解老【登录】

ok8.org > 《韩非子》 > 《解老》 > 拼音版

德(dé )者(zhě ),内(nèi )也(yě )。得(dé )者(zhě ),外(wài )也(yě )。"上(shàng )德(dé )不(bú )德(dé )",言(yán )其(qí )神(shén )不(bú )淫(yín )于(yú )外(wài )也(yě )。神(shén )不(bú )淫(yín )于(yú )外(wài ),则(zé )身(shēn )全(quán )。身(shēn )全(quán )之(zhī )谓(wèi )德(dé )。德(dé )者(zhě ),得(dé )身(shēn )也(yě )。凡(fán )德(dé )者(zhě ),以(yǐ )无(wú )为(wéi )集(jí ),以(yǐ )无(wú )欲(yù )成(chéng ),以(yǐ )不(bú )思(sī )安(ān ),以(yǐ )不(bú )用(yòng )固(gù )。为(wéi )之(zhī )欲(yù )之(zhī ),则(zé )德(dé )无(wú )舍(shě );德(dé )无(wú )舍(shě ),则(zé )不(bú )全(quán )。用(yòng )之(zhī )思(sī )之(zhī ),则(zé )不(bú )固(gù );不(bú )固(gù ),则(zé )无(wú )功(gōng );无(wú )功(gōng ),则(zé )生(shēng )于(yú )德(dé )。德(dé )则(zé )无(wú )德(dé ),不(bú )德(dé )则(zé )有(yǒu )德(dé )。故(gù )曰(yuē ):"上(shàng )德(dé )不(bú )德(dé ),是(shì )以(yǐ )有(yǒu )德(dé )。"

所(suǒ )以(yǐ )贵(guì )无(wú )为(wéi )无(wú )思(sī )为(wéi )虚(xū )者(zhě ),谓(wèi )其(qí )意(yì )无(wú )所(suǒ )制(zhì )也(yě )。夫(fū )无(wú )术(shù )者(zhě ),故(gù )以(yǐ )无(wú )为(wéi )无(wú )思(sī )为(wéi )虚(xū )也(yě )。夫(fū )故(gù )以(yǐ )无(wú )为(wéi )无(wú )思(sī )为(wéi )虚(xū )者(zhě ),其(qí )意(yì )常(cháng )不(bú )忘(wàng )虚(xū ),是(shì )制(zhì )于(yú )为(wéi )虚(xū )也(yě )。虚(xū )者(zhě ),谓(wèi )其(qí )意(yì )无(wú )所(suǒ )制(zhì )也(yě )。今(jīn )制(zhì )于(yú )为(wéi )虚(xū ),是(shì )不(bú )虚(xū )也(yě )。虚(xū )者(zhě )之(zhī )无(wú )为(wéi )也(yě ),不(bú )以(yǐ )无(wú )为(wéi )为(wéi )有(yǒu )常(cháng )。不(bú )以(yǐ )无(wú )为(wéi )为(wéi )有(yǒu )常(cháng ),则(zé )虚(xū );虚(xū ),则(zé )德(dé )盛(shèng );德(dé )盛(shèng )之(zhī )为(wéi )上(shàng )德(dé )。故(gù )曰(yuē ):"上(shàng )德(dé )无(wú )为(wéi )而(ér )无(wú )不(bú )为(wéi )也(yě )。"仁(rén )者(zhě ),谓(wèi )其(qí )中(zhōng )心(xīn )欣(xīn )然(rán )爱(ài )人(rén )也(yě );其(qí )喜(xǐ )人(rén )之(zhī )有(yǒu )福(fú ),而(ér )恶(è )人(rén )之(zhī )有(yǒu )祸(huò )也(yě );生(shēng )心(xīn )之(zhī )所(suǒ )不(bú )能(néng )已(yǐ )也(yě ),非(fēi )求(qiú )其(qí )报(bào )也(yě )。故(gù )曰(yuē ):"上(shàng )仁(rén )为(wéi )之(zhī )而(ér )无(wú )以(yǐ )为(wéi )也(yě )。"

义(yì )者(zhě ),君(jūn )臣(chén )上(shàng )下(xià )之(zhī )事(shì ),父(fù )子(zǐ )贵(guì )贱(jiàn )之(zhī )差(chà )也(yě ),知(zhī )交(jiāo )朋(péng )友(yǒu )之(zhī )接(jiē )也(yě ),亲(qīn )疏(shū )内(nèi )外(wài )之(zhī )分(fèn )也(yě )。臣(chén )事(shì )君(jūn )宜(yí ),下(xià )怀(huái )上(shàng )宜(yí ),子(zǐ )事(shì )父(fù )宜(yí ),贱(jiàn )敬(jìng )贵(guì )宜(yí ),知(zhī )交(jiāo )朋(péng )友(yǒu )之(zhī )相(xiàng )助(zhù )也(yě )宜(yí ),亲(qīn )者(zhě )内(nèi )而(ér )疏(shū )者(zhě )外(wài )宜(yí )。义(yì )者(zhě ),谓(wèi )其(qí )宜(yí )也(yě ),宜(yí )而(ér )为(wéi )之(zhī )。故(gù )曰(yuē ):"上(shàng )义(yì )为(wéi )之(zhī )而(ér )有(yǒu )以(yǐ )为(wéi )也(yě )。"

礼(lǐ )者(zhě ),所(suǒ )以(yǐ )貌(mào )情(qíng )也(yě ),群(qún )义(yì )之(zhī )文(wén )章(zhāng )也(yě ),君(jūn )臣(chén )父(fù )子(zǐ )之(zhī )交(jiāo )也(yě ),贵(guì )贱(jiàn )贤(xián )不(bú )肖(xiāo )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )别(bié )也(yě )。中(zhōng )心(xīn )怀(huái )而(ér )不(bú )谕(yù ),故(gù )疾(jí )趋(qū )卑(bēi )拜(bài )而(ér )明(míng )之(zhī );实(shí )心(xīn )爱(ài )而(ér )不(bú )知(zhī ),故(gù )好(hǎo )言(yán )繁(fán )辞(cí )以(yǐ )信(xìn )之(zhī )。礼(lǐ )者(zhě ),外(wài )饰(shì )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )谕(yù )内(nèi )也(yě )。故(gù )曰(yuē ):礼(lǐ )以(yǐ )貌(mào )情(qíng )也(yě )。凡(fán )人(rén )之(zhī )为(wéi )外(wài )物(wù )动(dòng )也(yě ),不(bú )知(zhī )其(qí )为(wéi )身(shēn )之(zhī )礼(lǐ )也(yě )。众(zhòng )人(rén )之(zhī )为(wéi )礼(lǐ )也(yě ),以(yǐ )尊(zūn )他(tā )人(rén )也(yě ),故(gù )时(shí )劝(quàn )时(shí )衰(shuāi )。君(jūn )子(zǐ )之(zhī )为(wéi )礼(lǐ ),以(yǐ )为(wéi )其(qí )身(shēn );以(yǐ )为(wéi )其(qí )身(shēn ),故(gù )神(shén )之(zhī )为(wéi )上(shàng )礼(lǐ );上(shàng )礼(lǐ )神(shén )而(ér )众(zhòng )人(rén )贰(èr ),故(gù )不(bú )能(néng )相(xiàng )应(yīng );不(bú )能(néng )相(xiàng )应(yīng ),故(gù )曰(yuē ):"上(shàng )礼(lǐ )为(wéi )之(zhī )而(ér )莫(mò )之(zhī )应(yīng )。"众(zhòng )人(rén )虽(suī )贰(èr ),圣(shèng )人(rén )之(zhī )复(fù )恭(gōng )敬(jìng )尽(jìn )手(shǒu )足(zú )之(zhī )礼(lǐ )也(yě )不(bú )衰(shuāi )。故(gù )曰(yuē ):"攘(rǎng )臂(bì )而(ér )仍(réng )之(zhī )。"

道(dào )有(yǒu )积(jī )而(ér )积(jī )有(yǒu )功(gōng );德(dé )者(zhě ),道(dào )之(zhī )功(gōng )。功(gōng )有(yǒu )实(shí )而(ér )实(shí )有(yǒu )光(guāng );仁(rén )者(zhě ),德(dé )之(zhī )光(guāng )。光(guāng )有(yǒu )泽(zé )而(ér )泽(zé )有(yǒu )事(shì );义(yì )者(zhě ),仁(rén )之(zhī )事(shì )也(yě )。事(shì )有(yǒu )礼(lǐ )而(ér )礼(lǐ )有(yǒu )文(wén );礼(lǐ )者(zhě ),义(yì )之(zhī )文(wén )也(yě )。故(gù )曰(yuē ):"失(shī )道(dào )而(ér )后(hòu )失(shī )德(dé ),失(shī )德(dé )而(ér )后(hòu )失(shī )仁(rén ),失(shī )仁(rén )而(ér )后(hòu )失(shī )义(yì ),失(shī )义(yì )而(ér )后(hòu )失(shī )礼(lǐ )。"

礼(lǐ )为(wéi )情(qíng )貌(mào )者(zhě )也(yě ),文(wén )为(wéi )质(zhì )饰(shì )者(zhě )也(yě )。夫(fū )君(jūn )子(zǐ )取(qǔ )情(qíng )而(ér )去(qù )貌(mào ),好(hǎo )质(zhì )而(ér )恶(è )饰(shì )。夫(fū )恃(shì )貌(mào )而(ér )论(lùn )情(qíng )者(zhě ),其(qí )情(qíng )恶(è )也(yě );须(xū )饰(shì )而(ér )论(lùn )质(zhì )者(zhě ),其(qí )质(zhì )衰(shuāi )也(yě )。何(hé )以(yǐ )论(lùn )之(zhī )?和(hé )氏(shì )之(zhī )璧(bì ),不(bú )饰(shì )以(yǐ )五(wǔ )采(cǎi );隋(suí )侯(hóu )之(zhī )珠(zhū ),不(bú )饰(shì )以(yǐ )银(yín )黄(huáng )。其(qí )质(zhì )至(zhì )美(měi ),物(wù )不(bú )足(zú )以(yǐ )饰(shì )之(zhī )。夫(fū )物(wù )之(zhī )待(dài )饰(shì )而(ér )后(hòu )行(háng )者(zhě ),其(qí )质(zhì )不(bú )美(měi )也(yě )。是(shì )以(yǐ )父(fù )子(zǐ )之(zhī )间(jiān ),其(qí )礼(lǐ )朴(pǔ )而(ér )不(bú )明(míng ),故(gù )曰(yuē ):"理(lǐ )薄(báo )也(yě )。"凡(fán )物(wù )不(bú )并(bìng )盛(shèng ),阴(yīn )阳(yáng )是(shì )也(yě );理(lǐ )相(xiàng )夺(duó )予(yǔ ),威(wēi )德(dé )是(shì )也(yě );实(shí )厚(hòu )者(zhě )貌(mào )薄(báo ),父(fù )子(zǐ )之(zhī )礼(lǐ )是(shì )也(yě )。由(yóu )是(shì )观(guān )之(zhī ),礼(lǐ )繁(fán )者(zhě ),实(shí )心(xīn )衰(shuāi )也(yě )。然(rán )则(zé )为(wéi )礼(lǐ )者(zhě ),事(shì )通(tōng )人(rén )之(zhī )朴(pǔ )心(xīn )者(zhě )也(yě )。众(zhòng )人(rén )之(zhī )为(wéi )礼(lǐ )也(yě ),人(rén )应(yīng )则(zé )轻(qīng )欢(huān ),不(bú )应(yīng )则(zé )责(zé )怨(yuàn )。今(jīn )为(wéi )礼(lǐ )者(zhě )事(shì )通(tōng )人(rén )之(zhī )朴(pǔ )心(xīn )而(ér )资(zī )之(zhī )以(yǐ )相(xiàng )责(zé )之(zhī )分(fèn ),能(néng )毋(wú )争(zhēng )乎(hū )?有(yǒu )争(zhēng )则(zé )乱(luàn ),故(gù )曰(yuē ):"夫(fū )礼(lǐ )者(zhě ),忠(zhōng )信(xìn )之(zhī )薄(báo )也(yě ),而(ér )乱(luàn )之(zhī )首(shǒu )乎(hū )。"

