汉纪二十一【登录】

《资治通鉴》 > 《汉纪》·六十卷 > 《汉纪二十一》 > 拼音版

起(qǐ )上(shàng )章(zhāng )执(zhí )徐(xú ),尽(jìn )著(zhe )雍(yōng )困(kùn )敦(dūn ),凡(fán )九(jiǔ )年(nián )。

孝(xiào )元(yuán )皇(huáng )帝(dì )下(xià )永(yǒng )光(guāng )三(sān )年(nián )(庚(gēng )辰(chén ),公(gōng )元(yuán )前(qián )四(sì )一(yī )年(nián ))

春(chūn ),二(èr )月(yuè ),冯(féng )奉(fèng )世(shì )还(hái )京(jīng )师(shī ),更(gèng )为(wéi )左(zuǒ )将(jiāng )军(jūn ),赐(cì )爵(jué )关(guān )内(nèi )侯(hóu )。

三(sān )月(yuè ),立(lì )皇(huáng )子(zǐ )康(kāng )为(wéi )济(jì )阳(yáng )王(wáng )。

夏(xià ),四(sì )月(yuè ),癸(guǐ )未(wèi ),平(píng )昌(chāng )考(kǎo )侯(hóu )王(wáng )按(àn )薨(hōng )。秋(qiū ),七(qī )月(yuè ),壬(rén )戌(xū ),以(yǐ )平(píng )恩(ēn )侯(hóu )许(xǔ )嘉(jiā )为(wéi )大(dà )司(sī )马(mǎ )、车(chē )骑(qí )将(jiāng )军(jūn )。

冬(dōng ),十(shí )一(yī )月(yuè ),己(jǐ )丑(chǒu ),地(dì )震(zhèn ),雨(yǔ )水(shuǐ )。

复(fù )盐(yán )铁(tiě )官(guān );置(zhì )博(bó )士(shì )弟(dì )子(zǐ )员(yuán )千(qiān )人(rén )。以(yǐ )用(yòng )度(dù )不(bú )足(zú ),民(mín )多(duō )复(fù )除(chú ),无(wú )以(yǐ )给(gěi )中(zhōng )外(wài )繇(yáo )役(yì )故(gù )也(yě )。

孝(xiào )元(yuán )皇(huáng )帝(dì )下(xià )永(yǒng )光(guāng )四(sì )年(nián )(辛(xīn )巳(sì ),公(gōng )元(yuán )前(qián )四(sì )零(líng )年(nián ))

春(chūn ),二(èr )月(yuè ),赦(shè )天(tiān )下(xià )。

三(sān )月(yuè ),上(shàng )行(háng )幸(xìng )雍(yōng ),祠(cí )五(wǔ )畤(zhì )。

夏(xià ),六(liù )月(yuè ),甲(jiǎ )戌(xū ),孝(xiào )宣(xuān )园(yuán )东(dōng )阙(què )灾(zāi )。

戊(wù )寅(yín )晦(huì ),日(rì )有(yǒu )食(shí )之(zhī )。上(shàng )于(yú )是(shì )召(zhào )诸(zhū )前(qián )言(yán )日(rì )变(biàn )在(zài )周(zhōu )堪(kān )、张(zhāng )猛(měng )者(zhě )责(zé )问(wèn ),皆(jiē )稽(jī )首(shǒu )谢(xiè );因(yīn )下(xià )诏(zhào )称(chēng )堪(kān )之(zhī )美(měi ),征(zhēng )诣(yì )行(háng )在(zài )所(suǒ ),拜(bài )为(wéi )光(guāng )禄(lù )大(dà )夫(fū ),秩(zhì )中(zhōng )二(èr )千(qiān )石(shí ),领(lǐng )尚(shàng )书(shū )事(shì );猛(měng )复(fù )为(wéi )太(tài )中(zhōng )大(dà )夫(fū )、给(gěi )事(shì )中(zhōng )。中(zhōng )书(shū )令(lìng )石(shí )显(xiǎn )管(guǎn )尚(shàng )书(shū ),尚(shàng )书(shū )五(wǔ )人(rén )皆(jiē )其(qí )党(dǎng )也(yě );堪(kān )希(xī )见(jiàn )得(dé ),常(cháng )因(yīn )显(xiǎn )白(bái )事(shì ),事(shì )决(jué )显(xiǎn )口(kǒu )。会(huì )堪(kān )疾(jí )喑(yīn ),不(bú )能(néng )言(yán )而(ér )卒(zú )。显(xiǎn )诬(wū )谮(zèn )猛(měng ),令(lìng )自(zì )杀(shā )于(yú )公(gōng )车(chē )。

初(chū ),贡(gòng )禹(yǔ )奏(zòu )言(yán ):“孝(xiào )惠(huì )、孝(xiào )景(jǐng )庙(miào )皆(jiē )亲(qīn )尽(jìn )宜(yí )毁(huǐ ),及(jí )郡(jùn )国(guó )庙(miào )不(bú )应(yīng )古(gǔ )礼(lǐ ),宜(yí )正(zhèng )定(dìng )。”天(tiān )子(zǐ )是(shì )其(qí )议(yì )。秋(qiū ),七(qī )月(yuè ),戊(wù )子(zǐ ),罢(bà )昭(zhāo )灵(líng )后(hòu )、武(wǔ )哀(āi )王(wáng )、昭(zhāo )哀(āi )后(hòu )、卫(wèi )思(sī )后(hòu )、戾(lì )太(tài )子(zǐ )、戾(lì )后(hòu )园(yuán ),皆(jiē )不(bú )奉(fèng )祠(cí ),裁(cái )置(zhì )吏(lì )卒(zú )守(shǒu )焉(yān )。冬(dōng ),十(shí )月(yuè ),乙(yǐ )丑(chǒu ),罢(bà )祖(zǔ )宗(zōng )庙(miào )在(zài )郡(jùn )国(guó )者(zhě )。

诸(zhū )陵(líng )分(fèn )属(shǔ )三(sān )辅(fǔ )。以(yǐ )渭(wèi )城(chéng )寿(shòu )陵(líng )亭(tíng )部(bù )原(yuán )上(shàng )为(wéi )初(chū )陵(líng )。诏(zhào )勿(wù )置(zhì )县(xiàn )邑(yì )及(jí )徙(xǐ )郡(jùn )国(guó )民(mín )。

孝(xiào )元(yuán )皇(huáng )帝(dì )下(xià )永(yǒng )光(guāng )五(wǔ )年(nián )(壬(rén )午(wǔ ),公(gōng )元(yuán )前(qián )三(sān )九(jiǔ )年(nián ))

春(chūn ),正(zhèng )月(yuè ),上(shàng )行(háng )幸(xìng )甘(gān )泉(quán ),郊(jiāo )泰(tài )畤(zhì )。三(sān )月(yuè ),幸(xìng )河(hé )东(dōng ),祠(cí )后(hòu )土(tǔ )。

秋(qiū ),颍(yǐng )川(chuān )水(shuǐ )流(liú )杀(shā )人(rén )民(mín )。

冬(dōng ),上(shàng )幸(xìng )长(zhǎng )杨(yáng )射(shè )熊(xióng )馆(guǎn ),大(dà )猎(liè )。

十(shí )二(èr )月(yuè ),乙(yǐ )酉(yǒu ),毁(huǐ )太(tài )上(shàng )皇(huáng )、孝(xiào )惠(huì )皇(huáng )帝(dì )寝(qǐn )庙(miào )园(yuán ),用(yòng )韦(wéi )玄(xuán )成(chéng )等(děng )之(zhī )议(yì )也(yě )。

上(shàng )好(hǎo )儒(rú )术(shù )、文(wén )辞(cí ),颇(pō )改(gǎi )宣(xuān )帝(dì )之(zhī )政(zhèng )。言(yán )事(shì )者(zhě )多(duō )进(jìn )见(jiàn ),人(rén )人(rén )自(zì )以(yǐ )为(wéi )得(dé )上(shàng )意(yì )。又(yòu )傅(fù )昭(zhāo )仪(yí )及(jí )子(zǐ )济(jì )阳(yáng )王(wáng )康(kāng )爱(ài )幸(xìng ),逾(yú )于(yú )皇(huáng )后(hòu )、太(tài )子(zǐ )。太(tài )子(zǐ )少(shǎo )傅(fù )匡(kuāng )衡(héng )上(shàng )疏(shū )曰(yuē ):“臣(chén )闻(wén )治(zhì )乱(luàn )安(ān )危(wēi )之(zhī )机(jī ),在(zài )乎(hū )审(shěn )所(suǒ )用(yòng )心(xīn )。盖(gài )受(shòu )命(mìng )之(zhī )王(wáng ),务(wù )在(zài )创(chuàng )业(yè )垂(chuí )统(tǒng ),传(chuán )之(zhī )无(wú )穷(qióng );继(jì )体(tǐ )之(zhī )君(jūn ),心(xīn )存(cún )于(yú )承(chéng )宣(xuān )先(xiān )王(wáng )之(zhī )德(dé )而(ér )褒(bāo )大(dà )其(qí )功(gōng )。昔(xī )者(zhě )成(chéng )王(wáng )之(zhī )嗣(sì )位(wèi ),思(sī )述(shù )文(wén )、武(wǔ )之(zhī )道(dào )以(yǐ )养(yǎng )其(qí )心(xīn ),休(xiū )烈(liè )盛(shèng )美(měi )皆(jiē )归(guī )之(zhī )二(èr )后(hòu ),而(ér )不(bú )敢(gǎn )专(zhuān )其(qí )名(míng ),是(shì )以(yǐ )上(shàng )天(tiān )歆(xīn )享(xiǎng ),鬼(guǐ )神(shén )祐(yòu )焉(yān )。陛(bì )下(xià )圣(shèng )德(dé )天(tiān )覆(fù ),子(zǐ )爱(ài )海(hǎi )内(nèi ),然(rán )阴(yīn )阳(yáng )未(wèi )和(hé ),奸(jiān )邪(xié )未(wèi )禁(jìn )者(zhě ),殆(dài )论(lùn )议(yì )者(zhě )未(wèi )丕(pī )扬(yáng )先(xiān )帝(dì )之(zhī )盛(shèng )功(gōng ),争(zhēng )言(yán )制(zhì )度(dù )不(bú )可(kě )用(yòng )也(yě ),务(wù )变(biàn )更(gèng )之(zhī ),所(suǒ )更(gèng )或(huò )不(bú )可(kě )行(háng )而(ér )复(fù )复(fù )之(zhī ),是(shì )以(yǐ )群(qún )下(xià )更(gèng )相(xiàng )是(shì )非(fēi ),吏(lì )民(mín )无(wú )所(suǒ )信(xìn )。臣(chén )窃(qiè )恨(hèn )国(guó )家(jiā )释(shì )乐(lè )成(chéng )之(zhī )业(yè ),而(ér )虚(xū )为(wéi )此(cǐ )纷(fēn )纷(fēn )也(yě )!愿(yuàn )陛(bì )下(xià )详(xiáng )览(lǎn )统(tǒng )业(yè )之(zhī )事(shì ),留(liú )神(shén )于(yú )遵(zūn )制(zhì )扬(yáng )功(gōng ),以(yǐ )定(dìng )群(qún )下(xià )之(zhī )心(xīn )。《大(dà )雅(yǎ )》曰(yuē ):‘无(wú )念(niàn )尔(ěr )祖(zǔ ),聿(yù )脩(yǒu )厥(jué )德(dé )。’盖(gài )至(zhì )德(dé )之(zhī )本(běn )也(yě )。《传(chuán )》曰(yuē ):‘审(shěn )好(hǎo )恶(è ),理(lǐ )情(qíng )性(xìng ),而(ér )王(wáng )道(dào )毕(bì )矣(yǐ )。’治(zhì )性(xìng )之(zhī )道(dào ),必(bì )审(shěn )己(jǐ )之(zhī )所(suǒ )有(yǒu )馀(yú )而(ér )强(qiáng )其(qí )所(suǒ )不(bú )足(zú ),盖(gài )聪(cōng )明(míng )疏(shū )通(tōng )者(zhě )戒(jiè )于(yú )太(tài )察(chá ),寡(guǎ )闻(wén )少(shǎo )见(jiàn )者(zhě )戒(jiè )于(yú )壅(yōng )蔽(bì ),勇(yǒng )猛(měng )刚(gāng )强(qiáng )者(zhě )戒(jiè )于(yú )太(tài )暴(bào ),仁(rén )爱(ài )温(wēn )良(liáng )者(zhě )戒(jiè )于(yú )无(wú )断(duàn ),湛(zhàn )静(jìng )安(ān )舒(shū )者(zhě )戒(jiè )于(yú )后(hòu )时(shí ),广(guǎng )心(xīn )浩(hào )大(dà )者(zhě )戒(jiè )于(yú )遗(yí )忘(wàng )。必(bì )审(shěn )己(jǐ )之(zhī )所(suǒ )当(dāng )戒(jiè )而(ér )齐(qí )之(zhī )以(yǐ )义(yì ),然(rán )后(hòu )中(zhōng )和(hé )之(zhī )化(huà )应(yīng ),而(ér )巧(qiǎo )伪(wěi )之(zhī )徒(tú )不(bú )敢(gǎn )比(bǐ )周(zhōu )而(ér )望(wàng )进(jìn )。唯(wéi )陛(bì )下(xià )戒(jiè )之(zhī ),所(suǒ )以(yǐ )崇(chóng )圣(shèng )德(dé )也(yě )!

