏(shǎng )不(bú )足(zú )以(yǐ )劝(quàn )人(rén ),则(zé )人(rén )君(jūn )无(wú )以(yǐ )自(zì )守(shǒu )也(yě )。)

是(shì )故(gù ),势(shì )理(lǐ )者(zhě ),虽(suī )委(wěi )之(zhī )不(bú )乱(luàn );势(shì )乱(luàn )者(zhě ),虽(suī )勤(qín )之(zhī )不(bú )治(zhì )。尧(yáo )、舜(shùn )拱(gǒng )己(jǐ )无(wú )为(wéi )而(ér )有(yǒu )余(yú ),势(shì )理(lǐ )也(yě );胡(hú )亥(hài )、王(wáng )莽(mǎng )驰(chí )骛(wù )而(ér )不(bú )足(zú ),势(shì )乱(luàn )也(yě )。

(商(shāng )子(zǐ )曰(yuē ):“法(fǎ )令(lìng )者(zhě ),人(rén )之(zhī )命(mìng )也(yě ),为(wéi )治(zhì )之(zhī )本(běn )也(yě )。一(yī )兔(tù )走(zǒu )而(ér )百(bǎi )人(rén )逐(zhú )之(zhī ),非(fēi )以(yǐ )兔(tù )可(kě )分(fèn )以(yǐ )为(wéi )百(bǎi ),由(yóu )名(míng )分(fèn )之(zhī )未(wèi )定(dìng )也(yě )。夫(fū )卖(mài )兔(tù )者(zhě )满(mǎn )市(shì ),盗(dào )不(bú )敢(gǎn )取(qǔ ),由(yóu )名(míng )分(fèn )之(zhī )定(dìng )也(yě )。故(gù )夫(fū )名(míng )分(fèn )定(dìng ),势(shì )治(zhì )之(zhī )道(dào )也(yě );名(míng )分(fèn )不(bú )定(dìng ),势(shì )乱(luàn )之(zhī )道(dào )也(yě )。故(gù )势(shì )治(zhì )者(zhě ),不(bú )可(kě )乱(luàn )也(yě );势(shì )乱(luàn )者(zhě ),不(bú )可(kě )治(zhì )也(yě )。夫(fū )势(shì )乱(luàn )而(ér )欲(yù )治(zhì )之(zhī ),愈(yù )乱(luàn )矣(yǐ );势(shì )治(zhì )而(ér )治(zhì )之(zhī ),则(zé )治(zhì )矣(yǐ )。故(gù )圣(shèng )人(rén )治(zhì )治(zhì )、不(bú )治(zhì )乱(luàn )也(yě )。圣(shèng )人(rén )为(wéi )人(rén )作(zuò )法(fǎ ),必(bì )使(shǐ )之(zhī )明(míng )白(bái )易(yì )知(zhī ),愚(yú )智(zhì )遍(biàn )能(néng )之(zhī )。故(gù )圣(shèng )人(rén )立(lì )天(tiān )下(xià )而(ér )天(tiān )下(xià )无(wú )刑(xíng )死(sǐ )者(zhě ),非(fēi )可(kě )刑(xíng )杀(shā )而(ér )不(bú )刑(xíng )杀(shā )也(yě ),万(wàn )人(rén )皆(jiē )知(zhī )所(suǒ )以(yǐ )避(bì )祸(huò )就(jiù )福(fú )而(ér )皆(jiē )自(zì )治(zhì )也(yě )。明(míng )主(zhǔ )因(yīn )治(zhì )而(ér )治(zhì )之(zhī ),故(gù )天(tiān )下(xià )大(dà )治(zhì )也(yě )。”)

故(gù )曰(yuē ):善(shàn )者(zhě ),求(qiú )之(zhī )于(yú )势(shì ),不(bú )责(zé )于(yú )人(rén )。是(shì )故(gù ),明(míng )主(zhǔ )审(shěn )法(fǎ )度(dù )而(ér )布(bù )教(jiāo )令(lìng ),则(zé )天(tiān )下(xià )治(zhì )矣(yǐ )。

(《左(zuǒ )传(chuán )》曰(yuē ):“国(guó )将(jiāng )亡(wáng ),必(bì )多(duō )制(zhì )。”杜(dù )预(yù )云(yún ):“数(shù )变(biàn )法(fǎ )也(yě )。”)

论(lùn )曰(yuē ):夫(fū )能(néng )匡(kuāng )世(shì )辅(fǔ )政(zhèng )之(zhī )臣(chén ),必(bì )先(xiān )明(míng )于(yú )盛(shèng )衰(shuāi )之(zhī )道(dào ),通(tōng )于(yú )成(chéng )败(bài )之(zhī )数(shù ),审(shěn )于(yú )治(zhì )乱(luàn )之(zhī )势(shì ),达(dá )于(yú )用(yòng )舍(shě )之(zhī )宜(yí ),然(rán )后(hòu )临(lín )机(jī )而(ér )不(bú )惑(huò ),见(jiàn )疑(yí )而(ér )能(néng )断(duàn ),为(wéi )王(wáng )者(zhě )之(zhī )佐(zuǒ ),未(wèi )有(yǒu )不(bú )由(yóu )斯(sī )者(zhě )矣(yǐ )。

阅读:26596

打赏捐助〔Donate〕>>>

《理乱》简体版

©2015-2026 ok8.org 文学库