先(xiān )物(wù )行(háng )先(xiān )理(lǐ )动(dòng )之(zhī )谓(wèi )前(qián )识(shí )。前(qián )识(shí )者(zhě ),无(wú )缘(yuán )而(ér )妄(wàng )意(yì )度(dù )也(yě )。何(hé )以(yǐ )论(lùn )之(zhī )?詹(zhān )何(hé )坐(zuò ),弟(dì )子(zǐ )侍(shì ),牛(niú )鸣(míng )于(yú )门(mén )外(wài )。弟(dì )子(zǐ )曰(yuē ):"是(shì )黑(hēi )牛(niú )也(yě )在(zài )而(ér )白(bái )其(qí )题(tí )。"詹(zhān )何(hé )曰(yuē ):"然(rán ),是(shì )黑(hēi )牛(niú )也(yě ),而(ér )白(bái )在(zài )其(qí )角(jiǎo )。"使(shǐ )人(rén )视(shì )之(zhī ),果(guǒ )黑(hēi )牛(niú )而(ér )以(yǐ )布(bù )裹(guǒ )其(qí )角(jiǎo )。以(yǐ )詹(zhān )子(zǐ )之(zhī )术(shù ),婴(yīng )众(zhòng )人(rén )之(zhī )心(xīn ),华(huá )焉(yān )殆(dài )矣(yǐ )!故(gù )曰(yuē ):"道(dào )之(zhī )华(huá )也(yě )。"尝(cháng )试(shì )释(shì )詹(zhān )子(zǐ )之(zhī )察(chá ),而(ér )使(shǐ )五(wǔ )尺(chǐ )之(zhī )愚(yú )童(tóng )子(zǐ )视(shì )之(zhī ),亦(yì )知(zhī )其(qí )黑(hēi )牛(niú )而(ér )以(yǐ )布(bù )裹(guǒ )其(qí )角(jiǎo )也(yě )。故(gù )以(yǐ )詹(zhān )子(zǐ )之(zhī )察(chá ),苦(kǔ )心(xīn )伤(shāng )神(shén ),而(ér )后(hòu )与(yǔ )五(wǔ )尺(chǐ )之(zhī )愚(yú )童(tóng )子(zǐ )同(tóng )功(gōng ),是(shì )以(yǐ )曰(yuē ):"愚(yú )之(zhī )首(shǒu )也(yě )。"故(gù )曰(yuē ):"前(qián )识(shí )者(zhě ),道(dào )之(zhī )华(huá )也(yě ),而(ér )愚(yú )之(zhī )首(shǒu )也(yě )。"

所(suǒ )谓(wèi )"大(dà )丈(zhàng )夫(fū )"者(zhě ),谓(wèi )其(qí )智(zhì )之(zhī )大(dà )也(yě )。所(suǒ )谓(wèi )"处(chù )其(qí )厚(hòu )而(ér )不(bú )处(chù )其(qí )薄(báo )"者(zhě ),行(háng )情(qíng )实(shí )而(ér )去(qù )礼(lǐ )貌(mào )也(yě )。所(suǒ )谓(wèi )"处(chù )其(qí )实(shí )不(bú )处(chù )其(qí )华(huá )"者(zhě ),必(bì )缘(yuán )理(lǐ ),不(bú )径(jìng )绝(jué )也(yě )。所(suǒ )谓(wèi )"去(qù )彼(bǐ )取(qǔ )此(cǐ )"者(zhě ),去(qù )貌(mào )、径(jìng )绝(jué )而(ér )取(qǔ )缘(yuán )理(lǐ )、好(hǎo )情(qíng )实(shí )也(yě )。故(gù )曰(yuē ):"去(qù )彼(bǐ )取(qǔ )此(cǐ )。"

人(rén )有(yǒu )祸(huò ),则(zé )心(xīn )畏(wèi )恐(kǒng );心(xīn )畏(wèi )恐(kǒng ),则(zé )行(háng )端(duān )直(zhí );行(háng )端(duān )直(zhí ),则(zé )思(sī )虑(lǜ )熟(shú );思(sī )虑(lǜ )熟(shú ),则(zé )得(dé )事(shì )理(lǐ )。行(háng )端(duān )直(zhí ),则(zé )无(wú )祸(huò )害(hài );无(wú )祸(huò )害(hài ),则(zé )尽(jìn )天(tiān )年(nián )。得(dé )事(shì )理(lǐ ),则(zé )必(bì )成(chéng )功(gōng )。尽(jìn )天(tiān )年(nián ),则(zé )全(quán )而(ér )寿(shòu )。必(bì )成(chéng )功(gōng ),则(zé )富(fù )与(yǔ )贵(guì )。全(quán )寿(shòu )富(fù )贵(guì )之(zhī )谓(wèi )福(fú )。而(ér )福(fú )本(běn )于(yú )有(yǒu )祸(huò )。故(gù )曰(yuē ):"祸(huò )兮(xī )福(fú )之(zhī )所(suǒ )倚(yǐ )。"以(yǐ )成(chéng )其(qí )功(gōng )也(yě )。

人(rén )有(yǒu )福(fú ),则(zé )富(fù )贵(guì )至(zhì );富(fù )贵(guì )至(zhì ),则(zé )衣(yī )食(shí )美(měi );衣(yī )食(shí )美(měi ),则(zé )骄(jiāo )心(xīn )生(shēng );骄(jiāo )心(xīn )生(shēng ),则(zé )行(háng )邪(xié )僻(pì )而(ér )动(dòng )弃(qì )理(lǐ )。行(háng )邪(xié )僻(pì ),则(zé )身(shēn )夭(yāo )死(sǐ );动(dòng )弃(qì )理(lǐ ),则(zé )无(wú )成(chéng )功(gōng )。夫(fū )内(nèi )有(yǒu )死(sǐ )夭(yāo )之(zhī )难(nán )而(ér )外(wài )无(wú )成(chéng )功(gōng )之(zhī )名(míng )者(zhě ),大(dà )祸(huò )也(yě )。而(ér )祸(huò )本(běn )生(shēng )于(yú )有(yǒu )福(fú )。故(gù )曰(yuē ):"福(fú )兮(xī )祸(huò )之(zhī )所(suǒ )伏(fú )。"

夫(fū )缘(yuán )道(dào )理(lǐ )以(yǐ )从(cóng )事(shì )者(zhě ),无(wú )不(bú )能(néng )成(chéng )。无(wú )不(bú )能(néng )成(chéng )者(zhě ),大(dà )能(néng )成(chéng )天(tiān )子(zǐ )之(zhī )势(shì )尊(zūn ),而(ér )小(xiǎo )易(yì )得(dé )卿(qīng )相(xiàng )将(jiāng )军(jūn )之(zhī )赏(shǎng )禄(lù )。夫(fū )弃(qì )道(dào )理(lǐ )而(ér )妄(wàng )举(jǔ )动(dòng )者(zhě ),虽(suī )上(shàng )有(yǒu )天(tiān )子(zǐ )诸(zhū )侯(hóu )之(zhī )势(shì )尊(zūn ),而(ér )下(xià )有(yǒu )猗(yī )顿(dùn )、陶(táo )硃(zhū )、卜(bo )祝(zhù )之(zhī )富(fù ),犹(yóu )失(shī )其(qí )民(mín )人(rén )而(ér )亡(wáng )其(qí )财(cái )资(zī )也(yě )。众(zhòng )人(rén )之(zhī )轻(qīng )弃(qì )道(dào )理(lǐ )而(ér )易(yì )妄(wàng )举(jǔ )动(dòng )者(zhě ),不(bú )知(zhī )其(qí )祸(huò )福(fú )之(zhī )深(shēn )大(dà )而(ér )道(dào )阔(kuò )远(yuǎn )若(ruò )是(shì )也(yě ),故(gù )谕(yù )人(rén )曰(yuē ):"孰(shú )知(zhī )其(qí )极(jí )。"

人(rén )莫(mò )不(bú )欲(yù )富(fù )贵(guì )全(quán )寿(shòu ),而(ér )未(wèi )有(yǒu )能(néng )免(miǎn )于(yú )贫(pín )贱(jiàn )死(sǐ )夭(yāo )之(zhī )祸(huò )也(yě )。心(xīn )欲(yù )富(fù )贵(guì )全(quán )寿(shòu ),而(ér )今(jīn )贫(pín )贱(jiàn )死(sǐ )夭(yāo ),是(shì )不(bú )能(néng )至(zhì )于(yú )其(qí )所(suǒ )欲(yù )至(zhì )也(yě )。凡(fán )失(shī )其(qí )所(suǒ )欲(yù )之(zhī )路(lù )而(ér )妄(wàng )行(háng )者(zhě )之(zhī )谓(wèi )迷(mí ),迷(mí )则(zé )不(bú )能(néng )至(zhì )于(yú )其(qí )所(suǒ )欲(yù )至(zhì )矣(yǐ )。今(jīn )众(zhòng )人(rén )之(zhī )不(bú )能(néng )至(zhì )于(yú )其(qí )所(suǒ )欲(yù )至(zhì ),故(gù )曰(yuē ):"迷(mí )。"众(zhòng )人(rén )之(zhī )所(suǒ )不(bú )能(néng )至(zhì )于(yú )其(qí )所(suǒ )欲(yù )至(zhì )也(yě ),自(zì )天(tiān )地(dì )之(zhī )剖(pōu )判(pàn )以(yǐ )至(zhì )于(yú )今(jīn )。故(gù )曰(yuē ):"人(rén )之(zhī )迷(mí )也(yě ),其(qí )日(rì )故(gù )以(yǐ )久(jiǔ )矣(yǐ )。"