“臣(chén )又(yòu )闻(wén )室(shì )家(jiā )之(zhī )道(dào )修(xiū ),则(zé )天(tiān )下(xià )之(zhī )理(lǐ )得(dé ),故(gù )《诗(shī )》始(shǐ )《国(guó )风(fēng )》,《礼(lǐ )》本(běn )冠(guàn )、婚(hūn )。始(shǐ )乎(hū )《国(guó )风(fēng )》,原(yuán )情(qíng )性(xìng )以(yǐ )明(míng )人(rén )伦(lún )也(yě );本(běn )乎(hū )冠(guàn )、婚(hūn ),正(zhèng )基(jī )兆(zhào )以(yǐ )防(fáng )未(wèi )然(rán )也(yě )。故(gù )圣(shèng )王(wáng )必(bì )慎(shèn )妃(fēi )后(hòu )之(zhī )际(jì ),别(bié )適(shì )长(zhǎng )之(zhī )位(wèi ),礼(lǐ )之(zhī )于(yú )内(nèi )也(yě )。卑(bēi )不(bú )逾(yú )尊(zūn ),新(xīn )不(bú )先(xiān )故(gù ),所(suǒ )以(yǐ )统(tǒng )人(rén )情(qíng )而(ér )理(lǐ )阴(yīn )气(qì )也(yě );其(qí )尊(zūn )適(shì )而(ér )卑(bēi )庶(shù )也(yě ),適(shì )子(zǐ )冠(guàn )乎(hū )阼(zuò ),礼(lǐ )之(zhī )用(yòng )醴(lǐ ),众(zhòng )子(zǐ )不(bú )得(dé )与(yǔ )列(liè ),所(suǒ )以(yǐ )贵(guì )正(zhèng )体(tǐ )而(ér )明(míng )嫌(xián )疑(yí )也(yě )。非(fēi )虚(xū )加(jiā )其(qí )礼(lǐ )文(wén )而(ér )已(yǐ ),乃(nǎi )中(zhōng )心(xīn )与(yǔ )之(zhī )殊(shū )异(yì ),故(gù )礼(lǐ )探(tàn )其(qí )情(qíng )而(ér )见(jiàn )之(zhī )外(wài )也(yě )。圣(shèng )人(rén )动(dòng )静(jìng )游(yóu )燕(yàn )所(suǒ )亲(qīn ),物(wù )得(dé )其(qí )序(xù ),则(zé )海(hǎi )内(nèi )自(zì )修(xiū ),百(bǎi )姓(xìng )从(cóng )化(huà )。如(rú )当(dāng )亲(qīn )者(zhě )疏(shū ),当(dāng )尊(zūn )者(zhě )卑(bēi ),则(zé )佞(nìng )巧(qiǎo )之(zhī )奸(jiān )因(yīn )时(shí )而(ér )动(dòng ),以(yǐ )乱(luàn )国(guó )家(jiā )。故(gù )圣(shèng )人(rén )慎(shèn )防(fáng )其(qí )端(duān ),禁(jìn )于(yú )未(wèi )然(rán ),不(bú )以(yǐ )私(sī )恩(ēn )害(hài )公(gōng )义(yì )。《传(chuán )》曰(yuē ):‘正(zhèng )家(jiā )而(ér )天(tiān )下(xià )定(dìng )矣(yǐ )!’”

初(chū ),武(wǔ )帝(dì )既(jì )塞(sāi )宣(xuān )房(fáng ),后(hòu )河(hé )复(fù )北(běi )决(jué )于(yú )馆(guǎn )陶(táo ),分(fèn )为(wéi )屯(tún )氏(shì )河(hé ),东(dōng )北(běi )入(rù )海(hǎi ),广(guǎng )深(shēn )与(yǔ )大(dà )河(hé )等(děng ),故(gù )因(yīn )其(qí )自(zì )然(rán ),不(bú )堤(dī )塞(sāi )也(yě )。是(shì )岁(suì ),河(hé )决(jué )于(yú )清(qīng )河(hé )灵(líng )鸣(míng )犊(dú )口(kǒu ),而(ér )屯(tún )氏(shì )河(hé )绝(jué )。

孝(xiào )元(yuán )皇(huáng )帝(dì )下(xià )建(jiàn )昭(zhāo )元(yuán )年(nián )(癸(guǐ )未(wèi ),公(gōng )元(yuán )前(qián )三(sān )八(bā )年(nián ))

春(chūn ),正(zhèng )月(yuè ),戊(wù )辰(chén ),陨(yǔn )石(shí )于(yú )梁(liáng )。

三(sān )月(yuè ),上(shàng )行(háng )幸(xìng )雍(yōng ),祠(cí )五(wǔ )畤(zhì )。

冬(dōng ),河(hé )间(jiān )王(wáng )元(yuán )坐(zuò )贼(zéi )杀(shā )不(bú )辜(gū )废(fèi ),迁(qiān )房(fáng )陵(líng )。

罢(bà )孝(xiào )文(wén )太(tài )后(hòu )寝(qǐn )祠(cí )园(yuán )。

上(shàng )幸(xìng )虎(hǔ )圈(quān )斗(dòu )兽(shòu ),后(hòu )宫(gōng )皆(jiē )坐(zuò )。熊(xióng )逸(yì )出(chū )圈(quān ),攀(pān )槛(kǎn )欲(yù )上(shàng )殿(diàn ),左(zuǒ )右(yòu )、贵(guì )人(rén )、傅(fù )婕(jié )妤(yú )等(děng )皆(jiē )惊(jīng )走(zǒu )。冯(féng )婕(jié )妤(yú )直(zhí )前(qián ),当(dāng )熊(xióng )而(ér )立(lì )。左(zuǒ )右(yòu )格(gé )杀(shā )熊(xióng )。上(shàng )问(wèn ):“人(rén )情(qíng )惊(jīng )惧(jù ),何(hé )故(gù )前(qián )当(dāng )熊(xióng )?”婕(jié )妤(yú )对(duì )曰(yuē ):“猛(měng )兽(shòu )得(dé )人(rén )止(zhǐ ),妾(qiè )恐(kǒng )熊(xióng )至(zhì )御(yù )坐(zuò ),故(gù )以(yǐ )身(shēn )当(dāng )之(zhī )。”帝(dì )嗟(jiē )叹(tàn ),倍(bèi )敬(jìng )重(zhòng )焉(yān )。傅(fù )婕(jié )妤(yú )惭(cán ),由(yóu )是(shì )与(yǔ )冯(féng )婕(jié )妤(yú )有(yǒu )隙(xì )。冯(féng )婕(jié )妤(yú ),左(zuǒ )将(jiāng )军(jūn )奉(fèng )世(shì )之(zhī )女(nǚ )也(yě )。

孝(xiào )元(yuán )皇(huáng )帝(dì )下(xià )建(jiàn )昭(zhāo )二(èr )年(nián )(甲(jiǎ )申(shēn ),公(gōng )元(yuán )前(qián )三(sān )七(qī )年(nián ))

春(chūn ),正(zhèng )月(yuè ),上(shàng )行(háng )幸(xìng )甘(gān )泉(quán ),郊(jiāo )泰(tài )畤(zhì )。三(sān )月(yuè ),行(háng )幸(xìng )河(hé )东(dōng ),祠(cí )后(hòu )土(tǔ )。

夏(xià ),四(sì )月(yuè ),赦(shè )天(tiān )下(xià )。

六(liù )月(yuè ),立(lì )皇(huáng )子(zǐ )兴(xìng )为(wéi )信(xìn )都(dōu )王(wáng )。

东(dōng )郡(jùn )京(jīng )房(fáng )学(xué )《易(yì )》于(yú )梁(liáng )人(rén )焦(jiāo )延(yán )寿(shòu )。延(yán )寿(shòu )常(cháng )曰(yuē ):“得(dé )我(wǒ )道(dào )以(yǐ )亡(wáng )身(shēn )者(zhě ),京(jīng )生(shēng )也(yě )。”其(qí )说(shuō )长(zhǎng )于(yú )灾(zāi )变(biàn ),分(fèn )六(liù )十(shí )卦(guà ),更(gèng )直(zhí )日(rì )用(yòng )事(shì ),以(yǐ )风(fēng )雨(yǔ )寒(hán )温(wēn )为(wéi )候(hòu ),各(gè )有(yǒu )占(zhàn )验(yàn )。房(fáng )用(yòng )之(zhī )尤(yóu )精(jīng ),以(yǐ )孝(xiào )廉(lián )为(wéi )郎(láng ),上(shàng )疏(shū )屡(lǚ )言(yán )灾(zāi )异(yì ),有(yǒu )验(yàn )。天(tiān )子(zǐ )说(shuō )之(zhī ),数(shù )召(zhào )见(jiàn )问(wèn )。房(fáng )对(duì )曰(yuē ):“古(gǔ )帝(dì )王(wáng )以(yǐ )功(gōng )举(jǔ )贤(xián ),则(zé )万(wàn )化(huà )成(chéng ),瑞(ruì )应(yīng )著(zhe );末(mò )世(shì )以(yǐ )毁(huǐ )誉(yù )取(qǔ )人(rén ),故(gù )功(gōng )业(yè )废(fèi )而(ér )致(zhì )灾(zāi )异(yì )。宜(yí )令(lìng )百(bǎi )官(guān )各(gè )试(shì )其(qí )功(gōng ),灾(zāi )异(yì )可(kě )息(xī )。”诏(zhào )使(shǐ )房(fáng )作(zuò )其(qí )事(shì ),房(fáng )奏(zòu )考(kǎo )功(gōng )课(kè )吏(lì )法(fǎ )。上(shàng )令(lìng )公(gōng )卿(qīng )朝(cháo )臣(chén )与(yǔ )房(fáng )会(huì )议(yì )温(wēn )室(shì ),皆(jiē )以(yǐ )房(fáng )言(yán )烦(fán )碎(suì ),令(lìng )上(shàng )下(xià )相(xiàng )司(sī ),不(bú )可(kě )许(xǔ );上(shàng )意(yì )乡(xiāng )之(zhī )。时(shí )部(bù )刺(cì )史(shǐ )奏(zòu )事(shì )京(jīng )师(shī ),上(shàng )召(zhào )见(jiàn )诸(zhū )刺(cì )史(shǐ ),令(lìng )房(fáng )晓(xiǎo )以(yǐ )课(kè )事(shì );剌(là )史(shǐ )复(fù )以(yǐ )为(wéi )不(bú )可(kě )行(háng )。唯(wéi )御(yù )史(shǐ )大(dà )夫(fū )郑(zhèng )弘(hóng )、光(guāng )禄(lù )大(dà )夫(fū )周(zhōu )堪(kān )初(chū )言(yán )不(bú )可(kě )。后(hòu )善(shàn )之(zhī )。

是(shì )时(shí ),中(zhōng )书(shū )令(lìng )石(shí )显(xiǎn )颛(zhuān )权(quán ),显(xiǎn )友(yǒu )人(rén )五(wǔ )鹿(lù )充(chōng )宗(zōng )为(wéi )尚(shàng )书(shū )令(lìng ),二(èr )人(rén )用(yòng )事(shì )。房(fáng )尝(cháng )宴(yàn )见(jiàn ),问(wèn )上(shàng )曰(yuē ):“幽(yōu )、厉(lì )之(zhī )君(jūn )何(hé )以(yǐ )危(wēi )?所(suǒ )任(rèn )者(zhě )何(hé )人(rén )也(yě )?”上(shàng )曰(yuē ):“君(jūn )不(bú )明(míng )而(ér )所(suǒ )任(rèn )者(zhě )巧(qiǎo )佞(nìng )。”房(fáng )曰(yuē ):“知(zhī )其(qí )巧(qiǎo )佞(nìng )而(ér )用(yòng )之(zhī )邪(xié ),将(jiāng )以(yǐ )为(wéi )贤(xián )也(yě )?”上(shàng )曰(yuē ):“贤(xián )之(zhī )。”房(fáng )曰(yuē ):“然(rán )则(zé )今(jīn )何(hé )以(yǐ )知(zhī )其(qí )不(bú )贤(xián )也(yě )?”上(shàng )曰(yuē ):“以(yǐ )其(qí )时(shí )乱(luàn )而(ér )君(jūn )危(wēi )知(zhī )之(zhī )。”房(fáng )曰(yuē ):“若(ruò )是(shì ),任(rèn )贤(xián )必(bì )治(zhì ),任(rèn )不(bú )肖(xiāo )必(bì )乱(luàn ),必(bì )然(rán )之(zhī )道(dào )也(yě )。幽(yōu )、厉(lì )何(hé )不(bú )觉(jiào )寤(wù )而(ér )更(gèng )求(qiú )贤(xián ),曷(hé )为(wéi )卒(zú )任(rèn )不(bú )肖(xiāo )以(yǐ )至(zhì )于(yú )是(shì )?”上(shàng )曰(yuē ):“临(lín )乱(luàn )之(zhī )君(jūn ),各(gè )贤(xián )其(qí )臣(chén );令(lìng )皆(jiē )觉(jiào )寤(wù ),天(tiān )下(xià )安(ān )得(dé )危(wēi )亡(wáng )之(zhī )君(jūn )!”房(fáng )曰(yuē ):“齐(qí )桓(huán )公(gōng )、秦(qín )二(èr )世(shì )亦(yì )尝(cháng )闻(wén )此(cǐ )君(jūn )而(ér )非(fēi )笑(xiào )之(zhī );然(rán )则(zé )任(rèn )竖(shù )刁(diāo )、赵(zhào )高(gāo ),政(zhèng )治(zhì )日(rì )乱(luàn ),盗(dào )贼(zéi )满(mǎn )山(shān ),何(hé )不(bú )以(yǐ )幽(yōu )、厉(lì )卜(bo )之(zhī )而(ér )觉(jiào )寤(wù )乎(hū )?”上(shàng )曰(yuē ):“唯(wéi )有(yǒu )道(dào )者(zhě )能(néng )以(yǐ )往(wǎng )知(zhī )来(lái )耳(ěr )。”房(fáng )因(yīn )免(miǎn )冠(guàn )顿(dùn )首(shǒu )曰(yuē ):“《春(chūn )秋(qiū )》纪(jì )二(èr )百(bǎi )四(sì )十(shí )二(èr )年(nián )灾(zāi )异(yì ),以(yǐ )示(shì )万(wàn )世(shì )之(zhī )君(jūn )。今(jīn )陛(bì )下(xià )即(jí )位(wèi )已(yǐ )来(lái ),日(rì )月(yuè )失(shī )明(míng ),星(xīng )辰(chén )逆(nì )行(háng ),山(shān )崩(bēng ),泉(quán )涌(yǒng ),地(dì )震(zhèn ),石(shí )陨(yǔn ),夏(xià )霜(shuāng ),冬(dōng )雷(léi ),春(chūn )凋(diāo ),秋(qiū )荣(róng ),陨(yǔn )霜(shuāng )不(bú )杀(shā ),水(shuǐ ),旱(hàn ),螟(míng )虫(chóng ),民(mín )人(rén )饥(jī )、疫(yì ),盗(dào )贼(zéi )不(bú )禁(jìn ),刑(xíng )人(rén )满(mǎn )市(shì ),《春(chūn )秋(qiū )》所(suǒ )记(jì )灾(zāi )异(yì )尽(jìn )备(bèi )。陛(bì )下(xià )视(shì )今(jīn )为(wéi )治(zhì )邪(xié ),乱(luàn )邪(xié )?”上(shàng )曰(yuē ):“亦(yì )极(jí )乱(luàn )耳(ěr ),尚(shàng )何(hé )道(dào )!”房(fáng )曰(yuē ):“今(jīn )所(suǒ )任(rèn )用(yòng )者(zhě )谁(shuí )与(yǔ )?”上(shàng )曰(yuē ):“然(rán ),幸(xìng )其(qí )愈(yù )于(yú )彼(bǐ ),又(yòu )以(yǐ )为(wéi )不(bú )在(zài )此(cǐ )人(rén )也(yě )。”房(fáng )曰(yuē ):“夫(fū )前(qián )世(shì )之(zhī )君(jūn ),亦(yì )皆(jiē )然(rán )矣(yǐ )。臣(chén )恐(kǒng )后(hòu )之(zhī )视(shì )今(jīn ),犹(yóu )今(jīn )之(zhī )视(shì )前(qián )也(yě )!”上(shàng )良(liáng )久(jiǔ ),乃(nǎi )曰(yuē ):“今(jīn )为(wéi )乱(luàn )者(zhě )谁(shuí )哉(zāi )?”房(fáng )曰(yuē ):“明(míng )主(zhǔ )宜(yí )自(zì )知(zhī )之(zhī )。”上(shàng )曰(yuē ):“不(bú )知(zhī )也(yě )。如(rú )知(zhī ),何(hé )故(gù )用(yòng )之(zhī )!”房(fáng )曰(yuē ):“上(shàng )最(zuì )所(suǒ )信(xìn )任(rèn ),与(yǔ )图(tú )事(shì )帷(wéi )幄(wò )之(zhī )中(zhōng ),进(jìn )退(tuì )天(tiān )下(xià )之(zhī )士(shì )者(zhě )是(shì )矣(yǐ )。”房(fáng )指(zhǐ )谓(wèi )石(shí )显(xiǎn ),上(shàng )亦(yì )知(zhī )之(zhī ),谓(wèi )房(fáng )曰(yuē ):“已(yǐ )谕(yù )。”房(fáng )罢(bà )出(chū ),后(hòu )上(shàng )亦(yì )不(bú )能(néng )退(tuì )显(xiǎn )也(yě )。

