君德【登录】

ok8.org > 《反经》 > 《君德》 > 拼音版

夫(fū )三(sān )皇(huáng )无(wú )言(yán ),化(huà )流(liú )四(sì )海(hǎi ),故(gù )天(tiān )下(xià )无(wú )所(suǒ )归(guī )功(gōng )。(伏(fú )羲(xī )、女(nǚ )娲(wā )、神(shén )农(nóng ),称(chēng )三(sān )皇(huáng )也(yě )。)帝(dì )者(zhě )体(tǐ )天(tiān )则(zé )地(dì ),有(yǒu )言(yán )有(yǒu )令(lìng ),而(ér )天(tiān )下(xià )太(tài )平(píng )。君(jūn )臣(chén )让(ràng )功(gōng ),四(sì )海(hǎi )化(huà )行(háng ),百(bǎi )姓(xìng )不(bú )知(zhī )其(qí )所(suǒ )以(yǐ )然(rán )。故(gù )使(shǐ )臣(chén )不(bú )用(yòng )礼(lǐ )赏(shǎng )功(gōng ),美(měi )而(ér )无(wú )害(hài )。

(黄(huáng )帝(dì )者(zhě ),顺(shùn )天(tiān )地(dì )之(zhī )纪(jì ),时(shí )播(bō )百(bǎi )谷(gǔ ),勤(qín )心(xīn )力(lì )耳(ěr )目(mù ),节(jiē )用(yòng )水(shuǐ )火(huǒ )时(shí )物(wù ),有(yǒu )土(tǔ )德(dé )之(zhī )瑞(ruì ),故(gù )号(hào )黄(huáng )帝(dì );颛(zhuān )顼(xū )者(zhě ),养(yǎng )材(cái )以(yǐ )任(rèn )地(dì ),载(zǎi )时(shí )以(yǐ )象(xiàng )天(tiān ),依(yī )鬼(guǐ )神(shén )以(yǐ )制(zhì )义(yì ),治(zhì )气(qì )以(yǐ )教(jiāo )化(huà ),洁(jié )诚(chéng )以(yǐ )祭(jì )祀(sì ),动(dòng )静(jìng )之(zhī )物(wù ),大(dà )小(xiǎo )之(zhī )神(shén ),日(rì )月(yuè )所(suǒ )照(zhào ),莫(mò )不(bú )砥(dǐ )砺(lì );高(gāo )辛(xīn )者(zhě ),取(qǔ )地(dì )之(zhī )财(cái )而(ér )节(jiē )用(yòng )之(zhī ),抚(fǔ )教(jiāo )万(wàn )人(rén )而(ér )利(lì )诲(huì )之(zhī ),历(lì )日(rì )月(yuè )而(ér )迎(yíng )送(sòng )之(zhī ),明(míng )鬼(guǐ )神(shén )而(ér )敬(jìng )事(shì )之(zhī ),其(qí )色(sè )郁(yù )郁(yù ),其(qí )德(dé )嶷(yí )嶷(yí );帝(dì )尧(yáo )者(zhě ),其(qí )仁(rén )如(rú )天(tiān ),其(qí )智(zhì )如(rú )神(shén ),就(jiù )之(zhī )如(rú )日(rì ),望(wàng )之(zhī )如(rú )云(yún ),富(fù )而(ér )不(bú )骄(jiāo ),贵(guì )而(ér )不(bú )舒(shū );虞(yú )舜(shùn )者(zhě ),善(shàn )无(wú )微(wēi )而(ér )不(bú )着(zhe ),恶(è )无(wú )隐(yǐn )而(ér )不(bú )彰(zhāng ),任(rèn )自(zì )然(rán )以(yǐ )诛(zhū )赏(shǎng ),委(wěi )群(qún )心(xīn )而(ér )就(jiù )制(zhì )。

故(gù )能(néng )造(zào )御(yù )乎(hū )无(wú )为(wéi ),运(yùn )道(dào )于(yú )至(zhì )和(hé ),百(bǎi )姓(xìng )日(rì )用(yòng )而(ér )不(bú )知(zhī ),合(hé )德(dé )而(ér )若(ruò )自(zì )有(yǒu )者(zhě ),此(cǐ )五(wǔ )帝(dì )之(zhī )德(dé )也(yě )。)

王(wáng )者(zhě )制(zhì )人(rén )以(yǐ )道(dào ),降(jiàng )心(xīn )服(fú )志(zhì )。

(议(yì )曰(yuē ):韩(hán )信(xìn )云(yún ):“项(xiàng )王(wáng )所(suǒ )过(guò )无(wú )不(bú )残(cán )灭(miè ),百(bǎi )姓(xìng )不(bú )亲(qīn ),特(tè )劫(jié )于(yú )威(wēi ),强(qiáng )服(fú )耳(ěr )。名(míng )虽(suī )为(wéi )霸(bà ),实(shí )失(shī )天(tiān )下(xià )心(xīn )。故(gù )曰(yuē ):其(qí )强(qiáng )易(yì )弱(ruò )。”

诸(zhū )葛(gě )亮(liàng )曰(yuē ):“荆(jīng )州(zhōu )之(zhī )人(rén ),附(fù )操(cāo )者(zhě ),逼(bī )兵(bīng )势(shì )耳(ěr ),非(fēi )心(xīn )服(fú )。今(jīn )将(jiāng )军(jūn )诚(chéng )命(mìng )猛(měng )将(jiāng )与(yǔ )荆(jīng )州(zhōu )协(xié )规(guī )同(tóng )力(lì ),破(pò )操(cāo )军(jūn )必(bì )矣(yǐ )。”由(yóu )此(cǐ )言(yán )之(zhī ),人(rén )心(xīn )不(bú )服(fú ),其(qí )势(shì )易(yì )破(pò )。故(gù )王(wáng )者(zhě )之(zhī )道(dào ),降(jiàng )心(xīn )服(fú )志(zhì )也(yě )。)

设(shè )矩(jǔ )备(bèi )衰(shuāi ),有(yǒu )察(chá )察(chá )之(zhī )政(zhèng )、兵(bīng )甲(jiǎ )之(zhī )备(bèi ),而(ér )无(wú )争(zhēng )战(zhàn )血(xuè )刃(rèn )之(zhī )用(yòng ),天(tiān )下(xià )太(tài )平(píng ),君(jūn )无(wú )疑(yí )于(yú )臣(chén ),臣(chén )无(wú )疑(yí )于(yú )主(zhǔ ),国(guó )定(dìng )主(zhǔ )安(ān ),臣(chén )以(yǐ )义(yì )退(tuì ),亦(yì )能(néng )美(měi )而(ér )无(wú )害(hài )。

(昔(xī )三(sān )代(dài )明(míng )王(wáng ),启(qǐ )建(jiàn )洪(hóng )期(qī ),文(wén )质(zhì )殊(shū )制(zhì ),而(ér )令(lìng )名(míng )一(yī )致(zhì )。故(gù )曰(yuē ):夏(xià )人(rén )尚(shàng )忠(zhōng ),忠(zhōng )之(zhī )弊(bì )也(yě )朴(pǔ ),救(jiù )朴(pǔ )莫(mò )若(ruò )敬(jìng ),殷(yīn )人(rén )革(gé )而(ér )修(xiū )焉(yān );敬(jìng )之(zhī )弊(bì )也(yě )鬼(guǐ ),救(jiù )鬼(guǐ )莫(mò )若(ruò )文(wén ),周(zhōu )人(rén )矫(jiǎo )而(ér )变(biàn )焉(yān );文(wén )之(zhī )弊(bì )也(yě )薄(báo ),则(zé )又(yòu )反(fǎn )之(zhī )于(yú )忠(zhōng )。三(sān )代(dài )相(xiàng )循(xún ),如(rú )水(shuǐ )济(jì )火(huǒ )。所(suǒ )谓(wèi )随(suí )时(shí )之(zhī )宜(yí )、救(jiù )弊(bì )之(zhī )术(shù ),此(cǐ )三(sān )王(wáng )之(zhī )德(dé )也(yě )。)

霸(bà )主(zhǔ )制(zhì )士(shì )以(yǐ )权(quán ),结(jié )士(shì )以(yǐ )信(xìn ),使(shǐ )士(shì )以(yǐ )赏(shǎng )。信(xìn )衰(shuāi )士(shì )疏(shū ),赏(shǎng )毁(huǐ )士(shì )不(bú )为(wéi )用(yòng )。

(《左(zuǒ )传(chuán )》曰(yuē ):“楚(chǔ )围(wéi )宋(sòng ),宋(sòng )如(rú )晋(jìn )告(gào )急(jí )。先(xiān )轸(zhěn )曰(yuē ):‘报(bào )施(shī )救(jiù )患(huàn ),取(qǔ )威(wēi )定(dìng )霸(bà ),于(yú )是(shì )乎(hū )在(zài )矣(yǐ )。狐(hú )偃(yǎn )曰(yuē ):‘楚(chǔ )始(shǐ )得(dé )曹(cáo )而(ér )新(xīn )婚(hūn )于(yú )卫(wèi ),若(ruò )伐(fá )曹(cáo )、卫(wèi ),楚(chǔ )必(bì )救(jiù )之(zhī ),则(zé )齐(qí )、宋(sòng )免(miǎn )矣(yǐ )。’于(yú )是(shì )乎(hū )搜(sōu )于(yú )被(bèi )庐(lú ),作(zuò )三(sān )军(jūn ),谋(móu )元(yuán )帅(shuài ),使(shǐ )郄(qiè )縠(hú )将(jiāng )中(zhōng )军(jūn )。晋(jìn )侯(hóu )始(shǐ )入(rù )而(ér )教(jiāo )其(qí )民(mín )。二(èr )年(nián ),欲(yù )用(yòng )之(zhī ),子(zǐ )犯(fàn )曰(yuē ):‘民(mín )未(wèi )知(zhī )义(yì ),未(wèi )安(ān )其(qí )居(jū )。’于(yú )是(shì )乎(hū )出(chū )定(dìng )襄(xiāng )王(wáng ),入(rù )务(wù )利(lì )民(mín ),民(mín )怀(huái )生(shēng )矣(yǐ )。将(jiāng )用(yòng )之(zhī ),子(zǐ )犯(fàn )曰(yuē ):‘人(rén )未(wèi )知(zhī )信(xìn ),未(wèi )宣(xuān )其(qí )用(yòng )。’于(yú )是(shì )乎(hū )伐(fá )原(yuán )以(yǐ )示(shì )之(zhī )信(xìn )。民(mín )易(yì )资(zī )者(zhě ),不(bú )求(qiú )丰(fēng )焉(yān ),明(míng )征(zhēng )其(qí )辞(cí )。公(gōng )曰(yuē ):‘可(kě )矣(yǐ )乎(hū )?’子(zǐ )犯(fàn )曰(yuē ):‘民(mín )未(wèi )知(zhī )礼(lǐ ),未(wèi )生(shēng )其(qí )恭(gōng )。’于(yú )是(shì )乎(hū )大(dà )搜(sōu )以(yǐ )示(shì )之(zhī )礼(lǐ ),作(zuò )执(zhí )秩(zhì )以(yǐ )正(zhèng )其(qí )官(guān ),人(rén )听(tīng )不(bú )惑(huò )而(ér )后(hòu )用(yòng )之(zhī )。出(chū )谷(gǔ )戍(shù ),释(shì )宋(sòng )围(wéi ),一(yī )战(zhàn )而(ér )霸(bà ),文(wén )之(zhī )教(jiāo )也(yě )。”此(cǐ )五(wǔ )霸(bà )德(dé )也(yě )。)

故(gù )曰(yuē ):理(lǐ )国(guó )之(zhī )本(běn ),刑(xíng )与(yǔ )德(dé )也(yě )。二(èr )者(zhě )相(xiàng )须(xū )而(ér )行(háng ),相(xiàng )待(dài )而(ér )成(chéng )也(yě )。天(tiān )以(yǐ )阴(yīn )阳(yáng )成(chéng )岁(suì ),人(rén )以(yǐ )刑(xíng )德(dé )成(chéng )治(zhì ),故(gù )虽(suī )圣(shèng )人(rén )为(wéi )政(zhèng ),不(bú )能(néng )偏(piān )用(yòng )也(yě )。故(gù )任(rèn )德(dé )多(duō ),用(yòng )刑(xíng )少(shǎo )者(zhě ),五(wǔ )帝(dì )也(yě );刑(xíng )德(dé )相(xiàng )半(bàn )者(zhě ),三(sān )王(wáng )也(yě );仗(zhàng )刑(xíng )多(duō ),任(rèn )德(dé )少(shǎo )者(zhě ),五(wǔ )霸(bà )也(yě );纯(chún )用(yòng )刑(xíng ),强(qiáng )而(ér )亡(wáng )者(zhě ),秦(qín )也(yě )。

(议(yì )曰(yuē ):古(gǔ )之(zhī )理(lǐ )者(zhě ),其(qí )政(zhèng )有(yǒu )三(sān ):王(wáng )者(zhě )之(zhī )政(zhèng )化(huà )之(zhī ),霸(bà )者(zhě )之(zhī )政(zhèng )威(wēi )之(zhī ),强(qiáng )国(guó )之(zhī )政(zhèng )胁(xié )之(zhī )。故(gù )化(huà )之(zhī )不(bú )变(biàn )而(ér )后(hòu )威(wēi )之(zhī ),威(wēi )之(zhī )不(bú )变(biàn )而(ér )后(hòu )胁(xié )之(zhī ),胁(xié )之(zhī )不(bú )变(biàn )而(ér )后(hòu )刑(xíng )之(zhī )。故(gù )至(zhì )于(yú )刑(xíng ),则(zé )非(fēi )王(wáng )者(zhě )之(zhī )所(suǒ )贵(guì )矣(yǐ )。故(gù )虞(yú )南(nán )云(yún ):“彼(bǐ )秦(qín )皇(huáng )者(zhě ),弃(qì )仁(rén )义(yì )而(ér )用(yòng )威(wēi )力(lì ),此(cǐ )可(kě )以(yǐ )吞(tūn )并(bìng ),而(ér )不(bú )可(kě )以(yǐ )守(shǒu )成(chéng )。此(cǐ )任(rèn )刑(xíng )之(zhī )弊(bì )也(yě )。)

或(huò )曰(yuē ):“王(wáng )霸(bà )之(zhī )道(dào ),既(jì )闻(wén )命(mìng )矣(yǐ )。敢(gǎn )问(wèn )高(gāo )、光(guāng )二(èr )帝(dì ),皆(jiē )拔(bá )起(qǐ )垄(lǒng )亩(mǔ ),芟(shān )夷(yí )祸(huò )难(nán ),遂(suí )开(kāi )王(wáng )业(yè )。高(gāo )祖(zǔ )豁(huō )达(dá )以(yǐ )大(dà )度(dù ),光(guāng )武(wǔ )谨(jǐn )细(xì )于(yú )条(tiáo )目(mù ),名(míng )擅(shàn )其(qí )美(měi ),龙(lóng )飞(fēi )凤(fèng )翔(xiáng ),故(gù )能(néng )拨(bō )乱(luàn )庇(bì )人(rén ),拯(zhěng )斯(sī )涂(tú )炭(tàn )。然(rán )比(bǐ )大(dà )德(dé ),方(fāng )天(tiān )威(wēi ),孰(shú )为(wéi )优(yōu )劣(liè )乎(hū )?”

曹(cáo )植(zhí )曰(yuē ):“昔(xī )汉(hàn )之(zhī )初(chū )兴(xìng ),高(gāo )祖(zǔ )因(yīn )暴(bào )秦(qín )而(ér )起(qǐ ),遂(suí )诛(zhū )强(qiáng )楚(chǔ ),光(guāng )有(yǒu )天(tiān )下(xià ),功(gōng )齐(qí )汤(tāng )武(wǔ ),业(yè )流(liú )后(hòu )嗣(sì ),帝(dì )王(wáng )之(zhī )元(yuán )勋(xūn ),人(rén )君(jūn )之(zhī )盛(shèng )事(shì )也(yě )。然(rán )而(ér )名(míng )不(bú )纯(chún )德(dé ),行(háng )不(bú )纯(chún )道(dào ),身(shēn )没(méi )之(zhī )后(hòu ),崩(bēng )亡(wáng )之(zhī )际(jì ),果(guǒ )令(lìng )凶(xiōng )妇(fù )肆(sì )酷(kù )虐(nuè )之(zhī )心(xīn ),嬖(bì )妾(qiè )被(bèi )人(rén )彘(zhì )之(zhī )刑(xíng )。赵(zhào )王(wáng )幽(yōu )囚(qiú ),祸(huò )殃(yāng )骨(gǔ )肉(ròu ),诸(zhū )吕(lǚ )专(zhuān )权(quán ),社(shè )稷(jì )几(jǐ )移(yí ),凡(fán )此(cǐ )诸(zhū )事(shì ),岂(qǐ )非(fēi )高(gāo )祖(zǔ )寡(guǎ )计(jì )浅(qiǎn )虑(lǜ )以(yǐ )致(zhì )斯(sī )哉(zāi )?然(rán )其(qí )枭(xiāo )将(jiāng )画(huà )臣(chén ),皆(jiē )古(gǔ )今(jīn )之(zhī )所(suǒ )鲜(xiān ),有(yǒu )历(lì )代(dài )之(zhī )希(xī )睹(dǔ ),彼(bǐ )能(néng )任(rèn )其(qí )才(cái )而(ér )用(yòng )之(zhī ),听(tīng )其(qí )言(yán )而(ér )察(chá )之(zhī ),故(gù )兼(jiān )天(tiān )下(xià )而(ér )有(yǒu )帝(dì )位(wèi )也(yě )。世(shì )祖(zǔ )体(tǐ )干(gàn )灵(líng )之(zhī )休(xiū )德(dé ),禀(bǐng )贞(zhēn )和(hé )之(zhī )纯(chún )精(jīng ),蹈(dǎo )黄(huáng )中(zhōng )之(zhī )妙(miào )理(lǐ ),韬(tāo )亚(yà )圣(shèng )之(zhī )懿(yì )才(cái ),其(qí )为(wéi )德(dé )也(yě ),聪(cōng )达(dá )而(ér )多(duō )识(shí ),仁(rén )智(zhì )而(ér )明(míng )恕(shù ),重(zhòng )慎(shèn )而(ér )周(zhōu )密(mì ),乐(lè )施(shī )而(ér )爱(ài )人(rén )。值(zhí )阳(yáng )九(jiǔ )无(wú )妄(wàng )之(zhī )世(shì ),遭(zāo )炎(yán )精(jīng )厄(è )会(huì )之(zhī )运(yùn ),殷(yīn )尔(ěr )雷(léi )发(fā ),赫(hè )然(rán )神(shén )举(jǔ ),奋(fèn )武(wǔ )略(luè )以(yǐ )攘(rǎng )暴(bào ),兴(xìng )义(yì )兵(bīng )以(yǐ )扫(sǎo )残(cán ),军(jūn )未(wèi )出(chū )于(yú )南(nán )京(jīng ),莽(mǎng )已(yǐ )毙(bì )于(yú )西(xī )都(dōu )。尔(ěr )乃(nǎi )庙(miào )胜(shèng )而(ér )后(hòu )动(dòng )众(zhòng ),计(jì )定(dìng )而(ér )后(hòu )行(háng )师(shī ),故(gù )攻(gōng )无(wú )不(bú )陷(xiàn )之(zhī )垒(lěi ),战(zhàn )无(wú )奔(bēn )北(běi )之(zhī )卒(zú )。宣(xuān )仁(rén )以(yǐ )和(hé )众(zhòng ),迈(mài )德(dé )以(yǐ )来(lái )远(yuǎn ),故(gù )窦(dòu )融(róng )闻(wén )声(shēng )而(ér )影(yǐng )附(fù ),马(mǎ )援(yuán )一(yī )见(jiàn )而(ér )叹(tàn )息(xī )。敦(dūn )睦(mù )九(jiǔ )族(zú ),有(yǒu )唐(táng )虞(yú )之(zhī )称(chēng );高(gāo )尚(shàng )纯(chún )朴(pǔ ),有(yǒu )羲(xī )皇(huáng )之(zhī )素(sù );谦(qiān )虚(xū )纳(nà )下(xià ),有(yǒu )吐(tǔ )握(wò )之(zhī )劳(láo );留(liú )心(xīn )庶(shù )事(shì ),有(yǒu )日(rì )昃(zè )之(zhī )勤(qín )。是(shì )以(yǐ )计(jì )功(gōng )则(zé )业(yè )殊(shū ),比(bǐ )隆(lóng )则(zé )事(shì )异(yì ),旌(jīng )德(dé )则(zé )靡(mí )僭(jiàn ),言(yán )行(háng )则(zé )无(wú )秽(huì ),量(liàng )事(shì )则(zé )势(shì )微(wēi ),论(lùn )辅(fǔ )则(zé )臣(chén )弱(ruò ),卒(zú )能(néng )握(wò )干(gàn )图(tú )之(zhī )休(xiū )征(zhēng ),立(lì )不(bú )刊(kān )之(zhī )遐(xiá )迹(jì ),金(jīn )石(shí )铭(míng )其(qí )休(xiū )烈(liè ),诗(shī )书(shū )载(zǎi )其(qí )懿(yì )勋(xūn )。”故(gù )曰(yuē ):光(guāng )武(wǔ )其(qí )优(yōu )也(yě )。