所(suǒ )谓(wèi )方(fāng )者(zhě ),内(nèi )外(wài )相(xiàng )应(yīng )也(yě ),言(yán )行(háng )相(xiàng )称(chēng )也(yě )。所(suǒ )谓(wèi )廉(lián )者(zhě ),必(bì )生(shēng )死(sǐ )之(zhī )命(mìng )也(yě ),轻(qīng )恬(tián )资(zī )财(cái )也(yě )。所(suǒ )谓(wèi )直(zhí )者(zhě ),义(yì )必(bì )公(gōng )正(zhèng ),公(gōng )心(xīn )不(bú )偏(piān )党(dǎng )也(yě )。所(suǒ )谓(wèi )光(guāng )者(zhě ),官(guān )爵(jué )尊(zūn )贵(guì ),衣(yī )裘(qiú )壮(zhuàng )丽(lì )也(yě )。今(jīn )有(yǒu )道(dào )之(zhī )士(shì ),虽(suī )中(zhōng )外(wài )信(xìn )顺(shùn ),不(bú )以(yǐ )诽(fěi )谤(bàng )穷(qióng )堕(duò );虽(suī )死(sǐ )节(jiē )轻(qīng )财(cái ),不(bú )以(yǐ )侮(wǔ )罢(bà )羞(xiū )贪(tān );虽(suī )义(yì )端(duān )不(bú )党(dǎng ),不(bú )以(yǐ )去(qù )邪(xié )罪(zuì )私(sī );虽(suī )势(shì )尊(zūn )衣(yī )美(měi ),不(bú )以(yǐ )夸(kuā )贱(jiàn )欺(qī )贫(pín )。其(qí )故(gù )何(hé )也(yě )?使(shǐ )失(shī )路(lù )者(zhě )而(ér )肯(kěn )听(tīng )习(xí )问(wèn )知(zhī ),即(jí )不(bú )成(chéng )迷(mí )也(yě )。今(jīn )众(zhòng )人(rén )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )欲(yù )成(chéng )功(gōng )而(ér )反(fǎn )为(wéi )败(bài )者(zhě ),生(shēng )于(yú )不(bú )知(zhī )道(dào )理(lǐ ),而(ér )不(bú )肯(kěn )问(wèn )知(zhī )而(ér )听(tīng )能(néng )。众(zhòng )人(rén )不(bú )肯(kěn )问(wèn )知(zhī )听(tīng )能(néng ),而(ér )圣(shèng )人(rén )强(qiáng )以(yǐ )其(qí )祸(huò )败(bài )适(shì )之(zhī ),则(zé )怨(yuàn )。众(zhòng )人(rén )多(duō )而(ér )圣(shèng )人(rén )寡(guǎ ),寡(guǎ )之(zhī )不(bú )胜(shèng )众(zhòng ),数(shù )也(yě )。今(jīn )举(jǔ )动(dòng )而(ér )与(yǔ )天(tiān )下(xià )之(zhī )为(wéi )仇(chóu ),非(fēi )全(quán )身(shēn )长(zhǎng )生(shēng )之(zhī )道(dào )也(yě ),是(shì )以(yǐ )行(háng )轨(guǐ )节(jiē )而(ér )举(jǔ )之(zhī )也(yě )。故(gù )曰(yuē ):"方(fāng )而(ér )不(bú )割(gē ),廉(lián )而(ér )不(bú )刿(guì ),直(zhí )而(ér )不(bú )肆(sì ),光(guāng )而(ér )不(bú )耀(yào )。"

聪(cōng )明(míng )睿(ruì )智(zhì ),天(tiān )也(yě );动(dòng )静(jìng )思(sī )虑(lǜ ),人(rén )也(yě )。人(rén )也(yě )者(zhě ),乘(chéng )于(yú )天(tiān )明(míng )以(yǐ )视(shì ),寄(jì )于(yú )天(tiān )聪(cōng )以(yǐ )听(tīng ),托(tuō )于(yú )天(tiān )智(zhì )以(yǐ )思(sī )虑(lǜ )。故(gù )视(shì )强(qiáng ),则(zé )目(mù )不(bú )明(míng );听(tīng )甚(shèn ),则(zé )耳(ěr )不(bú )聪(cōng );思(sī )虑(lǜ )过(guò )度(dù ),则(zé )智(zhì )识(shí )乱(luàn )。目(mù )不(bú )明(míng ),则(zé )不(bú )能(néng )决(jué )黑(hēi )白(bái )之(zhī )分(fèn );耳(ěr )不(bú )聪(cōng ),则(zé )不(bú )能(néng )别(bié )清(qīng )浊(zhuó )之(zhī )声(shēng );智(zhì )识(shí )乱(luàn ),则(zé )不(bú )能(néng )审(shěn )得(dé )失(shī )之(zhī )地(dì )。目(mù )不(bú )能(néng )决(jué )黑(hēi )白(bái )之(zhī )色(sè )则(zé )谓(wèi )之(zhī )盲(máng );耳(ěr )不(bú )能(néng )别(bié )清(qīng )浊(zhuó )之(zhī )声(shēng )则(zé )谓(wèi )之(zhī )聋(lóng );心(xīn )不(bú )能(néng )审(shěn )得(dé )失(shī )之(zhī )地(dì )则(zé )谓(wèi )之(zhī )狂(kuáng )。盲(máng )则(zé )不(bú )能(néng )避(bì )昼(zhòu )日(rì )之(zhī )险(xiǎn ),聋(lóng )则(zé )不(bú )能(néng )知(zhī )雷(léi )霆(tíng )之(zhī )害(hài ),狂(kuáng )则(zé )不(bú )能(néng )免(miǎn )人(rén )间(jiān )法(fǎ )令(lìng )之(zhī )祸(huò )。书(shū )之(zhī )所(suǒ )谓(wèi )"治(zhì )人(rén )"者(zhě ),适(shì )动(dòng )静(jìng )之(zhī )节(jiē ),省(shěng )思(sī )虑(lǜ )之(zhī )费(fèi )也(yě )。所(suǒ )谓(wèi )"事(shì )天(tiān )"者(zhě ),不(bú )极(jí )聪(cōng )明(míng )之(zhī )力(lì ),不(bú )尽(jìn )智(zhì )识(shí )之(zhī )任(rèn )。苟(gǒu )极(jí )尽(jìn ),则(zé )费(fèi )神(shén )多(duō );费(fèi )神(shén )多(duō ),则(zé )盲(máng )聋(lóng )悖(bèi )狂(kuáng )之(zhī )祸(huò )至(zhì ),是(shì )以(yǐ )啬(sè )之(zhī )。啬(sè )之(zhī )者(zhě ),爱(ài )其(qí )精(jīng )神(shén ),啬(sè )其(qí )智(zhì )识(shí )也(yě )。故(gù )曰(yuē ):"治(zhì )人(rén )事(shì )天(tiān )莫(mò )如(rú )啬(sè )。"

众(zhòng )人(rén )之(zhī )用(yòng )神(shén )也(yě )躁(zào ),躁(zào )则(zé )多(duō )费(fèi ),多(duō )费(fèi )之(zhī )谓(wèi )侈(chǐ )。圣(shèng )人(rén )之(zhī )用(yòng )神(shén )也(yě )静(jìng ),静(jìng )则(zé )少(shǎo )费(fèi ),少(shǎo )费(fèi )之(zhī )谓(wèi )啬(sè )。啬(sè )之(zhī )谓(wèi )术(shù )也(yě ),生(shēng )于(yú )道(dào )理(lǐ )。夫(fū )能(néng )啬(sè )也(yě ),是(shì )从(cóng )于(yú )道(dào )而(ér )服(fú )于(yú )理(lǐ )者(zhě )也(yě )。众(zhòng )人(rén )离(lí )于(yú )患(huàn ),陷(xiàn )于(yú )祸(huò ),犹(yóu )未(wèi )知(zhī )退(tuì ),而(ér )不(bú )服(fú )从(cóng )道(dào )理(lǐ )。圣(shèng )人(rén )虽(suī )未(wèi )见(jiàn )祸(huò )患(huàn )之(zhī )形(xíng ),虚(xū )无(wú )服(fú )从(cóng )于(yú )道(dào )理(lǐ ),以(yǐ )称(chēng )蚤(zǎo )服(fú )。故(gù )曰(yuē ):"夫(fū )谓(wèi )啬(sè ),是(shì )以(yǐ )蚤(zǎo )服(fú )。"知(zhī )治(zhì )人(rén )者(zhě ),其(qí )思(sī )虑(lǜ )静(jìng );知(zhī )事(shì )天(tiān )者(zhě ),其(qí )孔(kǒng )窍(qiào )虚(xū )。思(sī )虑(lǜ )静(jìng ),故(gù )德(dé )不(bú )去(qù );孔(kǒng )窍(qiào )虚(xū ),则(zé )和(hé )气(qì )日(rì )入(rù )。故(gù )曰(yuē ):"重(zhòng )积(jī )德(dé )。"夫(fū )能(néng )令(lìng )故(gù )德(dé )不(bú )去(qù ),新(xīn )和(hé )气(qì )日(rì )至(zhì )者(zhě ),蚤(zǎo )服(fú )者(zhě )也(yě )。故(gù )曰(yuē ):"蚤(zǎo )服(fú ),是(shì )谓(wèi )重(zhòng )积(jī )德(dé )。"积(jī )德(dé )而(ér )后(hòu )神(shén )静(jìng ),神(shén )静(jìng )而(ér )后(hòu )和(hé )多(duō ),和(hé )多(duō )而(ér )后(hòu )计(jì )得(dé ),计(jì )得(dé )而(ér )后(hòu )能(néng )御(yù )万(wàn )物(wù ),能(néng )御(yù )万(wàn )物(wù )则(zé )战(zhàn )易(yì )胜(shèng )敌(dí ),战(zhàn )易(yì )胜(shèng )敌(dí )而(ér )论(lùn )必(bì )盖(gài )世(shì ),论(lùn )必(bì )盖(gài )世(shì ),故(gù )曰(yuē )"无(wú )不(bú )克(kè )。"无(wú )不(bú )克(kè )本(běn )于(yú )重(zhòng )积(jī )德(dé ),故(gù )曰(yuē )"重(zhòng )积(jī )德(dé ),则(zé )无(wú )不(bú )克(kè )。"战(zhàn )易(yì )胜(shèng )敌(dí ),则(zé )兼(jiān )有(yǒu )天(tiān )下(xià );论(lùn )必(bì )盖(gài )世(shì ),则(zé )民(mín )人(rén )从(cóng )。进(jìn )兼(jiān )有(yǒu )天(tiān )下(xià )而(ér )退(tuì )从(cóng )民(mín )人(rén ),其(qí )术(shù )远(yuǎn ),则(zé )众(zhòng )人(rén )莫(mò )见(jiàn )其(qí )端(duān )末(mò )。莫(mò )见(jiàn )其(qí )端(duān )末(mò ),是(shì )以(yǐ )莫(mò )知(zhī )其(qí )极(jí )。故(gù )曰(yuē ):"无(wú )不(bú )克(kè ),则(zé )莫(mò )知(zhī )其(qí )极(jí )。"