臣(chén )光(guāng )曰(yuē ):人(rén )君(jūn )之(zhī )德(dé )不(bú )明(míng ),则(zé )臣(chén )下(xià )虽(suī )欲(yù )竭(jié )忠(zhōng ),何(hé )自(zì )而(ér )入(rù )乎(hū )!观(guān )京(jīng )房(fáng )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )晓(xiǎo )孝(xiào )元(yuán ),可(kě )谓(wèi )明(míng )白(bái )切(qiē )至(zhì )矣(yǐ ),而(ér )终(zhōng )不(bú )能(néng )寤(wù ),悲(bēi )夫(fū )!《诗(shī )》曰(yuē ):“匪(fěi )面(miàn )命(mìng )之(zhī ),言(yán )提(tí )其(qí )耳(ěr )。匪(fěi )手(shǒu )携(xié )之(zhī ),言(yán )示(shì )之(zhī )事(shì )。”又(yòu )曰(yuē ):“诲(huì )尔(ěr )谆(zhūn )谆(zhūn ),听(tīng )我(wǒ )藐(miǎo )藐(miǎo )。”孝(xiào )元(yuán )之(zhī )谓(wèi )矣(yǐ )!

上(shàng )令(lìng )房(fáng )上(shàng )弟(dì )子(zǐ )晓(xiǎo )知(zhī )考(kǎo )功(gōng )、课(kè )吏(lì )事(shì )者(zhě ),欲(yù )试(shì )用(yòng )之(zhī )。房(fáng )上(shàng )“中(zhōng )郎(láng )任(rèn )良(liáng )、姚(yáo )平(píng ),愿(yuàn )以(yǐ )为(wéi )刺(cì )史(shǐ ),试(shì )考(kǎo )功(gōng )法(fǎ );臣(chén )得(dé )通(tōng )籍(jí )殿(diàn )中(zhōng ),为(wéi )奏(zòu )事(shì ),以(yǐ )防(fáng )壅(yōng )塞(sāi )。”石(shí )显(xiǎn )、五(wǔ )鹿(lù )充(chōng )宗(zōng )皆(jiē )疾(jí )房(fáng ),欲(yù )远(yuǎn )之(zhī ),建(jiàn )言(yán ),宜(yí )试(shì )以(yǐ )房(fáng )为(wéi )郡(jùn )守(shǒu )。帝(dì )于(yú )是(shì )以(yǐ )房(fáng )为(wéi )魏(wèi )郡(jùn )太(tài )守(shǒu ),得(dé )以(yǐ )考(kǎo )功(gōng )法(fǎ )治(zhì )郡(jùn )。

房(fáng )自(zì )请(qǐng ):“岁(suì )竟(jìng ),乘(chéng )传(chuán )奏(zòu )事(shì )。”天(tiān )子(zǐ )许(xǔ )焉(yān )。房(fáng )自(zì )知(zhī )数(shù )以(yǐ )论(lùn )议(yì )为(wéi )大(dà )臣(chén )所(suǒ )非(fēi ),与(yǔ )石(shí )显(xiǎn )等(děng )有(yǒu )隙(xì ),不(bú )欲(yù )远(yuǎn )离(lí )左(zuǒ )右(yòu ),乃(nǎi )上(shàng )封(fēng )事(shì )曰(yuē ):“臣(chén )出(chū )之(zhī )后(hòu ),恐(kǒng )为(wéi )用(yòng )事(shì )所(suǒ )蔽(bì ),身(shēn )死(sǐ )而(ér )功(gōng )不(bú )成(chéng ),故(gù )愿(yuàn )岁(suì )尽(jìn )乘(chéng )传(chuán )奏(zòu )事(shì ),蒙(méng )哀(āi )见(jiàn )许(xǔ )。乃(nǎi )辛(xīn )已(yǐ ),蒙(méng )气(qì )复(fù )乘(chéng )卦(guà ),太(tài )阳(yáng )侵(qīn )色(sè ),此(cǐ )上(shàng )大(dà )夫(fū )覆(fù )阳(yáng )而(ér )上(shàng )意(yì )疑(yí )也(yě )。己(jǐ )卯(mǎo )、庚(gēng )辰(chén )之(zhī )间(jiān ),必(bì )有(yǒu )欲(yù )隔(gé )绝(jué )臣(chén ),令(lìng )不(bú )得(dé )乘(chéng )传(chuán )奏(zòu )事(shì )者(zhě )。”

房(fáng )未(wèi )发(fā ),上(shàng )令(lìng )阳(yáng )平(píng )侯(hóu )王(wáng )凤(fèng )承(chéng )制(zhì )诏(zhào )房(fáng )止(zhǐ )无(wú )乘(chéng )传(chuán )奏(zòu )事(shì )。房(fáng )意(yì )愈(yù )恐(kǒng )。

秋(qiū ),房(fáng )去(qù )至(zhì )新(xīn )丰(fēng ),因(yīn )邮(yóu )上(shàng )封(fēng )事(shì )曰(yuē ):“臣(chén )前(qián )以(yǐ )六(liù )月(yuè )中(zhōng )言(yán )《遁(dùn )卦(guà )》不(bú )效(xiào ),法(fǎ )曰(yuē ):‘道(dào )人(rén )始(shǐ )去(qù ),寒(hán )涌(yǒng )水(shuǐ )为(wéi )灾(zāi )。’至(zhì )其(qí )七(qī )月(yuè ),涌(yǒng )水(shuǐ )出(chū )。臣(chén )弟(dì )子(zǐ )姚(yáo )平(píng )谓(wèi )臣(chén )曰(yuē ):‘房(fáng )可(kě )谓(wèi )知(zhī )道(dào ),未(wèi )可(kě )谓(wèi )信(xìn )道(dào )也(yě )。房(fáng )言(yán )灾(zāi )异(yì ),未(wèi )尝(cháng )不(bú )中(zhōng )。涌(yǒng )水(shuǐ )已(yǐ )出(chū ),道(dào )人(rén )当(dāng )逐(zhú )死(sǐ ),尚(shàng )复(fù )何(hé )言(yán )!’臣(chén )曰(yuē ):‘陛(bì )下(xià )至(zhì )仁(rén ),于(yú )臣(chén )尤(yóu )厚(hòu ),虽(suī )言(yán )而(ér )死(sǐ ),臣(chén )犹(yóu )言(yán )也(yě )。’平(píng )又(yòu )曰(yuē ):‘房(fáng )可(kě )谓(wèi )小(xiǎo )忠(zhōng ),未(wèi )可(kě )谓(wèi )大(dà )忠(zhōng )也(yě )。昔(xī )秦(qín )时(shí )赵(zhào )高(gāo )用(yòng )事(shì ),有(yǒu )正(zhèng )先(xiān )者(zhě ),非(fēi )刺(cì )高(gāo )而(ér )死(sǐ ),高(gāo )威(wēi )自(zì )此(cǐ )成(chéng ),故(gù )秦(qín )之(zhī )乱(luàn ),正(zhèng )先(xiān )趣(qù )之(zhī )。’今(jīn )臣(chén )得(dé )出(chū )守(shǒu )郡(jùn ),自(zì )诡(guǐ )效(xiào )功(gōng ),恐(kǒng )未(wèi )效(xiào )而(ér )死(sǐ ),惟(wéi )陛(bì )下(xià )毋(wú )使(shǐ )臣(chén )塞(sāi )涌(yǒng )水(shuǐ )之(zhī )异(yì ),当(dāng )正(zhèng )先(xiān )之(zhī )死(sǐ ),为(wéi )姚(yáo )平(píng )所(suǒ )笑(xiào )。”房(fáng )至(zhì )陕(shǎn ),复(fù )上(shàng )封(fēng )事(shì )曰(yuē ):“臣(chén )前(qián )白(bái )愿(yuàn )出(chū )任(rèn )良(liáng )试(shì )考(kǎo )功(gōng ),臣(chén )得(dé )居(jū )内(nèi )。议(yì )者(zhě )知(zhī )如(rú )此(cǐ )于(yú )身(shēn )不(bú )利(lì ),臣(chén )不(bú )可(kě )蔽(bì ),故(gù )云(yún )‘使(shǐ )弟(dì )子(zǐ )不(bú )若(ruò )试(shì )师(shī )。’臣(chén )为(wéi )刺(cì )史(shǐ ),又(yòu )当(dāng )奏(zòu )事(shì ),故(gù )复(fù )云(yún )‘为(wéi )刺(cì )史(shǐ ),恐(kǒng )太(tài )守(shǒu )不(bú )与(yǔ )同(tóng )心(xīn ),不(bú )若(ruò )以(yǐ )为(wéi )太(tài )守(shǒu )。’此(cǐ )其(qí )所(suǒ )以(yǐ )隔(gé )绝(jué )臣(chén )也(yě )。陛(bì )下(xià )不(bú )违(wéi )其(qí )言(yán )而(ér )遂(suí )听(tīng )之(zhī ),此(cǐ )乃(nǎi )蒙(méng )气(qì )所(suǒ )以(yǐ )不(bú )解(jiě )、太(tài )阳(yáng )无(wú )色(sè )者(zhě )也(yě )。臣(chén )去(qù )稍(shāo )远(yuǎn ),太(tài )阳(yáng )侵(qīn )色(sè )益(yì )甚(shèn ),唯(wéi )陛(bì )下(xià )毋(wú )难(nán )还(hái )臣(chén )而(ér )易(yì )逆(nì )天(tiān )意(yì )。邪(xié )说(shuō )虽(suī )安(ān )于(yú )人(rén ),天(tiān )气(qì )必(bì )变(biàn ),故(gù )人(rén )可(kě )欺(qī ),天(tiān )不(bú )可(kě )欺(qī )也(yě ),愿(yuàn )陛(bì )下(xià )察(chá )焉(yān )。”

房(fáng )去(qù )月(yuè )馀(yú ),竟(jìng )征(zhēng )下(xià )狱(yù )。初(chū ),淮(huái )阳(yáng )宪(xiàn )王(wáng )舅(jiù )张(zhāng )博(bó ),倾(qīng )巧(qiǎo )无(wú )行(háng ),多(duō )从(cóng )王(wáng )求(qiú )金(jīn )钱(qián ),欲(yù )为(wéi )王(wáng )求(qiú )入(rù )朝(cháo )。博(bó )从(cóng )京(jīng )房(fáng )学(xué ),以(yǐ )女(nǚ )妻(qī )房(fáng )。房(fáng )每(měi )朝(cháo )见(jiàn ),退(tuì )辄(zhé )为(wéi )博(bó )道(dào )其(qí )语(yǔ )。博(bó )因(yīn )记(jì )房(fáng )所(suǒ )说(shuō )密(mì )语(yǔ ),令(lìng )房(fáng )为(wéi )王(wáng )作(zuò )求(qiú )朝(cháo )奏(zòu )草(cǎo ),皆(jiē )持(chí )柬(jiǎn )与(yǔ )王(wáng ),以(yǐ )为(wéi )信(xìn )验(yàn )。石(shí )显(xiǎn )知(zhī )之(zhī ),告(gào )房(fáng )与(yǔ )张(zhāng )博(bó )通(tōng )谋(móu ),非(fēi )谤(bàng )政(zhèng )治(zhì ),归(guī )恶(è )天(tiān )子(zǐ ),诖(guà )误(wù )诸(zhū )侯(hóu )王(wáng )。皆(jiē )下(xià )狱(yù ),弃(qì )市(shì ),妻(qī )子(zǐ )徙(xǐ )边(biān )。郑(zhèng )弘(hóng )坐(zuò )与(yǔ )房(fáng )善(shàn ),免(miǎn )为(wéi )庶(shù )人(rén )。

御(yù )史(shǐ )中(zhōng )丞(chéng )陈(chén )咸(xián )数(shù )毁(huǐ )石(shí )显(xiǎn ),久(jiǔ )之(zhī ),坐(zuò )与(yǔ )槐(huái )里(lǐ )令(lìng )硃(zhū )云(yún )善(shàn ),漏(lòu )泄(xiè )省(shěng )中(zhōng )语(yǔ ),石(shí )显(xiǎn )微(wēi )伺(sì )知(zhī )之(zhī ),与(yǔ )云(yún )皆(jiē )下(xià )狱(yù ),髡(kūn )为(wéi )城(chéng )旦(dàn )。

石(shí )显(xiǎn )威(wēi )权(quán )日(rì )盛(shèng ),公(gōng )卿(qīng )以(yǐ )下(xià )畏(wèi )显(xiǎn ),重(zhòng )足(zú )一(yī )迹(jì )。显(xiǎn )与(yǔ )中(zhōng )书(shū )仆(pú )射(shè )牢(láo )梁(liáng )、少(shǎo )府(fǔ )五(wǔ )鹿(lù )充(chōng )宗(zōng )结(jié )为(wéi )党(dǎng )友(yǒu ),诸(zhū )附(fù )倚(yǐ )者(zhě )皆(jiē )得(dé )宠(chǒng )位(wèi ),民(mín )歌(gē )之(zhī )曰(yuē ):“牢(láo )邪(xié )!石(shí )邪(xié )!五(wǔ )鹿(lù )客(kè )邪(xié )!印(yìn )何(hé )累(lèi )累(lèi ),绶(shòu )若(ruò )若(ruò )邪(xié )!”