(荀(xún )悦(yuè )曰(yuē ):“高(gāo )祖(zǔ )起(qǐ )于(yú )布(bù )衣(yī )之(zhī )中(zhōng ),奋(fèn )剑(jiàn )而(ér )取(qǔ )天(tiān )下(xià ),不(bú )由(yóu )唐(táng )虞(yú )之(zhī )禅(chán ),不(bú )阶(jiē )汤(tāng )武(wǔ )之(zhī )士(shì ),龙(lóng )兴(xìng )虎(hǔ )变(biàn ),率(lǜ )从(cóng )风(fēng )云(yún ),征(zhēng )乱(luàn )伐(fá )暴(bào ),廓(kuò )清(qīng )帝(dì )宇(yǔ ),八(bā )载(zǎi )之(zhī )间(jiān ),海(hǎi )内(nèi )克(kè )定(dìng ),遂(suí )荷(hé )天(tiān )衢(qú ),登(dēng )建(jiàn )皇(huáng )极(jí ),上(shàng )古(gǔ )以(yǐ )来(lái ),书(shū )籍(jí )所(suǒ )载(zǎi ),未(wèi )尝(cháng )有(yǒu )也(yě )。非(fēi )雄(xióng )俊(jùn )之(zhī )才(cái ),宽(kuān )明(míng )之(zhī )略(luè ),历(lì )数(shù )所(suǒ )授(shòu ),神(shén )祇(qí )所(suǒ )相(xiàng ),安(ān )能(néng )致(zhì )功(gōng )如(rú )此(cǐ )?焚(fén )鱼(yú )断(duàn )蛇(shé ),异(yì )物(wù )同(tóng )符(fú ),岂(qǐ )非(fēi )精(jīng )灵(líng )之(zhī )感(gǎn )哉(zāi )?”

《书(shū )》曰(yuē ):“天(tiān )工(gōng )人(rén )其(qí )代(dài )之(zhī )。”《易(yì )》曰(yuē ):“汤(tāng )武(wǔ )革(gé )命(mìng ),顺(shùn )乎(hū )天(tiān )而(ér )应(yīng )乎(hū )人(rén )。”斯(sī )之(zhī )谓(wèi )矣(yǐ )。

夏(xià )政(zhèng )忠(zhōng ),忠(zhōng )之(zhī )弊(bì )也(yě )朴(pǔ ),故(gù )殷(yīn )承(chéng )之(zhī )以(yǐ )敬(jìng )。敬(jìng )之(zhī )弊(bì )鬼(guǐ ),故(gù )周(zhōu )承(chéng )之(zhī )以(yǐ )文(wén )。文(wén )之(zhī )弊(bì )薄(báo ),救(jiù )薄(báo )莫(mò )若(ruò )忠(zhōng )。三(sān )王(wáng )之(zhī )道(dào ),周(zhōu )而(ér )复(fù )始(shǐ )。周(zhōu )秦(qín )之(zhī )间(jiān ),可(kě )谓(wèi )文(wén )弊(bì );秦(qín )不(bú )改(gǎi ),反(fǎn )酷(kù )刑(xíng )。汉(hàn )承(chéng )其(qí )弊(bì ),得(dé )天(tiān )统(tǒng )矣(yǐ )。

孔(kǒng )融(róng )曰(yuē ):“周(zhōu )武(wǔ )从(cóng )后(hòu )稷(jì )以(yǐ )来(lái )至(zhì )其(qí )身(shēn ),相(xiàng )承(chéng )积(jī )十(shí )五(wǔ )世(shì ),但(dàn )有(yǒu )鱼(yú )鸟(niǎo )之(zhī )瑞(ruì )。至(zhì )如(rú )高(gāo )祖(zǔ ),一(yī )身(shēn )修(xiū )德(dé ),瑞(ruì )有(yǒu )四(sì )五(wǔ ),白(bái )蛇(shé )分(fèn ),神(shén )母(mǔ )哭(kū ),西(xī )入(rù )关(guān ),五(wǔ )星(xīng )聚(jù )。又(yòu )武(wǔ )王(wáng )伐(fá )纣(zhòu ),斩(zhǎn )而(ér )枭(xiāo )之(zhī )。高(gāo )祖(zǔ )入(rù )秦(qín ),赦(shè )子(zǐ )婴(yīng )而(ér )遣(qiǎn )之(zhī )。是(shì )其(qí )宽(kuān )裕(yù ),又(yòu )不(bú )如(rú )高(gāo )祖(zǔ )。”

虞(yú )南(nán )曰(yuē ):“帝(dì )者(zhě )与(yǔ )师(shī )处(chù ),王(wáng )者(zhě )与(yǔ )友(yǒu )处(chù ),霸(bà )者(zhě )与(yǔ )臣(chén )处(chù )。汉(hàn )祖(zǔ )之(zhī )臣(chén ),三(sān )杰(jié )是(shì )也(yě );光(guāng )武(wǔ )之(zhī )佐(zuǒ ),二(èr )十(shí )八(bā )将(jiāng )是(shì )也(yě )。岂(qǐ )得(dé )以(yǐ )邓(dèng )禹(yǔ )、吴(wú )汉(hàn )匹(pǐ )于(yú )张(zhāng )良(liáng )、韩(hán )信(xìn )者(zhě )乎(hū )?然(rán )汉(hàn )祖(zǔ )功(gōng )臣(chén ),皆(jiē )以(yǐ )强(qiáng )盛(shèng )诛(zhū )灭(miè );光(guāng )武(wǔ )佐(zuǒ )命(mìng ),悉(xī )用(yòng )优(yōu )秩(zhì )安(ān )全(quán ),君(jūn )臣(chén )之(zhī )际(jì ),良(liáng )可(kě )称(chēng )也(yě )。绝(jué )长(zhǎng )补(bǔ )短(duǎn ),抑(yì )其(qí )次(cì )焉(yān )。”

由(yóu )此(cǐ )言(yán )之(zhī ),夫(fū )汉(hàn )高(gāo )克(kè )平(píng )秦(qín )、项(xiàng ),开(kāi )创(chuàng )汉(hàn )业(yè ),衣(yī )冠(guàn )礼(lǐ )乐(lè ),垂(chuí )之(zhī )后(hòu )代(dài ),虽(suī )未(wèi )阶(jiē )王(wáng )道(dào ),霸(bà )德(dé )之(zhī )盛(shèng )也(yě )。)

或(huò )曰(yuē ):“班(bān )固(gù )称(chēng ):周(zhōu )云(yún )成(chéng )康(kāng ),汉(hàn )言(yán )文(wén )景(jǐng ),斯(sī )言(yán )当(dāng )乎(hū )?”

虞(yú )南(nán )曰(yuē ):“成(chéng )康(kāng )承(chéng )文(wén )武(wǔ )遗(yí )迹(jì ),以(yǐ )周(zhōu )、召(zhào )为(wéi )相(xiàng ),化(huà )笃(dǔ )厚(hòu )之(zhī )氓(máng ),因(yīn )积(jī )仁(rén )之(zhī )德(dé ),疾(jí )风(fēng )偃(yǎn )草(cǎo ),未(wèi )足(zú )为(wéi )喻(yù )。至(zhì )如(rú )汉(hàn )祖(zǔ )开(kāi )基(jī ),日(rì )不(bú )暇(xiá )给(gěi ),亡(wáng )嬴(yíng )之(zhī )弊(bì ),犹(yóu )有(yǒu )存(cún )者(zhě )。太(tài )宗(zōng )体(tǐ )兹(zī )仁(rén )恕(shù ),式(shì )遵(zūn )玄(xuán )默(mò ),涤(dí )秦(qín )、项(xiàng )之(zhī )酷(kù )烈(liè ),反(fǎn )轩(xuān )、昊(hào )之(zhī )淳(chún )风(fēng ),几(jǐ )致(zhì )刑(xíng )措(cuò )。斯(sī )为(wéi )难(nán )矣(yǐ )!若(ruò )使(shǐ )不(bú )溺(nì )新(xīn )垣(yuán )之(zhī )说(shuō ),无(wú )取(qǔ )邓(dèng )通(tōng )之(zhī )梦(mèng ),懔(lǐn )懔(lǐn )乎(hū )!庶(shù )几(jǐ )近(jìn )于(yú )王(wáng )道(dào )。景(jǐng )帝(dì )之(zhī )拟(nǐ )周(zhōu )康(kāng ),则(zé )尚(shàng )有(yǒu )惭(cán )德(dé )。”

(《汉(hàn )文(wén )赞(zàn )》曰(yuē ):“文(wén )帝(dì )即(jí )位(wèi ),二(èr )十(shí )三(sān )年(nián ),宫(gōng )室(shì )园(yuán )囿(yòu ),车(chē )骑(qí )服(fú )御(yù ),无(wú )所(suǒ )增(zēng )益(yì )。有(yǒu )不(bú )便(biàn ),辄(zhé )弛(chí )以(yǐ )利(lì )人(rén )。南(nán )越(yuè )尉(wèi )佗(tuó ),自(zì )立(lì )为(wéi )帝(dì ),召(zhào )贵(guì )佗(tuó )兄(xiōng )弟(dì ),以(yǐ )德(dé )怀(huái )之(zhī ),佗(tuó )遂(suí )称(chēng )臣(chén )。与(yǔ )匈(xiōng )奴(nú )结(jié )亲(qīn ),而(ér )背(bèi )约(yuē )入(rù )盗(dào );令(lìng )边(biān )备(bèi )守(shǒu ),不(bú )发(fā )兵(bīng )深(shēn )入(rù ),恶(è )烦(fán )百(bǎi )姓(xìng )。吴(wú )王(wáng )诈(zhà )病(bìng )不(bú )朝(cháo ),赐(cì )以(yǐ )机(jī )杖(zhàng ),群(qún )臣(chén )谏(jiàn )说(shuō )虽(suī )切(qiē ),常(cháng )假(jiǎ )借(jiè )纳(nà )用(yòng )焉(yān )。张(zhāng )武(wǔ )等(děng )受(shòu )赂(lù )金(jīn )钱(qián ),觉(jiào )加(jiā )赏(shǎng )赐(cì ),以(yǐ )愧(kuì )其(qí )心(xīn )。专(zhuān )务(wù )以(yǐ )德(dé )化(huà )人(rén ),是(shì )以(yǐ )海(hǎi )内(nèi )殷(yīn )富(fù ),兴(xìng )于(yú )礼(lǐ )义(yì ),断(duàn )狱(yù )数(shù )百(bǎi ),几(jǐ )致(zhì )刑(xíng )措(cuò )。呜(wū )呼(hū )!仁(rén )哉(zāi )!”

或(huò )问(wèn )傅(fù )子(zǐ )曰(yuē ):“汉(hàn )太(tài )宗(zōng )除(chú )肉(ròu )刑(xíng ),可(kě )谓(wèi )仁(rén )乎(hū )?”对(duì )曰(yuē ):“匹(pǐ )夫(fū )之(zhī )仁(rén )也(yě )。夫(fū )王(wáng )天(tiān )下(xià )者(zhě ),大(dà )有(yǒu )济(jì )者(zhě )也(yě ),非(fēi )小(xiǎo )不(bú )忍(rěn )之(zhī )谓(wèi )。由(yóu )此(cǐ )言(yán )之(zhī ),班(bān )固(gù )以(yǐ )太(tài )宗(zōng )为(wéi )仁(rén ),不(bú )在(zài )除(chú )肉(ròu )刑(xíng )矣(yǐ )。’《景(jǐng )帝(dì )赞(zàn )》曰(yuē ):‘孔(kǒng )子(zǐ )称(chēng ):“斯(sī )人(rén )也(yě ),三(sān )代(dài )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )直(zhí )道(dào )而(ér )行(háng )。”信(xìn )哉(zāi )!周(zhōu )秦(qín )之(zhī )弊(bì ),罔(wǎng )密(mì )文(wén )峻(jùn ),而(ér )奸(jiān )宄(guǐ )不(bú )胜(shèng )。汉(hàn )兴(xìng ),扫(sǎo )除(chú )苛(kē )烦(fán ),与(yǔ )人(rén )休(xiū )息(xī )。至(zhì )于(yú )孝(xiào )文(wén ),加(jiā )之(zhī )以(yǐ )恭(gōng )俭(jiǎn )。孝(xiào )景(jǐng )遵(zūn )业(yè ),五(wǔ )六(liù )十(shí )载(zǎi )之(zhī )间(jiān ),至(zhì )于(yú )移(yí )风(fēng )易(yì )俗(sú ),黎(lí )人(rén )醇(chún )厚(hòu )。周(zhōu )云(yún )成(chéng )康(kāng ),汉(hàn )言(yán )文(wén )景(jǐng ),美(měi )矣(yǐ )哉(zāi )!’此(cǐ )王(wáng )道(dào )也(yě )。”)

或(huò )曰(yuē ):“汉(hàn )武(wǔ )帝(dì )雄(xióng )才(cái )大(dà )略(luè ),可(kě )方(fāng )前(qián )代(dài )何(hé )主(zhǔ )?”

虞(yú )南(nán )曰(yuē ):“汉(hàn )武(wǔ )承(chéng )六(liù )世(shì )之(zhī )业(yè ),海(hǎi )内(nèi )殷(yīn )富(fù )。又(yòu )有(yǒu )高(gāo )人(rén )之(zhī )资(zī ),故(gù )能(néng )总(zǒng )揽(lǎn )英(yīng )雄(xióng ),驾(jià )御(yù )豪(háo )杰(jié ),内(nèi )兴(xìng )礼(lǐ )乐(lè ),外(wài )开(kāi )边(biān )境(jìng ),制(zhì )度(dù )宪(xiàn )章(zhāng ),焕(huàn )然(rán )可(kě )述(shù )。方(fāng )于(yú )始(shǐ )皇(huáng ),则(zé )为(wéi )优(yōu )矣(yǐ )。至(zhì )于(yú )骄(jiāo )奢(shē )暴(bào )虐(nuè ),可(kě )以(yǐ )相(xiàng )亚(yà ),并(bìng )功(gōng )有(yǒu )余(yú )而(ér )德(dé )不(bú )足(zú )。”

《武(wǔ )帝(dì )赞(zàn )》曰(yuē ):“汉(hàn )承(chéng )百(bǎi )王(wáng )之(zhī )弊(bì ),高(gāo )祖(zǔ )拨(bō )乱(luàn )反(fǎn )正(zhèng ),文(wén )景(jǐng )务(wù )在(zài )养(yǎng )人(rén ),至(zhì )于(yú )稽(jī )古(gǔ )礼(lǐ )文(wén )之(zhī )事(shì ),犹(yóu )多(duō )阙(què )焉(yān )。孝(xiào )武(wǔ )初(chū )立(lì ),卓(zhuó )然(rán )罢(bà )黜(chù )百(bǎi )家(jiā ),表(biǎo )章(zhāng )六(liù )经(jīng ),遂(suí )畴(chóu )咨(zī )海(hǎi )内(nèi ),举(jǔ )其(qí )俊(jùn )茂(mào ),与(yǔ )之(zhī )立(lì )功(gōng )。兴(xìng )太(tài )学(xué ),修(xiū )郊(jiāo )祀(sì ),改(gǎi )正(zhèng )朔(shuò ),定(dìng )历(lì )数(shù ),协(xié )音(yīn )律(lǜ ),作(zuò )诗(shī )乐(lè ),建(jiàn )封(fēng )禅(chán ),礼(lǐ )百(bǎi )神(shén ),绍(shào )周(zhōu )后(hòu ),号(hào )令(lìng )文(wén )章(zhāng ),焕(huàn )焉(yān )可(kě )述(shù )。后(hòu )嗣(sì )得(dé )遵(zūn )洪(hóng )业(yè ),而(ér )有(yǒu )三(sān )代(dài )之(zhī )风(fēng )。如(rú )武(wǔ )帝(dì )之(zhī )雄(xióng )材(cái )大(dà )略(luè ),不(bú )改(gǎi )文(wén )景(jǐng )之(zhī )恭(gōng )俭(jiǎn ),以(yǐ )齐(qí )斯(sī )人(rén ),虽(suī )《诗(shī )》、《书(shū )》所(suǒ )称(chēng ),何(hé )有(yǒu )加(jiā )焉(yān )?”

(推(tuī )此(cǐ )而(ér )言(yán )之(zhī ),彼(bǐ )汉(hàn )武(wǔ )秦(qín )皇(huáng ),皆(jiē )立(lì )功(gōng )之(zhī )君(jūn ),非(fēi )守(shǒu )成(chéng )之(zhī )主(zhǔ )也(yě )。)

昔(xī )周(zhōu )成(chéng )以(yǐ )孺(rú )子(zǐ )继(jì )统(tǒng ),而(ér )有(yǒu )管(guǎn )、蔡(cài )四(sì )国(guó )之(zhī )变(biàn );汉(hàn )昭(zhāo )幼(yòu )年(nián )即(jí )位(wèi ),亦(yì )有(yǒu )燕(yàn )、盖(gài )、上(shàng )官(guān )逆(nì )乱(luàn )之(zhī )谋(móu )。成(chéng )王(wáng )不(bú )疑(yí )周(zhōu )公(gōng ),汉(hàn )昭(zhāo )委(wěi )任(rèn )霍(huò )光(guāng ),二(èr )主(zhǔ )孰(shú )为(wéi )先(xiān )后(hòu )?