凡(fán )有(yǒu )国(guó )而(ér )后(hòu )亡(wáng )之(zhī ),有(yǒu )身(shēn )而(ér )后(hòu )殃(yāng )之(zhī ),不(bú )可(kě )谓(wèi )能(néng )有(yǒu )其(qí )国(guó )、能(néng )保(bǎo )其(qí )身(shēn )。夫(fū )能(néng )有(yǒu )其(qí )国(guó ),必(bì )能(néng )安(ān )其(qí )社(shè )稷(jì );能(néng )保(bǎo )其(qí )身(shēn ),必(bì )能(néng )终(zhōng )其(qí )天(tiān )年(nián );而(ér )后(hòu )可(kě )谓(wèi )能(néng )有(yǒu )其(qí )国(guó )、能(néng )保(bǎo )其(qí )身(shēn )矣(yǐ )。夫(fū )能(néng )有(yǒu )其(qí )国(guó )、保(bǎo )其(qí )身(shēn )者(zhě ),必(bì )且(qiě )体(tǐ )道(dào )。体(tǐ )道(dào ),则(zé )其(qí )智(zhì )深(shēn );其(qí )智(zhì )深(shēn ),则(zé )其(qí )会(huì )远(yuǎn );其(qí )会(huì )远(yuǎn ),众(zhòng )人(rén )莫(mò )能(néng )见(jiàn )其(qí )所(suǒ )极(jí )。唯(wéi )夫(fū )能(néng )令(lìng )人(rén )不(bú )见(jiàn )其(qí )事(shì )极(jí ),不(bú )见(jiàn )其(qí )事(shì )极(jí )者(zhě )为(wéi )保(bǎo )其(qí )身(shēn )、有(yǒu )其(qí )国(guó )。故(gù )曰(yuē ):"莫(mò )知(zhī )其(qí )极(jí )。莫(mò )知(zhī )其(qí )极(jí ),则(zé )可(kě )以(yǐ )有(yǒu )国(guó )。"

所(suǒ )谓(wèi )"有(yǒu )国(guó )之(zhī )母(mǔ )":母(mǔ )者(zhě ),道(dào )也(yě );道(dào )也(yě )者(zhě ),生(shēng )于(yú )所(suǒ )以(yǐ )有(yǒu )国(guó )之(zhī )术(shù );所(suǒ )以(yǐ )有(yǒu )国(guó )之(zhī )术(shù ),故(gù )谓(wèi )之(zhī )"有(yǒu )国(guó )之(zhī )母(mǔ )。"夫(fū )道(dào )以(yǐ )与(yǔ )世(shì )周(zhōu )旋(xuán )者(zhě ),其(qí )建(jiàn )生(shēng )也(yě )长(zhǎng ),持(chí )禄(lù )也(yě )久(jiǔ )。故(gù )曰(yuē ):"有(yǒu )国(guó )之(zhī )母(mǔ ),可(kě )以(yǐ )长(zhǎng )久(jiǔ )。"树(shù )木(mù )有(yǒu )曼(màn )根(gēn ),有(yǒu )直(zhí )根(gēn )。直(zhí )根(gēn )者(zhě ),书(shū )之(zhī )所(suǒ )谓(wèi )"柢(dǐ )"也(yě )。柢(dǐ )也(yě )者(zhě ),木(mù )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )建(jiàn )生(shēng )也(yě );曼(màn )根(gēn )者(zhě ),木(mù )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )持(chí )生(shēng )也(yě )。德(dé )也(yě )者(zhě ),人(rén )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )建(jiàn )生(shēng )也(yě );禄(lù )也(yě )者(zhě ),人(rén )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )持(chí )生(shēng )也(yě )。今(jīn )建(jiàn )于(yú )理(lǐ )者(zhě ),其(qí )持(chí )禄(lù )也(yě )久(jiǔ ),故(gù )曰(yuē ):"深(shēn )其(qí )根(gēn )。"体(tǐ )其(qí )道(dào )者(zhě ),其(qí )生(shēng )日(rì )长(zhǎng ),故(gù )曰(yuē ):"固(gù )其(qí )柢(dǐ )。"柢(dǐ )固(gù ),则(zé )生(shēng )长(zhǎng );根(gēn )深(shēn ),则(zé )视(shì )久(jiǔ ),故(gù )曰(yuē ):"深(shēn )其(qí )根(gēn ),固(gù )其(qí )柢(dǐ ),长(zhǎng )生(shēng )久(jiǔ )视(shì )之(zhī )道(dào )也(yě )。"

工(gōng )人(rén )数(shù )变(biàn )业(yè )则(zé )失(shī )其(qí )功(gōng ),作(zuò )者(zhě )数(shù )摇(yáo )徙(xǐ )则(zé )亡(wáng )其(qí )功(gōng )。一(yī )人(rén )之(zhī )作(zuò ),日(rì )亡(wáng )半(bàn )日(rì ),十(shí )日(rì )则(zé )亡(wáng )五(wǔ )人(rén )之(zhī )功(gōng )矣(yǐ );万(wàn )人(rén )之(zhī )作(zuò ),日(rì )亡(wáng )半(bàn )日(rì ),十(shí )日(rì )则(zé )亡(wáng )五(wǔ )万(wàn )人(rén )之(zhī )功(gōng )矣(yǐ )。然(rán )则(zé )数(shù )变(biàn )业(yè )者(zhě ),其(qí )人(rén )弥(mí )众(zhòng ),其(qí )亏(kuī )弥(mí )大(dà )矣(yǐ )。凡(fán )法(fǎ )令(lìng )更(gèng )则(zé )利(lì )害(hài )易(yì ),利(lì )害(hài )易(yì )则(zé )民(mín )务(wù )变(biàn ),民(mín )务(wù )变(biàn )谓(wèi )之(zhī )变(biàn )业(yè )。故(gù )以(yǐ )理(lǐ )观(guān )之(zhī ),事(shì )大(dà )众(zhòng )而(ér )数(shù )摇(yáo )之(zhī ),则(zé )少(shǎo )成(chéng )功(gōng );藏(cáng )大(dà )器(qì )而(ér )数(shù )徙(xǐ )之(zhī ),则(zé )多(duō )败(bài )伤(shāng );烹(pēng )小(xiǎo )鲜(xiān )而(ér )数(shù )挠(náo )之(zhī ),则(zé )贼(zéi )其(qí )宰(zǎi );治(zhì )大(dà )国(guó )而(ér )数(shù )变(biàn )法(fǎ ),则(zé )民(mín )苦(kǔ )之(zhī )。是(shì )以(yǐ )有(yǒu )道(dào )之(zhī )君(jūn )贵(guì )静(jìng ),不(bú )重(zhòng )变(biàn )法(fǎ )。故(gù )曰(yuē ):"治(zhì )大(dà )国(guó )者(zhě )若(ruò )烹(pēng )小(xiǎo )鲜(xiān )。"

人(rén )处(chù )疾(jí )则(zé )贵(guì )医(yī ),有(yǒu )祸(huò )则(zé )畏(wèi )鬼(guǐ )。圣(shèng )人(rén )在(zài )上(shàng ),则(zé )民(mín )少(shǎo )欲(yù );民(mín )少(shǎo )欲(yù ),则(zé )血(xuè )气(qì )治(zhì )而(ér )举(jǔ )动(dòng )理(lǐ );举(jǔ )动(dòng )理(lǐ )则(zé )少(shǎo )祸(huò )害(hài )。夫(fū )内(nèi )无(wú )痤(cuó )疽(jū )瘅(dān )痔(zhì )之(zhī )害(hài ),而(ér )外(wài )无(wú )刑(xíng )罚(fá )法(fǎ )诛(zhū )之(zhī )祸(huò )者(zhě ),其(qí )轻(qīng )恬(tián )鬼(guǐ )也(yě )甚(shèn )。故(gù )曰(yuē ):"以(yǐ )道(dào )莅(lì )天(tiān )下(xià ),其(qí )鬼(guǐ )不(bú )神(shén )。"治(zhì )世(shì )之(zhī )民(mín ),不(bú )与(yǔ )鬼(guǐ )神(shén )相(xiàng )害(hài )也(yě )。故(gù )曰(yuē ):"非(fēi )其(qí )鬼(guǐ )不(bú )神(shén )也(yě ),其(qí )神(shén )不(bú )伤(shāng )人(rén )也(yě )。"鬼(guǐ )祟(suì )也(yě )疾(jí )人(rén )之(zhī )谓(wèi )鬼(guǐ )伤(shāng )人(rén ),人(rén )逐(zhú )除(chú )之(zhī )之(zhī )谓(wèi )人(rén )伤(shāng )鬼(guǐ )也(yě )。民(mín )犯(fàn )法(fǎ )令(lìng )之(zhī )谓(wèi )民(mín )伤(shāng )上(shàng ),上(shàng )刑(xíng )戮(lù )民(mín )之(zhī )谓(wèi )上(shàng )伤(shāng )民(mín )。民(mín )不(bú )犯(fàn )法(fǎ ),则(zé )上(shàng )亦(yì )不(bú )行(háng )刑(xíng );上(shàng )不(bú )行(háng )刑(xíng )之(zhī )谓(wèi )上(shàng )不(bú )伤(shāng )人(rén ),故(gù )曰(yuē ):"圣(shèng )人(rén )亦(yì )不(bú )伤(shāng )民(mín )。"上(shàng )不(bú )与(yǔ )民(mín )相(xiàng )害(hài ),而(ér )人(rén )不(bú )与(yǔ )鬼(guǐ )相(xiàng )伤(shāng ),故(gù )曰(yuē ):"两(liǎng )不(bú )相(xiàng )伤(shāng )。"民(mín )不(bú )敢(gǎn )犯(fàn )法(fǎ ),则(zé )上(shàng )内(nèi )不(bú )用(yòng )刑(xíng )罚(fá ),而(ér )外(wài )不(bú )事(shì )利(lì )其(qí )产(chǎn )业(yè )。上(shàng )内(nèi )不(bú )用(yòng )刑(xíng )罚(fá ),而(ér )外(wài )不(bú )事(shì )利(lì )其(qí )产(chǎn )业(yè ),则(zé )民(mín )蕃(fān )息(xī )。民(mín )蕃(fān )息(xī )而(ér )畜(chù )积(jī )盛(shèng )。民(mín )蕃(fān )息(xī )而(ér )畜(chù )积(jī )盛(shèng )之(zhī )谓(wèi )有(yǒu )德(dé )。凡(fán )所(suǒ )谓(wèi )祟(suì )者(zhě ),魂(hún )魄(pò )去(qù )而(ér )精(jīng )神(shén )乱(luàn ),精(jīng )神(shén )乱(luàn )则(zé )无(wú )德(dé )。鬼(guǐ )不(bú )祟(suì )人(rén )则(zé )魂(hún )魄(pò )不(bú )去(qù ),魂(hún )魄(pò )不(bú )去(qù )而(ér )精(jīng )神(shén )不(bú )乱(luàn ),精(jīng )神(shén )不(bú )乱(luàn )之(zhī )谓(wèi )有(yǒu )德(dé )。上(shàng )盛(shèng )畜(chù )积(jī )而(ér )鬼(guǐ )不(bú )乱(luàn )其(qí )精(jīng )神(shén ),则(zé )德(dé )尽(jìn )在(zài )于(yú )民(mín )矣(yǐ )。故(gù )曰(yuē ):"两(liǎng )不(bú )相(xiàng )伤(shāng ),则(zé )德(dé )交(jiāo )归(guī )焉(yān )。"言(yán )其(qí )德(dé )上(shàng )下(xià )交(jiāo )盛(shèng )而(ér )俱(jù )归(guī )于(yú )民(mín )也(yě )。