显(xiǎn )内(nèi )自(zì )知(zhī )擅(shàn )权(quán )专(zhuān )柄(bǐng )在(zài )掌(zhǎng )握(wò ),恐(kǒng )天(tiān )子(zǐ )一(yī )旦(dàn )纳(nà )用(yòng )左(zuǒ )右(yòu )耳(ěr )目(mù )以(yǐ )间(jiān )己(jǐ ),乃(nǎi )时(shí )归(guī )诚(chéng ),取(qǔ )一(yī )信(xìn )以(yǐ )为(wéi )验(yàn )。显(xiǎn )尝(cháng )使(shǐ )至(zhì )诸(zhū )官(guān ),有(yǒu )所(suǒ )征(zhēng )发(fā ),显(xiǎn )先(xiān )自(zì )白(bái ):“恐(kǒng )后(hòu )漏(lòu )尽(jìn )宫(gōng )门(mén )闭(bì ),请(qǐng )使(shǐ )诏(zhào )吏(lì )开(kāi )门(mén )。”上(shàng )许(xǔ )之(zhī )。显(xiǎn )故(gù )投(tóu )夜(yè )还(hái ),称(chēng )诏(zhào )开(kāi )门(mén )入(rù )。后(hòu )果(guǒ )有(yǒu )上(shàng )书(shū )告(gào )“显(xiǎn )颛(zhuān )命(mìng ),矫(jiǎo )诏(zhào )开(kāi )宫(gōng )门(mén )”,天(tiān )子(zǐ )闻(wén )之(zhī ),笑(xiào )以(yǐ )其(qí )书(shū )示(shì )显(xiǎn )。显(xiǎn )因(yīn )泣(qì )曰(yuē ):“陛(bì )下(xià )过(guò )私(sī )小(xiǎo )臣(chén ),属(shǔ )任(rèn )以(yǐ )事(shì ),群(qún )下(xià )无(wú )不(bú )嫉(jí )妒(dù ),欲(yù )陷(xiàn )害(hài )臣(chén )者(zhě ),事(shì )类(lèi )如(rú )此(cǐ )非(fēi )一(yī ),唯(wéi )独(dú )明(míng )主(zhǔ )知(zhī )之(zhī )。愚(yú )臣(chén )微(wēi )贱(jiàn ),诚(chéng )不(bú )能(néng )以(yǐ )一(yī )躯(qū )称(chēng )快(kuài )万(wàn )众(zhòng ),任(rèn )天(tiān )下(xià )之(zhī )怨(yuàn )。臣(chén )愿(yuàn )归(guī )枢(shū )机(jī )职(zhí ),受(shòu )后(hòu )宫(gōng )扫(sǎo )除(chú )之(zhī )役(yì ),死(sǐ )无(wú )所(suǒ )恨(hèn )。唯(wéi )陛(bì )下(xià )哀(āi )怜(lián )财(cái )幸(xìng ),以(yǐ )此(cǐ )全(quán )活(huó )小(xiǎo )臣(chén )。”天(tiān )子(zǐ )以(yǐ )为(wéi )然(rán )而(ér )怜(lián )之(zhī ),数(shù )劳(láo )勉(miǎn )显(xiǎn ),加(jiā )厚(hòu )赏(shǎng )赐(cì ),赏(shǎng )赐(cì )及(jí )赂(lù )遗(yí )訾(zī )一(yī )万(wàn )万(wàn )。初(chū ),显(xiǎn )闻(wén )众(zhòng )人(rén )匈(xiōng )匈(xiōng ),言(yán )己(jǐ )杀(shā )前(qián )将(jiāng )军(jūn )萧(xiāo )望(wàng )之(zhī ),恐(kǒng )天(tiān )下(xià )学(xué )士(shì )讪(shàn )己(jǐ ),以(yǐ )谏(jiàn )大(dà )夫(fū )贡(gòng )禹(yǔ )明(míng )经(jīng )箸(zhù )节(jiē ),乃(nǎi )使(shǐ )人(rén )致(zhì )意(yì ),深(shēn )自(zì )结(jié )纳(nà ),因(yīn )荐(jiàn )禹(yǔ )天(tiān )子(zǐ ),历(lì )位(wèi )九(jiǔ )卿(qīng ),礼(lǐ )事(shì )之(zhī )甚(shèn )备(bèi )。议(yì )者(zhě )于(yú )是(shì )或(huò )称(chēng )显(xiǎn ),以(yǐ )为(wéi )不(bú )妒(dù )谮(zèn )望(wàng )之(zhī )矣(yǐ )。显(xiǎn )之(zhī )设(shè )变(biàn )诈(zhà )以(yǐ )自(zì )解(jiě )免(miǎn ),取(qǔ )信(xìn )人(rén )主(zhǔ )者(zhě ),皆(jiē )此(cǐ )类(lèi )也(yě )。

荀(xún )悦(yuè )曰(yuē ):夫(fū )佞(nìng )臣(chén )之(zhī )惑(huò )君(jūn )主(zhǔ )也(yě )甚(shèn )矣(yǐ ),故(gù )孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):“远(yuǎn )佞(nìng )人(rén )。”非(fēi )但(dàn )不(bú )用(yòng )而(ér )已(yǐ ),乃(nǎi )远(yuǎn )而(ér )绝(jué )之(zhī ),隔(gé )塞(sāi )其(qí )源(yuán ),戒(jiè )之(zhī )极(jí )也(yě )。孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):“政(zhèng )者(zhě ),正(zhèng )也(yě )。”夫(fū )要(yào )道(dào )之(zhī )本(běn ),正(zhèng )己(jǐ )而(ér )已(yǐ )矣(yǐ )。平(píng )直(zhí )真(zhēn )实(shí )者(zhě ),正(zhèng )之(zhī )主(zhǔ )也(yě )。故(gù )德(dé )必(bì )核(hé )其(qí )真(zhēn ),然(rán )后(hòu )授(shòu )其(qí )位(wèi );能(néng )必(bì )核(hé )其(qí )真(zhēn ),然(rán )后(hòu )授(shòu )其(qí )事(shì );功(gōng )必(bì )核(hé )其(qí )真(zhēn ),然(rán )后(hòu )授(shòu )其(qí )赏(shǎng );罪(zuì )必(bì )核(hé )其(qí )真(zhēn ),然(rán )后(hòu )授(shòu )其(qí )刑(xíng );行(háng )必(bì )核(hé )其(qí )真(zhēn ),然(rán )后(hòu )贵(guì )之(zhī );言(yán )必(bì )核(hé )其(qí )真(zhēn ),然(rán )后(hòu )信(xìn )之(zhī );物(wù )必(bì )核(hé )其(qí )真(zhēn ),然(rán )后(hòu )用(yòng )之(zhī );事(shì )必(bì )核(hé )其(qí )真(zhēn ),然(rán )后(hòu )修(xiū )之(zhī )。故(gù )众(zhòng )正(zhèng )积(jī )于(yú )上(shàng ),万(wàn )事(shì )实(shí )于(yú )下(xià ),先(xiān )王(wáng )之(zhī )道(dào ),如(rú )斯(sī )而(ér )已(yǐ )矣(yǐ )!

八(bā )月(yuè ),癸(guǐ )亥(hài ),以(yǐ )光(guāng )禄(lù )勋(xūn )匡(kuāng )衡(héng )为(wéi )御(yù )史(shǐ )大(dà )夫(fū )。

闰(rùn )月(yuè ),丁(dīng )酉(yǒu ),太(tài )皇(huáng )太(tài )后(hòu )上(shàng )官(guān )氏(shì )崩(bēng )。

冬(dōng ),十(shí )一(yī )月(yuè ),齐(qí )、楚(chǔ )地(dì )震(zhèn ),大(dà )雨(yǔ )雪(xuě ),树(shù )折(shé ),屋(wū )坏(huài )。

孝(xiào )元(yuán )皇(huáng )帝(dì )下(xià )建(jiàn )昭(zhāo )三(sān )年(nián )(乙(yǐ )酉(yǒu ),公(gōng )元(yuán )前(qián )三(sān )六(liù )年(nián ))

夏(xià ),六(liù )月(yuè ),甲(jiǎ )辰(chén ),扶(fú )阳(yáng )共(gòng )侯(hóu )韦(wéi )玄(xuán )成(chéng )薨(hōng )。

秋(qiū ),七(qī )月(yuè ),匡(kuāng )衡(héng )为(wéi )丞(chéng )相(xiàng )。戊(wù )辰(chén ),卫(wèi )尉(wèi )李(lǐ )延(yán )寿(shòu )为(wéi )御(yù )史(shǐ )大(dà )夫(fū )。

冬(dōng ),使(shǐ )西(xī )域(yù )都(dōu )护(hù )、骑(qí )都(dōu )尉(wèi )北(běi )地(dì )甘(gān )延(yán )寿(shòu )、副(fù )校(xiào )尉(wèi )山(shān )阳(yáng )陈(chén )汤(tāng )共(gòng )诛(zhū )斩(zhǎn )匈(xiōng )奴(nú )郅(zhì )支(zhī )单(dān )于(yú )于(yú )康(kāng )居(jū )。

始(shǐ ),郅(zhì )支(zhī )单(dān )于(yú )自(zì )以(yǐ )大(dà )国(guó ),威(wēi )名(míng )尊(zūn )重(zhòng ),又(yòu )乘(chéng )胜(shèng )骄(jiāo ),不(bú )为(wéi )康(kāng )居(jū )王(wáng )礼(lǐ ),怒(nù )杀(shā )康(kāng )居(jū )王(wáng )女(nǚ )及(jí )贵(guì )人(rén )、人(rén )民(mín )数(shù )百(bǎi ),或(huò )支(zhī )解(jiě )投(tóu )都(dōu )赖(lài )水(shuǐ )中(zhōng )。发(fā )民(mín )作(zuò )城(chéng ),日(rì )作(zuò )五(wǔ )百(bǎi )人(rén ),二(èr )岁(suì )乃(nǎi )已(yǐ )。又(yòu )遣(qiǎn )使(shǐ )责(zé )阖(hé )苏(sū )、大(dà )宛(wǎn )诸(zhū )国(guó )岁(suì )遗(yí ),不(bú )敢(gǎn )不(bú )予(yǔ )。汉(hàn )遣(qiǎn )使(shǐ )三(sān )辈(bèi )至(zhì )康(kāng )居(jū ),求(qiú )谷(gǔ )吉(jí )等(děng )死(sǐ ),郅(zhì )支(zhī )困(kùn )辱(rǔ )使(shǐ )者(zhě ),不(bú )肯(kěn )奉(fèng )诏(zhào );而(ér )因(yīn )都(dōu )护(hù )上(shàng )书(shū ),言(yán )“居(jū )困(kùn )厄(è ),愿(yuàn )归(guī )计(jì )强(qiáng )汉(hàn ),遣(qiǎn )子(zǐ )入(rù )侍(shì )。”其(qí )骄(jiāo )嫚(yuān )如(rú )此(cǐ )。