魏(wèi )文(wén )帝(dì )曰(yuē ):“周(zhōu )成(chéng )王(wáng )体(tǐ )圣(shèng )考(kǎo )之(zhī )休(xiū )气(qì ),禀(bǐng )贤(xián )妣(bǐ )之(zhī )胎(tāi )诲(huì ),周(zhōu )、召(zhào )为(wéi )保(bǎo )傅(fù ),吕(lǚ )望(wàng )为(wéi )太(tài )师(shī )。口(kǒu )能(néng )言(yán )则(zé )行(háng )人(rén )称(chēng )辞(cí ),足(zú )能(néng )履(lǚ )则(zé )相(xiàng )者(zhě )导(dǎo )仪(yí )。目(mù )厌(yàn )威(wēi )容(róng )之(zhī )美(měi ),耳(ěr )饱(bǎo )德(dé )义(yì )之(zhī )声(shēng ),所(suǒ )谓(wèi )沈(shěn )渍(zì )玄(xuán )流(liú ),而(ér )沐(mù )浴(yù )清(qīng )风(fēng )矣(yǐ )。犹(yóu )有(yǒu )咎(jiù )悔(huǐ ),聆(líng )二(èr )叔(shū )之(zhī )谤(bàng ),使(shǐ )周(zhōu )公(gōng )东(dōng )迁(qiān ),皇(huáng )天(tiān )赫(hè )怒(nù ),显(xiǎn )明(míng )厥(jué )咎(jiù ),然(rán )后(hòu )乃(nǎi )寤(wù )。不(bú )亮(liàng )周(zhōu )公(gōng )之(zhī )圣(shèng )德(dé ),而(ér )信(xìn )《金(jīn )滕(téng )》之(zhī )教(jiāo )言(yán ),岂(qǐ )不(bú )暗(àn )哉(zāi )?夫(fū )汉(hàn )昭(zhāo )父(fù )非(fēi )武(wǔ )王(wáng ),母(mǔ )非(fēi )邑(yì )姜(jiāng ),养(yǎng )惟(wéi )盖(gài )主(zhǔ ),相(xiàng )则(zé )桀(jié )、光(guāng )。保(bǎo )无(wú )仁(rén )孝(xiào )之(zhī )质(zhì ),佐(zuǒ )无(wú )隆(lóng )平(píng )之(zhī )治(zhì ),所(suǒ )谓(wèi )生(shēng )于(yú )深(shēn )宫(gōng )之(zhī )中(zhōng ),长(zhǎng )于(yú )妇(fù )人(rén )之(zhī )手(shǒu )。然(rán )而(ér )德(dé )与(yǔ )性(xìng )成(chéng ),行(háng )与(yǔ )礼(lǐ )并(bìng ),在(zài )年(nián )二(èr )七(qī ),早(zǎo )知(zhī )夙(sù )达(dá ),发(fā )燕(yàn )书(shū )之(zhī )诈(zhà ),亮(liàng )霍(huò )光(guāng )之(zhī )诚(chéng )。岂(qǐ )将(jiāng )启(qǐ )《金(jīn )滕(téng )》,信(xìn )国(guó )史(shǐ ),而(ér )后(hòu )乃(nǎi )寤(wù )哉(zāi )?使(shǐ )成(chéng )、昭(zhāo )钧(jūn )年(nián )而(ér )立(lì ),易(yì )世(shì )而(ér )化(huà ),贸(mào )臣(chén )而(ér )治(zhì ),换(huàn )乐(lè )而(ér )歌(gē ),则(zé )汉(hàn )不(bú )独(dú )少(shǎo ),周(zhōu )不(bú )独(dú )多(duō )也(yě )。”

(大(dà )将(jiāng )军(jūn )霍(huò )光(guāng )及(jí )上(shàng )官(guān )桀(jié )秉(bǐng )政(zhèng ),桀(jié )害(hài )光(guāng )宠(chǒng ),欲(yù )诛(zhū )之(zhī ),乃(nǎi )诈(zhà )为(wéi )帝(dì )兄(xiōng )燕(yàn )旦(dàn )上(shàng )书(shū ),称(chēng )光(guāng )行(háng )上(shàng )林(lín )称(chēng )跸(bì )等(děng )事(shì )。帝(dì )不(bú )信(xìn )。)

或(huò )曰(yuē ):“汉(hàn )宣(xuān )帝(dì )政(zhèng )事(shì )明(míng )察(chá ),其(qí )光(guāng )武(wǔ )之(zhī )俦(chóu )欤(yú )?”

虞(yú )南(nán )曰(yuē ):“汉(hàn )宣(xuān )帝(dì )起(qǐ )自(zì )闾(lǘ )阎(yán ),知(zhī )人(rén )疾(jí )苦(kǔ ),是(shì )以(yǐ )留(liú )心(xīn )听(tīng )政(zhèng ),擢(zhuó )用(yòng )贤(xián )良(liáng ),原(yuán )其(qí )循(xún )名(míng )责(zé )实(shí ),峻(jùn )法(fǎ )严(yán )令(lìng ),盖(gài )流(liú )出(chū )于(yú )申(shēn )、韩(hán )也(yě )。古(gǔ )语(yǔ )云(yún ):图(tú )王(wáng )不(bú )成(chéng ),弊(bì )犹(yóu )足(zú )霸(bà );图(tú )霸(bà )不(bú )成(chéng ),弊(bì )将(jiāng )如(rú )何(hé )?光(guāng )武(wǔ )仁(rén )义(yì ),图(tú )王(wáng )之(zhī )君(jūn )也(yě );宣(xuān )帝(dì )刑(xíng )名(míng ),图(tú )霸(bà )之(zhī )主(zhǔ )也(yě )。今(jīn )以(yǐ )相(xiàng )辈(bèi ),恐(kǒng )非(fēi )其(qí )俦(chóu )。”

(议(yì )曰(yuē ):元(yuán )帝(dì )之(zhī )为(wéi )太(tài )子(zǐ ),尝(cháng )谏(jiàn )宣(xuān )帝(dì ),以(yǐ )为(wéi )持(chí )法(fǎ )太(tài )严(yán )。帝(dì )作(zuò )色(sè )曰(yuē ):“我(wǒ )汉(hàn )家(jiā )以(yǐ )霸(bà )王(wáng )之(zhī )道(dào )杂(zá )之(zhī ),奈(nài )何(hé )纯(chún )任(rèn )德(dé )化(huà ),用(yòng )害(hài )政(zhèng )乎(hū )?”虽(suī )以(yǐ )此(cǐ )言(yán )之(zhī ),知(zhī )其(qí )度(dù )量(liàng )不(bú )远(yuǎn ),然(rán )宽(kuān )猛(měng )之(zhī )制(zhì )有(yǒu )自(zì )来(lái )矣(yǐ )。昔(xī )高(gāo )祖(zǔ )入(rù )秦(qín ),约(yuē )法(fǎ )三(sān )章(zhāng ),秦(qín )人(rén )大(dà )悦(yuè )。此(cǐ )言(yán )缓(huǎn )刑(xíng )之(zhī )美(měi )也(yě )。郭(guō )嘉(jiā )说(shuō )曹(cáo )公(gōng )云(yún ):“汉(hàn )末(mò )政(zhèng )失(shī )于(yú )宽(kuān )。绍(shào )以(yǐ )宽(kuān )济(jì ),故(gù )不(bú )摄(shè );公(gōng )纠(jiū )之(zhī )以(yǐ )猛(měng ),而(ér )上(shàng )下(xià )知(zhī )制(zhì )。”此(cǐ )言(yán )严(yán )刑(xíng )之(zhī )当(dāng )也(yě )。故(gù )《传(chuán )》曰(yuē ):“政(zhèng )宽(kuān )则(zé )人(rén )慢(màn ),慢(màn )则(zé )纠(jiū )之(zhī )以(yǐ )猛(měng );猛(měng )则(zé )人(rén )残(cán ),残(cán )则(zé )施(shī )之(zhī )以(yǐ )宽(kuān )。宽(kuān )以(yǐ )济(jì )猛(měng ),猛(měng )以(yǐ )济(jì )宽(kuān ),政(zhèng )是(shì )以(yǐ )和(hé )。”《书(shū )》曰(yuē ):“刑(xíng )罚(fá )世(shì )轻(qīng )世(shì )重(zhòng )。”《周(zhōu )礼(lǐ )》曰(yuē ):“刑(xíng )新(xīn )国(guó )用(yòng )轻(qīng )典(diǎn ),刑(xíng )乱(luàn )国(guó )用(yòng )重(zhòng )典(diǎn ),刑(xíng )平(píng )国(guó )用(yòng )中(zhōng )典(diǎn )。”

由(yóu )此(cǐ )观(guān )之(zhī ),但(dàn )问(wèn )时(shí )代(dài )何(hé )如(rú )耳(ěr )!严(yán )刑(xíng )恶(è )足(zú )小(xiǎo )哉(zāi )!)

或(huò )曰(yuē ):“汉(hàn )元(yuán )帝(dì )才(cái )艺(yì )温(wēn )雅(yǎ ),其(qí )守(shǒu )文(wén )之(zhī )良(liáng )主(zhǔ )乎(hū )?”

虞(yú )南(nán )曰(yuē ):“夫(fū )人(rén )君(jūn )之(zhī )才(cái ),在(zài )乎(hū )文(wén )德(dé )武(wǔ )功(gōng )而(ér )已(yǐ )。文(wén )则(zé )经(jīng )天(tiān )纬(wěi )地(dì ),词(cí )令(lìng )典(diǎn )策(cè );武(wǔ )则(zé )禁(jìn )暴(bào )戢(jí )兵(bīng ),安(ān )人(rén )和(hé )众(zhòng )。此(cǐ )南(nán )面(miàn )之(zhī )宏(hóng )图(tú )也(yě )。至(zhì )于(yú )鼓(gǔ )瑟(sè )吹(chuī )箫(xiāo ),和(hé )声(shēng )度(dù )曲(qǔ ),斯(sī )乃(nǎi )伶(líng )官(guān )之(zhī )职(zhí ),岂(qǐ )天(tiān )子(zǐ )之(zhī )所(suǒ )务(wù )乎(hū )?”

(议(yì )曰(yuē ):元(yuán )帝(dì )多(duō )才(cái )艺(yì ),善(shàn )鼓(gǔ )瑟(sè )琴(qín ),虽(suī )如(rú )此(cǐ ),非(fēi )善(shàn )之(zhī )善(shàn )也(yě )。何(hé )则(zé )?徐(xú )干(gàn )《中(zhōng )论(lùn )》曰(yuē ):“夫(fū )详(xiáng )小(xiǎo )事(shì )而(ér )略(luè )大(dà )道(dào ),察(chá )近(jìn )物(wù )而(ér )暗(àn )远(yuǎn )数(shù ),自(zì )古(gǔ )及(jí )今(jīn ),未(wèi )有(yǒu )如(rú )此(cǐ )而(ér )不(bú )乱(luàn )也(yě ),未(wèi )有(yǒu )如(rú )此(cǐ )而(ér )不(bú )亡(wáng )也(yě )。所(suǒ )谓(wèi )‘详(xiáng )小(xiǎo )事(shì )、察(chá )近(jìn )物(wù )’者(zhě ),谓(wèi )耳(ěr )聪(cōng )于(yú )丝(sī )竹(zhú )歌(gē )谣(yáo )之(zhī )和(hé ),目(mù )明(míng )于(yú )雕(diāo )琢(zhuó )彩(cǎi )色(sè )之(zhī )章(zhāng ),口(kǒu )给(gěi )于(yú )辩(biàn )惠(huì )切(qiē )对(duì )之(zhī )词(cí ),心(xīn )通(tōng )于(yú )短(duǎn )言(yán )小(xiǎo )说(shuō )之(zhī )文(wén ),手(shǒu )习(xí )于(yú )射(shè )御(yù )书(shū )数(shù )之(zhī )巧(qiǎo )也(yě )。所(suǒ )谓(wèi )‘远(yuǎn )数(shù )、大(dà )道(dào )’者(zhě ),谓(wèi )仁(rén )足(zú )以(yǐ )覆(fù )焘(tāo )群(qún )生(shēng ),惠(huì )足(zú )以(yǐ )抚(fǔ )养(yǎng )百(bǎi )姓(xìng ),明(míng )足(zú )以(yǐ )照(zhào )见(jiàn )四(sì )方(fāng ),智(zhì )足(zú )以(yǐ )统(tǒng )理(lǐ )万(wàn )物(wù ),权(quán )足(zú )以(yǐ )应(yīng )变(biàn )无(wú )端(duān ),义(yì )足(zú )以(yǐ )阜(fù )生(shēng )财(cái )用(yòng ),威(wēi )足(zú )以(yǐ )禁(jìn )遏(è )奸(jiān )非(fēi ),武(wǔ )足(zú )以(yǐ )平(píng )定(dìng )祸(huò )乱(luàn ),详(xiáng )于(yú )听(tīng )受(shòu )而(ér )审(shěn )于(yú )官(guān )人(rén ),达(dá )于(yú )废(fèi )兴(xìng )之(zhī )原(yuán ),通(tōng )于(yú )安(ān )危(wēi )之(zhī )分(fèn )。如(rú )此(cǐ ),则(zé )君(jūn )道(dào )毕(bì )矣(yǐ )。”

昔(xī )鲁(lǔ )庄(zhuāng )多(duō )伎(jì )艺(yì ),诗(shī )人(rén )刺(cì )之(zhī );鲁(lǔ )昭(zhāo )美(měi )容(róng )仪(yí ),有(yǒu )出(chū )奔(bēn )之(zhī )祸(huò )。由(yóu )是(shì )言(yán )之(zhī ),使(shǐ )人(rén )主(zhǔ )视(shì )如(rú )离(lí )娄(lóu )、听(tīng )如(rú )师(shī )旷(kuàng )、射(shè )如(rú )夷(yí )羿(yì )、书(shū )如(rú )史(shǐ )籀(zhòu ),可(kě )谓(wèi )善(shàn )于(yú )有(yǒu )司(sī )之(zhī )职(zhí ),何(hé )益(yì )于(yú )理(lǐ )乎(hū )!

匡(kuāng )衡(héng )《谏(jiàn )元(yuán )帝(dì )改(gǎi )政(zhèng )书(shū )》曰(yuē ):“受(shòu )命(mìng )之(zhī )王(wáng ),务(wù )在(zài )创(chuàng )业(yè )垂(chuí )统(tǒng ),传(chuán )之(zhī )无(wú )穷(qióng )。继(jì )体(tǐ )之(zhī )君(jūn ),必(bì )存(cún )于(yú )承(chéng )宣(xuān )先(xiān )王(wáng )之(zhī )德(dé )而(ér )褒(bāo )大(dà )其(qí )功(gōng )。今(jīn )陛(bì )下(xià )圣(shèng )德(dé )天(tiān )覆(fù ),子(zǐ )爱(ài )海(hǎi )内(nèi ),然(rán )阴(yīn )阳(yáng )未(wèi )和(hé ),奸(jiān )邢(xíng )未(wèi )禁(jìn )者(zhě ),殆(dài )议(yì )论(lùn )者(zhě )未(wèi )丕(pī )扬(yáng )先(xiān )帝(dì )之(zhī )盛(shèng )功(gōng ),争(zhēng )言(yán )制(zhì )度(dù )不(bú )可(kě )用(yòng )。臣(chén )窃(qiè )恨(hèn )国(guó )家(jiā )释(shì )乐(lè )成(chéng )之(zhī )业(yè ),而(ér )虚(xū )为(wéi )此(cǐ )纷(fēn )纷(fēn )也(yě )。愿(yuàn )陛(bì )下(xià )详(xiáng )览(lǎn )统(tǒng )业(yè )之(zhī )事(shì ),此(cǐ )守(shǒu )文(wén )也(yě )。”)

或(huò )曰(yuē ):“观(guān )伪(wěi )新(xīn )王(wáng )莽(mǎng ),谦(qiān )恭(gōng )礼(lǐ )让(ràng ),岂(qǐ )非(fēi )一(yī )代(dài )之(zhī )名(míng )士(shì )乎(hū )?至(zhì )作(zuò )相(xiàng )居(jū )尊(zūn ),骄(jiāo )淫(yín )暴(bào )虐(nuè ),何(hé )先(xiān )后(hòu )相(xiàng )背(bèi )甚(shèn )乎(hū )?”

虞(yú )南(nán )曰(yuē ):“王(wáng )莽(mǎng )天(tiān )姿(zī )惨(cǎn )酷(kù ),诈(zhà )伪(wěi )人(rén )也(yě )。未(wèi )达(dá )之(zhī )前(qián ),徇(xùn )名(míng )求(qiú )誉(yù );得(dé )志(zhì )之(zhī )后(hòu ),矜(jīn )能(néng )傲(ào )物(wù )。饬(chì )情(qíng )既(jì )尽(jìn ),而(ér )本(běn )质(zhì )存(cún )焉(yān )。愎(bì )谏(jiàn )自(zì )高(gāo ),卒(zú )不(bú )改(gǎi )寤(wù ),海(hǎi )内(nèi )冤(yuān )酷(kù ),为(wéi )光(guāng )武(wǔ )之(zhī )驱(qū )除(chú )焉(yān )。”

(班(bān )固(gù )曰(yuē ):“王(wáng )莽(mǎng )始(shǐ )起(qǐ )外(wài )戚(qī ),折(shé )节(jiē )力(lì )行(háng ),以(yǐ )要(yào )名(míng )誉(yù )。哀(āi )成(chéng )之(zhī )际(jì ),勤(qín )劳(láo )国(guó )家(jiā ),直(zhí )道(dào )而(ér )行(háng ),动(dòng )见(jiàn )称(chēng )述(shù ),岂(qǐ )所(suǒ )谓(wèi )‘在(zài )国(guó )必(bì )闻(wén ),在(zài )家(jiā )必(bì )闻(wén ),色(sè )取(qǔ )仁(rén )而(ér )行(háng )违(wéi )’者(zhě )耶(yē )?莽(mǎng )既(jì )非(fēi )仁(rén ),而(ér )有(yǒu )邪(xié )佞(nìng )之(zhī )材(cái ),又(yòu )承(chéng )四(sì )父(fù )世(shì )业(yè )之(zhī )权(quán ),遭(zāo )汉(hàn )中(zhōng )微(wēi ),国(guó )统(tǒng )三(sān )绝(jué ),而(ér )太(tài )后(hòu )寿(shòu )考(kǎo ),为(wéi )之(zhī )宗(zōng )主(zhǔ ),故(gù )得(dé )肆(sì )其(qí )奸(jiān )慝(tè ),以(yǐ )成(chéng )篡(cuàn )夺(duó )之(zhī )祸(huò )。推(tuī )此(cǐ )言(yán )之(zhī ),亦(yì )有(yǒu )天(tiān )时(shí ),非(fēi )人(rén )力(lì )所(suǒ )致(zhì )。及(jí )其(qí )窃(qiè )位(wèi )南(nán )面(miàn ),处(chù )非(fēi )所(suǒ )据(jù ),颠(diān )覆(fù )之(zhī )势(shì ),险(xiǎn )于(yú )桀(jié )、纣(zhòu ),而(ér )莽(mǎng )晏(yàn )然(rán ),自(zì )谓(wèi )黄(huáng )、虞(yú )复(fù )出(chū )也(yě )。乃(nǎi )矜(jīn )其(qí )威(wēi )诈(zhà ),滔(tāo )天(tiān )虐(nuè )人(rén ),是(shì )以(yǐ )海(hǎi )内(nèi )嚣(xiāo )然(rán ),丧(sàng )其(qí )乐(lè )生(shēng )之(zhī )心(xīn ),内(nèi )外(wài )怨(yuàn )恨(hèn ),远(yuǎn )近(jìn )俱(jù )废(fèi ),城(chéng )池(chí )不(bú )守(shǒu ),肢(zhī )体(tǐ )分(fèn )裂(liè ),遂(suí )令(lìng )天(tiān )下(xià )城(chéng )邑(yì )为(wéi )墟(xū ),自(zì )《书(shū )》、《传(chuán )》所(suǒ )载(zǎi ),乱(luàn )臣(chén )贼(zéi )子(zǐ ),无(wú )道(dào )之(zhī )人(rén ),未(wèi )有(yǒu )如(rú )莽(mǎng )之(zhī )甚(shèn )者(zhě )也(yě )。紫(zǐ )色(sè )蛙(wā )声(shēng ),余(yú )分(fèn )润(rùn )位(wèi ),为(wéi )圣(shèng )王(wáng )之(zhī )驱(qū )除(chú )云(yún )。”

吴(wú )王(wáng )孙(sūn )权(quán )论(lùn )吕(lǚ )蒙(méng )曰(yuē ):“子(zǐ )明(míng )少(shǎo )时(shí ),孤(gū )谓(wèi )不(bú )辞(cí )剧(jù )易(yì ),果(guǒ )敢(gǎn )有(yǒu )胆(dǎn )而(ér )已(yǐ )。长(zhǎng )大(dà )学(xué )问(wèn )开(kāi )益(yì ),筹(chóu )略(luè )奇(qí )至(zhì ),可(kě )以(yǐ )次(cì )于(yú )公(gōng )瑾(jǐn ),图(tú )取(qǔ )关(guān )羽(yǔ ),胜(shèng )于(yú )子(zǐ )敬(jìng )。子(zǐ )敬(jìng )答(dá )孤(gū )书(shū )云(yún ):‘帝(dì )王(wáng )之(zhī )起(qǐ ),皆(jiē )在(zài )有(yǒu )驱(qū )除(chú )。羽(yǔ )不(bú )足(zú )忌(jì )。’此(cǐ )子(zǐ )敬(jìng )内(nèi )不(bú )能(néng )办(bàn ),而(ér )外(wài )为(wéi )大(dà )言(yán )耳(ěr )。孤(gū )亦(yì )恕(shù )之(zhī ),不(bú )苟(gǒu )责(zé )也(yě )。”此(cǐ )驱(qū )除(chú )之(zhī )意(yì )也(yě )。)

夏(xià )少(shǎo )康(kāng )、汉(hàn )光(guāng )武(wǔ )皆(jiē )中(zhōng )兴(xìng )之(zhī )君(jūn ),孰(shú )者(zhě )为(wéi )最(zuì )?