有(yǒu )道(dào )之(zhī )君(jūn ),外(wài )无(wú )怨(yuàn )仇(chóu )于(yú )邻(lín )敌(dí ),而(ér )内(nèi )有(yǒu )德(dé )泽(zé )于(yú )人(rén )民(mín )。夫(fū )外(wài )无(wú )怨(yuàn )仇(chóu )于(yú )邻(lín )敌(dí )者(zhě ),其(qí )遇(yù )诸(zhū )侯(hóu )也(yě )外(wài )有(yǒu )礼(lǐ )义(yì )。内(nèi )有(yǒu )德(dé )泽(zé )于(yú )人(rén )民(mín )者(zhě ),其(qí )治(zhì )人(rén )事(shì )也(yě )务(wù )本(běn )。遇(yù )诸(zhū )侯(hóu )有(yǒu )礼(lǐ )义(yì ),则(zé )役(yì )希(xī )起(qǐ );治(zhì )民(mín )事(shì )务(wù )本(běn ),则(zé )淫(yín )奢(shē )止(zhǐ )。凡(fán )马(mǎ )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )大(dà )用(yòng )者(zhě ),外(wài )供(gòng )甲(jiǎ )兵(bīng )而(ér )内(nèi )给(gěi )淫(yín )奢(shē )也(yě )。今(jīn )有(yǒu )道(dào )之(zhī )君(jūn ),外(wài )希(xī )用(yòng )甲(jiǎ )兵(bīng ),而(ér )内(nèi )禁(jìn )淫(yín )奢(shē )。上(shàng )不(bú )事(shì )马(mǎ )于(yú )战(zhàn )斗(dòu )逐(zhú )北(běi ),而(ér )民(mín )不(bú )以(yǐ )马(mǎ )远(yuǎn )通(tōng )淫(yín )物(wù ),所(suǒ )积(jī )力(lì )唯(wéi )田(tián )畴(chóu )。积(jī )力(lì )于(yú )田(tián )畴(chóu ),必(bì )且(qiě )粪(fèn )灌(guàn )。故(gù )曰(yuē ):"天(tiān )下(xià )有(yǒu )道(dào ),却(què )走(zǒu )马(mǎ )以(yǐ )粪(fèn )也(yě )。"

人(rén )君(jūn )无(wú )道(dào ),则(zé )内(nèi )暴(bào )虐(nuè )其(qí )民(mín )而(ér )外(wài )侵(qīn )欺(qī )其(qí )邻(lín )国(guó )。内(nèi )暴(bào )虐(nuè ),则(zé )民(mín )产(chǎn )绝(jué );外(wài )侵(qīn )欺(qī ),则(zé )兵(bīng )数(shù )起(qǐ )。民(mín )产(chǎn )绝(jué ),则(zé )畜(chù )生(shēng )少(shǎo );兵(bīng )数(shù )起(qǐ ),则(zé )士(shì )卒(zú )尽(jìn )。畜(chù )生(shēng )少(shǎo ),则(zé )戎(róng )马(mǎ )乏(fá );士(shì )卒(zú )尽(jìn ),则(zé )军(jūn )危(wēi )殆(dài )。戎(róng )马(mǎ )乏(fá )则(zé )将(jiāng )马(mǎ )出(chū );军(jūn )危(wēi )殆(dài ),则(zé )近(jìn )臣(chén )役(yì )。马(mǎ )者(zhě ),军(jūn )之(zhī )大(dà )用(yòng );郊(jiāo )者(zhě ),言(yán )其(qí )近(jìn )也(yě )。今(jīn )所(suǒ )以(yǐ )给(gěi )军(jūn )之(zhī )具(jù )于(yú )谞(xū )马(mǎ )近(jìn )臣(chén )。故(gù )曰(yuē ):"天(tiān )下(xià )无(wú )道(dào ),戎(róng )马(mǎ )生(shēng )于(yú )郊(jiāo )矣(yǐ )。"

人(rén )有(yǒu )欲(yù ),则(zé )计(jì )会(huì )乱(luàn );计(jì )会(huì )乱(luàn ),而(ér )有(yǒu )欲(yù )甚(shèn );有(yǒu )欲(yù )甚(shèn ),则(zé )邪(xié )心(xīn )胜(shèng );邪(xié )心(xīn )胜(shèng ),则(zé )事(shì )经(jīng )绝(jué );事(shì )经(jīng )绝(jué ),则(zé )祸(huò )难(nán )生(shēng )。由(yóu )是(shì )观(guān )之(zhī ),祸(huò )难(nán )生(shēng )于(yú )邪(xié )心(xīn ),邪(xié )心(xīn )诱(yòu )于(yú )可(kě )欲(yù )。可(kě )欲(yù )之(zhī )类(lèi ),进(jìn )则(zé )教(jiāo )良(liáng )民(mín )为(wéi )奸(jiān ),退(tuì )则(zé )令(lìng )善(shàn )人(rén )有(yǒu )祸(huò )。奸(jiān )起(qǐ ),则(zé )上(shàng )侵(qīn )弱(ruò )君(jūn );祸(huò )至(zhì ),则(zé )民(mín )人(rén )多(duō )伤(shāng )。然(rán )则(zé )可(kě )欲(yù )之(zhī )类(lèi ),上(shàng )侵(qīn )弱(ruò )君(jūn )而(ér )下(xià )伤(shāng )人(rén )民(mín )。夫(fū )上(shàng )侵(qīn )弱(ruò )君(jūn )而(ér )下(xià )伤(shāng )人(rén )民(mín )者(zhě ),大(dà )罪(zuì )也(yě )。故(gù )曰(yuē ):"祸(huò )莫(mò )大(dà )于(yú )可(kě )欲(yù )。"是(shì )以(yǐ )圣(shèng )人(rén )不(bú )引(yǐn )五(wǔ )色(sè ),不(bú )淫(yín )于(yú )声(shēng )乐(lè );明(míng )君(jūn )贱(jiàn )玩(wán )好(hǎo )而(ér )去(qù )淫(yín )丽(lì )。

人(rén )无(wú )毛(máo )羽(yǔ ),不(bú )衣(yī )则(zé )不(bú )犯(fàn )寒(hán );上(shàng )不(bú )属(shǔ )天(tiān )而(ér )下(xià )不(bú )著(zhe )地(dì ),以(yǐ )肠(cháng )胃(wèi )为(wéi )根(gēn )本(běn ),不(bú )食(shí )则(zé )不(bú )能(néng )活(huó );是(shì )以(yǐ )不(bú )免(miǎn )于(yú )欲(yù )利(lì )之(zhī )心(xīn )。欲(yù )利(lì )之(zhī )心(xīn )不(bú )除(chú ),其(qí )身(shēn )之(zhī )忧(yōu )也(yě )。故(gù )圣(shèng )人(rén )衣(yī )足(zú )以(yǐ )犯(fàn )寒(hán ),食(shí )足(zú )以(yǐ )充(chōng )虚(xū ),则(zé )不(bú )忧(yōu )矣(yǐ )。众(zhòng )人(rén )则(zé )不(bú )然(rán ),大(dà )为(wéi )诸(zhū )侯(hóu ),小(xiǎo )余(yú )千(qiān )金(jīn )之(zhī )资(zī ),其(qí )欲(yù )得(dé )之(zhī )忧(yōu )不(bú )除(chú )也(yě )。胥(xū )靡(mí )有(yǒu )免(miǎn ),死(sǐ )罪(zuì )时(shí )活(huó ),今(jīn )不(bú )知(zhī )足(zú )者(zhě )之(zhī )忧(yōu )终(zhōng )身(shēn )不(bú )解(jiě )。故(gù )曰(yuē ):"祸(huò )莫(mò )大(dà )于(yú )不(bú )知(zhī )足(zú )。"

故(gù )欲(yù )利(lì )甚(shèn )于(yú )忧(yōu ),忧(yōu )则(zé )疾(jí )生(shēng );疾(jí )生(shēng )而(ér )智(zhì )慧(huì )衰(shuāi );智(zhì )慧(huì )衰(shuāi ),则(zé )失(shī )度(dù )量(liàng );失(shī )度(dù )量(liàng ),则(zé )妄(wàng )举(jǔ )动(dòng );妄(wàng )举(jǔ )动(dòng ),则(zé )祸(huò )害(hài )至(zhì );祸(huò )害(hài )至(zhì )而(ér )疾(jí )婴(yīng )内(nèi );疾(jí )婴(yīng )内(nèi ),则(zé )痛(tòng ),祸(huò )薄(báo )外(wài );则(zé )苦(kǔ )。苦(kǔ )痛(tòng )杂(zá )于(yú )肠(cháng )胃(wèi )之(zhī )间(jiān );苦(kǔ )痛(tòng )杂(zá )于(yú )肠(cháng )胃(wèi )之(zhī )间(jiān ),则(zé )伤(shāng )人(rén )也(yě )惨(cǎn )。惨(cǎn )则(zé )退(tuì )而(ér )自(zì )咎(jiù ),退(tuì )而(ér )自(zì )咎(jiù )也(yě )生(shēng )于(yú )欲(yù )利(lì )。故(gù )曰(yuē ):"咎(jiù )莫(mò )惨(cǎn )于(yú )欲(yù )利(lì )。"