汤(tāng )为(wéi )人(rén )沉(chén )勇(yǒng ),有(yǒu )大(dà )虑(lǜ ),多(duō )策(cè )略(luè ),喜(xǐ )奇(qí )功(gōng ),与(yǔ )延(yán )寿(shòu )谋(móu )曰(yuē ):“夷(yí )狄(dí )畏(wèi )服(fú )大(dà )种(zhǒng ),其(qí )天(tiān )性(xìng )也(yě )。西(xī )域(yù )本(běn )属(shǔ )匈(xiōng )奴(nú ),今(jīn )郅(zhì )支(zhī )单(dān )于(yú )威(wēi )名(míng )远(yuǎn )闻(wén ),侵(qīn )陵(líng )乌(wū )孙(sūn )、大(dà )宛(wǎn ),常(cháng )为(wéi )康(kāng )居(jū )画(huà )计(jì ),欲(yù )降(jiàng )服(fú )之(zhī )。如(rú )得(dé )此(cǐ )二(èr )国(guó ),数(shù )年(nián )之(zhī )间(jiān ),城(chéng )郭(guō )诸(zhū )国(guó )危(wēi )矣(yǐ )。且(qiě )其(qí )人(rén )剽(piāo )悍(hàn ),好(hǎo )战(zhàn )伐(fá ),数(shù )取(qǔ )胜(shèng ),久(jiǔ )畜(chù )之(zhī ),必(bì )为(wéi )西(xī )域(yù )患(huàn )。虽(suī )所(suǒ )在(zài )绝(jué )远(yuǎn ),蛮(mán )夷(yí )无(wú )金(jīn )城(chéng )、强(qiáng )弩(nǔ )之(zhī )守(shǒu )。如(rú )发(fā )屯(tún )田(tián )吏(lì )士(shì ),驱(qū )从(cóng )乌(wū )孙(sūn )众(zhòng )兵(bīng ),直(zhí )指(zhǐ )其(qí )城(chéng )下(xià ),彼(bǐ )亡(wáng )则(zé )无(wú )所(suǒ )之(zhī ),守(shǒu )则(zé )不(bú )足(zú )自(zì )保(bǎo ),千(qiān )载(zǎi )之(zhī )功(gōng )可(kě )一(yī )朝(cháo )而(ér )成(chéng )也(yě )!”延(yán )寿(shòu )亦(yì )以(yǐ )为(wéi )然(rán ),欲(yù )奏(zòu )请(qǐng )之(zhī )。汤(tāng )曰(yuē ):“国(guó )家(jiā )与(yǔ )公(gōng )卿(qīng )议(yì ),大(dà )策(cè )非(fēi )凡(fán )所(suǒ )见(jiàn ),事(shì )必(bì )不(bú )从(cóng )。”延(yán )寿(shòu )犹(yóu )与(yǔ )不(bú )听(tīng )。会(huì )其(qí )久(jiǔ )病(bìng ),汤(tāng )独(dú )矫(jiǎo )制(zhì )发(fā )城(chéng )郭(guō )诸(zhū )国(guó )兵(bīng )、车(chē )师(shī )戊(wù )已(yǐ )校(xiào )尉(wèi )屯(tún )田(tián )吏(lì )士(shì )。延(yán )寿(shòu )闻(wén )之(zhī ),惊(jīng )起(qǐ ),欲(yù )止(zhǐ )焉(yān )。汤(tāng )怒(nù ),按(àn )剑(jiàn )叱(chì )延(yán )寿(shòu )曰(yuē ):“大(dà )众(zhòng )已(yǐ )集(jí )会(huì ),竖(shù )子(zǐ )欲(yù )沮(jǔ )众(zhòng )邪(xié )!”延(yán )寿(shòu )遂(suí )从(cóng )之(zhī )。部(bù )勒(lè )行(háng )陈(chén ),汉(hàn )兵(bīng )、胡(hú )兵(bīng )合(hé )四(sì )万(wàn )馀(yú )人(rén )。延(yán )寿(shòu )、汤(tāng )上(shàng )疏(shū )自(zì )劾(hé )奏(zòu )矫(jiǎo )制(zhì ),陈(chén )言(yán )兵(bīng )状(zhuàng ),即(jí )日(rì )引(yǐn )军(jūn )分(fèn )行(háng ),别(bié )为(wéi )六(liù )校(xiào ):其(qí )三(sān )校(xiào )从(cóng )南(nán )道(dào )逾(yú )葱(cōng )领(lǐng ),径(jìng )大(dà )宛(wǎn );其(qí )三(sān )校(xiào )都(dōu )护(hù )自(zì )将(jiāng ),发(fā )温(wēn )宿(xiǔ )国(guó ),从(cóng )北(běi )道(dào )入(rù )赤(chì )谷(gǔ ),过(guò )乌(wū )孙(sūn ),涉(shè )康(kāng )居(jū )界(jiè ),至(zhì )阗(tián )池(chí )西(xī )。而(ér )康(kāng )居(jū )副(fù )王(wáng )抱(bào )阗(tián )将(jiāng )数(shù )千(qiān )骑(qí )寇(kòu )赤(chì )谷(gǔ )城(chéng )东(dōng ),杀(shā )略(luè )大(dà )昆(kūn )弥(mí )千(qiān )馀(yú )人(rén ),驱(qū )畜(chù )产(chǎn )甚(shèn )多(duō ),从(cóng )后(hòu )与(yǔ )汉(hàn )军(jūn )相(xiàng )及(jí ),颇(pō )寇(kòu )盗(dào )后(hòu )重(zhòng )。汤(tāng )纵(zòng )胡(hú )兵(bīng )击(jī )之(zhī ),杀(shā )四(sì )百(bǎi )六(liù )十(shí )人(rén ),得(dé )其(qí )所(suǒ )略(luè )民(mín )四(sì )百(bǎi )七(qī )十(shí )人(rén ),还(hái )付(fù )大(dà )昆(kūn )弥(mí ),其(qí )马(mǎ )、牛(niú )、羊(yáng )以(yǐ )给(gěi )军(jūn )食(shí )。又(yòu )捕(bǔ )得(dé )抱(bào )阗(tián )贵(guì )人(rén )伊(yī )奴(nú )毒(dú )。入(rù )康(kāng )居(jū )东(dōng )界(jiè ),令(lìng )军(jūn )不(bú )得(dé )为(wéi )寇(kòu )。间(jiān )呼(hū )其(qí )贵(guì )人(rén )屠(tú )墨(mò )见(jiàn )之(zhī ),谕(yù )以(yǐ )威(wēi )信(xìn ),与(yǔ )饮(yǐn )、盟(méng ),遣(qiǎn )去(qù )。径(jìng )引(yǐn )行(háng ),未(wèi )至(zhì )单(dān )于(yú )城(chéng )可(kě )六(liù )十(shí )里(lǐ ),止(zhǐ )营(yíng )。复(fù )捕(bǔ )得(dé )康(kāng )居(jū )贵(guì )人(rén )贝(bèi )色(sè )子(zǐ )男(nán )开(kāi )牟(móu )以(yǐ )为(wéi )导(dǎo )。贝(bèi )色(sè )子(zǐ ),即(jí )屠(tú )墨(mò )母(mǔ )之(zhī )弟(dì ),皆(jiē )怨(yuàn )单(dān )于(yú ),由(yóu )是(shì )具(jù )知(zhī )郅(zhì )支(zhī )情(qíng )。明(míng )日(rì ),引(yǐn )行(háng ),未(wèi )至(zhì )城(chéng )三(sān )十(shí )里(lǐ ),止(zhǐ )营(yíng )。

单(dān )于(yú )遣(qiǎn )使(shǐ )曰(yuē ):“汉(hàn )兵(bīng )何(hé )以(yǐ )来(lái )?”应(yīng )曰(yuē ):“单(dān )于(yú )上(shàng )书(shū )言(yán ):‘居(jū )困(kùn )厄(è ),愿(yuàn )归(guī )计(jì )强(qiáng )汉(hàn ),身(shēn )入(rù )朝(cháo )见(jiàn ),’天(tiān )子(zǐ )哀(āi )闵(mǐn )单(dān )于(yú )弃(qì )大(dà )国(guó ),屈(qū )意(yì )康(kāng )居(jū ),故(gù )使(shǐ )都(dōu )护(hù )将(jiāng )军(jūn )来(lái )迎(yíng )单(dān )于(yú )妻(qī )子(zǐ )。恐(kǒng )左(zuǒ )右(yòu )惊(jīng )动(dòng ),故(gù )未(wèi )敢(gǎn )至(zhì )城(chéng )下(xià )。”使(shǐ )数(shù )往(wǎng )来(lái )相(xiàng )答(dá )报(bào ),延(yán )寿(shòu )、汤(tāng )因(yīn )让(ràng )之(zhī ):“我(wǒ )为(wéi )单(dān )于(yú )远(yuǎn )来(lái ),而(ér )至(zhì )今(jīn )无(wú )名(míng )王(wáng )、大(dà )人(rén )见(jiàn )将(jiāng )军(jūn )受(shòu )事(shì )者(zhě ),何(hé )单(dān )于(yú )忽(hū )大(dà )计(jì ),失(shī )客(kè )主(zhǔ )之(zhī )礼(lǐ )也(yě )!兵(bīng )来(lái )道(dào )远(yuǎn ),人(rén )畜(chù )罢(bà )极(jí ),食(shí )度(dù )且(qiě )尽(jìn ),恐(kǒng )无(wú )以(yǐ )自(zì )还(hái ),愿(yuàn )单(dān )于(yú )与(yǔ )大(dà )臣(chén )审(shěn )计(jì )策(cè )。”明(míng )日(rì ),前(qián )至(zhì )郅(zhì )支(zhī )城(chéng )都(dōu )赖(lài )水(shuǐ )上(shàng ),离(lí )城(chéng )三(sān )里(lǐ ),止(zhǐ )营(yíng )傅(fù )陈(chén )。望(wàng )见(jiàn )单(dān )于(yú )城(chéng )上(shàng )立(lì )五(wǔ )采(cǎi )幡(fān )帜(zhì ),数(shù )百(bǎi )人(rén )被(bèi )甲(jiǎ )乘(chéng )城(chéng );又(yòu )出(chū )百(bǎi )馀(yú )骑(qí )往(wǎng )来(lái )驰(chí )城(chéng )下(xià ),步(bù )兵(bīng )百(bǎi )馀(yú )人(rén )夹(jiá )门(mén )鱼(yú )鳞(lín )陈(chén ),讲(jiǎng )习(xí )用(yòng )兵(bīng )。城(chéng )上(shàng )人(rén )更(gèng )招(zhāo )汉(hàn )军(jūn )曰(yuē ):“斗(dòu )来(lái )!”百(bǎi )馀(yú )骑(qí )驰(chí )赴(fù )营(yíng ),营(yíng )皆(jiē )张(zhāng )弩(nǔ )持(chí )满(mǎn )指(zhǐ )之(zhī ),骑(qí )引(yǐn )却(què )。颇(pō )遣(qiǎn )吏(lì )士(shì )射(shè )城(chéng )门(mén )骑(qí )、步(bù )兵(bīng ),骑(qí )、步(bù )兵(bīng )皆(jiē )入(rù )。延(yán )寿(shòu )、汤(tāng )令(lìng )军(jūn ):“闻(wén )鼓(gǔ )音(yīn ),皆(jiē )薄(báo )城(chéng )下(xià ),四(sì )面(miàn )围(wéi )城(chéng ),各(gè )有(yǒu )所(suǒ )守(shǒu ),穿(chuān )堑(qiàn ),塞(sāi )门(mén )户(hù ),卤(lǔ )楯(dùn )为(wéi )前(qián ),戟(jǐ )弩(nǔ )为(wéi )后(hòu ),仰(yǎng )射(shè )城(chéng )楼(lóu )上(shàng )人(rén )。”楼(lóu )上(shàng )人(rén )下(xià )走(zǒu )。土(tǔ )城(chéng )外(wài )有(yǒu )重(zhòng )木(mù )城(chéng ),从(cóng )木(mù )城(chéng )中(zhōng )射(shè ),颇(pō )杀(shā )伤(shāng )外(wài )人(rén )。外(wài )人(rén )发(fā )薪(xīn )烧(shāo )木(mù )城(chéng ),夜(yè ),数(shù )百(bǎi )骑(qí )欲(yù )出(chū ),外(wài )迎(yíng )射(shè ),杀(shā )之(zhī )。

初(chū ),单(dān )于(yú )闻(wén )汉(hàn )兵(bīng )至(zhì ),欲(yù )去(qù ),疑(yí )康(kāng )居(jū )怨(yuàn )己(jǐ ),为(wéi )汉(hàn )内(nèi )应(yīng ),又(yòu )闻(wén )乌(wū )孙(sūn )诸(zhū )国(guó )兵(bīng )皆(jiē )发(fā ),自(zì )以(yǐ )无(wú )所(suǒ )之(zhī )。郅(zhì )支(zhī )已(yǐ )出(chū ),复(fù )还(hái ),曰(yuē ):“不(bú )如(rú )坚(jiān )守(shǒu )。汉(hàn )兵(bīng )远(yuǎn )来(lái ),不(bú )能(néng )久(jiǔ )攻(gōng )。”单(dān )于(yú )乃(nǎi )被(bèi )甲(jiǎ )在(zài )楼(lóu )上(shàng ),诸(zhū )阏(è )氏(shì )、夫(fū )人(rén )数(shù )十(shí )皆(jiē )以(yǐ )弓(gōng )射(shè )外(wài )人(rén )。外(wài )人(rén )射(shè )中(zhōng )单(dān )于(yú )鼻(bí ),诸(zhū )夫(fū )人(rén )颇(pō )死(sǐ );单(dān )于(yú )乃(nǎi )下(xià )。夜(yè )过(guò )半(bàn ),木(mù )城(chéng )穿(chuān ),中(zhōng )人(rén )却(què )入(rù )土(tǔ )城(chéng ),乘(chéng )城(chéng )呼(hū )。时(shí )康(kāng )居(jū )兵(bīng )万(wàn )馀(yú )骑(qí ),分(fèn )为(wéi )十(shí )馀(yú )处(chù ),四(sì )面(miàn )环(huán )城(chéng ),亦(yì )与(yǔ )相(xiàng )应(yīng )和(hé )。夜(yè ),数(shù )奔(bēn )营(yíng ),不(bú )利(lì ),辄(zhé )却(què )。平(píng )明(míng ),四(sì )面(miàn )火(huǒ )起(qǐ ),吏(lì )士(shì )喜(xǐ ),大(dà )呼(hū )乘(chéng )之(zhī ),钲(zhēng )鼓(gǔ )声(shēng )动(dòng )地(dì )。康(kāng )居(jū )兵(bīng )引(yǐn )却(què );汉(hàn )兵(bīng )四(sì )面(miàn )推(tuī )卤(lǔ )楯(dùn ),并(bìng )入(rù )土(tǔ )城(chéng )中(zhōng )。单(dān )于(yú )男(nán )女(nǚ )百(bǎi )馀(yú )人(rén )走(zǒu )入(rù )大(dà )内(nèi )。汉(hàn )兵(bīng )纵(zòng )火(huǒ ),吏(lì )士(shì )争(zhēng )入(rù ),单(dān )于(yú )被(bèi )创(chuàng )死(sǐ )。军(jūn )候(hòu )假(jiǎ )丞(chéng )杜(dù )勋(xūn )斩(zhǎn )单(dān )于(yú )首(shǒu )。得(dé )汉(hàn )使(shǐ )节(jiē )二(èr )及(jí )谷(gǔ )吉(jí )等(děng )所(suǒ )赍(jī )帛(bó )书(shū )。诸(zhū )卤(lǔ )获(huò )以(yǐ )畀(bì )得(dé )者(zhě )。凡(fán )斩(zhǎn )阏(è )氏(shì )、太(tài )子(zǐ )、名(míng )王(wáng )以(yǐ )下(xià )千(qiān )五(wǔ )百(bǎi )一(yī )十(shí )八(bā )级(jí );生(shēng )虏(lǔ )百(bǎi )四(sì )十(shí )五(wǔ )人(rén ),降(jiàng )虏(lǔ )千(qiān )馀(yú )人(rén ),赋(fù )予(yǔ )城(chéng )郭(guō )诸(zhū )国(guó )所(suǒ )发(fā )十(shí )五(wǔ )王(wáng )。

孝(xiào )元(yuán )皇(huáng )帝(dì )下(xià )建(jiàn )昭(zhāo )四(sì )年(nián )(丙(bǐng )戌(xū ),公(gōng )元(yuán )前(qián )三(sān )五(wǔ )年(nián ))