虞(yú )南(nán )曰(yuē ):“此(cǐ )二(èr )帝(dì )皆(jiē )兴(xìng )复(fù )先(xiān )绪(xù ),光(guāng )启(qǐ )王(wáng )业(yè ),其(qí )名(míng )则(zé )同(tóng ),其(qí )实(shí )则(zé )异(yì )。何(hé )者(zhě )?光(guāng )武(wǔ )之(zhī )世(shì ),藉(jiè )思(sī )乱(luàn )之(zhī )民(mín ),诛(zhū )残(cán )贼(zéi )之(zhī )莽(mǎng ),取(qǔ )乱(luàn )侮(wǔ )亡(wáng ),为(wéi )功(gōng )差(chà )易(yì )。至(zhì )如(rú )少(shǎo )康(kāng ),则(zé )夏(xià )氏(shì )之(zhī )灭(miè )已(yǐ )二(èr )代(dài )矣(yǐ )(羿(yì )及(jí )寒(hán )浞(zhuó ))。藐(miǎo )然(rán )遗(yí )体(tǐ ),身(shēn )在(zài )胎(tāi )孕(yùn ),母(mǔ )氏(shì )逃(táo )亡(wáng ),生(shēng )于(yú )他(tā )国(guó )。不(bú )及(jí )过(guò )庭(tíng )之(zhī )训(xùn ),曾(céng )无(wú )强(qiáng )近(jìn )之(zhī )亲(qīn ),遭(zāo )离(lí )乱(luàn )之(zhī )难(nán ),庇(bì )身(shēn )非(fēi )所(suǒ ),而(ér )能(néng )崎(qí )岖(qū )于(yú )丧(sàng )乱(luàn )之(zhī )间(jiān ),遂(suí )成(chéng )配(pèi )天(tiān )之(zhī )业(yè ),中(zhōng )兴(xìng )之(zhī )君(jūn ),斯(sī )为(wéi )称(chēng )首(shǒu )。”

(魏(wèi )高(gāo )贵(guì )乡(xiāng )公(gōng )问(wèn )荀(xún )顗(yǐ )曰(yuē ):“有(yǒu )夏(xià )既(jì )衰(shuāi ),后(hòu )相(xiàng )殄(tiǎn )灭(miè ),少(shǎo )康(kāng )收(shōu )辑(jí )夏(xià )众(zhòng ),复(fù )禹(yǔ )之(zhī )绩(jì )。高(gāo )祖(zǔ )拔(bá )起(qǐ )垄(lǒng )亩(mǔ ),芟(shān )夷(yí )秦(qín )、项(xiàng )。考(kǎo )其(qí )功(gōng )德(dé ),谁(shuí )为(wéi )先(xiān )后(hòu )?”

顗(yǐ )对(duì )曰(yuē ):“造(zào )之(zhī )与(yǔ )因(yīn ),难(nán )易(yì )不(bú )同(tóng )。少(shǎo )康(kāng )功(gōng )德(dé )虽(suī )美(měi ),犹(yóu )为(wéi )中(zhōng )兴(xìng ),汉(hàn )世(shì )祖(zǔ )同(tóng )流(liú )可(kě )也(yě )。至(zhì )如(rú )高(gāo )祖(zǔ ),臣(chén )等(děng )以(yǐ )为(wéi )优(yōu )。”上(shàng )曰(yuē ):“少(shǎo )康(kāng )先(xiān )于(yú )灭(miè )亡(wáng )之(zhī )后(hòu ),降(jiàng )为(wéi )诸(zhū )侯(hóu )之(zhī )隶(lì ),能(néng )布(bù )其(qí )德(dé )而(ér )兆(zhào )有(yǒu )其(qí )谋(móu ),卒(zú )灭(miè )过(guò )戈(gē ),复(fù )禹(yǔ )之(zhī )绩(jì ),祀(sì )夏(xià )配(pèi )天(tiān ),不(bú )失(shī )旧(jiù )物(wù ),非(fēi )至(zhì )德(dé )宏(hóng )仁(rén ),岂(qǐ )能(néng )济(jì )斯(sī )勋(xūn )乎(hū )?汉(hàn )祖(zǔ )因(yīn )土(tǔ )崩(bēng )之(zhī )势(shì ),收(shōu )一(yī )时(shí )之(zhī )权(quán ),为(wéi )人(rén )子(zǐ )则(zé )数(shù )危(wēi )其(qí )亲(qīn ),为(wéi )人(rén )君(jūn )则(zé )囚(qiú )系(xì )贤(xián )相(xiàng ),为(wéi )人(rén )父(fù )则(zé )不(bú )能(néng )卫(wèi )其(qí )子(zǐ ),身(shēn )没(méi )之(zhī )后(hòu ),社(shè )稷(jì )几(jǐ )倾(qīng )。若(ruò )与(yǔ )少(shǎo )康(kāng )易(yì )时(shí )而(ér )处(chù ),或(huò )未(wèi )能(néng )复(fù )大(dà )禹(yǔ )之(zhī )绩(jì )也(yě )。”推(tuī )此(cǐ )言(yán )之(zhī ),宜(yí )高(gāo )夏(xià )康(kāng )而(ér )下(xià )汉(hàn )祖(zǔ )矣(yǐ )。)

后(hòu )汉(hàn )衰(shuāi )乱(luàn ),由(yóu )于(yú )桓(huán )、灵(líng )二(èr )主(zhǔ ),凶(xiōng )德(dé )谁(shuí )则(zé )为(wéi )甚(shèn )?

虞(yú )南(nán )曰(yuē ):“桓(huán )帝(dì )赫(hè )然(rán )奋(fèn )怒(nù ),诛(zhū )灭(miè )梁(liáng )冀(jì ),有(yǒu )刚(gāng )断(duàn )之(zhī )节(jiē )焉(yān ),然(rán )阉(yān )人(rén )擅(shàn )命(mìng ),党(dǎng )锢(gù )事(shì )起(qǐ ),中(zhōng )平(píng )乱(luàn )阶(jiē ),始(shǐ )于(yú )桓(huán )帝(dì )?古(gǔ )语(yǔ )曰(yuē ):‘天(tiān )下(xià )嗷(áo )嗷(áo ),新(xīn )主(zhǔ )之(zhī )资(zī )也(yě )。’灵(líng )帝(dì )承(chéng )疲(pí )民(mín )之(zhī )后(hòu ),易(yì )为(wéi )善(shàn )政(zhèng );黎(lí )庶(shù )倾(qīng )耳(ěr ),咸(xián )冀(jì )中(zhōng )兴(xìng )。而(ér )帝(dì )袭(xí )彼(bǐ )覆(fù )车(chē ),毒(dú )逾(yú )前(qián )辈(bèi ),倾(qīng )覆(fù )宗(zōng )社(shè )。职(zhí )帝(dì )之(zhī )由(yóu ),天(tiān )年(nián )厌(yàn )世(shì ),为(wéi )幸(xìng )多(duō )矣(yǐ )。”

(议(yì )曰(yuē ):桓(huán )帝(dì )问(wèn )侍(shì )中(zhōng )爰(yuán )延(yán )曰(yuē ):“朕(zhèn )如(rú )何(hé )主(zhǔ )也(yě )?”对(duì )曰(yuē ):“汉(hàn )中(zhōng )主(zhǔ )。”“何(hé )者(zhě )?”“尚(shàng )书(shū )令(lìng )陈(chén )蕃(fān )任(rèn )事(shì )则(zé )理(lǐ ),中(zhōng )常(cháng )侍(shì )黄(huáng )门(mén )豫(yù )政(zhèng )则(zé )乱(luàn )。是(shì )以(yǐ )知(zhī )陛(bì )下(xià )可(kě )与(yǔ )为(wéi )善(shàn ),可(kě )与(yǔ )为(wéi )非(fēi )。此(cǐ )中(zhōng )主(zhǔ )之(zhī )谓(wèi )也(yě )。”

虞(yú )南(nán )曰(yuē ):“夫(fū )泯(mǐn )江(jiāng )初(chū )发(fā ),其(qí )源(yuán )可(kě )以(yǐ )滥(làn )觞(shāng )。及(jí )其(qí )远(yuǎn )也(yě ),方(fāng )舟(zhōu )而(ér )后(hòu )能(néng )济(jì )。元(yuán )帝(dì )之(zhī )时(shí ),而(ér )任(rèn )宏(hóng )恭(gōng )、石(shí )显(xiǎn );暨(jì )于(yú )桓(huán )、灵(líng ),加(jiā )以(yǐ )单(dān )超(chāo )、张(zhāng )让(ràng );既(jì )斁(yì )彝(yí )伦(lún ),遂(suí )倾(qīng )宗(zōng )国(guó )。其(qí )所(suǒ )由(yóu )来(lái )者(zhě )渐(jiàn )矣(yǐ )。故(gù )曰(yuē ):‘荧(yíng )荧(yíng )不(bú )灭(miè ),炎(yán )炎(yán )奈(nài )何(hé )?’言(yán )慎(shèn )其(qí )始(shǐ )也(yě )。呜(wū )呼(hū )!百(bǎi )代(dài )之(zhī )后(hòu ),其(qí )鉴(jiàn )之(zhī )哉(zāi )!”

古(gǔ )语(yǔ )曰(yuē ):“寒(hán )者(zhě )易(yì )为(wéi )衣(yī ),饥(jī )者(zhě )易(yì )为(wéi )食(shí )。”晁(cháo )错(cuò )曰(yuē ):“夫(fū )国(guó )富(fù )强(qiáng )而(ér )邻(lín )国(guó )乱(luàn )者(zhě ),帝(dì )王(wáng )之(zhī )资(zī )。”

由(yóu )此(cǐ )言(yán )之(zhī ),是(shì )知(zhī )昏(hūn )乱(luàn )之(zhī )君(jūn ),将(jiāng )以(yǐ )开(kāi )圣(shèng )德(dé )矣(yǐ )。)

自(zì )炎(yán )精(jīng )不(bú )竞(jìng ),宇(yǔ )县(xiàn )分(fèn )崩(bēng ),曹(cáo )孟(mèng )德(dé )挟(jiā )天(tiān )子(zǐ )而(ér )令(lìng )诸(zhū )侯(hóu ),刘(liú )玄(xuán )德(dé )凭(píng )蜀(shǔ )汉(hàn )之(zhī )阻(zǔ ),孙(sūn )仲(zhòng )谋(móu )负(fù )江(jiāng )淮(huái )之(zhī )固(gù ),三(sān )分(fèn )天(tiān )下(xià ),鼎(dǐng )足(zú )而(ér )立(lì ),皆(jiē )肇(zhào )开(kāi )王(wáng )业(yè ),光(guāng )启(qǐ )霸(bà )图(tú )。三(sān )方(fāng )之(zhī )君(jūn ),孰(shú )有(yǒu )优(yōu )劣(liè )?

虞(yú )南(nán )曰(yuē ):“曹(cáo )公(gōng )兵(bīng )机(jī )智(zhì )算(suàn ),殆(dài )难(nán )与(yǔ )敌(dí ),故(gù )能(néng )肇(zhào )迹(jì )开(kāi )基(jī ),居(jū )中(zhōng )作(zuò )相(xiàng ),实(shí )有(yǒu )英(yīng )雄(xióng )之(zhī )才(cái )矣(yǐ )!然(rán )谲(jué )诡(guǐ )不(bú )常(cháng ),雄(xióng )猜(cāi )多(duō )忌(jì ),至(zhì )于(yú )杀(shā )伏(fú )后(hòu ),鸩(zhèn )荀(xún )彧(yù ),诛(zhū )孔(kǒng )融(róng ),戮(lù )崔(cuī )琰(yǎn ),娄(lóu )生(shēng )毙(bì )于(yú )一(yī )言(yán ),桓(huán )劭(shào )劳(láo )于(yú )下(xià )拜(bài )。弃(qì )德(dé )任(rèn )刑(xíng ),其(qí )虐(nuè )已(yǐ )甚(shèn ),坐(zuò )论(lùn )西(xī )伯(bó ),实(shí )非(fēi )其(qí )人(rén )。许(xǔ )邵(shào )所(suǒ )谓(wèi )‘治(zhì )世(shì )之(zhī )能(néng )臣(chén ),乱(luàn )世(shì )之(zhī )奸(jiān )雄(xióng )’,斯(sī )言(yán )为(wéi )当(dāng )。”

“刘(liú )公(gōng )待(dài )刘(liú )璋(zhāng )以(yǐ )宾(bīn )礼(lǐ ),委(wěi )诸(zhū )葛(gě )而(ér )不(bú )疑(yí ),人(rén )君(jūn )之(zhī )德(dé ),于(yú )斯(sī )为(wéi )美(měi )。彼(bǐ )孔(kǒng )明(míng )者(zhě ),命(mìng )世(shì )之(zhī )奇(qí )才(cái ),伊(yī )、吕(lǚ )之(zhī )俦(chóu )匹(pǐ )。臣(chén )主(zhǔ )同(tóng )心(xīn ),鱼(yú )水(shuǐ )为(wéi )譬(pì ),但(dàn )以(yǐ )国(guó )小(xiǎo )兵(bīng )弱(ruò ),斗(dòu )绝(jué )一(yī )隅(yú ),支(zhī )对(duì )二(èr )方(fāng ),抗(kàng )衡(héng )上(shàng )国(guó )。若(ruò )使(shǐ )与(yǔ )曹(cáo )公(gōng )易(yì )地(dì )而(ér )处(chù ),骋(chěng )其(qí )长(zhǎng )算(suàn ),肆(sì )关(guān )、张(zhāng )之(zhī )武(wǔ ),尽(jìn )诸(zhū )葛(gě )之(zhī )文(wén ),则(zé )霸(bà )王(wáng )之(zhī )业(yè )成(chéng )矣(yǐ )。”

“孙(sūn )主(zhǔ )因(yīn )厥(jué )兄(xiōng )之(zhī )资(zī ),用(yòng )前(qián )朝(cháo )之(zhī )佐(zuǒ ),介(jiè )以(yǐ )天(tiān )险(xiǎn ),仅(jǐn )得(dé )自(zì )存(cún ),比(bǐ )于(yú )二(èr )人(rén ),理(lǐ )弗(fú )能(néng )逮(dǎi )。”

(陈(chén )寿(shòu )云(yún ):“刘(liú )备(bèi )机(jī )权(quán )干(gàn )略(luè ),不(bú )逮(dǎi )魏(wèi )武(wǔ ),所(suǒ )以(yǐ )基(jī )宇(yǔ )亦(yì )狭(xiá )。”张(zhāng )辅(fǔ )曰(yuē ):“何(hé )为(wéi )其(qí )然(rán )?夫(fū )拨(bō )乱(luàn )之(zhī )主(zhǔ ),当(dāng )先(xiān )以(yǐ )收(shōu )相(xiàng )获(huò )将(jiāng )为(wéi )本(běn ),一(yī )身(shēn )善(shàn )战(zhàn ),不(bú )足(zú )恃(shì )也(yě )。诸(zhū )葛(gě )孔(kǒng )明(míng )达(dá )礼(lǐ )知(zhī )变(biàn ),殆(dài )王(wáng )佐(zuǒ )之(zhī )才(cái ),玄(xuán )德(dé )无(wú )强(qiáng )盛(shèng )之(zhī )势(shì )而(ér )令(lìng )委(wěi )质(zhì );关(guān )侯(hóu )、张(zhāng )飞(fēi )皆(jiē )人(rén )杰(jié )也(yě ),服(fú )而(ér )使(shǐ )之(zhī )。夫(fū )明(míng )暗(àn )不(bú )相(xiàng )为(wéi )用(yòng ),能(néng )否(fǒu )不(bú )相(xiàng )为(wéi )使(shǐ )。武(wǔ )帝(dì )虽(suī )处(chù )安(ān )强(qiáng ),不(bú )为(wéi )之(zhī )用(yòng )也(yě ),况(kuàng )在(zài )危(wēi )急(jí )之(zhī )间(jiān )乎(hū )?若(ruò )令(lìng )玄(xuán )德(dé )据(jù )有(yǒu )中(zhōng )州(zhōu ),将(jiāng )与(yǔ )周(zhōu )室(shì )比(bǐ )隆(lóng ),岂(qǐ )徒(tú )二(èr )杰(jié )而(ér )已(yǐ )。”

魏(wèi )帝(dì )问(wèn )吴(wú )使(shǐ )赵(zhào )咨(zī )曰(yuē ):“吴(wú )王(wáng )何(hé )等(děng )主(zhǔ )也(yě )?”咨(zī )对(duì )曰(yuē ):“聪(cōng )、明(míng )、仁(rén )、智(zhì )、雄(xióng )、略(luè )之(zhī )主(zhǔ )也(yě )。”帝(dì )问(wèn )其(qí )状(zhuàng ),咨(zī )曰(yuē ):“纳(nà )鲁(lǔ )肃(sù )于(yú )凡(fán )品(pǐn ),是(shì )其(qí )聪(cōng )也(yě );拔(bá )吕(lǚ )蒙(méng )于(yú )行(háng )阵(zhèn ),是(shì )其(qí )明(míng )也(yě );获(huò )于(yú )禁(jìn )而(ér )不(bú )害(hài ),是(shì )其(qí )仁(rén )也(yě );取(qǔ )荆(jīng )州(zhōu )兵(bīng )不(bú )血(xuè )刃(rèn ),是(shì )其(qí )智(zhì )也(yě );据(jù )三(sān )州(zhōu )虎(hǔ )视(shì )天(tiān )下(xià ),是(shì )其(qí )雄(xióng )也(yě );屈(qū )身(shēn )于(yú )陛(bì )下(xià ),是(shì )其(qí )略(luè )也(yě )。”

孙(sūn )策(cè )疮(chuāng )甚(shèn ),呼(hū )弟(dì )权(quán )曰(yuē ):“举(jǔ )江(jiāng )东(dōng )之(zhī )众(zhòng ),决(jué )机(jī )于(yú )两(liǎng )阵(zhèn )之(zhī )间(jiān ),与(yǔ )天(tiān )下(xià )争(zhēng )衡(héng ),卿(qīng )不(bú )如(rú )我(wǒ );举(jǔ )贤(xián )任(rèn )能(néng ),各(gè )尽(jìn )其(qí )才(cái ),以(yǐ )保(bǎo )江(jiāng )东(dōng ),我(wǒ )不(bú )如(rú )卿(qīng )。”

陈(chén )寿(shòu )云(yún ):“孙(sūn )权(quán )屈(qū )身(shēn )忍(rěn )辱(rǔ ),任(rèn )才(cái )尚(shàng )计(jì ),有(yǒu )勾(gōu )践(jiàn )之(zhī )奇(qí )。人(rén )之(zhī )杰(jié )也(yě )。故(gù )能(néng )自(zì )擅(shàn )江(jiāng )表(biǎo ),成(chéng )鼎(dǐng )峙(zhì )之(zhī )业(yè )也(yě )。”)

晋(jìn )宣(xuān )帝(dì )雄(xióng )谋(móu )妙(miào )算(suàn ),诸(zhū )葛(gě )亮(liàng )冠(guàn )世(shì )奇(qí )才(cái ),谁(shuí )为(wéi )优(yōu )劣(liè )?