道(dào )者(zhě ),万(wàn )物(wù )之(zhī )所(suǒ )然(rán )也(yě ),万(wàn )理(lǐ )之(zhī )所(suǒ )稽(jī )也(yě )。理(lǐ )者(zhě ),成(chéng )物(wù )之(zhī )文(wén )也(yě );道(dào )者(zhě ),万(wàn )物(wù )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )成(chéng )也(yě )。故(gù )曰(yuē ):"道(dào ),理(lǐ )之(zhī )者(zhě )也(yě )。"物(wù )有(yǒu )理(lǐ ),不(bú )可(kě )以(yǐ )相(xiàng )薄(báo );物(wù )有(yǒu )理(lǐ )不(bú )可(kě )以(yǐ )相(xiàng )薄(báo ),故(gù )理(lǐ )之(zhī )为(wéi )物(wù )之(zhī )制(zhì )。万(wàn )物(wù )各(gè )异(yì )理(lǐ ),万(wàn )物(wù )各(gè )异(yì )理(lǐ )而(ér )道(dào )尽(jìn )。稽(jī )万(wàn )物(wù )之(zhī )理(lǐ ),故(gù )不(bú )得(dé )不(bú )化(huà );不(bú )得(dé )不(bú )化(huà ),故(gù )无(wú )常(cháng )操(cāo )。无(wú )常(cháng )操(cāo ),是(shì )以(yǐ )死(sǐ )生(shēng )气(qì )禀(bǐng )焉(yān ),万(wàn )智(zhì )斟(zhēn )酌(zhuó )焉(yān ),万(wàn )事(shì )废(fèi )兴(xìng )焉(yān )。天(tiān )得(dé )之(zhī )以(yǐ )高(gāo ),地(dì )得(dé )之(zhī )以(yǐ )藏(cáng ),维(wéi )斗(dòu )得(dé )之(zhī )以(yǐ )成(chéng )其(qí )威(wēi ),日(rì )月(yuè )得(dé )之(zhī )以(yǐ )恆(héng )其(qí )光(guāng ),五(wǔ )常(cháng )得(dé )之(zhī )以(yǐ )常(cháng )其(qí )位(wèi ),列(liè )星(xīng )得(dé )之(zhī )以(yǐ )端(duān )其(qí )行(háng ),四(sì )时(shí )得(dé )之(zhī )以(yǐ )御(yù )其(qí )变(biàn )气(qì ),轩(xuān )辕(yuán )得(dé )之(zhī )以(yǐ )擅(shàn )四(sì )方(fāng ),赤(chì )松(sōng )得(dé )之(zhī )与(yǔ )天(tiān )地(dì )统(tǒng ),圣(shèng )人(rén )得(dé )之(zhī )以(yǐ )成(chéng )文(wén )章(zhāng )。道(dào ),与(yǔ )尧(yáo )、舜(shùn )俱(jù )智(zhì ),与(yǔ )接(jiē )舆(yú )俱(jù )狂(kuáng ),与(yǔ )桀(jié )、纣(zhòu )俱(jù )灭(miè ),与(yǔ )汤(tāng )、武(wǔ )俱(jù )昌(chāng )。以(yǐ )为(wéi )近(jìn )乎(hū ),游(yóu )于(yú )四(sì )极(jí );以(yǐ )为(wéi )远(yuǎn )乎(hū ),常(cháng )在(zài )吾(wú )侧(cè );以(yǐ )为(wéi )暗(àn )乎(hū ),其(qí )光(guāng )昭(zhāo )昭(zhāo );以(yǐ )为(wéi )明(míng )乎(hū ),其(qí )物(wù )冥(míng )冥(míng );而(ér )功(gōng )成(chéng )天(tiān )地(dì ),和(hé )化(huà )雷(léi )霆(tíng ),宇(yǔ )内(nèi )之(zhī )物(wù ),恃(shì )之(zhī )以(yǐ )成(chéng )。凡(fán )道(dào )之(zhī )情(qíng ),不(bú )制(zhì )不(bú )形(xíng ),柔(róu )弱(ruò )随(suí )时(shí ),与(yǔ )理(lǐ )相(xiàng )应(yīng )。万(wàn )物(wù )得(dé )之(zhī )以(yǐ )死(sǐ ),得(dé )之(zhī )以(yǐ )生(shēng );万(wàn )事(shì )得(dé )之(zhī )以(yǐ )败(bài ),得(dé )之(zhī )以(yǐ )成(chéng )。道(dào )譬(pì )诸(zhū )若(ruò )水(shuǐ ),溺(nì )者(zhě )多(duō )饮(yǐn )之(zhī )即(jí )死(sǐ ),渴(kě )者(zhě )适(shì )饮(yǐn )之(zhī )即(jí )生(shēng );譬(pì )之(zhī )若(ruò )剑(jiàn )戟(jǐ ),愚(yú )人(rén )以(yǐ )行(háng )忿(fèn )则(zé )祸(huò )生(shēng ),圣(shèng )人(rén )以(yǐ )诛(zhū )暴(bào )则(zé )福(fú )成(chéng )。故(gù )得(dé )之(zhī )以(yǐ )死(sǐ ),得(dé )之(zhī )以(yǐ )生(shēng ),得(dé )之(zhī )以(yǐ )败(bài ),得(dé )之(zhī )以(yǐ )成(chéng )。

人(rén )希(xī )见(jiàn )生(shēng )象(xiàng )也(yě ),而(ér )得(dé )死(sǐ )象(xiàng )之(zhī )骨(gǔ ),案(àn )其(qí )图(tú )以(yǐ )想(xiǎng )其(qí )生(shēng )也(yě ),故(gù )诸(zhū )人(rén )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )意(yì )想(xiǎng )者(zhě )皆(jiē )谓(wèi )之(zhī )"象(xiàng )"也(yě )。今(jīn )道(dào )虽(suī )不(bú )可(kě )得(dé )闻(wén )见(jiàn ),圣(shèng )人(rén )执(zhí )其(qí )见(jiàn )功(gōng )以(yǐ )处(chù )见(jiàn )其(qí )形(xíng ),故(gù )曰(yuē ):"无(wú )状(zhuàng )之(zhī )状(zhuàng ),无(wú )物(wù )之(zhī )象(xiàng )"。

凡(fán )理(lǐ )者(zhě ),方(fāng )圆(yuán )、短(duǎn )长(zhǎng )、粗(cū )靡(mí )、坚(jiān )脆(cuì )之(zhī )分(fèn )也(yě ),故(gù )理(lǐ )定(dìng )而(ér )后(hòu )可(kě )得(dé )道(dào )也(yě )。故(gù )定(dìng )理(lǐ )有(yǒu )存(cún )亡(wáng ),有(yǒu )死(sǐ )生(shēng ),有(yǒu )盛(shèng )衰(shuāi )。夫(fū )物(wù )之(zhī )一(yī )存(cún )一(yī )亡(wáng ),乍(zhà )死(sǐ )乍(zhà )死(sǐ ),初(chū )盛(shèng )而(ér )后(hòu )衰(shuāi )者(zhě ),不(bú )可(kě )谓(wèi )常(cháng )。唯(wéi )夫(fū )与(yǔ )天(tiān )地(dì )之(zhī )剖(pōu )判(pàn )也(yě )俱(jù )生(shēng ),至(zhì )天(tiān )地(dì )之(zhī )消(xiāo )散(sàn )也(yě )不(bú )死(sǐ )不(bú )衰(shuāi )者(zhě )谓(wèi )"常(cháng )"。而(ér )常(cháng )者(zhě ),无(wú )攸(yōu )易(yì ),无(wú )定(dìng )理(lǐ )。无(wú )定(dìng )理(lǐ ),非(fēi )在(zài )于(yú )常(cháng )所(suǒ ),是(shì )以(yǐ )不(bú )可(kě )道(dào )也(yě )。圣(shèng )人(rén )观(guān )其(qí )玄(xuán )虚(xū ),用(yòng )其(qí )周(zhōu )行(háng ),强(qiáng )字(zì )之(zhī )曰(yuē )"道(dào )",然(rán )而(ér )可(kě )论(lùn )。故(gù )曰(yuē ):"道(dào )之(zhī )可(kě )道(dào ),非(fēi )常(cháng )道(dào )也(yě )"。

人(rén )始(shǐ )于(yú )生(shēng )而(ér )卒(zú )于(yú )死(sǐ )。始(shǐ )之(zhī )谓(wèi )出(chū ),卒(zú )之(zhī )谓(wèi )入(rù )。故(gù )曰(yuē ):"出(chū )生(shēng )入(rù )死(sǐ )"。人(rén )之(zhī )身(shēn )三(sān )百(bǎi )六(liù )十(shí )节(jiē ),四(sì )肢(zhī )、九(jiǔ )窍(qiào )其(qí )大(dà )具(jù )也(yě )。四(sì )肢(zhī )九(jiǔ )窍(qiào )十(shí )有(yǒu )三(sān )者(zhě ),十(shí )有(yǒu )三(sān )者(zhě )之(zhī )动(dòng )静(jìng )尽(jìn )属(shǔ )于(yú )生(shēng )焉(yān )。属(shǔ )之(zhī )谓(wèi )徒(tú )也(yě ),故(gù )曰(yuē ):生(shēng )之(zhī )徒(tú )也(yě )十(shí )有(yǒu )三(sān )者(zhě )。至(zhì )死(sǐ )也(yě ),十(shí )有(yǒu )三(sān )具(jù )者(zhě )皆(jiē )还(hái )而(ér )属(shǔ )之(zhī )于(yú )死(sǐ ),死(sǐ )之(zhī )徒(tú )亦(yì )有(yǒu )十(shí )三(sān )。"故(gù )曰(yuē ):"生(shēng )之(zhī )徒(tú )十(shí )有(yǒu )三(sān ),死(sǐ )之(zhī )徒(tú )十(shí )有(yǒu )三(sān )。"凡(fán )民(mín )之(zhī )生(shēng )生(shēng )而(ér )和(hé )固(gù )动(dòng ),动(dòng )尽(jìn )则(zé )损(sǔn )也(yě );而(ér )动(dòng )不(bú )止(zhǐ ),是(shì )损(sǔn )而(ér )不(bú )止(zhǐ )也(yě )。损(sǔn )而(ér )不(bú )止(zhǐ )则(zé )生(shēng )尽(jìn ),生(shēng )尽(jìn )之(zhī )谓(wèi )死(sǐ ),则(zé )十(shí )有(yǒu )三(sān )具(jù )者(zhě )皆(jiē )为(wéi )死(sǐ )死(sǐ )地(dì )也(yě )。故(gù )曰(yuē ):"民(mín )之(zhī )生(shēng ),生(shēng )而(ér )动(dòng ),动(dòng )皆(jiē )之(zhī )死(sǐ )地(dì ),亦(yì )十(shí )有(yǒu )三(sān )。"