春(chūn ),正(zhèng )月(yuè ),郅(zhì )支(zhī )首(shǒu )至(zhì )京(jīng )师(shī )。延(yán )寿(shòu )、汤(tāng )上(shàng )疏(shū )曰(yuē ):“臣(chén )闻(wén )天(tiān )下(xià )之(zhī )大(dà )义(yì )当(dāng )混(hún )为(wéi )一(yī ),昔(xī )有(yǒu )唐(táng )、虞(yú ),今(jīn )有(yǒu )强(qiáng )汉(hàn )。匈(xiōng )奴(nú )呼(hū )韩(hán )邪(xié )单(dān )于(yú )已(yǐ )称(chēng )北(běi )籓(bān ),唯(wéi )郅(zhì )支(zhī )单(dān )于(yú )叛(pàn )逆(nì ),未(wèi )伏(fú )其(qí )辜(gū ),大(dà )夏(xià )之(zhī )西(xī ),以(yǐ )为(wéi )强(qiáng )汉(hàn )不(bú )能(néng )臣(chén )也(yě )。郅(zhì )支(zhī )单(dān )于(yú )惨(cǎn )毒(dú )行(háng )于(yú )民(mín ),大(dà )恶(è )通(tōng )于(yú )天(tiān )。臣(chén )延(yán )寿(shòu ),臣(chén )汤(tāng ),将(jiāng )义(yì )兵(bīng ),行(háng )天(tiān )诛(zhū ),赖(lài )陛(bì )下(xià )神(shén )灵(líng ),阴(yīn )阳(yáng )并(bìng )应(yīng ),天(tiān )气(qì )精(jīng )明(míng ),陷(xiàn )陈(chén )克(kè )敌(dí ),斩(zhǎn )郅(zhì )支(zhī )首(shǒu )及(jí )名(míng )王(wáng )以(yǐ )下(xià ),宜(yí )县(xiàn )头(tóu )槀(gǎo )街(jiē )蛮(mán )夷(yí )邸(dǐ )间(jiān ),以(yǐ )示(shì )万(wàn )里(lǐ ),明(míng )犯(fàn )强(qiáng )汉(hàn )者(zhě ),虽(suī )远(yuǎn )必(bì )诛(zhū )!”丞(chéng )相(xiàng )匡(kuāng )衡(héng )等(děng )以(yǐ )为(wéi ):“方(fāng )春(chūn ),掩(yǎn )骼(gé )、埋(mái )胔(zì )之(zhī )时(shí ),宜(yí )勿(wù )县(xiàn )。”诏(zhào )县(xiàn )十(shí )日(rì ),乃(nǎi )埋(mái )之(zhī )。仍(réng )告(gào )祠(cí )郊(jiāo )庙(miào ),赦(shè )天(tiān )下(xià )。群(qún )臣(chén )上(shàng )寿(shòu ),置(zhì )酒(jiǔ )。

六(liù )月(yuè ),甲(jiǎ )申(shēn ),中(zhōng )山(shān )哀(āi )王(wáng )竟(jìng )薨(hōng )。哀(āi )王(wáng )者(zhě ),帝(dì )之(zhī )少(shǎo )弟(dì ),与(yǔ )太(tài )子(zǐ )游(yóu )学(xué )相(xiàng )长(zhǎng )大(dà )。及(jí )薨(hōng ),太(tài )子(zǐ )前(qián )吊(diào )。上(shàng )望(wàng )见(jiàn )太(tài )子(zǐ ),感(gǎn )念(niàn )哀(āi )王(wáng ),悲(bēi )不(bú )能(néng )自(zì )止(zhǐ )。太(tài )子(zǐ )既(jì )至(zhì )前(qián ),不(bú )哀(āi ),上(shàng )大(dà )恨(hèn )曰(yuē ):“安(ān )有(yǒu )人(rén )不(bú )慈(cí )仁(rén ),而(ér )可(kě )以(yǐ )奉(fèng )宗(zōng )庙(miào ),为(wéi )民(mín )父(fù )母(mǔ )者(zhě )乎(hū )!”是(shì )时(shí )驸(fù )马(mǎ )都(dōu )尉(wèi )、侍(shì )中(zhōng )史(shǐ )丹(dān )护(hù )太(tài )子(zǐ )家(jiā ),上(shàng )以(yǐ )责(zé )谓(wèi )丹(dān ),丹(dān )免(miǎn )冠(guàn )谢(xiè )曰(yuē ):“臣(chén )诚(chéng )见(jiàn )陛(bì )下(xià )哀(āi )痛(tòng )中(zhōng )山(shān )王(wáng ),至(zhì )以(yǐ )感(gǎn )损(sǔn )。向(xiàng )者(zhě )太(tài )子(zǐ )当(dāng )进(jìn )见(jiàn ),臣(chén )窃(qiè )戒(jiè )属(shǔ ),毋(wú )涕(tì )泣(qì ),感(gǎn )伤(shāng )陛(bì )下(xià );罪(zuì )乃(nǎi )在(zài )臣(chén ),当(dāng )死(sǐ )!”上(shàng )以(yǐ )为(wéi )然(rán ),意(yì )乃(nǎi )解(jiě )。

蓝(lán )田(tián )地(dì )震(zhèn ),山(shān )崩(bēng ),壅(yōng )霸(bà )水(shuǐ );安(ān )陵(líng )岸(àn )崩(bēng ),壅(yōng )泾(jīng )水(shuǐ ),泾(jīng )水(shuǐ )逆(nì )流(liú )。

孝(xiào )元(yuán )皇(huáng )帝(dì )下(xià )建(jiàn )昭(zhāo )五(wǔ )年(nián )(丁(dīng )亥(hài ),公(gōng )元(yuán )前(qián )三(sān )四(sì )年(nián ))

春(chūn ),三(sān )月(yuè ),赦(shè )天(tiān )下(xià )。夏(xià ),六(liù )月(yuè ),庚(gēng )申(shēn ),复(fù )戾(lì )园(yuán )。

壬(rén )申(shēn )晦(huì ),日(rì )有(yǒu )食(shí )之(zhī )。

秋(qiū ),七(qī )月(yuè ),庚(gēng )子(zǐ ),复(fù )太(tài )上(shàng )皇(huáng )寝(qǐn )庙(miào )园(yuán )、原(yuán )庙(miào )、昭(zhāo )灵(líng )后(hòu )、武(wǔ )哀(āi )王(wáng )、昭(zhāo )哀(āi )后(hòu )、卫(wèi )思(sī )后(hòu )园(yuán )。时(shí )上(shàng )寝(qǐn )疾(jí ),久(jiǔ )不(bú )平(píng )。以(yǐ )为(wéi )祖(zǔ )宗(zōng )谴(qiǎn )怒(nù ),故(gù )尽(jìn )复(fù )之(zhī );唯(wéi )郡(jùn )国(guó )庙(miào )遂(suí )废(fèi )云(yún )。

是(shì )岁(suì ),徙(xǐ )济(jì )阳(yáng )王(wáng )康(kāng )为(wéi )山(shān )阳(yáng )王(wáng )。

匈(xiōng )奴(nú )呼(hū )韩(hán )邪(xié )单(dān )于(yú )闻(wén )郅(zhì )支(zhī )既(jì )诛(zhū ),且(qiě )喜(xǐ )且(qiě )惧(jù );上(shàng )书(shū ),愿(yuàn )入(rù )朝(cháo )见(jiàn )。

孝(xiào )元(yuán )皇(huáng )帝(dì )下(xià )竟(jìng )宁(níng )元(yuán )年(nián )(戊(wù )子(zǐ ),公(gōng )元(yuán )前(qián )三(sān )三(sān )年(nián ))

春(chūn ),正(zhèng )月(yuè ),匈(xiōng )奴(nú )呼(hū )韩(hán )邪(xié )单(dān )于(yú )来(lái )朝(cháo ),自(zì )言(yán )愿(yuàn )婿(xù )汉(hàn )氏(shì )以(yǐ )自(zì )亲(qīn )。帝(dì )以(yǐ )后(hòu )宫(gōng )良(liáng )家(jiā )子(zǐ )王(wáng )嫱(qiáng )字(zì )昭(zhāo )君(jūn )赐(cì )单(dān )于(yú )。单(dān )于(yú )欢(huān )喜(xǐ ),上(shàng )书(shū )“愿(yuàn )保(bǎo )塞(sāi )上(shàng )谷(gǔ )以(yǐ )西(xī )至(zhì )敦(dūn )煌(huáng ),传(chuán )之(zhī )无(wú )穷(qióng )。请(qǐng )罢(bà )边(biān )备(bèi )塞(sāi )吏(lì )卒(zú ),以(yǐ )休(xiū )天(tiān )子(zǐ )人(rén )民(mín )。”天(tiān )子(zǐ )下(xià )有(yǒu )司(sī )议(yì ),议(yì )者(zhě )皆(jiē )以(yǐ )为(wéi )便(biàn )。郎(láng )中(zhōng )侯(hóu )应(yīng )习(xí )边(biān )事(shì ),以(yǐ )为(wéi )不(bú )可(kě )许(xǔ )。上(shàng )问(wèn )状(zhuàng ),应(yīng )曰(yuē ):“周(zhōu )、秦(qín )以(yǐ )来(lái ),匈(xiōng )奴(nú )暴(bào )桀(jié ),寇(kòu )侵(qīn )边(biān )境(jìng );汉(hàn )兴(xìng ),尤(yóu )被(bèi )其(qí )害(hài )。臣(chén )闻(wén )北(běi )边(biān )塞(sāi )至(zhì )辽(liáo )东(dōng ),外(wài )有(yǒu )阴(yīn )山(shān ),东(dōng )西(xī )千(qiān )馀(yú )里(lǐ ),草(cǎo )木(mù )茂(mào )盛(shèng ),多(duō )禽(qín )兽(shòu ),本(běn )冒(mào )顿(dùn )单(dān )于(yú )依(yī )阻(zǔ )其(qí )中(zhōng ),治(zhì )作(zuò )弓(gōng )矢(shǐ ),来(lái )出(chū )为(wéi )寇(kòu ),是(shì )其(qí )苑(yuàn )囿(yòu )也(yě )。至(zhì )孝(xiào )武(wǔ )世(shì ),出(chū )师(shī )征(zhēng )伐(fá ),斥(chì )夺(duó )此(cǐ )地(dì ),攘(rǎng )之(zhī )于(yú )幕(mù )北(běi ),建(jiàn )塞(sāi )徼(jiǎo ),起(qǐ )亭(tíng )隧(suì ),筑(zhù )外(wài )城(chéng ),设(shè )屯(tún )戍(shù )以(yǐ )守(shǒu )之(zhī ),然(rán )后(hòu )边(biān )境(jìng )得(dé )用(yòng )少(shǎo )安(ān )。幕(mù )北(běi )地(dì )平(píng ),少(shǎo )草(cǎo )木(mù ),多(duō )大(dà )沙(shā ),匈(xiōng )奴(nú )来(lái )寇(kòu ),少(shǎo )所(suǒ )蔽(bì )隐(yǐn );从(cóng )塞(sāi )以(yǐ )南(nán ),径(jìng )深(shēn )山(shān )谷(gǔ ),往(wǎng )来(lái )差(chà )难(nán )。边(biān )长(zhǎng )老(lǎo )言(yán ):‘匈(xiōng )奴(nú )失(shī )阴(yīn )山(shān )之(zhī )后(hòu ),过(guò )之(zhī )未(wèi )尝(cháng )不(bú )哭(kū )也(yě )。’如(rú )罢(bà )备(bèi )塞(sāi )戍(shù )卒(zú ),示(shì )夷(yí )狄(dí )之(zhī )大(dà )利(lì ),不(bú )可(kě )一(yī )也(yě )。今(jīn )圣(shèng )德(dé )广(guǎng )被(bèi ),天(tiān )覆(fù )匈(xiōng )奴(nú ),匈(xiōng )奴(nú )得(dé )蒙(méng )全(quán )活(huó )之(zhī )恩(ēn ),稽(jī )首(shǒu )来(lái )臣(chén )。夫(fū )夷(yí )狄(dí )之(zhī )情(qíng ),困(kùn )则(zé )卑(bēi )顺(shùn ),强(qiáng )则(zé )骄(jiāo )逆(nì ),天(tiān )性(xìng )然(rán )也(yě )。前(qián )已(yǐ )罢(bà )外(wài )城(chéng ),省(shěng )亭(tíng )隧(suì )令(lìng ),裁(cái )足(zú )以(yǐ )候(hòu )望(wàng ),通(tōng )烽(fēng )火(huǒ )而(ér )已(yǐ )。古(gǔ )者(zhě )安(ān )不(bú )忘(wàng )危(wēi ),不(bú )可(kě )复(fù )罢(bà ),二(èr )也(yě )。中(zhōng )国(guó )有(yǒu )礼(lǐ )义(yì )之(zhī )教(jiāo ),刑(xíng )罚(fá )之(zhī )诛(zhū ),愚(yú )民(mín )犹(yóu )尚(shàng )犯(fàn )禁(jìn );又(yòu )况(kuàng )单(dān )于(yú ),能(néng )必(bì )其(qí )众(zhòng )不(bú )犯(fàn )约(yuē )哉(zāi )!三(sān )也(yě )。自(zì )中(zhōng )国(guó )尚(shàng )建(jiàn )关(guān )梁(liáng )以(yǐ )制(zhì )诸(zhū )侯(hóu ),所(suǒ )以(yǐ )绝(jué )臣(chén )下(xià )之(zhī )觊(jì )欲(yù )也(yě )。设(shè )塞(sāi )徼(jiǎo ),置(zhì )屯(tún )戍(shù ),非(fēi )独(dú )为(wéi )匈(xiōng )奴(nú )而(ér )已(yǐ ),亦(yì )为(wéi )诸(zhū )属(shǔ )国(guó )降(jiàng )民(mín )本(běn )故(gù )匈(xiōng )奴(nú )之(zhī )人(rén ),恐(kǒng )其(qí )思(sī )旧(jiù )逃(táo )亡(wáng ),四(sì )也(yě )。近(jìn )西(xī )羌(qiāng )保(bǎo )塞(sāi ),与(yǔ )汉(hàn )人(rén )交(jiāo )通(tōng ),吏(lì )民(mín )贪(tān )利(lì ),侵(qīn )盗(dào )其(qí )畜(chù )产(chǎn )、妻(qī )子(zǐ ),以(yǐ )此(cǐ )怨(yuàn )恨(hèn ),起(qǐ )而(ér )背(bèi )畔(pàn )。今(jīn )罢(bà )乘(chéng )塞(sāi ),则(zé )生(shēng )嫚(yuān )易(yì )分(fèn )争(zhēng )之(zhī )渐(jiàn ),五(wǔ )也(yě )。往(wǎng )者(zhě )从(cóng )军(jūn )多(duō )没(méi )不(bú )还(hái )者(zhě ),子(zǐ )孙(sūn )贫(pín )困(kùn ),一(yī )旦(dàn )亡(wáng )出(chū ),从(cóng )其(qí )亲(qīn )戚(qī ),六(liù )也(yě )。又(yòu )边(biān )人(rén )奴(nú )婢(bì )愁(chóu )苦(kǔ ),欲(yù )亡(wáng )者(zhě )多(duō ),曰(yuē ):‘闻(wén )匈(xiōng )奴(nú )中(zhōng )乐(lè ),无(wú )奈(nài )候(hòu )望(wàng )急(jí )何(hé )!’然(rán )时(shí )有(yǒu )亡(wáng )出(chū )塞(sāi )者(zhě ),七(qī )也(yě )。盗(dào )贼(zéi )桀(jié )黠(xiá ),群(qún )辈(bèi )犯(fàn )法(fǎ ),如(rú )其(qí )窘(jiǒng )急(jí ),亡(wáng )走(zǒu )北(běi )出(chū ),则(zé )不(bú )可(kě )制(zhì ),八(bā )也(yě )。起(qǐ )塞(sāi )以(yǐ )来(lái )百(bǎi )有(yǒu )馀(yú )年(nián ),非(fēi )皆(jiē )以(yǐ )土(tǔ )垣(yuán )也(yě ),或(huò )因(yīn )山(shān )岩(yán )、石(shí )、木(mù )、溪(xī )谷(gǔ )、水(shuǐ )门(mén ),稍(shāo )稍(shāo )平(píng )之(zhī ),卒(zú )徒(tú )筑(zhù )治(zhì ),功(gōng )费(fèi )久(jiǔ )远(yuǎn ),不(bú )可(kě )胜(shèng )计(jì )。臣(chén )恐(kǒng )议(yì )者(zhě )不(bú )深(shēn )虑(lǜ )其(qí )终(zhōng )始(shǐ ),欲(yù )以(yǐ )壹(yī )切(qiē )省(shěng )繇(yáo )戍(shù ),十(shí )年(nián )之(zhī )外(wài ),百(bǎi )岁(suì )之(zhī )内(nèi ),卒(zú )有(yǒu )它(tā )变(biàn ),障(zhàng )塞(sāi )破(pò )坏(huài ),亭(tíng )隧(suì )灭(miè )绝(jué ),当(dāng )更(gèng )发(fā )屯(tún )缮(shàn )治(zhì ),累(lèi )世(shì )之(zhī )功(gōng )不(bú )可(kě )卒(zú )复(fù ),九(jiǔ )也(yě )。如(rú )罢(bà )戍(shù )卒(zú ),省(shěng )候(hòu )望(wàng ),单(dān )于(yú )自(zì )以(yǐ )保(bǎo )塞(sāi )守(shǒu )御(yù ),必(bì )深(shēn )德(dé )汉(hàn ),请(qǐng )求(qiú )无(wú )已(yǐ );小(xiǎo )失(shī )其(qí )意(yì ),则(zé )不(bú )可(kě )测(cè )。开(kāi )夷(yí )狄(dí )之(zhī )隙(xì ),亏(kuī )中(zhōng )国(guó )之(zhī )固(gù ),十(shí )也(yě )。非(fēi )所(suǒ )以(yǐ )永(yǒng )持(chí )至(zhì )安(ān ),威(wēi )制(zhì )百(bǎi )蛮(mán )之(zhī )长(zhǎng )策(cè )也(yě )!”对(duì )奏(zòu ),天(tiān )子(zǐ )有(yǒu )诏(zhào ):“勿(wù )议(yì )罢(bà )边(biān )塞(sāi )事(shì )。”使(shǐ )车(chē )骑(qí )将(jiāng )军(jūn )嘉(jiā )口(kǒu )谕(yù )单(dān )于(yú )曰(yuē ):“单(dān )于(yú )上(shàng )书(shū )愿(yuàn )罢(bà )北(běi )塞(sāi )吏(lì )士(shì )屯(tún )戍(shù ),子(zǐ )孙(sūn )世(shì )世(shì )保(bǎo )塞(sāi )。单(dān )于(yú )乡(xiāng )慕(mù )礼(lǐ )义(yì ),所(suǒ )以(yǐ )为(wéi )民(mín )计(jì )者(zhě )甚(shèn )厚(hòu )。此(cǐ )长(zhǎng )久(jiǔ )之(zhī )策(cè )也(yě ),朕(zhèn )甚(shèn )嘉(jiā )之(zhī )。中(zhōng )国(guó )四(sì )方(fāng )皆(jiē )有(yǒu )关(guān )梁(liáng )障(zhàng )塞(sāi ),非(fēi )独(dú )以(yǐ )备(bèi )塞(sāi )外(wài )也(yě ),亦(yì )以(yǐ )防(fáng )中(zhōng )国(guó )奸(jiān )邪(xié )放(fàng )纵(zòng ),出(chū )为(wéi )寇(kòu )害(hài ),故(gù )明(míng )法(fǎ )度(dù )以(yǐ )专(zhuān )众(zhòng )心(xīn )也(yě )。敬(jìng )谕(yù )单(dān )于(yú )之(zhī )意(yì ),朕(zhèn )无(wú )疑(yí )焉(yān )。为(wéi )单(dān )于(yú )怪(guài )其(qí )不(bú )罢(bà ),故(gù )使(shǐ )嘉(jiā )晓(xiǎo )单(dān )于(yú )。”单(dān )于(yú )谢(xiè )曰(yuē ):“愚(yú )不(bú )知(zhī )大(dà )计(jì ),天(tiān )子(zǐ )幸(xìng )使(shǐ )大(dà )臣(chén )告(gào )语(yǔ ),甚(shèn )厚(hòu )!”