虞(yú )南(nán )曰(yuē ):“宣(xuān )帝(dì )起(qǐ )自(zì )书(shū )生(shēng ),参(cān )佐(zuǒ )帝(dì )业(yè ),济(jì )世(shì )危(wēi )难(nán ),克(kè )清(qīng )王(wáng )道(dào ),文(wén )武(wǔ )之(zhī )略(luè ),实(shí )有(yǒu )可(kě )称(chēng ),而(ér )多(duō )仗(zhàng )阴(yīn )谋(móu ),弗(fú )由(yóu )仁(rén )义(yì ),猜(cāi )忍(rěn )诡(guǐ )伏(fú ),盈(yíng )诸(zhū )襟(jīn )抱(bào )。至(zhì )如(rú )示(shì )谬(miù )言(yán )于(yú )李(lǐ )胜(shèng ),委(wěi )鞫(jū )狱(yù )于(yú )何(hé )晏(yàn ),愧(kuì )心(xīn )负(fù )理(lǐ ),君(jūn )子(zǐ )不(bú )为(wéi )。以(yǐ )此(cǐ )伪(wěi )情(qíng ),行(háng )之(zhī )万(wàn )物(wù ),若(ruò )使(shǐ )力(lì )均(jūn )势(shì )敌(dí ),俱(jù )会(huì )中(zhōng )原(yuán ),以(yǐ )仲(zhòng )达(dá )之(zhī )奸(jiān )谋(móu ),当(dāng )孔(kǒng )明(míng )之(zhī )节(jiē )制(zhì ),恐(kǒng )非(fēi )俦(chóu )也(yě )。”

(吴(wú )张(zhāng )俨(yǎn )《默(mò )记(jì )》论(lùn )诸(zhū )葛(gě )亮(liàng )、司(sī )马(mǎ )宣(xuān )王(wáng )二(èr )相(xiàng )优(yōu )劣(liè )曰(yuē ):“汉(hàn )朝(cháo )倾(qīng )霸(bà ),天(tiān )下(xià )分(fèn )崩(bēng ),二(èr )公(gōng )并(bìng )遭(zāo )值(zhí )际(jì )会(huì ),托(tuō )身(shēn )明(míng )主(zhǔ )。孔(kǒng )明(míng )起(qǐ )蜀(shǔ )汉(hàn )之(zhī )地(dì ),蹈(dǎo )一(yī )州(zhōu )之(zhī )上(shàng ),方(fāng )之(zhī )大(dà )国(guó ),盖(gài )有(yǒu )九(jiǔ )分(fèn )之(zhī )一(yī )也(yě )。提(tí )步(bù )卒(zú )数(shù )万(wàn ),长(zhǎng )驱(qū )祁(qí )山(shān ),慨(kǎi )然(rán )有(yǒu )饮(yǐn )马(mǎ )河(hé )洛(luò )之(zhī )志(zhì );仲(zhòng )达(dá )据(jù )天(tiān )下(xià )十(shí )倍(bèi )之(zhī )地(dì ),仗(zhàng )兼(jiān )并(bìng )之(zhī )众(zhòng ),据(jù )牢(láo )城(chéng ),拥(yōng )精(jīng )锐(ruì ),无(wú )擒(qín )敌(dí )之(zhī )意(yì ),务(wù )自(zì )保(bǎo )而(ér )已(yǐ )。使(shǐ )彼(bǐ )孔(kǒng )明(míng )若(ruò )此(cǐ )而(ér )不(bú )亡(wáng ),则(zé )凉(liáng )、雍(yōng )不(bú )解(jiě )甲(jiǎ ),中(zhōng )国(guó )不(bú )释(shì )鞍(ān ),胜(shèng )负(fù )之(zhī )势(shì )亦(yì )已(yǐ )决(jué )矣(yǐ )。方(fāng )之(zhī )司(sī )马(mǎ ),不(bú )亦(yì )优(yōu )乎(hū )?”)

或(huò )曰(yuē ):“晋(jìn )景(jǐng )、文(wén ),兄(xiōng )弟(dì )孰(shú )贤(xián )?”

(魏(wèi )明(míng )帝(dì )崩(bēng ),立(lì )养(yǎng )子(zǐ )齐(qí )王(wáng )芳(fāng ),遗(yí )诏(zhào )使(shǐ )曹(cáo )爽(shuǎng )与(yǔ )司(sī )马(mǎ )宣(xuān )王(wáng )辅(fǔ )政(zhèng )。宣(xuān )王(wáng )诛(zhū )爽(shuǎng ),自(zì )专(zhuān )政(zhèng )。宣(xuān )王(wáng )薨(hōng ),子(zǐ )景(jǐng )王(wáng )名(míng )师(shī )、字(zì )子(zǐ )元(yuán ),代(dài )立(lì )辅(fǔ )政(zhèng ),废(fèi )齐(qí )王(wáng )芳(fāng ),立(lì )高(gāo )贵(guì )乡(xiāng )公(gōng )。景(jǐng )王(wáng )薨(hōng ),弟(dì )文(wén )王(wáng )名(míng )昭(zhāo )、字(zì )子(zǐ )上(shàng ),又(yòu )代(dài )立(lì )辅(fǔ )政(zhèng ),杀(shā )高(gāo )贵(guì )乡(xiāng )公(gōng ),立(lì )陈(chén )留(liú )王(wáng )。后(hòu )陈(chén )留(liú )王(wáng )以(yǐ )魏(wèi )禅(chán )晋(jìn ),武(wǔ )帝(dì )名(míng )炎(yán )、字(zì )安(ān )世(shì ),即(jí )位(wèi )平(píng )吴(wú ),天(tiān )下(xià )一(yī )统(tǒng )。及(jí )子(zǐ )惠(huì )帝(dì )立(lì ),天(tiān )下(xià )大(dà )乱(luàn ),五(wǔ )胡(hú )入(rù )中(zhōng )原(yuán )矣(yǐ )。)

虞(yú )南(nán )曰(yuē ):“何(hé )晏(yàn )称(chēng ):‘唯(wéi )深(shēn )也(yě ),故(gù )能(néng )通(tōng )天(tiān )下(xià )之(zhī )志(zhì ),夏(xià )侯(hóu )太(tài )初(chū )是(shì )也(yě );唯(wéi )几(jǐ )也(yě ),故(gù )能(néng )成(chéng )天(tiān )下(xià )之(zhī )务(wù ),司(sī )马(mǎ )子(zǐ )元(yuán )是(shì )也(yě )。’故(gù )知(zhī )王(wáng )佐(zuǒ )之(zhī )才(cái ),着(zhe )于(yú )早(zǎo )日(rì )。及(jí )诛(zhū )爽(shuǎng )之(zhī )际(jì ),智(zhì )略(luè )已(yǐ )宣(xuān ),钦(qīn )、俭(jiǎn )称(chēng )兵(bīng ),全(quán )军(jūn )独(dú )克(kè ),此(cǐ )足(zú )见(jiàn )其(qí )英(yīng )图(tú )也(yě )。虽(suī )道(dào )盛(shèng )三(sān )分(fèn ),而(ér )终(zhōng )身(shēn )北(běi )面(miàn ),威(wēi )名(míng )振(zhèn )主(zhǔ )而(ér )臣(chén )节(jiē )不(bú )亏(kuī ),侯(hóu )服(fú )归(guī )全(quán ),于(yú )斯(sī )为(wéi )美(měi )。太(tài )祖(zǔ )嗣(sì )兴(xìng ),克(kè )宁(níng )祸(huò )乱(luàn ),南(nán )定(dìng )淮(huái )海(hǎi ),西(xī )平(píng )庸(yōng )蜀(shǔ ),役(yì )不(bú )逾(yú )时(shí ),厥(jué )功(gōng )为(wéi )重(zhòng )。及(jí )高(gāo )贵(guì )纂(zuǎn )历(lì ),聪(cōng )明(míng )夙(sù )智(zhì ),不(bú )能(néng )竭(jié )忠(zhōng )协(xié )赞(zàn ),拟(nǐ )迹(jì )伊(yī )周(zhōu ),遂(suí )乃(nǎi )伪(wěi )谤(bàng )士(shì )彦(yàn ),委(wěi )罪(zuì )成(chéng )济(jì ),自(zì )贻(yí )逆(nì )节(jiē ),终(zhōng )享(xiǎng )恶(è )名(míng ),斯(sī )言(yán )之(zhī )玷(diàn ),不(bú )可(kě )磨(mó )也(yě )。”

(干(gàn )宝(bǎo )《晋(jìn )总(zǒng )论(lùn )》曰(yuē ):“昔(xī )汉(hàn )宣(xuān )帝(dì )以(yǐ )雄(xióng )才(cái )硕(shuò )量(liàng ),应(yīng )运(yùn )而(ér )仕(shì )。值(zhí )魏(wèi )太(tài )祖(zǔ )创(chuàng )业(yè )之(zhī )初(chū ),筹(chóu )画(huà )军(jūn )国(guó ),嘉(jiā )谋(móu )屡(lǚ )中(zhōng ),遂(suí )服(fú )舆(yú )轸(zhěn ),驱(qū )驰(chí )三(sān )世(shì )。性(xìng )深(shēn )阻(zǔ ),有(yǒu )城(chéng )府(fǔ ),而(ér )能(néng )宽(kuān )绰(chāo )以(yǐ )容(róng )纳(nà ),行(háng )任(rèn )数(shù )以(yǐ )御(yù )物(wù ),而(ér )知(zhī )人(rén )、善(shàn )采(cǎi )拔(bá )。故(gù )能(néng )西(xī )擒(qín )孟(mèng )达(dá ),东(dōng )举(jǔ )公(gōng )孙(sūn )渊(yuān ),内(nèi )夷(yí )曹(cáo )爽(shuǎng ),外(wài )袭(xí )王(wáng )陵(líng ),屡(lǚ )拒(jù )诸(zhū )葛(gě )亮(liàng )节(jiē )制(zhì )之(zhī )兵(bīng ),而(ér )东(dōng )支(zhī )吴(wú )人(rén )辅(fǔ )车(chē )之(zhī )势(shì )。于(yú )是(shì )百(bǎi )姓(xìng )与(yǔ )能(néng ),大(dà )象(xiàng )始(shǐ )构(gòu )矣(yǐ )。世(shì )宗(zōng )承(chéng )基(jī ),太(tài )祖(zǔ )继(jì )业(yè ),玄(xuán )、丰(fēng )乱(luàn )内(nèi ),钦(qīn )、诞(dàn )寇(kòu )外(wài ),潜(qián )谋(móu )虽(suī )密(mì ),而(ér )在(zài )机(jī )必(bì )兆(zhào );淮(huái )、浦(pǔ )再(zài )扰(rǎo ),而(ér )许(xǔ )、洛(luò )不(bú )震(zhèn ),咸(xián )黜(chù )异(yì )图(tú ),用(yòng )光(guāng )前(qián )烈(liè )。然(rán )后(hòu )推(tuī )毂(gū )钟(zhōng )、邓(dèng ),长(zhǎng )驱(qū )庸(yōng )蜀(shǔ )。三(sān )关(guān )电(diàn )扫(sǎo ),刘(liú )禅(chán )入(rù )臣(chén )。天(tiān )符(fú )人(rén )事(shì ),于(yú )是(shì )信(xìn )矣(yǐ )。

始(shǐ )当(dāng )非(fēi )常(cháng )之(zhī )礼(lǐ ),终(zhōng )受(shòu )备(bèi )物(wù )之(zhī )锡(xī )。至(zhì )于(yú )世(shì )祖(zǔ ),遂(suí )享(xiǎng )皇(huáng )极(jí ),仁(rén )以(yǐ )厚(hòu )下(xià ),俭(jiǎn )以(yǐ )节(jiē )用(yòng ),和(hé )而(ér )不(bú )弛(chí ),宽(kuān )而(ér )能(néng )断(duàn )。故(gù )人(rén )咏(yǒng )维(wéi )新(xīn ),四(sì )海(hǎi )悦(yuè )劝(quàn )矣(yǐ )。泛(fàn )舟(zhōu )三(sān )峡(xiá ),介(jiè )马(mǎ )桂(guì )阳(yáng ),役(yì )不(bú )二(èr )时(shí ),江(jiāng )湘(xiāng )来(lái )同(tóng )。夷(yí )吴(wú )、蜀(shǔ )之(zhī )垒(lěi )垣(yuán ),通(tōng )二(èr )方(fāng )之(zhī )险(xiǎn )塞(sāi )。太(tài )康(kāng )之(zhī )中(zhōng ),天(tiān )下(xià )书(shū )同(tóng )文(wén ),车(chē )同(tóng )轨(guǐ )。虽(suī )太(tài )平(píng )未(wèi )洽(qià ),亦(yì )足(zú )以(yǐ )明(míng )。吏(lì )奉(fèng )其(qí )法(fǎ ),人(rén )乐(lè )其(qí )生(shēng ),百(bǎi )代(dài )之(zhī )一(yī )时(shí )也(yě )。武(wǔ )皇(huáng )既(jì )崩(bēng ),山(shān )陵(líng )未(wèi )干(gàn ),而(ér )杨(yáng )骏(jùn )被(bèi )诛(zhū ),母(mǔ )后(hòu )废(fèi )黜(chù ),朝(cháo )士(shì )旧(jiù )臣(chén ),夷(yí )灭(miè )者(zhě )数(shù )十(shí )族(zú )。寻(xún )以(yǐ )二(èr )公(gōng )、楚(chǔ )王(wáng )之(zhī )变(biàn ),宗(zōng )子(zǐ )无(wú )维(wéi )城(chéng )之(zhī )助(zhù ),而(ér )阏(è )伯(bó )实(shí )沈(shěn )之(zhī )隙(xì )岁(suì )构(gòu )。师(shī )尹(yǐn )无(wú )具(jù )瞻(zhān )之(zhī )贵(guì ),而(ér )颠(diān )坠(zhuì )戮(lù )辱(rǔ )之(zhī )祸(huò )日(rì )有(yǒu )。方(fāng )岳(yuè )无(wú )钧(jūn )石(shí )之(zhī )镇(zhèn ),关(guān )门(mén )无(wú )结(jié )草(cǎo )之(zhī )固(gù )。李(lǐ )辰(chén )、石(shí )冰(bīng ),倾(qīng )之(zhī )于(yú )荆(jīng )、扬(yáng );刘(liú )渊(yuān )、王(wáng )弥(mí ),挠(náo )之(zhī )于(yú )青(qīng )、冀(jì )。二(èr )十(shí )余(yú )年(nián )而(ér )河(hé )、洛(luò )为(wéi )墟(xū ),戎(róng )、羯(jié )称(chēng )制(zhì ),二(èr )帝(dì )失(shī )尊(zūn ),山(shān )林(lín )无(wú )所(suǒ )。何(hé )哉(zāi )?树(shù )立(lì )失(shī )权(quán ),托(tuō )附(fù )非(fēi )才(cái ),四(sì )维(wéi )不(bú )张(zhāng ),而(ér )苟(gǒu )且(qiě )之(zhī )政(zhèng )多(duō )也(yě )。故(gù )观(guān )阮(ruǎn )籍(jí )之(zhī )行(háng )而(ér )觉(jiào )礼(lǐ )教(jiāo )崩(bēng )弛(chí )之(zhī )所(suǒ )由(yóu ),察(chá )庾(yǔ )纯(chún )、贾(jiǎ )充(chōng )之(zhī )事(shì )而(ér )见(jiàn )师(shī )尹(yǐn )之(zhī )多(duō )僻(pì ),思(sī )郭(guō )钦(qīn )之(zhī )谋(móu )而(ér )悟(wù )戎(róng )狄(dí )之(zhī )有(yǒu )衅(xìn ),核(hé )傅(fù )咸(xián )之(zhī )奏(zòu )、钱(qián )神(shén )之(zhī )论(lùn )而(ér )睹(dǔ )宠(chǒng )赂(lù )之(zhī )彰(zhāng )。民(mín )风(fēng )国(guó )势(shì )如(rú )此(cǐ ),虽(suī )以(yǐ )中(zhōng )庸(yōng )之(zhī )才(cái ),守(shǒu )文(wén )之(zhī )主(zhǔ )治(zhì )之(zhī ),辛(xīn )有(yǒu )必(bì )见(jiàn )之(zhī )于(yú )祭(jì )祀(sì ),季(jì )札(zhá )必(bì )得(dé )之(zhī )于(yú )乐(lè )声(shēng ),范(fàn )燮(xiè )必(bì )为(wéi )之(zhī )请(qǐng )死(sǐ ),贾(jiǎ )谊(yì )必(bì )为(wéi )之(zhī )痛(tòng )哭(kū ),又(yòu )况(kuàng )我(wǒ )惠(huì )帝(dì )以(yǐ )荡(dàng )荡(dàng )之(zhī )德(dé )临(lín )之(zhī )哉(zāi )?淳(chún )耀(yào )之(zhī )烈(liè )未(wèi )渝(yú ),故(gù )大(dà )命(mìng )重(zhòng )集(jí )于(yú )中(zhōng )宗(zōng )元(yuán )皇(huáng )帝(dì )也(yě )。”)

东(dōng )晋(jìn )自(zì )元(yuán )帝(dì )以(yǐ )下(xià ),何(hé )主(zhǔ )为(wéi )贤(xián )?