是(shì )以(yǐ )圣(shèng )人(rén )爱(ài )精(jīng )神(shén )而(ér )贵(guì )处(chù )静(jìng )。不(bú )爱(ài )精(jīng )神(shén )不(bú )贵(guì )处(chù )静(jìng ),此(cǐ )甚(shèn )大(dà )于(yú )兕(sì )虎(hǔ )之(zhī )害(hài )。夫(fū )兕(sì )虎(hǔ )有(yǒu )域(yù ),动(dòng )静(jìng )有(yǒu )时(shí )。避(bì )其(qí )域(yù ),省(shěng )其(qí )时(shí ),则(zé )免(miǎn )其(qí )兕(sì )虎(hǔ )之(zhī )害(hài )矣(yǐ )。民(mín )独(dú )知(zhī )兕(sì )虎(hǔ )之(zhī )有(yǒu )爪(zhǎo )角(jiǎo )也(yě ),而(ér )莫(mò )知(zhī )万(wàn )物(wù )之(zhī )尽(jìn )有(yǒu )爪(zhǎo )角(jiǎo )也(yě ),不(bú )免(miǎn )于(yú )万(wàn )物(wù )之(zhī )害(hài )。何(hé )以(yǐ )论(lùn )之(zhī )?时(shí )雨(yǔ )降(jiàng )集(jí ),旷(kuàng )野(yě )闲(xián )静(jìng ),而(ér )以(yǐ )昏(hūn )晨(chén )犯(fàn )山(shān )川(chuān ),则(zé )风(fēng )露(lù )之(zhī )爪(zhǎo )角(jiǎo )害(hài )之(zhī )。事(shì )上(shàng )不(bú )忠(zhōng ),轻(qīng )犯(fàn )禁(jìn )令(lìng ),则(zé )刑(xíng )法(fǎ )之(zhī )爪(zhǎo )角(jiǎo )害(hài )之(zhī )。处(chù )乡(xiāng )不(bú )节(jiē ),憎(zēng )爱(ài )无(wú )度(dù ),则(zé )争(zhēng )斗(dòu )之(zhī )爪(zhǎo )角(jiǎo )害(hài )之(zhī )。嗜(shì )欲(yù )无(wú )限(xiàn ),动(dòng )静(jìng )不(bú )节(jiē ),则(zé )痤(cuó )疽(jū )之(zhī )爪(zhǎo )角(jiǎo )害(hài )之(zhī )。好(hǎo )用(yòng )其(qí )私(sī )智(zhì )而(ér )弃(qì )道(dào )理(lǐ ),则(zé )纲(gāng )罗(luó )之(zhī )爪(zhǎo )角(jiǎo )害(hài )之(zhī )。兕(sì )虎(hǔ )有(yǒu )域(yù ),而(ér )万(wàn )害(hài )有(yǒu )原(yuán ),避(bì )其(qí )域(yù ),塞(sāi )其(qí )原(yuán ),则(zé )免(miǎn )于(yú )诸(zhū )害(hài )矣(yǐ )。凡(fán )兵(bīng )革(gé )者(zhě ),所(suǒ )以(yǐ )备(bèi )害(hài )也(yě )。重(zhòng )生(shēng )者(zhě ),虽(suī )入(rù )军(jūn )无(wú )忿(fèn )争(zhēng )之(zhī )心(xīn );无(wú )忿(fèn )争(zhēng )之(zhī )心(xīn ),则(zé )无(wú )所(suǒ )用(yòng )救(jiù )害(hài )之(zhī )备(bèi )。此(cǐ )非(fēi )独(dú )谓(wèi )野(yě )处(chù )之(zhī )军(jūn )也(yě )。圣(shèng )人(rén )之(zhī )游(yóu )世(shì )也(yě ),无(wú )害(hài )人(rén )之(zhī )心(xīn ),无(wú )害(hài )人(rén )之(zhī )心(xīn ),则(zé )必(bì )无(wú )人(rén )害(hài ),无(wú )人(rén )害(hài ),则(zé )不(bú )备(bèi )人(rén )。故(gù )曰(yuē ):"陆(lù )行(háng )不(bú )遇(yù )兕(sì )虎(hǔ )。"入(rù )山(shān )不(bú )恃(shì )备(bèi )以(yǐ )救(jiù )害(hài ),故(gù )曰(yuē ):"入(rù )军(jūn )不(bú )备(bèi )甲(jiǎ )兵(bīng )。"远(yuǎn )诸(zhū )害(hài ),故(gù )曰(yuē )"虎(hǔ )无(wú )所(suǒ )措(cuò )其(qí )爪(zhǎo ),兵(bīng )无(wú )所(suǒ )容(róng )其(qí )刃(rèn );不(bú )设(shè )备(bèi )而(ér )必(bì )无(wú )害(hài ),天(tiān )地(dì )之(zhī )道(dào )理(lǐ )也(yě )。体(tǐ )天(tiān )地(dì )之(zhī )道(dào ),故(gù )曰(yuē ):"无(wú )死(sǐ )地(dì )焉(yān )。"动(dòng )无(wú )死(sǐ )地(dì ),而(ér )谓(wèi )之(zhī )"善(shàn )摄(shè )生(shēng )"矣(yǐ )。

爱(ài )子(zǐ )者(zhě )慈(cí )于(yú )子(zǐ ),重(zhòng )生(shēng )者(zhě )慈(cí )于(yú )身(shēn ),贵(guì )功(gōng )者(zhě )慈(cí )于(yú )事(shì )。慈(cí )母(mǔ )之(zhī )于(yú )弱(ruò )子(zǐ )也(yě ),务(wù )致(zhì )其(qí )福(fú );务(wù )致(zhì )其(qí )福(fú ),则(zé )事(shì )除(chú )其(qí )祸(huò );事(shì )除(chú )其(qí )祸(huò ),则(zé )思(sī )虑(lǜ )熟(shú );思(sī )虑(lǜ )熟(shú ),则(zé )得(dé )事(shì )理(lǐ );得(dé )事(shì )理(lǐ ),则(zé )必(bì )成(chéng )功(gōng );必(bì )成(chéng );工(gōng ),则(zé )其(qí )行(háng )之(zhī )也(yě )不(bú )疑(yí );不(bú )疑(yí )之(zhī )谓(wèi )勇(yǒng )。圣(shèng )人(rén )之(zhī )于(yú )万(wàn )事(shì )也(yě ),尽(jìn )如(rú )慈(cí )母(mǔ )之(zhī )为(wéi )弱(ruò )子(zǐ )虑(lǜ )也(yě ),故(gù )见(jiàn )必(bì )行(háng )之(zhī )道(dào )。见(jiàn )必(bì )行(háng )之(zhī )道(dào )则(zé )其(qí )从(cóng )事(shì )亦(yì )不(bú )疑(yí );不(bú )疑(yí )之(zhī )谓(wèi )勇(yǒng )。不(bú )疑(yí )生(shēng )于(yú )慈(cí ),故(gù )曰(yuē ):"慈(cí ),故(gù )能(néng )勇(yǒng )。"

周(zhōu )公(gōng )曰(yuē ):"冬(dōng )日(rì )之(zhī )闭(bì )冻(dòng )也(yě )不(bú )固(gù ),则(zé )春(chūn )夏(xià )之(zhī )长(zhǎng )草(cǎo )木(mù )也(yě )不(bú )茂(mào )。"天(tiān )地(dì )不(bú )能(néng )常(cháng )侈(chǐ )常(cháng )费(fèi ),而(ér )况(kuàng )于(yú )人(rén )乎(hū )?故(gù )万(wàn )物(wù )必(bì )有(yǒu )盛(shèng )衰(shuāi ),万(wàn )事(shì )必(bì )有(yǒu )弛(chí )张(zhāng ),国(guó )家(jiā )必(bì )有(yǒu )文(wén )武(wǔ ),官(guān )治(zhì )必(bì )有(yǒu )赏(shǎng )罚(fá )。是(shì )以(yǐ )智(zhì )士(shì )俭(jiǎn )用(yòng )其(qí )财(cái )则(zé )家(jiā )富(fù ),圣(shèng )人(rén )爱(ài )宝(bǎo )其(qí )神(shén )则(zé )精(jīng )盛(shèng ),人(rén )君(jūn )重(zhòng )战(zhàn )其(qí )卒(zú )则(zé )民(mín )众(zhòng ),民(mín )众(zhòng )则(zé )国(guó )广(guǎng )。是(shì )以(yǐ )举(jǔ )之(zhī )曰(yuē ):"俭(jiǎn ),故(gù )能(néng )广(guǎng )。"

凡(fán )物(wù )之(zhī )有(yǒu )形(xíng )者(zhě )易(yì )裁(cái )也(yě ),易(yì )割(gē )也(yě )。何(hé )以(yǐ )论(lùn )之(zhī )?有(yǒu )形(xíng ),则(zé )有(yǒu )短(duǎn )长(zhǎng );有(yǒu )短(duǎn )长(zhǎng ),则(zé )有(yǒu )小(xiǎo )大(dà );有(yǒu )小(xiǎo )大(dà ),则(zé )有(yǒu )方(fāng )圆(yuán );有(yǒu )方(fāng )圆(yuán ),则(zé )有(yǒu )坚(jiān )脆(cuì );有(yǒu )坚(jiān )脆(cuì ),则(zé )有(yǒu )轻(qīng )重(zhòng );有(yǒu )轻(qīng )重(zhòng ),则(zé )有(yǒu )白(bái )黑(hēi )。短(duǎn )长(zhǎng )、大(dà )小(xiǎo )、方(fāng )圆(yuán )、坚(jiān )脆(cuì )、轻(qīng )重(zhòng )、白(bái )黑(hēi )之(zhī )谓(wèi )理(lǐ )。理(lǐ )定(dìng )而(ér )物(wù )易(yì )割(gē )也(yě )。故(gù )议(yì )于(yú )大(dà )庭(tíng )而(ér )后(hòu )言(yán )则(zé )立(lì ),权(quán )议(yì )之(zhī )士(shì )知(zhī )之(zhī )矣(yǐ )。故(gù )欲(yù )成(chéng )方(fāng )圆(yuán )而(ér )随(suí )其(qí )规(guī )矩(jǔ ),则(zé )万(wàn )事(shì )之(zhī )功(gōng )形(xíng )矣(yǐ )。而(ér )万(wàn )物(wù )莫(mò )不(bú )有(yǒu )规(guī )矩(jǔ ),议(yì )言(yán )之(zhī )士(shì ),计(jì )会(huì )规(guī )矩(jǔ )也(yě )。圣(shèng )人(rén )尽(jìn )随(suí )于(yú )万(wàn )物(wù )之(zhī )规(guī )矩(jǔ ),故(gù )曰(yuē ):"不(bú )敢(gǎn )为(wéi )天(tiān )下(xià )先(xiān )。"不(bú )敢(gǎn )为(wéi )天(tiān )下(xià )先(xiān ),则(zé )事(shì )无(wú )不(bú )事(shì ),功(gōng )无(wú )不(bú )功(gōng ),而(ér )议(yì )必(bì )盖(gài )世(shì ),欲(yù )无(wú )处(chù )大(dà )官(guān ),其(qí )可(kě )得(dé )乎(hū )?处(chù )大(dà )官(guān )之(zhī )谓(wèi )为(wéi )成(chéng )事(shì )长(zhǎng )。是(shì )以(yǐ )故(gù )曰(yuē ):"不(bú )敢(gǎn )为(wéi )天(tiān )下(xià )先(xiān ),故(gù )能(néng )为(wéi )成(chéng )事(shì )长(zhǎng )。"