初(chū ),左(zuǒ )伊(yī )秩(zhì )訾(zī )为(wéi )呼(hū )韩(hán )邪(xié )画(huà )计(jì )归(guī )汉(hàn ),竟(jìng )以(yǐ )安(ān )定(dìng )。其(qí )后(hòu )或(huò )谗(chán )伊(yī )秩(zhì )訾(zī )自(zì )伐(fá )其(qí )功(gōng ),常(cháng )鞅(yāng )鞅(yāng ),呼(hū )韩(hán )邪(xié )疑(yí )之(zhī );伊(yī )秩(zhì )訾(zī )惧(jù )诛(zhū ),将(jiāng )其(qí )众(zhòng )千(qiān )馀(yú )人(rén )降(jiàng )汉(hàn ),汉(hàn )以(yǐ )为(wéi )关(guān )内(nèi )侯(hóu ),食(shí )邑(yì )三(sān )百(bǎi )户(hù ),令(lìng )佩(pèi )其(qí )王(wáng )印(yìn )绶(shòu )。及(jí )呼(hū )韩(hán )邪(xié )来(lái )朝(cháo ),与(yǔ )伊(yī )秩(zhì )訾(zī )相(xiàng )见(jiàn ),谢(xiè )曰(yuē ):“王(wáng )为(wéi )我(wǒ )计(jì )甚(shèn )厚(hòu ),令(lìng )匈(xiōng )奴(nú )至(zhì )今(jīn )安(ān )宁(níng ),王(wáng )之(zhī )力(lì )也(yě ),德(dé )岂(qǐ )可(kě )忘(wàng )!我(wǒ )失(shī )王(wáng )意(yì ),使(shǐ )王(wáng )去(qù ),不(bú )复(fù )顾(gù )留(liú ),皆(jiē )我(wǒ )过(guò )也(yě )。今(jīn )欲(yù )白(bái )天(tiān )子(zǐ ),请(qǐng )王(wáng )归(guī )庭(tíng )。”伊(yī )秩(zhì )訾(zī )曰(yuē ):“单(dān )于(yú )赖(lài )天(tiān )命(mìng ),自(zì )归(guī )于(yú )汉(hàn ),得(dé )以(yǐ )安(ān )宁(níng ),单(dān )于(yú )神(shén )灵(líng ),天(tiān )子(zǐ )之(zhī )祐(yòu )也(yě ),我(wǒ )安(ān )得(dé )力(lì )!既(jì )已(yǐ )降(jiàng )汉(hàn ),又(yòu )复(fù )归(guī )匈(xiōng )奴(nú ),是(shì )两(liǎng )心(xīn )也(yě )。愿(yuàn )为(wéi )单(dān )于(yú )侍(shì )使(shǐ )于(yú )汉(hàn ),不(bú )敢(gǎn )听(tīng )命(mìng )!”单(dān )于(yú )固(gù )请(qǐng ),不(bú )能(néng )得(dé )而(ér )归(guī )。

单(dān )于(yú )号(hào )王(wáng )昭(zhāo )君(jūn )为(wéi )宁(níng )胡(hú )阏(è )氏(shì );生(shēng )一(yī )男(nán )伊(yī )屠(tú )智(zhì )牙(yá )师(shī ),为(wéi )右(yòu )日(rì )逐(zhú )王(wáng )。

皇(huáng )太(tài )子(zǐ )冠(guàn )。

二(èr )月(yuè ),御(yù )史(shǐ )大(dà )夫(fū )李(lǐ )延(yán )寿(shòu )卒(zú )。

初(chū ),石(shí )显(xiǎn )见(jiàn )冯(féng )奉(fèng )世(shì )父(fù )子(zǐ )为(wéi )公(gōng )卿(qīng )著(zhe )名(míng ),女(nǚ )又(yòu )为(wéi )昭(zhāo )仪(yí )在(zài )内(nèi ),显(xiǎn )心(xīn )欲(yù )附(fù )之(zhī ),荐(jiàn )言(yán ):“昭(zhāo )仪(yí )兄(xiōng )谒(yè )者(zhě )逡(qūn )修(xiū )敕(chì ),宜(yí )侍(shì )幄(wò )帷(wéi )。”天(tiān )子(zǐ )召(zhào )见(jiàn ),欲(yù )以(yǐ )为(wéi )侍(shì )中(zhōng )。逡(qūn )请(qǐng )间(jiān )言(yán )事(shì )。上(shàng )闻(wén )逡(qūn )言(yán )显(xiǎn )颛(zhuān )权(quán ),大(dà )怒(nù ),罢(bà )逡(qūn )归(guī )郎(láng )官(guān )。及(jí )御(yù )史(shǐ )大(dà )夫(fū )缺(quē ),在(zài )位(wèi )多(duō )举(jǔ )逡(qūn )兄(xiōng )大(dà )鸿(hóng )胪(lú )野(yě )王(wáng );上(shàng )使(shǐ )尚(shàng )书(shū )选(xuǎn )第(dì )中(zhōng )二(èr )千(qiān )石(shí ),而(ér )野(yě )王(wáng )行(háng )能(néng )第(dì )一(yī )。上(shàng )以(yǐ )问(wèn )显(xiǎn ),显(xiǎn )曰(yuē ):“九(jiǔ )卿(qīng )无(wú )出(chū )野(yě )王(wáng )者(zhě )。然(rán )野(yě )王(wáng ),亲(qīn )昭(zhāo )仪(yí )兄(xiōng ),臣(chén )恐(kǒng )后(hòu )世(shì )必(bì )以(yǐ )陛(bì )下(xià )度(dù )越(yuè )众(zhòng )贤(xián ),私(sī )后(hòu )宫(gōng )亲(qīn )以(yǐ )为(wéi )三(sān )公(gōng )。”上(shàng )曰(yuē ):“善(shàn ),吾(wú )不(bú )见(jiàn )是(shì )!”因(yīn )谓(wèi )群(qún )臣(chén )曰(yuē ):“吾(wú )用(yòng )野(yě )王(wáng )为(wéi )三(sān )公(gōng ),后(hòu )世(shì )必(bì )谓(wèi )我(wǒ )私(sī )后(hòu )宫(gōng )亲(qīn )属(shǔ ),以(yǐ )野(yě )王(wáng )为(wéi )比(bǐ )。”三(sān )月(yuè ),丙(bǐng )寅(yín ),诏(zhào )曰(yuē ):“刚(gāng )强(qiáng )坚(jiān )固(gù ),确(què )然(rán )亡(wáng )欲(yù ),大(dà )鸿(hóng )胪(lú )野(yě )王(wáng )是(shì )也(yě )。心(xīn )辨(biàn )善(shàn )辞(cí ),可(kě )使(shǐ )四(sì )方(fāng ),少(shǎo )府(fǔ )五(wǔ )鹿(lù )充(chōng )宗(zōng )是(shì )也(yě )。廉(lián )洁(jié )节(jiē )俭(jiǎn ),太(tài )子(zǐ )少(shǎo )傅(fù )张(zhāng )谭(tán )是(shì )也(yě )。其(qí )以(yǐ )少(shǎo )傅(fù )为(wéi )御(yù )史(shǐ )大(dà )夫(fū )。”

河(hé )南(nán )太(tài )守(shǒu )九(jiǔ )江(jiāng )召(zhào )信(xìn )臣(chén )为(wéi )少(shǎo )府(fǔ )。信(xìn )臣(chén )先(xiān )为(wéi )南(nán )阳(yáng )太(tài )守(shǒu ),后(hòu )迁(qiān )河(hé )南(nán ),治(zhì )行(háng )常(cháng )第(dì )一(yī )。视(shì )民(mín )如(rú )子(zǐ ),好(hǎo )为(wéi )民(mín )兴(xìng )利(lì ),躬(gōng )劝(quàn )耕(gēng )稼(jià ),开(kāi )通(tōng )沟(gōu )渎(dú ),户(hù )口(kǒu )增(zēng )倍(bèi )。吏(lì )民(mín )亲(qīn )爱(ài ),号(hào )曰(yuē )“召(zhào )父(fù )”。

癸(guǐ )未(wèi ),复(fù )孝(xiào )惠(huì )皇(huáng )帝(dì )寝(qǐn )庙(miào )园(yuán )、孝(xiào )文(wén )太(tài )后(hòu )、孝(xiào )昭(zhāo )太(tài )后(hòu )寝(qǐn )园(yuán )。