虞(yú )南(nán )曰(yuē ):“晋(jìn )自(zì )迁(qiān )都(dōu )江(jiāng )左(zuǒ ),强(qiáng )臣(chén )擅(shàn )命(mìng ),垂(chuí )拱(gǒng )南(nán )面(miàn ),政(zhèng )非(fēi )己(jǐ )出(chū )。王(wáng )敦(dūn )以(yǐ )盘(pán )石(shí )之(zhī )宗(zōng ),居(jū )上(shàng )流(liú )之(zhī )要(yào ),负(fù )才(cái )矜(jīn )地(dì ),志(zhì )怀(huái )问(wèn )鼎(dǐng ),非(fēi )肃(sù )祖(zǔ )之(zhī )明(míng )断(duàn ),王(wáng )导(dǎo )之(zhī )忠(zhōng )诚(chéng ),则(zé )晋(jìn )祚(zuò )其(qí )移(yí )于(yú )王(wáng )氏(shì )矣(yǐ )。若(ruò )使(shǐ )降(jiàng )年(nián )永(yǒng )久(jiǔ ),仗(zhàng )任(rèn )群(qún )贤(xián ),因(yīn )瀍(chán )、涧(jiàn )之(zhī )遗(yí )黎(lí ),乘(chéng )刘(liú )、石(shí )之(zhī )衰(shuāi )运(yùn ),则(zé )克(kè )复(fù )中(zhōng )原(yuán ),不(bú )难(nán )图(tú )也(yě )。”

(元(yuán )帝(dì )值(zhí )天(tiān )下(xià )崩(bēng )离(lí ),创(chuàng )立(lì )江(jiāng )左(zuǒ ),后(hòu )肃(sù )祖(zǔ )即(jí )位(wèi ),大(dà )将(jiāng )军(jūn )王(wáng )敦(dūn )威(wēi )震(zhèn )内(nèi )外(wài ),将(jiāng )谋(móu )为(wéi )逆(nì )。帝(dì )与(yǔ )王(wáng )导(dǎo )、温(wēn )峤(qiáo )等(děng )决(jué )计(jì )征(zhēng )敦(dūn )。敦(dūn )败(bài )死(sǐ )也(yě )。)

或(huò )曰(yuē ):“伪(wěi )楚(chǔ )桓(huán )玄(xuán )有(yǒu )奇(qí )才(cái )远(yuǎn )略(luè ),而(ér )遂(suí )至(zhì )灭(miè )亡(wáng ),何(hé )也(yě )?”

(桓(huán )玄(xuán )字(zì )敬(jìng )道(dào ),父(fù )温(wēn )。大(dà )司(sī )马(mǎ )玄(xuán )博(bó )综(zōng )术(shù )艺(yì ),以(yǐ )雄(xióng )豪(háo )自(zì )处(chù )。晋(jìn )安(ān )帝(dì )以(yǐ )为(wéi )丞(chéng )相(xiàng ),封(fēng )楚(chǔ )王(wáng ),遂(suí )禅(chán )位(wèi )。)

虞(yú )南(nán )曰(yuē ):“夫(fū )人(rén )君(jūn )之(zhī )量(liàng ),必(bì )虚(xū )己(jǐ )应(yīng )物(wù ),覆(fù )载(zǎi )同(tóng )于(yú )天(tiān )地(dì ),信(xìn )誓(shì )拟(nǐ )于(yú )暄(xuān )寒(hán ),然(rán )后(hòu )万(wàn )姓(xìng )乐(lè )推(tuī )而(ér )不(bú )厌(yàn )也(yě )。彼(bǐ )桓(huán )玄(xuán )者(zhě ),盖(gài )有(yǒu )浮(fú )狡(jiǎo )之(zhī )小(xiǎo )智(zhì ),而(ér )无(wú )含(hán )宏(hóng )之(zhī )大(dà )德(dé ),值(zhí )晋(jìn )末(mò )衰(shuāi )乱(luàn ),威(wēi )不(bú )逮(dǎi )下(xià ),故(gù )玄(xuán )得(dé )肆(sì )其(qí )爪(zhǎo )牙(yá ),以(yǐ )侥(yáo )幸(xìng )之(zhī )余(yú ),而(ér )逢(féng )神(shén )武(wǔ )之(zhī )运(yùn ),至(zhì )于(yú )夷(yí )灭(miè ),固(gù )其(qí )宜(yí )也(yě )。”

(鬻(yù )子(zǐ )曰(yuē ):“发(fā )政(zhèng )施(shī )令(lìng ),为(wéi )天(tiān )下(xià )福(fú )者(zhě ),谓(wèi )之(zhī )道(dào )。上(shàng )下(xià )相(xiàng )亲(qīn ),谓(wèi )之(zhī )和(hé )。民(mín )不(bú )求(qiú )而(ér )得(dé )所(suǒ )欲(yù ),谓(wèi )之(zhī )信(xìn )。除(chú )天(tiān )下(xià )之(zhī )害(hài ),谓(wèi )之(zhī )仁(rén )。仁(rén )与(yǔ )信(xìn ),和(hé )与(yǔ )道(dào ),帝(dì )之(zhī )王(wáng )器(qì )也(yě )。”

由(yóu )此(cǐ )言(yán )之(zhī ),豪(háo )雄(xióng )小(xiǎo )智(zhì ),何(hé )益(yì )于(yú )乐(lè )推(tuī )哉(zāi )?)

宋(sòng )祖(zǔ )诛(zhū )灭(miè )桓(huán )玄(xuán ),再(zài )兴(xìng )晋(jìn )室(shì ),梁(liáng )代(dài )裴(péi )子(zǐ )野(yě )优(yōu )之(zhī )于(yú )宣(xuān )武(wǔ ),其(qí )事(shì )云(yún )何(hé )?

虞(yú )南(nán )曰(yuē ):“魏(wèi )武(wǔ ),曹(cáo )腾(téng )之(zhī )孙(sūn ),累(lèi )叶(yè )荣(róng )显(xiǎn ),濯(zhuó )缨(yīng )汉(hàn )室(shì ),三(sān )十(shí )余(yú )年(nián )。及(jí )董(dǒng )卓(zhuó )之(zhī )乱(luàn ),乃(nǎi )与(yǔ )山(shān )东(dōng )俱(jù )起(qǐ ),诛(zhū )灭(miè )元(yuán )凶(xiōng ),曾(céng )非(fēi )己(jǐ )力(lì )。晋(jìn )宣(xuān )历(lì )任(rèn )卿(qīng )相(xiàng ),位(wèi )极(jí )台(tái )鼎(dǐng ),握(wò )天(tiān )下(xià )之(zhī )图(tú ),居(jū )既(jì )安(ān )之(zhī )势(shì ),奉(fèng )明(míng )诏(zhào )而(ér )诛(zhū )逆(nì )节(jiē ),建(jiàn )瓴(líng )为(wéi )譬(pì ),未(wèi )足(zú )喻(yù )也(yě )。宋(sòng )祖(zǔ )以(yǐ )匹(pǐ )夫(fū )提(tí )剑(jiàn ),首(shǒu )创(chuàng )大(dà )业(yè )。旬(xún )月(yuè )之(zhī )间(jiān ),重(zhòng )安(ān )晋(jìn )鼎(dǐng ),居(jū )半(bàn )州(zhōu )之(zhī )地(dì ),驱(qū )一(yī )郡(jùn )之(zhī )卒(zú ),斩(zhǎn )谯(qiáo )纵(zòng )于(yú )庸(yōng )蜀(shǔ ),禽(qín )姚(yáo )绍(shào )于(yú )崤(xiáo )函(hán ),克(kè )慕(mù )容(róng )超(chāo )于(yú )青(qīng )部(bù ),枭(xiāo )卢(lú )循(xún )于(yú )岭(lǐng )外(wài )。戎(róng )旗(qí )所(suǒ )指(zhǐ ),无(wú )往(wǎng )不(bú )捷(jié )。观(guān )其(qí )豁(huō )达(dá ),则(zé )汉(hàn )祖(zǔ )之(zhī )风(fēng );制(zhì )胜(shèng )胸(xiōng )襟(jīn ),则(zé )光(guāng )武(wǔ )之(zhī )匹(pǐ )。惜(xī )其(qí )祚(zuò )短(duǎn ),志(zhì )未(wèi )可(kě )量(liàng )!此(cǐ )为(wéi )优(yōu )矣(yǐ )。”

(斐(fěi )子(zǐ )野(yě )曰(yuē ):“宋(sòng )武(wǔ )皇(huáng )帝(dì ),奇(qí )迹(jì )多(duō )于(yú )魏(wèi )武(wǔ ),大(dà )德(dé )厚(hòu )于(yú )晋(jìn )宣(xuān )。拔(bá )足(zú )行(háng )间(jiān ),却(què )孙(sūn )恩(ēn )蚁(yǐ )聚(jù )之(zhī )众(zhòng );奋(fèn )臂(bì )荆(jīng )、郢(yǐng ),扫(sǎo )桓(huán )玄(xuán )盘(pán )石(shí )之(zhī )宗(zōng ),方(fāng )轨(guǐ )长(zhǎng )驱(qū )则(zé )三(sān )齐(qí )无(wú )坚(jiān )垒(lěi ),回(huí )戈(gē )内(nèi )赴(fù )则(zé )五(wǔ )岭(lǐng )靡(mí )余(yú )妖(yāo ),命(mìng )孙(sūn )季(jì )高(gāo )于(yú )巨(jù )海(hǎi )之(zhī )上(shàng )而(ér )番(fān )隅(yú )席(xí )卷(juàn ),擢(zhuó )朱(zhū )龄(líng )石(shí )于(yú )百(bǎi )夫(fū )之(zhī )下(xià )而(ér )庸(yōng )蜀(shǔ )来(lái )王(wáng ),羌(qiāng )胡(hú )畏(wèi )威(wēi ),反(fǎn )为(wéi )表(biǎo )里(lǐ ),董(dǒng )率(lǜ )虎(hǔ )旅(lǚ ),以(yǐ )事(shì )中(zhōng )原(yuán )。然(rán )后(hòu )请(qǐng )呼(hū )上(shàng )帝(dì ),步(bù )骤(zhòu )前(qián )王(wáng ),光(guāng )有(yǒu )帝(dì )图(tú ),谓(wèi )之(zhī )义(yì )取(qǔ )者(zhě )也(yě )。”

又(yòu )曰(yuē ):“桓(huán )敬(jìng )道(dào )有(yǒu )文(wén )武(wǔ )奇(qí )才(cái ),志(zhì )雪(xuě )余(yú )耻(chǐ ),狡(jiǎo )动(dòng )离(lí )乱(luàn )之(zhī )中(zhōng ),奄(yǎn )有(yǒu )天(tiān )下(xià )而(ér )不(bú )血(xuè )刃(rèn ),既(jì )而(ér )啸(xiào )命(mìng )六(liù )合(hé ),规(guī )模(mó )进(jìn )取(qǔ ),未(wèi )及(jí )逾(yú )年(nián ),坐(zuò )盗(dào )社(shè )稷(jì ),自(zì )以(yǐ )名(míng )高(gāo )汉(hàn )祖(zǔ ),事(shì )捷(jié )魏(wèi )晋(jìn ),思(sī )专(zhuān )其(qí )侈(chǐ ),以(yǐ )冀(jì )恭(gōng )己(jǐ )。若(ruò )王(wáng )谧(mì )、桓(huán )谦(qiān )以(yǐ )人(rén )望(wàng )镇(zhèn )领(lǐng ),衷(zhōng )王(wáng )绥(suí )、谢(xiè )混(hún )以(yǐ )后(hòu )进(jìn )相(xiàng )光(guāng )辉(huī ),群(qún )从(cóng )兄(xiōng )弟(dì ),方(fāng )州(zhōu )连(lián )郡(jùn ),民(mín )骇(hài )其(qí )速(sù )而(ér )服(fú )其(qí )强(qiáng ),无(wú )异(yì )望(wàng )矣(yǐ )。高(gāo )祖(zǔ )于(yú )时(shí ),朱(zhū )方(fāng )之(zhī )一(yī )匹(pǐ )夫(fū )也(yě ),无(wú )千(qiān )百(bǎi )之(zhī )众(zhòng ),纠(jiū )合(hé )同(tóng )盟(méng ),电(diàn )击(jī )二(èr )州(zhōu ),未(wèi )及(jí )半(bàn )旬(xún ),荡(dàng )清(qīng )京(jīng )邑(yì ),号(hào )令(lìng )群(qún )后(hòu ),长(zhǎng )驱(qū )江(jiāng )汉(hàn ),推(tuī )亡(wáng )楚(chǔ )于(yú )匪(fěi )隙(xì ),援(yuán )衰(shuāi )晋(jìn )于(yú )已(yǐ )颓(tuí ),自(zì )轩(xuān )辕(yuán )以(yǐ )来(lái ),用(yòng )兵(bīng )之(zhī )疾(jí ),未(wèi )始(shǐ )有(yǒu )也(yě )。自(zì )非(fēi )雄(xióng )略(luè )不(bú )世(shì ),天(tiān )命(mìng )底(dǐ )止(zhǐ ),焉(yān )能(néng )若(ruò )此(cǐ )者(zhě )乎(hū )?于(yú )是(shì )人(rén )知(zhī )攸(yōu )暨(jì ),而(ér )王(wáng )迹(jì )兴(xìng )矣(yǐ )。”)

宋(sòng )孝(xiào )武(wǔ )、明(míng )帝(dì ),二(èr )人(rén )孰(shú )贤(xián )?

虞(yú )南(nán )曰(yuē ):“二(èr )帝(dì )残(cán )忍(rěn )之(zhī )性(xìng ),异(yì )体(tǐ )同(tóng )心(xīn )。诛(zhū )僇(liáo )贤(xián )良(liáng ),割(gē )剪(jiǎn )枝(zhī )叶(yè ),内(nèi )无(wú )平(píng )、勃(bó )之(zhī )相(xiàng ),外(wài )阙(què )晋(jìn )、郑(zhèng )之(zhī )亲(qīn ),以(yǐ )斯(sī )大(dà )宝(bǎo ),委(wěi )之(zhī )昏(hūn )稚(zhì ),故(gù )使(shǐ )齐(qí )氏(shì )乘(chéng )衅(xìn ),宰(zǎi )制(zhì )天(tiān )下(xià ),未(wèi )逾(yú )岁(suì )稔(rěn ),遂(suí )移(yí )龟(guī )玉(yù )。缄(jiān )滕(téng )虽(suī )固(gù ),适(shì )为(wéi )大(dà )盗(dào )之(zhī )资(zī )。百(bǎi )虑(lǜ )同(tóng )失(shī ),可(kě )为(wéi )长(zhǎng )叹(tàn )。鼎(dǐng )社(shè )倾(qīng )沦(lún ),非(fēi )不(bú )幸(xìng )也(yě )。”

(孝(xiào )武(wǔ )名(míng )骏(jùn ),文(wén )帝(dì )第(dì )三(sān )子(zǐ ),为(wéi )江(jiāng )州(zhōu )刺(cì )史(shǐ )。弟(dì )劭(shào )既(jì )弒(shì )逆(nì )帝(dì ),与(yǔ )颜(yán )竣(jùn )于(yú )江(jiāng )州(zhōu )起(qǐ )义(yì )征(zhēng )劭(shào ),平(píng )之(zhī )。明(míng )帝(dì )名(míng )彧(yù ),文(wén )帝(dì )第(dì )十(shí )八(bā )子(zǐ ),即(jí )位(wèi ),尽(jìn )杀(shā )孝(xiào )武(wǔ )诸(zhū )子(zǐ ),务(wù )为(wéi )雕(diāo )饰(shì ),天(tiān )下(xià )骚(sāo )然(rán ),崩(bēng ),子(zǐ )昱(yù )立(lì ),无(wú )道(dào ),萧(xiāo )道(dào )成(chéng )杀(shā )之(zhī )。)

齐(qí )建(jiàn )元(yuán )、永(yǒng )明(míng )之(zhī )间(jiān ),号(hào )为(wéi )治(zhì )世(shì ),诚(chéng )有(yǒu )之(zhī )乎(hū )?

虞(yú )南(nán )曰(yuē ):“齐(qí )高(gāo )创(chuàng )业(yè )之(zhī )主(zhǔ ),知(zhī )稼(jià )穑(sè )之(zhī )艰(jiān )难(nán ),且(qiě )立(lì )身(shēn )俭(jiǎn )素(sù ),务(wù )存(cún )简(jiǎn )约(yuē )。武(wǔ )帝(dì )则(zé )留(liú )意(yì )后(hòu )庭(tíng ),雕(diāo )饰(shì )过(guò )度(dù ),然(rán )能(néng )委(wěi )任(rèn )王(wáng )俭(jiǎn ),宪(xiàn )章(zhāng )攸(yōu )出(chū ),礼(lǐ )乐(lè )之(zhī )盛(shèng ),咸(xián )称(chēng )永(yǒng )明(míng )。宰(zǎi )相(xiàng )得(dé )人(rén ),于(yú )斯(sī )为(wéi )美(měi )。”

(议(yì )曰(yuē ):子(zǐ )卫(wèi )灵(líng )公(gōng )之(zhī )无(wú )道(dào ),康(kāng )子(zǐ )曰(yuē ):“夫(fū )如(rú )是(shì ),爰(yuán )为(wéi )不(bú )丧(sàng )?”孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):“仲(zhòng )叔(shū )圉(yǔ )治(zhì )宾(bīn )客(kè ),祝(zhù )驼(tuó )治(zhì )宗(zōng )庙(miào ),王(wáng )孙(sūn )贾(jiǎ )治(zhì )军(jūn )旅(lǚ )。夫(fū )如(rú )是(shì ),爰(yuán )为(wéi )丧(sàng )?”此(cǐ )言(yán )委(wěi )任(rèn )有(yǒu )德(dé )之(zhī )美(měi )也(yě )。

田(tián )单(dān )相(xiàng )齐(qí ),过(guò )淄(zī )水(shuǐ ),有(yǒu )老(lǎo )人(rén )涉(shè )淄(zī )而(ér )寒(hán )。田(tián )单(dān )解(jiě )裘(qiú )而(ér )衣(yī )之(zhī )。襄(xiāng )王(wáng )恶(è )之(zhī ),曰(yuē ):“田(tián )单(dān )之(zhī )厚(hòu )施(shī ),将(jiāng )欲(yù )以(yǐ )取(qǔ )我(wǒ )国(guó )乎(hū )?不(bú )早(zǎo )图(tú ),恐(kǒng )后(hòu )之(zhī )。”此(cǐ )言(yán )委(wěi )任(rèn )有(yǒu )德(dé )之(zhī )恶(è )也(yě )。

故(gù )齐(qí )侯(hóu )恶(è )陈(chén )氏(shì )厚(hòu )德(dé ),晏(yàn )子(zǐ )谓(wèi )齐(qí )侯(hóu )曰(yuē ):“在(zài )礼(lǐ ),家(jiā )施(shī )不(bú )及(jí )国(guó ),大(dà )夫(fū )不(bú )收(shōu )公(gōng )利(lì ),可(kě )以(yǐ )止(zhǐ )之(zhī )。”齐(qí )襄(xiāng )恶(è )田(tián )单(dān )厚(hòu )施(shī ),贯(guàn )珠(zhū )者(zhě )谓(wèi )襄(xiāng )王(wáng )曰(yuē ):“王(wáng )不(bú )如(rú )嘉(jiā )单(dān )之(zhī )善(shàn ),令(lìng )曰(yuē ):‘寡(guǎ )人(rén )忧(yōu )人(rén )之(zhī )饥(jī )也(yě ),单(dān )收(shōu )而(ér )食(shí )之(zhī );寡(guǎ )之(zhī )忧(yōu )人(rén )之(zhī )寒(hán )也(yě ),单(dān )解(jiě )裘(qiú )而(ér )衣(yī )之(zhī )。称(chēng )寡(guǎ )人(rén )之(zhī )意(yì )。’单(dān )有(yǒu )是(shì )善(shàn )而(ér )王(wáng )嘉(jiā )之(zhī ),单(dān )之(zhī )善(shàn ),亦(yì )王(wáng )之(zhī )善(shàn )也(yě )。”后(hòu )里(lǐ )闾(lǘ )相(xiàng )与(yǔ )语(yǔ )曰(yuē ):“单(dān )之(zhī )爱(ài )人(rén ),乃(nǎi )王(wáng )之(zhī )教(jiāo )也(yě )。”

夫(fū )收(shōu )臣(chén )下(xià )之(zhī )权(quán ),宜(yí )如(rú )晏(yàn )子(zǐ )及(jí )贯(guàn )珠(zhū )者(zhě )。

昔(xī )汉(hàn )祖(zǔ )疾(jí )甚(shèn ),吕(lǚ )后(hòu )问(wèn )为(wéi )相(xiàng ),曰(yuē ):“曹(cáo )参(cān )可(kě )。”问(wèn )其(qí )次(cì ),曰(yuē ):“王(wáng )陵(líng )可(kě )。然(rán )少(shǎo )憨(hān ),陈(chén )平(píng )可(kě )以(yǐ )助(zhù )之(zhī )。陈(chén )平(píng )智(zhì )有(yǒu )余(yú ),然(rán )难(nán )独(dú )任(rèn )。周(zhōu )勃(bó )厚(hòu )重(zhòng )少(shǎo )文(wén ),然(rán )安(ān )刘(liú )氏(shì )者(zhě ),必(bì )勃(bó )也(yě )。可(kě )令(lìng )为(wéi )太(tài )尉(wèi )。”

宋(sòng )高(gāo )祖(zǔ )大(dà )渐(jiàn ),戒(jiè )太(tài )子(zǐ )曰(yuē ):“檀(tán )道(dào )济(jì )虽(suī )有(yǒu )干(gàn )略(luè )而(ér )无(wú )远(yuǎn )志(zhì ),徐(xú )羡(xiàn )之(zhī )、傅(fù )亮(liàng )当(dāng )无(wú )异(yì )图(tú ),谢(xiè )晦(huì )常(cháng )从(cóng )征(zhēng )伐(fá ),颇(pō )识(shí )机(jī )变(biàn ),若(ruò )有(yǒu )同(tóng )异(yì ),必(bì )此(cǐ )人(rén )也(yě ),可(kě )以(yǐ )会(huì )稽(jī )处(chù )之(zhī )。”

夫(fū )任(rèn )贤(xián )用(yòng )能(néng ),宜(yí )如(rú )汉(hàn )高(gāo )及(jí )宋(sòng )祖(zǔ )矣(yǐ )。)

宋(sòng )、齐(qí )二(èr )代(dài ),废(fèi )主(zhǔ )有(yǒu )五(wǔ ),并(bìng )骄(jiāo )淫(yín )狂(kuáng )暴(bào ),前(qián )后(hòu )如(rú )一(yī )。或(huò )身(shēn )被(bèi )贼(zéi )杀(shā ),或(huò )倾(qīng )坠(zhuì )宗(zōng )社(shè )。岂(qǐ )厥(jué )性(xìng )顽(wán )凶(xiōng ),自(zì )贻(yí )非(fēi )命(mìng ),将(jiāng )天(tiān )之(zhī )所(suǒ )弃(qì ),用(yòng )亡(wáng )大(dà )业(yè )乎(hū )?