慈(cí )于(yú )子(zǐ )者(zhě )不(bú )敢(gǎn )绝(jué )衣(yī )食(shí ),慈(cí )于(yú )身(shēn )者(zhě )不(bú )敢(gǎn )离(lí )法(fǎ )度(dù ),慈(cí )于(yú )方(fāng )圆(yuán )者(zhě )不(bú )敢(gǎn )舍(shě )规(guī )矩(jǔ )。故(gù )临(lín )兵(bīng )而(ér )慈(cí )于(yú )士(shì )吏(lì )则(zé )战(zhàn )胜(shèng )敌(dí ),慈(cí )于(yú )器(qì )械(xiè )则(zé )城(chéng )坚(jiān )固(gù )。故(gù )曰(yuē ):"慈(cí ),于(yú )战(zhàn )则(zé )胜(shèng ),以(yǐ )守(shǒu )则(zé )固(gù )。"夫(fū )能(néng )自(zì )全(quán )也(yě )而(ér )尽(jìn )随(suí )于(yú )万(wàn )物(wù )之(zhī )理(lǐ )者(zhě ),必(bì )且(qiě )有(yǒu )天(tiān )生(shēng )。天(tiān )生(shēng )也(yě )者(zhě ),生(shēng )心(xīn )也(yě ),故(gù )天(tiān )下(xià )之(zhī )道(dào )尽(jìn )之(zhī )生(shēng )也(yě )。若(ruò )以(yǐ )慈(cí )卫(wèi )之(zhī )也(yě ),事(shì )必(bì )万(wàn )全(quán ),而(ér )举(jǔ )无(wú )不(bú )当(dāng ),则(zé )谓(wèi )之(zhī )宝(bǎo )矣(yǐ )。故(gù )曰(yuē ):"吾(wú )有(yǒu )三(sān )宝(bǎo ),持(chí )而(ér )宝(bǎo )之(zhī )。"

书(shū )之(zhī )所(suǒ )谓(wèi )"大(dà )道(dào )"也(yě )者(zhě ),端(duān )道(dào )也(yě )。所(suǒ )谓(wèi )"貌(mào )施(shī )"也(yě )者(zhě ),邪(xié )道(dào )也(yě )。所(suǒ )谓(wèi )"径(jìng )大(dà )"也(yě )者(zhě ),佳(jiā )丽(lì )也(yě )。佳(jiā )丽(lì )也(yě )者(zhě ),邪(xié )道(dào )之(zhī )分(fèn )也(yě )。"朝(cháo )甚(shèn )除(chú )"也(yě )者(zhě ),狱(yù )讼(sòng )繁(fán )也(yě )。狱(yù )讼(sòng )繁(fán ),则(zé )田(tián )荒(huāng );田(tián )荒(huāng ),则(zé )府(fǔ )仓(cāng )虚(xū );府(fǔ )仓(cāng )虚(xū ),则(zé )国(guó )贫(pín );国(guó )贫(pín ),而(ér )民(mín )俗(sú )淫(yín )侈(chǐ );民(mín )俗(sú )淫(yín )侈(chǐ ),则(zé )衣(yī )食(shí )之(zhī )业(yè )绝(jué );衣(yī )食(shí )之(zhī )业(yè )绝(jué ),则(zé )民(mín )不(bú )得(dé )无(wú )饰(shì )巧(qiǎo )诈(zhà );饰(shì )巧(qiǎo )诈(zhà ),则(zé )知(zhī )采(cǎi )文(wén );知(zhī )采(cǎi )文(wén )之(zhī )谓(wèi )"服(fú )文(wén )采(cǎi )"。狱(yù )讼(sòng )繁(fán )仓(cāng )廪(lǐn )虚(xū ),而(ér )有(yǒu )以(yǐ )淫(yín )侈(chǐ )为(wéi )俗(sú ),则(zé )国(guó )之(zhī )伤(shāng )也(yě ),若(ruò )以(yǐ )利(lì )剑(jiàn )刺(cì )之(zhī )。故(gù )曰(yuē ):"带(dài )利(lì )剑(jiàn )。"诸(zhū )夫(fū )饰(shì )智(zhì )故(gù )以(yǐ )至(zhì )于(yú )伤(shāng )国(guó )者(zhě ),其(qí )私(sī )家(jiā )必(bì )富(fù );私(sī )家(jiā )必(bì )富(fù ),故(gù )曰(yuē ):"资(zī )货(huò )有(yǒu )馀(yú )。"国(guó )有(yǒu )若(ruò )是(shì )者(zhě ),则(zé )愚(yú )民(mín )不(bú )得(dé )无(wú )术(shù )而(ér )效(xiào )之(zhī );效(xiào )之(zhī ),则(zé )小(xiǎo )盗(dào )生(shēng )。由(yóu )是(shì )观(guān )之(zhī ),大(dà )奸(jiān )作(zuò )则(zé )小(xiǎo )盗(dào )随(suí ),大(dà )奸(jiān )唱(chàng )则(zé )小(xiǎo )盗(dào )和(hé )。竽(yú )也(yě )者(zhě ),五(wǔ )声(shēng )之(zhī )长(zhǎng )者(zhě )也(yě ),故(gù )竽(yú )先(xiān )则(zé )钟(zhōng )瑟(sè )皆(jiē )随(suí ),竽(yú )唱(chàng )则(zé )诸(zhū )乐(lè )皆(jiē )和(hé )。今(jīn )大(dà )奸(jiān )作(zuò )则(zé )俗(sú )之(zhī )民(mín )唱(chàng ),俗(sú )之(zhī )民(mín )唱(chàng )则(zé )小(xiǎo )盗(dào )必(bì )和(hé )。故(gù )"服(fú )文(wén )采(cǎi ),带(dài )利(lì )剑(jiàn ),厌(yàn )饮(yǐn )食(shí ),而(ér )货(huò )资(zī )有(yǒu )馀(yú )者(zhě ),是(shì )之(zhī )谓(wèi )盗(dào )竽(yú )矣(yǐ )。"

人(rén )无(wú )愚(yú )智(zhì ),莫(mò )不(bú )有(yǒu )趋(qū )舍(shě )。恬(tián )淡(dàn )平(píng )安(ān ),莫(mò )不(bú )知(zhī )祸(huò )福(fú )之(zhī )所(suǒ )由(yóu )来(lái )。得(dé )于(yú )好(hǎo )恶(è ),怵(chù )于(yú )淫(yín )物(wù ),而(ér )后(hòu )变(biàn )乱(luàn )。所(suǒ )以(yǐ )然(rán )者(zhě ),引(yǐn )于(yú )外(wài )物(wù ),乱(luàn )于(yú )玩(wán )好(hǎo )也(yě )。恬(tián )淡(dàn )有(yǒu )趋(qū )舍(shě )之(zhī )义(yì ),平(píng )安(ān )知(zhī )祸(huò )福(fú )之(zhī )计(jì )。而(ér )今(jīn )也(yě )玩(wán )好(hǎo )变(biàn )之(zhī ),外(wài )物(wù )引(yǐn )之(zhī );引(yǐn )之(zhī )而(ér )往(wǎng ),故(gù )曰(yuē )"拔(bá )"。至(zhì )圣(shèng )人(rén )不(bú )然(rán ):一(yī )建(jiàn )其(qí )趋(qū )舍(shě ),虽(suī )见(jiàn )所(suǒ )好(hǎo )之(zhī )物(wù ),能(néng )引(yǐn ),不(bú )能(néng )引(yǐn )之(zhī )谓(wèi )"不(bú )拔(bá )";一(yī )于(yú )其(qí )情(qíng ),虽(suī )有(yǒu )可(kě )欲(yù )之(zhī )类(lèi ),神(shén )不(bú )为(wéi )动(dòng ),神(shén )不(bú )为(wéi )动(dòng )之(zhī )谓(wèi )"不(bú )脱(tuō )"。为(wéi )人(rén )子(zǐ )孙(sūn )者(zhě ),体(tǐ )此(cǐ )道(dào )以(yǐ )守(shǒu )宗(zōng )庙(miào ),宗(zōng )庙(miào )不(bú )灭(miè )之(zhī )谓(wèi )"祭(jì )祀(sì )不(bú )绝(jué )"。身(shēn )以(yǐ )积(jī )精(jīng )为(wéi )德(dé ),家(jiā )以(yǐ )资(zī )财(cái )为(wéi )德(dé ),乡(xiāng )国(guó )天(tiān )下(xià )皆(jiē )以(yǐ )民(mín )为(wéi )德(dé )。今(jīn )治(zhì )身(shēn )而(ér )外(wài )物(wù )不(bú )能(néng )乱(luàn )其(qí )精(jīng )神(shén ),故(gù )曰(yuē ):"修(xiū )之(zhī )身(shēn ),其(qí )德(dé )乃(nǎi )真(zhēn )。"真(zhēn )者(zhě ),慎(shèn )之(zhī )固(gù )也(yě )。治(zhì )家(jiā )者(zhě ),无(wú )用(yòng )之(zhī )物(wù )不(bú )能(néng )动(dòng )其(qí )计(jì ),则(zé )资(zī )有(yǒu )馀(yú ),故(gù )曰(yuē ):"修(xiū )之(zhī )家(jiā ),其(qí )德(dé )有(yǒu )馀(yú )。"治(zhì )乡(xiāng )者(zhě )行(háng )此(cǐ )节(jiē ),则(zé )家(jiā )之(zhī )有(yǒu )馀(yú )者(zhě )益(yì )众(zhòng ),故(gù )曰(yuē ):"修(xiū )之(zhī )乡(xiāng ),其(qí )德(dé )乃(nǎi )长(zhǎng )。"治(zhì )邦(bāng )者(zhě )行(háng )此(cǐ )节(jiē ),则(zé )乡(xiāng )之(zhī )有(yǒu )德(dé )者(zhě )益(yì )众(zhòng ),故(gù )曰(yuē ):"修(xiū )之(zhī )邦(bāng ),其(qí )德(dé )乃(nǎi )丰(fēng )。"莅(lì )天(tiān )下(xià )者(zhě )行(háng )此(cǐ )节(jiē ),则(zé )民(mín )之(zhī )生(shēng )莫(mò )不(bú )受(shòu )其(qí )泽(zé ),故(gù )曰(yuē ):"修(xiū )之(zhī )天(tiān )下(xià ),其(qí )德(dé )乃(nǎi )普(pǔ )。"修(xiū )身(shēn )者(zhě )以(yǐ )此(cǐ )别(bié )君(jūn )子(zǐ )小(xiǎo )人(rén ),治(zhì )乡(xiāng )治(zhì )邦(bāng )莅(lì )天(tiān )下(xià )者(zhě )名(míng )以(yǐ )此(cǐ )科(kē )适(shì )观(guān )息(xī )耗(hào ),则(zé )万(wàn )不(bú )失(shī )一(yī )。故(gù )曰(yuē ):"以(yǐ )身(shēn )观(guān )身(shēn ),以(yǐ )家(jiā )观(guān )家(jiā ),以(yǐ )乡(xiāng )观(guān )乡(xiāng ),以(yǐ )邦(bāng )观(guān )邦(bāng ),以(yǐ )天(tiān )下(xià )观(guān )天(tiān )下(xià )。吾(wú )奚(xī )以(yǐ )知(zhī )天(tiān )下(xià )之(zhī )然(rán )也(yě )?以(yǐ )此(cǐ )。"

阅读:27263

打赏捐助〔Donate〕>>>

《解老》简体版

©2015-2026 ok8.org 文学库