虞(yú )南(nán )曰(yuē ):“夫(fū )上(shàng )智(zhì )下(xià )愚(yú ),特(tè )禀(bǐng )异(yì )气(qì );中(zhōng )庸(yōng )之(zhī )才(cái ),皆(jiē )由(yóu )训(xùn )习(xí )。自(zì )宋(sòng )、齐(qí )以(yǐ )来(lái ),东(dōng )宫(gōng )师(shī )傅(fù ),备(bèi )员(yuán )而(ér )已(yǐ )。贵(guì )贱(jiàn )礼(lǐ )隔(gé ),规(guī )献(xiàn )无(wú )由(yóu ),多(duō )以(yǐ )位(wèi )升(shēng ),罕(hǎn )由(yóu )德(dé )进(jìn )。此(cǐ )五(wǔ )君(jūn )者(zhě ),禀(bǐng )凡(fán )庸(yōng )之(zhī )性(xìng ),无(wú )周(zhōu )、召(zhào )之(zhī )师(shī ),远(yuǎn )益(yì )友(yǒu )之(zhī )箴(zhēn )规(guī ),狎(xiá )宵(xiāo )人(rén )之(zhī )近(jìn )习(xí ),以(yǐ )斯(sī )下(xià )质(zhì ),生(shēng )而(ér )楚(chǔ )言(yán ),覆(fù )国(guó )亡(wáng )身(shēn ),理(lǐ )数(shù )然(rán )也(yě )。”

(议(yì )曰(yuē ):贾(jiǎ )生(shēng )云(yún ):“昔(xī )成(chéng )王(wáng )幼(yòu ),在(zài )襁(qiǎng )褓(bǎo )之(zhī )中(zhōng ),召(zhào )公(gōng )为(wéi )太(tài )保(bǎo ),周(zhōu )公(gōng )为(wéi )太(tài )傅(fù ),太(tài )公(gōng )为(wéi )太(tài )师(shī )。保(bǎo ),保(bǎo )其(qí )身(shēn )体(tǐ );傅(fù ),傅(fù )之(zhī )德(dé )义(yì );师(shī ),导(dǎo )之(zhī )教(jiāo )训(xùn )。此(cǐ )三(sān )公(gōng )之(zhī )职(zhí )也(yě )。又(yòu )置(zhì )三(sān )少(shǎo ),曰(yuē )少(shǎo )傅(fù )、少(shǎo )保(bǎo )、少(shǎo )师(shī ),是(shì )与(yǔ )太(tài )子(zǐ )晏(yàn )者(zhě )也(yě )。故(gù )乃(nǎi )孩(hái )抱(bào )有(yǒu )识(shí ),三(sān )公(gōng )、三(sān )少(shǎo )固(gù )明(míng )孝(xiào )、仁(rén )、义(yì )、礼(lǐ )以(yǐ )导(dǎo )习(xí )之(zhī ),逐(zhú )去(qù )邪(xié )人(rén ),不(bú )使(shǐ )见(jiàn )恶(è )行(háng );选(xuǎn )天(tiān )下(xià )之(zhī )端(duān )士(shì )、孝(xiào )悌(tì )、博(bó )闻(wén )、有(yǒu )道(dào )术(shù )者(zhě )以(yǐ )翼(yì )卫(wèi )之(zhī ),使(shǐ )与(yǔ )太(tài )子(zǐ )居(jū )处(chù )。故(gù )太(tài )子(zǐ )乃(nǎi )生(shēng )而(ér )见(jiàn )正(zhèng )事(shì )、闻(wén )正(zhèng )言(yán )、行(háng )正(zhèng )道(dào )。左(zuǒ )右(yòu )前(qián )后(hòu ),皆(jiē )正(zhèng )人(rén )也(yě )。

夫(fū )习(xí )与(yǔ )正(zhèng )人(rén )居(jū ),不(bú )能(néng )无(wú )正(zhèng ),犹(yóu )生(shēng )长(zhǎng )齐(qí )地(dì ),不(bú )能(néng )不(bú )齐(qí )言(yán )也(yě );习(xí )与(yǔ )不(bú )正(zhèng )人(rén )居(jū ),犹(yóu )生(shēng )长(zhǎng )楚(chǔ )地(dì ),不(bú )能(néng )不(bú )楚(chǔ )言(yán )也(yě )。秦(qín )使(shǐ )赵(zhào )高(gāo )傅(fù )胡(hú )亥(hài )而(ér )教(jiāo )之(zhī )狱(yù ),所(suǒ )习(xí )者(zhě )非(fēi )斩(zhǎn )劓(yì )人(rén )则(zé )夷(yí )人(rén )之(zhī )三(sān )族(zú )也(yě )。故(gù )胡(hú )亥(hài )今(jīn )日(rì )即(jí )位(wèi ),明(míng )日(rì )射(shè )人(rén )。忠(zhōng )谏(jiàn )者(zhě )谓(wèi )之(zhī )诽(fěi )谤(bàng ),深(shēn )计(jì )者(zhě )谓(wèi )之(zhī )妖(yāo )言(yán ),视(shì )杀(shā )人(rén )若(ruò )刈(yì )草(cǎo )菅(jiān )然(rán )。岂(qǐ )胡(hú )亥(hài )之(zhī )性(xìng )恶(è )哉(zāi )?彼(bǐ )其(qí )所(suǒ )以(yǐ )导(dǎo )之(zhī )者(zhě )非(fēi )其(qí )理(lǐ )也(yě )。”

晋(jìn )惠(huì )帝(dì )太(tài )子(zǐ )遹(yù )有(yǒu )罪(zuì ),阎(yán )纂(zuǎn )上(shàng )书(shū )谏(jiàn )曰(yuē ):“臣(chén )伏(fú )念(niàn )遹(yù )长(zhǎng )养(yǎng )深(shēn )宫(gōng ),沉(chén )沦(lún )富(fù )贵(guì ),受(shòu )饶(ráo )先(xiān )帝(dì ),父(fù )母(mǔ )骄(jiāo )之(zhī )。每(měi )见(jiàn )选(xuǎn )师(shī )傅(fù ),下(xià )至(zhì )郡(jùn )吏(lì ),率(lǜ )取(qǔ )膏(gāo )粱(liáng )击(jī )钟(zhōng )鼎(dǐng )食(shí )之(zhī )家(jiā ),希(xī )有(yǒu )寒(hán )门(mén )儒(rú )素(sù ),如(rú )卫(wèi )绾(wǎn )、周(zhōu )文(wén );洗(xǐ )马(mǎ )舍(shě )人(rén ),亦(yì )无(wú )汲(jí )黯(àn )、郑(zhèng )庄(zhuāng )之(zhī )比(bǐ ),遂(suí )使(shǐ )不(bú )见(jiàn )事(shì )君(jūn )父(fù )之(zhī )道(dào )。古(gǔ )礼(lǐ ),太(tài )子(zǐ )以(yǐ )士(shì )礼(lǐ )与(yǔ )国(guó )人(rén )齿(chǐ ),欲(yù )令(lìng )知(zhī )贱(jiàn ),然(rán )后(hòu )乃(nǎi )贵(guì )。自(zì )顷(qǐng )东(dōng )宫(gōng )亦(yì )微(wēi ),太(tài )盛(shèng )所(suǒ )以(yǐ )致(zhì )败(bài ),非(fēi )但(dàn )东(dōng )宫(gōng )。诸(zhū )王(wáng )师(shī )友(yǒu )、文(wén )学(xué ),亦(yì )取(qǔ )豪(háo )族(zú )力(lì )能(néng )得(dé )者(zhě ),岂(qǐ )有(yǒu )切(qiē )磋(cuō ),能(néng )相(xiàng )长(zhǎng )益(yì )?今(jīn )适(shì )言(yán )语(yǔ )悖(bèi )逆(nì ),受(shòu )罪(zuì )之(zhī )日(rì ),不(bú )失(shī )子(zǐ )道(dào ),尚(shàng )可(kě )重(zhòng )选(xuǎn )师(shī )傅(fù )。置(zhì )游(yóu )谈(tán )文(wén )学(xué ),皆(jiē )选(xuǎn )寒(hán )长(zhǎng )孤(gū )宦(huàn )、以(yǐ )学(xué )行(háng )自(zì )立(lì )者(zhě ),及(jí )涉(shè )履(lǚ )艰(jiān )难(nán )、名(míng )行(háng )素(sù )立(lì )者(zhě ),使(shǐ )与(yǔ )游(yóu )处(chù )。绝(jué )贵(guì )戚(qī )子(zǐ )弟(dì )、轻(qīng )薄(báo )宾(bīn )客(kè ),但(dàn )道(dào )古(gǔ )今(jīn )孝(xiào )子(zǐ )慈(cí )亲(qīn )、忠(zhōng )臣(chén )事(shì )君(jūn ),及(jí )思(sī )愆(qiān )改(gǎi )过(guò ),皆(jiē )闻(wén )善(shàn )道(dào ),庶(shù )几(jǐ )可(kě )全(quán )。”

由(yóu )此(cǐ )观(guān )之(zhī ),故(gù )知(zhī )太(tài )子(zǐ )者(zhě ),选(xuǎn )左(zuǒ )右(yòu ),俾(bǐ )喻(yù )教(jiāo )之(zhī ),最(zuì )急(jí )也(yě )。)

梁(liáng )元(yuán )帝(dì )聪(cōng )明(míng )才(cái )学(xué ),克(kè )平(píng )祸(huò )乱(luàn ),而(ér )卒(zú )致(zhì )倾(qīng )覆(fù )。何(hé )也(yě )?(元(yuán )帝(dì ),梁(liáng )武(wǔ )帝(dì )第(dì )七(qī )子(zǐ ),名(míng )绎(yì ),为(wéi )荆(jīng )州(zhōu )刺(cì )史(shǐ )。破(pò )侯(hóu )景(jǐng ),都(dōu )荆(jīng )州(zhōu ),为(wéi )西(xī )魏(wèi )万(wàn )纽(niǔ )于(yú )谨(jǐn )来(lái )伐(fá ),执(zhí )帝(dì )害(hài )之(zhī )。)

虞(yú )南(nán )曰(yuē ):“梁(liáng )元(yuán )聪(cōng )明(míng )伎(jì )艺(yì ),才(cái )兼(jiān )文(wén )武(wǔ ),仗(zhàng )顺(shùn )伐(fá )逆(nì ),克(kè )雪(xuě )家(jiā )冤(yuān ),成(chéng )功(gōng )遂(suí )事(shì ),有(yǒu )足(zú )称(chēng )者(zhě )。但(dàn )国(guó )难(nán )之(zhī )后(hòu ),伤(shāng )夷(yí )未(wèi )复(fù ),信(xìn )强(qiáng )寇(kòu )之(zhī )甘(gān )言(yán ),袭(xí )褊(biǎn )心(xīn )于(yú )怀(huái )楚(chǔ )蕃(fān ),屏(píng )宗(zōng )支(zhī )自(zì )为(wéi )仇(chóu )敌(dí ),孤(gū )远(yuǎn )悬(xuán )僻(pì ),莫(mò )与(yǔ )同(tóng )忧(yōu ),身(shēn )亡(wáng )祚(zuò )灭(miè ),生(shēng )人(rén )涂(tú )炭(tàn ),举(jǔ )鄢(yān )、郢(yǐng )而(ér )弃(qì )之(zhī ),良(liáng )可(kě )惜(xī )也(yě )。”

(议(yì )曰(yuē ):《淮(huái )南(nán )子(zǐ )》云(yún ):“夫(fū )仁(rén )智(zhì ),才(cái )之(zhī )美(měi )者(zhě )也(yě )。所(suǒ )谓(wèi )仁(rén )者(zhě ),爱(ài )人(rén )也(yě );所(suǒ )谓(wèi )智(zhì )者(zhě ),知(zhī )人(rén )也(yě )。爱(ài )人(rén )则(zé )无(wú )虐(nuè )刑(xíng ),知(zhī )人(rén )则(zé )无(wú )乱(luàn )政(zhèng )。此(cǐ )三(sān )代(dài )所(suǒ )以(yǐ )昌(chāng )也(yě )。智(zhì )伯(bó )有(yǒu )五(wǔ )过(guò )人(rén )之(zhī )才(cái ),而(ér )不(bú )免(miǎn )于(yú )身(shēn )死(sǐ )人(rén )手(shǒu )者(zhě ),不(bú )爱(ài )人(rén )也(yě );齐(qí )王(wáng )建(jiàn )有(yǒu )三(sān )过(guò )人(rén )之(zhī )巧(qiǎo ),而(ér )身(shēn )虏(lǔ )秦(qín )者(zhě ),不(bú )知(zhī )贤(xián )也(yě )。故(gù )仁(rén )莫(mò )大(dà )于(yú )爱(ài )人(rén ),智(zhì )莫(mò )大(dà )于(yú )知(zhī )人(rén )。二(èr )者(zhě )不(bú )立(lì ),虽(suī )察(chá )慧(huì )捷(jié )巧(qiǎo ),不(bú )免(miǎn )于(yú )乱(luàn )矣(yǐ )。”

或(huò )曰(yuē ):“周(zhōu )武(wǔ )之(zhī )雄(xióng )才(cái )武(wǔ )略(luè ),身(shēn )先(xiān )士(shì )卒(zú ),若(ruò )天(tiān )假(jiǎ )之(zhī )年(nián ),尽(jìn )其(qí )兵(bīng )算(suàn ),必(bì )能(néng )平(píng )宇(yǔ )内(nèi ),为(wéi )一(yī )代(dài )之(zhī )明(míng )主(zhǔ )乎(hū )?”

虞(yú )南(nán )曰(yuē ):“周(zhōu )武(wǔ )骁(xiāo )勇(yǒng )果(guǒ )毅(yì ),有(yǒu )出(chū )人(rén )之(zhī )略(luè ),观(guān )其(qí )卑(bēi )躬(gōng )厉(lì )士(shì ),法(fǎ )令(lìng )严(yán )明(míng ),虽(suī )勾(gōu )践(jiàn )、穰(ráng )苴(jū ),无(wú )闻(wén )于(yú )天(tiān )下(xià )。此(cǐ )猛(měng )将(jiāng )之(zhī )任(rèn ),非(fēi )人(rén )君(jūn )之(zhī )度(dù )量(liàng )也(yě )。”

由(yóu )此(cǐ )观(guān )之(zhī ),夫(fū )拨(bō )乱(luàn )之(zhī )主(zhǔ ),当(dāng )先(xiān )以(yǐ )收(shōu )相(xiàng )获(huò )将(jiāng )为(wéi )本(běn ),一(yī )身(shēn )善(shàn )战(zhàn ),不(bú )足(zú )恃(shì )也(yě )。故(gù )刘(liú )向(xiàng )曰(yuē ):“知(zhī )人(rén )者(zhě ),王(wáng )道(dào )也(yě );知(zhī )事(shì )者(zhě ),臣(chén )道(dào )也(yě )。伎(jì )艺(yì )善(shàn )战(zhàn ),何(hé )益(yì )哉(zāi )?”)

后(hòu )齐(qí )文(wén )宣(xuān )帝(dì ),狂(kuáng )悖(bèi )之(zhī )迹(jì ),桀(jié )、纣(zhòu )之(zhī )所(suǒ )不(bú )为(wéi ),而(ér )国(guó )富(fù )人(rén )丰(fēng ),不(bú )至(zhì )于(yú )乱(luàn )亡(wáng )。何(hé )也(yě )?(宣(xuān )帝(dì )名(míng )洋(yáng ),后(hòu )齐(qí )高(gāo )欢(huān )第(dì )二(èr )子(zǐ ),受(shòu )后(hòu )魏(wèi )禅(chán )也(yě )。)

虞(yú )南(nán )曰(yuē ):“昔(xī )齐(qí )桓(huán )奢(shē )淫(yín )亡(wáng )礼(lǐ ),人(rén )伦(lún )所(suǒ )弃(qì ),假(jiǎ )六(liù )翮(hé )于(yú )仲(zhòng )父(fù ),遂(suí )伯(bó )诸(zhū )侯(hóu )。宣(xuān )武(wǔ )帝(dì )鄙(bǐ )稔(rěn )忍(rěn )虐(nuè ),古(gǔ )今(jīn )无(wú )比(bǐ ),委(wěi )万(wàn )机(jī )于(yú )遵(zūn )彦(yàn ),保(bǎo )全(quán )宗(zōng )国(guó ),以(yǐ )其(qí )任(rèn )用(yòng )得(dé )才(cái ),所(suǒ )以(yǐ )社(shè )稷(jì )犹(yóu )存(cún )者(zhě )也(yě )。”

(议(yì )曰(yuē ):殷(yīn )有(yǒu )三(sān )仁(rén ),太(tài )康(kāng )有(yǒu )五(wǔ )弟(dì ),亦(yì )皆(jiē )贤(xián )者(zhě ),而(ér )国(guó )为(wéi )墟(xū ),何(hé )哉(zāi )?

鬻(yù )子(zǐ )曰(yuē ):“君(jūn )子(zǐ )与(yǔ )人(rén )之(zhī )谋(móu )也(yě ),能(néng )必(bì )用(yòng )道(dào ),而(ér )不(bú )能(néng )必(bì )见(jiàn )受(shòu )也(yě );能(néng )必(bì )忠(zhōng ),而(ér )不(bú )能(néng )必(bì )见(jiàn )入(rù )也(yě );能(néng )必(bì )信(xìn ),而(ér )不(bú )能(néng )必(bì )见(jiàn )信(xìn )也(yě )。故(gù )虞(yú )公(gōng )不(bú )用(yòng )宫(gōng )之(zhī )奇(qí )谋(móu ),灭(miè )于(yú )晋(jìn );仇(chóu )由(yóu )不(bú )听(tīng )赤(chì )章(zhāng )之(zhī )言(yán ),亡(wáng )于(yú )智(zhì )氏(shì )。天(tiān )下(xià )之(zhī )国(guó ),莫(mò )不(bú )有(yǒu )忠(zhōng )臣(chén )谋(móu )士(shì ),但(dàn )在(zài )用(yòng )与(yǔ )不(bú )用(yòng )耳(ěr )。苟(gǒu )为(wéi )不(bú )用(yòng ),反(fǎn )贻(yí )君(jūn )谤(bàng ),贤(xián )人(rén )君(jūn )子(zǐ ),安(ān )能(néng )救(jiù )败(bài )乱(luàn )乎(hū )?”)

陈(chén )武(wǔ )帝(dì )起(qǐ )自(zì )草(cǎo )莱(lái ),兴(xìng )创(chuàng )帝(dì )业(yè ),近(jìn )代(dài )以(yǐ )来(lái ),可(kě )方(fāng )何(hé )主(zhǔ )?

虞(yú )南(nán )曰(yuē ):“武(wǔ )帝(dì )以(yǐ )奇(qí )才(cái )远(yuǎn )略(luè ),怀(huái )匡(kuāng )复(fù )之(zhī )志(zhì ),龙(lóng )跃(yuè )海(hǎi )嵎(yú ),豹(bào )变(biàn )岭(lǐng )表(biǎo ),扫(sǎo )重(zhòng )氛(fēn )于(yú )绛(jiàng )阙(què ),复(fù )帝(dì )座(zuò )于(yú )紫(zǐ )微(wēi )。西(xī )抗(kàng )周(zhōu )师(shī ),北(běi )夷(yí )齐(qí )寇(kòu ),宏(hóng )谋(móu )长(zhǎng )算(suàn ),动(dòng )无(wú )遗(yí )策(cè ),实(shí )开(kāi )基(jī )之(zhī )令(lìng )主(zhǔ ),拨(bō )乱(luàn )之(zhī )雄(xióng )才(cái )。比(bǐ )宋(sòng )祖(zǔ )则(zé )不(bú )及(jí ),方(fāng )齐(qí )高(gāo )则(zé )优(yōu )矣(yǐ )。”

隋(suí )文(wén )帝(dì )起(qǐ )自(zì )布(bù )衣(yī ),光(guāng )有(yǒu )神(shén )器(qì )。西(xī )定(dìng )庸(yōng )蜀(shǔ ),南(nán )平(píng )江(jiāng )表(biǎo ),比(bǐ )于(yú )晋(jìn )武(wǔ ),可(kě )为(wéi )俦(chóu )乎(hū )?

虞(yú )南(nán )曰(yuē ):“隋(suí )文(wén )因(yīn )外(wài )戚(qī )之(zhī )重(zhòng ),周(zhōu )室(shì )之(zhī )微(wēi ),负(fù )图(tú )作(zuò )宰(zǎi ),遂(suí )膺(yīng )宝(bǎo )命(mìng )。留(liú )心(xīn )政(zhèng )治(zhì ),务(wù )从(cóng )恩(ēn )泽(zé ),故(gù )能(néng )绥(suí )抚(fǔ )新(xīn )旧(jiù ),缉(jī )宁(níng )遐(xiá )迩(ěr ),文(wén )武(wǔ )制(zhì )置(zhì ),皆(jiē )有(yǒu )可(kě )观(guān )。及(jí )克(kè )定(dìng )江(jiāng )淮(huái ),咸(xián )同(tóng )书(shū )轨(guǐ ),率(lǜ )土(tǔ )黎(lí )献(xiàn ),企(qǐ )伫(zhù )太(tài )平(píng )。自(zì )金(jīn )陵(líng )灭(miè )后(hòu ),王(wáng )心(xīn )奢(shē )汰(tài ),虽(suī )威(wēi )加(jiā )四(sì )海(hǎi ),而(ér )情(qíng )堕(duò )万(wàn )机(jī ),荆(jīng )璧(bì )填(tián )于(yú )内(nèi )府(fǔ ),吴(wú )姬(jī )满(mǎn )于(yú )下(xià )室(shì )。仁(rén )寿(shòu )雕(diāo )饰(shì ),事(shì )将(jiāng )倾(qīng )宫(gōng ),万(wàn )姓(xìng )力(lì )殚(dān ),中(zhōng )民(mín )产(chǎn )竭(jié )。加(jiā )以(yǐ )猜(cāi )忌(jì )心(xīn )起(qǐ ),巫(wū )蛊(gǔ )事(shì )兴(xìng ),戮(lù )爱(ài )子(zǐ )之(zhī )妃(fēi ),离(lí )上(shàng )相(xiàng )之(zhī )母(mǔ )(猫(māo )鬼(guǐ )事(shì )起(qǐ ),秦(qín )王(wáng )妃(fēi )及(jí )仆(pú )射(shè )杨(yáng )素(sù )母(mǔ ),皆(jiē )坐(zuò )焉(yān )。)。纲(gāng )维(wéi )已(yǐ )紊(wěn ),礼(lǐ )教(jiāo )斯(sī )亡(wáng ),牝(pìn )鸡(jī )晨(chén )响(xiǎng ),皇(huáng )枝(zhī )剿(jiǎo )绝(jué ),废(fèi )黜(chù )不(bú )辜(gū ),树(shù )立(lì )所(suǒ )爱(ài )(废(fèi )太(tài )子(zǐ )勇(yǒng )为(wéi )庶(shù )人(rén ),立(lì )晋(jìn )王(wáng )广(guǎng )也(yě )。)。功(gōng )臣(chén )良(liáng )佐(zuǒ ),诛(zhū )剪(jiǎn )无(wú )遗(yí )。季(jì )年(nián )之(zhī )失(shī ),多(duō )于(yú )晋(jìn )武(wǔ ),十(shí )世(shì )不(bú )永(yǒng ),岂(qǐ )天(tiān )亡(wáng )乎(hū )?”

(议(yì )曰(yuē ):汉(hàn )高(gāo )祖(zǔ )欲(yù )以(yǐ )赵(zhào )王(wáng )如(rú )意(yì )易(yì )太(tài )子(zǐ ),叔(shū )孙(sūn )通(tōng )谏(jiàn )曰(yuē ):“昔(xī )晋(jìn )献(xiàn )公(gōng )以(yǐ )骊(lí )姬(jī )故(gù ),废(fèi )太(tài )子(zǐ ),立(lì )奚(xī )齐(qí ),晋(jìn )国(guó )乱(luàn )者(zhě )数(shù )十(shí )年(nián ),为(wéi )天(tiān )下(xià )笑(xiào )。秦(qín )以(yǐ )不(bú )早(zǎo )定(dìng )扶(fú )苏(sū ),令(lìng )赵(zhào )高(gāo )得(dé )以(yǐ )诈(zhà )立(lì )胡(hú )亥(hài ),自(zì )使(shǐ )灭(miè )祀(sì )。此(cǐ )陛(bì )下(xià )所(suǒ )亲(qīn )见(jiàn )。今(jīn )陛(bì )下(xià )必(bì )欲(yù )废(fèi )嫡(dí )而(ér )立(lì )少(shǎo ),臣(chén )愿(yuàn )先(xiān )伏(fú )诛(zhū ),以(yǐ )颈(jǐng )血(xuè )污(wū )地(dì )。”帝(dì )曰(yuē ):“吾(wú )直(zhí )戏(xì )耳(ěr )。”通(tōng )曰(yuē ):“太(tài )子(zǐ )乃(nǎi )天(tiān )下(xià )本(běn ),本(běn )之(zhī )一(yī )摇(yáo ),天(tiān )下(xià )震(zhèn )动(dòng )。奈(nài )何(hé )以(yǐ )天(tiān )下(xià )戏(xì )?”乃(nǎi )听(tīng )之(zhī )。

袁(yuán )绍(shào )爱(ài )少(shǎo )子(zǐ )尚(shàng ),乃(nǎi )以(yǐ )太(tài )子(zǐ )谭(tán )继(jì )兄(xiōng )后(hòu )。沮(jǔ )授(shòu )谏(jiàn )曰(yuē ):“世(shì )称(chēng )万(wàn )人(rén )逐(zhú )兔(tù ),一(yī )人(rén )获(huò )之(zhī ),贪(tān )者(zhě )悉(xī )止(zhǐ ),分(fèn )定(dìng )故(gù )也(yě )。且(qiě )年(nián )均(jūn )以(yǐ )贤(xián ),德(dé )均(jūn )以(yǐ )长(zhǎng ),上(shàng )古(gǔ )之(zhī )制(zhì )也(yě )。愿(yuàn )上(shàng )惟(wéi )先(xiān )代(dài )成(chéng )败(bài )之(zhī )诫(jiè ),下(xià )思(sī )逐(zhú )兔(tù )分(fèn )定(dìng )之(zhī )义(yì )。若(ruò )其(qí )不(bú )改(gǎi ),祸(huò )始(shǐ )此(cǐ )矣(yǐ )。”绍(shào )不(bú )从(cóng ),后(hòu )果(guǒ )构(gòu )隙(xì )。

故(gù )曰(yuē ):立(lì )嫡(dí )子(zǐ )者(zhě ),不(bú )使(shǐ )庶(shù )孽(niè )疑(yí )焉(yān )。疑(yí )则(zé )动(dòng ),两(liǎng )则(zé )争(zhēng )。子(zǐ )两(liǎng )位(wèi )者(zhě ),家(jiā )必(bì )乱(luàn );子(zǐ )两(liǎng )位(wèi ),而(ér )家(jiā )不(bú )乱(luàn )者(zhě ),亲(qīn )犹(yóu )在(zài )也(yě )。恃(shì )亲(qīn )不(bú )乱(luàn ),失(shī )亲(qīn )必(bì )乱(luàn )。有(yǒu )旨(zhǐ )哉(zāi )。)

或(huò )曰(yuē ):“王(wáng )霸(bà )之(zhī )略(luè ),请(qǐng )事(shì )斯(sī )语(yǔ )矣(yǐ )。敢(gǎn )问(wèn )殁(mò )而(ér )作(zuò )谥(shì ),及(jí )改(gǎi )正(zhèng )朔(shuò ),易(yì )服(fú )色(sè ),以(yǐ )变(biàn )人(rén )之(zhī )耳(ěr )目(mù ),其(qí )事(shì )奚(xī )象(xiàng )?”

对(duì )曰(yuē ):“古(gǔ )之(zhī )立(lì )谥(shì )者(zhě ),将(jiāng )以(yǐ )戒(jiè )夫(fū )后(hòu )代(dài ),随(suí )行(háng )受(shòu )名(míng ),君(jūn )亲(qīn )无(wú )隐(yǐn )。今(jīn )之(zhī )臣(chén )子(zǐ )不(bú )论(lùn )名(míng )实(shí ),务(wù )在(zài )尊(zūn )崇(chóng ),斯(sī )风(fēng )替(tì )也(yě )久(jiǔ )矣(yǐ )。”

昔(xī )季(jì )康(kāng )子(zǐ )问(wèn )五(wǔ )帝(dì )之(zhī )德(dé )于(yú )孔(kǒng )子(zǐ ),孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):“天(tiān )有(yǒu )五(wǔ )行(háng ),木(mù )火(huǒ )金(jīn )水(shuǐ )及(jí )土(tǔ )。分(fèn )时(shí )化(huà )育(yù ),以(yǐ )成(chéng )物(wù )。”(一(yī )岁(suì )三(sān )百(bǎi )六(liù )十(shí )日(rì ),五(wǔ )行(háng )行(háng )七(qī )十(shí )二(èr )日(rì ),化(huà )生(shēng )长(zhǎng )育(yù )。)

其(qí )神(shén )为(wéi )五(wǔ )帝(dì )纬(wěi )(五(wǔ )帝(dì ),五(wǔ )行(háng )之(zhī )神(shén )。)。古(gǔ )之(zhī )王(wáng )者(zhě ),易(yì )代(dài )改(gǎi )号(hào ),取(qǔ )法(fǎ )五(wǔ )行(háng )。五(wǔ )行(háng )更(gèng )王(wáng ),终(zhōng )始(shǐ )相(xiàng )生(shēng ),亦(yì )象(xiàng )其(qí )义(yì )。故(gù )其(qí )生(shēng )为(wéi )明(míng )王(wáng )者(zhě ),而(ér )死(sǐ )配(pèi )五(wǔ )行(háng )。是(shì )以(yǐ )太(tài )昊(hào )配(pèi )木(mù )(勾(gōu )芒(máng )为(wéi )木(mù )正(zhèng )也(yě )),炎(yán )帝(dì )配(pèi )火(huǒ )(祝(zhù )融(róng )为(wéi )火(huǒ )正(zhèng )也(yě )),少(shǎo )昊(hào )配(pèi )金(jīn )(蓐(rù )收(shōu )为(wéi )金(jīn )正(zhèng )也(yě )),颛(zhuān )顼(xū )配(pèi )水(shuǐ )(玄(xuán )冥(míng )为(wéi )水(shuǐ )正(zhèng )也(yě )),黄(huáng )帝(dì )配(pèi )土(tǔ )(后(hòu )土(tǔ )为(wéi )土(tǔ )正(zhèng )也(yě ))。

帝(dì )王(wáng )改(gǎi )号(hào ),于(yú )五(wǔ )行(háng )之(zhī )德(dé ),各(gè )有(yǒu )所(suǒ )尚(shàng )。从(cóng )其(qí )所(suǒ )王(wáng )之(zhī )德(dé )次(cì )焉(yān )(木(mù )家(jiā )次(cì )位(wèi )火(huǒ )也(yě )。木(mù )家(jiā )尚(shàng )赤(chì ),以(yǐ )木(mù )德(dé )义(yì )之(zhī )普(pǔ ),循(xún )其(qí )母(mǔ ),兼(jiān )其(qí )子(zǐ )也(yě ))。夏(xià )后(hòu )氏(shì )以(yǐ )金(jīn )德(dé )王(wáng )而(ér )尚(shàng )黑(hēi ),殷(yīn )人(rén )以(yǐ )水(shuǐ )德(dé )王(wáng )而(ér )尚(shàng )白(bái )(水(shuǐ )家(jiā )尚(shàng )青(qīng ),而(ér )尚(shàng )白(bái )者(zhě ),避(bì )土(tǔ )家(jiā )之(zhī )尚(shàng )青(qīng )也(yě )。土(tǔ )家(jiā )宜(yí )尚(shàng )白(bái ),为(wéi )土(tǔ )者(zhě ),四(sì )行(háng )之(zhī )主(zhǔ ),主(zhǔ )于(yú )四(sì )季(jì )。五(wǔ )行(háng )用(yòng )事(shì ),先(xiān )起(qǐ )于(yú )木(mù ),故(gù )土(tǔ )家(jiā )尚(shàng )木(mù )色(sè )青(qīng )也(yě )。)。周(zhōu )人(rén )以(yǐ )木(mù )德(dé )王(wáng )而(ér )色(sè )尚(shàng )赤(chì )。此(cǐ )三(sān )代(dài )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )不(bú )同(tóng )也(yě )。及(jí )汉(hàn )之(zhī )初(chū ),公(gōng )孙(sūn )臣(chén )贾(jiǎ )谊(yì )以(yǐ )为(wéi )汉(hàn )土(tǔ )德(dé ),以(yǐ )五(wǔ )行(háng )之(zhī )传(chuán ),从(cóng )所(suǒ )不(bú )胜(shèng )(传(chuán )移(yí )之(zhī )传(chuán )也(yě )。五(wǔ )帝(dì )相(xiàng )代(dài ),常(cháng )从(cóng )金(jīn )木(mù )水(shuǐ )火(huǒ )土(tǔ )相(xiàng )胜(shèng )之(zhī )法(fǎ )也(yě )。)。秦(qín )在(zài )水(shuǐ )德(dé ),故(gù )谓(wèi )汉(hàn )据(jù )土(tǔ )而(ér )克(kè )之(zhī )。刘(liú )向(xiàng )父(fù )子(zǐ )以(yǐ )为(wéi )帝(dì )出(chū )于(yú )震(zhèn ),故(gù )庖(páo )牺(xī )氏(shì )始(shǐ )受(shòu )木(mù )德(dé ),其(qí )后(hòu )以(yǐ )母(mǔ )传(chuán )子(zǐ ),终(zhōng )而(ér )复(fù )始(shǐ )。自(zì )神(shén )农(nóng )、黄(huáng )帝(dì ),下(xià )历(lì )唐(táng )虞(yú )三(sān )代(dài ),而(ér )汉(hàn )得(dé )火(huǒ )焉(yān )。故(gù )高(gāo )祖(zǔ )始(shǐ )起(qǐ ),神(shén )母(mǔ )夜(yè )号(hào ),着(zhe )赤(chì )帝(dì )之(zhī )符(fú ),得(dé )天(tiān )统(tǒng )矣(yǐ )。昔(xī )共(gòng )工(gōng )以(yǐ )水(shuǐ )德(dé )间(jiān )于(yú )木(mù )火(huǒ ),与(yǔ )秦(qín )同(tóng )运(yùn ),非(fēi )其(qí )次(cì ),故(gù )皆(jiē )不(bú )永(yǒng )也(yě )。

(以(yǐ )吾(wú )观(guān )之(zhī ),帝(dì )王(wáng )之(zhī )兴(xìng ),各(gè )本(běn )其(qí )所(suǒ )出(chū )五(wǔ )帝(dì )之(zhī )后(hòu ),以(yǐ )定(dìng )五(wǔ )德(dé )。何(hé )以(yǐ )明(míng )之(zhī )?汉(hàn ),尧(yáo )后(hòu )也(yě )。尧(yáo ),火(huǒ )德(dé )王(wáng ),故(gù )汉(hàn )为(wéi )火(huǒ )焉(yān )。袁(yuán )绍(shào )时(shí )耿(gěng )包(bāo )曰(yuē ):“赤(chì )德(dé )衰(shuāi )尽(jìn ),袁(yuán )为(wéi )黄(huáng )胤(yìn ),以(yǐ )为(wéi )袁(yuán )舜(shùn )后(hòu ),舜(shùn )土(tǔ )德(dé )君(jūn ),故(gù )劝(quàn )进(jìn )焉(yān )。”是(shì )知(zhī )帝(dì )王(wáng )之(zhī )兴(xìng ),各(gè )本(běn )其(qí )所(suǒ )出(chū ),五(wǔ )帝(dì )之(zhī )后(hòu ),有(yǒu )自(zì )来(lái )矣(yǐ )。今(jīn )秦(qín ),颛(zhuān )顼(xū )后(hòu ),水(shuǐ )德(dé )也(yě )。故(gù )秦(qín )为(wéi )水(shuǐ )德(dé )焉(yān )。)

以(yǐ )此(cǐ )观(guān )之(zhī ),虽(suī )百(bǎi )代(dài )可(kě )知(zhī )也(yě )。

阅读:27514

打赏捐助〔Donate〕>>>

《君德》简体版

©2015-2026 ok8.org 文学库