初(chū ),中(zhōng )书(shū )令(lìng )石(shí )显(xiǎn )尝(cháng )欲(yù )以(yǐ )姊(zǐ )妻(qī )甘(gān )延(yán )寿(shòu ),延(yán )寿(shòu )不(bú )取(qǔ )。及(jí )破(pò )郅(zhì )支(zhī )还(hái ),丞(chéng )相(xiàng )、御(yù )史(shǐ )亦(yì )恶(è )其(qí )矫(jiǎo )制(zhì ),皆(jiē )不(bú )与(yǔ )延(yán )寿(shòu )等(děng )。陈(chén )汤(tāng )素(sù )贪(tān ),所(suǒ )卤(lǔ )获(huò )财(cái )物(wù )入(rù )塞(sāi ),多(duō )不(bú )法(fǎ )。司(sī )隶(lì )校(xiào )尉(wèi )移(yí )书(shū )道(dào )上(shàng ),系(xì )吏(lì )士(shì ),按(àn )验(yàn )之(zhī )。汤(tāng )上(shàng )疏(shū )言(yán ):“臣(chén )与(yǔ )吏(lì )士(shì )共(gòng )诛(zhū )郅(zhì )支(zhī )单(dān )于(yú ),幸(xìng )得(dé )禽(qín )灭(miè ),万(wàn )里(lǐ )振(zhèn )旅(lǚ ),宜(yí )有(yǒu )使(shǐ )者(zhě )迎(yíng )劳(láo )道(dào )路(lù )。今(jīn )司(sī )隶(lì )反(fǎn )逆(nì )收(shōu )系(xì )按(àn )验(yàn ),是(shì )为(wéi )郅(zhì )支(zhī )报(bào )雠(chóu )也(yě )!”上(shàng )立(lì )出(chū )吏(lì )士(shì ),令(lìng )县(xiàn )、道(dào )具(jù )酒(jiǔ )食(shí )以(yǐ )过(guò )军(jūn )。既(jì )至(zhì ),论(lùn )功(gōng ),石(shí )显(xiǎn )、匡(kuāng )衡(héng )以(yǐ )为(wéi ):“延(yán )寿(shòu )、汤(tāng )擅(shàn )兴(xìng )师(shī )矫(jiǎo )制(zhì ),幸(xìng )得(dé )不(bú )诛(zhū ),如(rú )复(fù )加(jiā )爵(jué )土(tǔ ),则(zé )后(hòu )奉(fèng )使(shǐ )者(zhě )争(zhēng )欲(yù )乘(chéng )危(wēi )徼(jiǎo )幸(xìng ),生(shēng )事(shì )于(yú )蛮(mán )夷(yí ),为(wéi )国(guó )招(zhāo )难(nán )。”帝(dì )内(nèi )嘉(jiā )延(yán )寿(shòu )、汤(tāng )功(gōng )而(ér )重(zhòng )违(wéi )衡(héng )、显(xiǎn )之(zhī )议(yì ),久(jiǔ )之(zhī )不(bú )决(jué )。

故(gù )宗(zōng )正(zhèng )刘(liú )向(xiàng )上(shàng )疏(shū )曰(yuē ):“郅(zhì )支(zhī )单(dān )于(yú )囚(qiú )杀(shā )使(shǐ )者(zhě )、吏(lì )士(shì )以(yǐ )百(bǎi )数(shù ),事(shì )暴(bào )扬(yáng )外(wài )国(guó ),伤(shāng )威(wēi )毁(huǐ )重(zhòng ),群(qún )臣(chén )皆(jiē )闵(mǐn )焉(yān )。陛(bì )下(xià )赫(hè )然(rán )欲(yù )诛(zhū )之(zhī ),意(yì )未(wèi )尝(cháng )有(yǒu )忘(wàng )。西(xī )域(yù )都(dōu )护(hù )延(yán )寿(shòu ),副(fù )校(xiào )尉(wèi )汤(tāng ),承(chéng )圣(shèng )指(zhǐ ),倚(yǐ )神(shén )灵(líng ),总(zǒng )百(bǎi )蛮(mán )之(zhī )君(jūn ),揽(lǎn )城(chéng )郭(guō )之(zhī )兵(bīng ),出(chū )百(bǎi )死(sǐ ),入(rù )绝(jué )域(yù ),遂(suí )蹈(dǎo )康(kāng )居(jū ),屠(tú )三(sān )重(zhòng )城(chéng ),搴(qiān )歙(xī )侯(hóu )之(zhī )旗(qí ),斩(zhǎn )郅(zhì )支(zhī )之(zhī )首(shǒu ),县(xiàn )旌(jīng )万(wàn )里(lǐ )之(zhī )外(wài ),扬(yáng )威(wēi )昆(kūn )山(shān )之(zhī )西(xī ),扫(sǎo )谷(gǔ )吉(jí )之(zhī )耻(chǐ ),立(lì )昭(zhāo )明(míng )之(zhī )功(gōng ),万(wàn )夷(yí )慑(shè )伏(fú ),莫(mò )不(bú )惧(jù )震(zhèn )。呼(hū )韩(hán )邪(xié )单(dān )于(yú )见(jiàn )郅(zhì )支(zhī )已(yǐ )诛(zhū ),且(qiě )喜(xǐ )且(qiě )惧(jù ),乡(xiāng )风(fēng )驰(chí )义(yì ),稽(jī )首(shǒu )来(lái )宾(bīn ),愿(yuàn )守(shǒu )北(běi )籓(bān ),累(lèi )世(shì )称(chēng )臣(chén )。立(lì )千(qiān )载(zǎi )之(zhī )功(gōng ),建(jiàn )万(wàn )世(shì )之(zhī )安(ān ),群(qún )臣(chén )之(zhī )勋(xūn )莫(mò )大(dà )焉(yān )。昔(xī )周(zhōu )大(dà )夫(fū )方(fāng )叔(shū )、吉(jí )甫(fǔ )为(wéi )宣(xuān )王(wáng )诛(zhū )猃(xiǎn )狁(yǔn )而(ér )百(bǎi )蛮(mán )从(cóng ),其(qí )诗(shī )曰(yuē ):‘啴(tān )々焞(tuī )々,如(rú )霆(tíng )如(rú )雷(léi )。显(xiǎn )允(yǔn )方(fāng )叔(shū ),征(zhēng )伐(fá )猃(xiǎn )狁(yǔn ),蛮(mán )荆(jīng )来(lái )威(wēi )。’《易(yì )》曰(yuē ):‘有(yǒu )嘉(jiā )折(shé )首(shǒu ),获(huò )匪(fěi )其(qí )丑(chǒu )。’言(yán )美(měi )诛(zhū )首(shǒu )恶(è )之(zhī )人(rén ),而(ér )诸(zhū )不(bú )顺(shùn )者(zhě )皆(jiē )来(lái )从(cóng )也(yě )。今(jīn )延(yán )寿(shòu )、汤(tāng )所(suǒ )诛(zhū )震(zhèn ),虽(suī )《易(yì )》之(zhī )折(shé )首(shǒu ),《诗(shī )》之(zhī )雷(léi )霆(tíng ),不(bú )能(néng )及(jí )也(yě )。论(lùn )大(dà )功(gōng )者(zhě )不(bú )录(lù )小(xiǎo )过(guò ),举(jǔ )大(dà )美(měi )者(zhě )不(bú )疵(cī )细(xì )瑕(xiá )。《司(sī )马(mǎ )法(fǎ )》曰(yuē ):‘军(jūn )赏(shǎng )不(bú )逾(yú )月(yuè ),’欲(yù )民(mín )速(sù )得(dé )为(wéi )善(shàn )之(zhī )利(lì )也(yě )。盖(gài )急(jí )武(wǔ )功(gōng ),重(zhòng )用(yòng )人(rén )也(yě )。吉(jí )甫(fǔ )之(zhī )归(guī ),周(zhōu )厚(hòu )赐(cì )之(zhī ),其(qí )诗(shī )曰(yuē ):‘吉(jí )甫(fǔ )宴(yàn )喜(xǐ ),既(jì )多(duō )受(shòu )祉(zhǐ )。来(lái )归(guī )自(zì )镐(gǎo ),我(wǒ )行(háng )永(yǒng )久(jiǔ )。’千(qiān )里(lǐ )之(zhī )镐(gǎo )犹(yóu )以(yǐ )为(wéi )远(yuǎn ),况(kuàng )万(wàn )里(lǐ )之(zhī )外(wài ),其(qí )勤(qín )至(zhì )矣(yǐ )。延(yán )寿(shòu )、汤(tāng )既(jì )未(wèi )获(huò )受(shòu )祉(zhǐ )之(zhī )报(bào ),反(fǎn )屈(qū )捐(juān )命(mìng )之(zhī )功(gōng ),久(jiǔ )挫(cuò )于(yú )刀(dāo )笔(bǐ )之(zhī )前(qián ),非(fēi )所(suǒ )以(yǐ )劝(quàn )有(yǒu )功(gōng ),厉(lì )戎(róng )士(shì )也(yě )。昔(xī )齐(qí )桓(huán )前(qián )有(yǒu )尊(zūn )周(zhōu )之(zhī )功(gōng ),后(hòu )有(yǒu )灭(miè )项(xiàng )之(zhī )罪(zuì ),君(jūn )子(zǐ )以(yǐ )功(gōng )覆(fù )过(guò )而(ér )为(wéi )之(zhī )讳(huì )。贰(èr )师(shī )将(jiāng )军(jūn )李(lǐ )广(guǎng )利(lì ),捐(juān )五(wǔ )万(wàn )之(zhī )师(shī ),靡(mí )亿(yì )万(wàn )之(zhī )费(fèi ),经(jīng )四(sì )年(nián )之(zhī )劳(láo ),而(ér )仅(jǐn )获(huò )骏(jùn )马(mǎ )三(sān )十(shí )匹(pǐ ),虽(suī )斩(zhǎn )宛(wǎn )王(wáng )母(mǔ )寡(guǎ )之(zhī )首(shǒu ),犹(yóu )不(bú )足(zú )以(yǐ )复(fù )费(fèi ),其(qí )私(sī )罪(zuì )恶(è )甚(shèn )多(duō );孝(xiào )武(wǔ )以(yǐ )为(wéi )万(wàn )里(lǐ )征(zhēng )伐(fá ),不(bú )录(lù )其(qí )过(guò ),遂(suí )封(fēng )拜(bài )两(liǎng )侯(hóu )、三(sān )卿(qīng )、二(èr )千(qiān )石(shí )百(bǎi )有(yǒu )馀(yú )人(rén )。今(jīn )康(kāng )居(jū )之(zhī )国(guó ),强(qiáng )于(yú )大(dà )宛(wǎn ),郅(zhì )支(zhī )之(zhī )号(hào ),重(zhòng )于(yú )宛(wǎn )王(wáng ),杀(shā )使(shǐ )者(zhě )罪(zuì ),甚(shèn )于(yú )留(liú )马(mǎ ),而(ér )延(yán )寿(shòu )、汤(tāng )不(bú )烦(fán )汉(hàn )士(shì ),不(bú )费(fèi )斗(dòu )粮(liáng ),比(bǐ )于(yú )贰(èr )师(shī ),功(gōng )德(dé )百(bǎi )之(zhī )。且(qiě )常(cháng )惠(huì )随(suí )欲(yù )击(jī )之(zhī )乌(wū )孙(sūn ),郑(zhèng )吉(jí )迎(yíng )自(zì )来(lái )之(zhī )日(rì )逐(zhú ),犹(yóu )皆(jiē )裂(liè )土(tǔ )受(shòu )爵(jué )。故(gù )言(yán )威(wēi )武(wǔ )勤(qín )劳(láo ),则(zé )大(dà )于(yú )方(fāng )叔(shū )、吉(jí )甫(fǔ );列(liè )功(gōng )覆(fù )过(guò ),则(zé )优(yōu )于(yú )齐(qí )桓(huán )、贰(èr )师(shī );近(jìn )事(shì )之(zhī )功(gōng ),则(zé )高(gāo )于(yú )安(ān )远(yuǎn )、长(zhǎng )罗(luó )。而(ér )大(dà )功(gōng )未(wèi )著(zhe ),小(xiǎo )恶(è )数(shù )布(bù ),臣(chén )窃(qiè )痛(tòng )之(zhī )!宜(yí )以(yǐ )时(shí )解(jiě )县(xiàn ),通(tōng )籍(jí ),除(chú )过(guò )勿(wù )治(zhì ),尊(zūn )宠(chǒng )爵(jué )位(wèi ),以(yǐ )劝(quàn )有(yǒu )功(gōng )。”

于(yú )是(shì )天(tiān )子(zǐ )下(xià )诏(zhào )赦(shè )延(yán )寿(shòu )、汤(tāng )罪(zuì )勿(wù )治(zhì ),令(lìng )公(gōng )卿(qīng )议(yì )封(fēng )焉(yān )。议(yì )者(zhě )以(yǐ )为(wéi )宜(yí )如(rú )军(jūn )法(fǎ )捕(bǔ )斩(zhǎn )单(dān )于(yú )令(lìng )。匡(kuāng )衡(héng )、石(shí )显(xiǎn )以(yǐ )为(wéi )“郅(zhì )支(zhī )本(běn )亡(wáng )逃(táo )失(shī )国(guó ),窃(qiè )号(hào )绝(jué )域(yù ),非(fēi )真(zhēn )单(dān )于(yú )。”帝(dì )取(qǔ )安(ān )远(yuǎn )侯(hóu )郑(zhèng )吉(jí )故(gù )事(shì ),封(fēng )千(qiān )户(hù );衡(héng )、显(xiǎn )复(fù )争(zhēng )。夏(xià ),四(sì )月(yuè ),戊(wù )辰(chén ),封(fēng )延(yán )寿(shòu )为(wéi )义(yì )成(chéng )侯(hóu ),赐(cì )汤(tāng )爵(jué )关(guān )内(nèi )侯(hóu ),食(shí )邑(yì )各(gè )三(sān )百(bǎi )户(hù ),加(jiā )赐(cì )黄(huáng )金(jīn )百(bǎi )斤(jīn )。拜(bài )延(yán )寿(shòu )为(wéi )长(zhǎng )水(shuǐ )校(xiào )尉(wèi ),汤(tāng )为(wéi )射(shè )声(shēng )校(xiào )尉(wèi )。于(yú )是(shì )杜(dù )钦(qīn )上(shàng )疏(shū )追(zhuī )讼(sòng )冯(féng )奉(fèng )世(shì )前(qián )破(pò )莎(shā )车(chē )功(gōng )。上(shàng )以(yǐ )先(xiān )帝(dì )时(shí )事(shì ),不(bú )复(fù )录(lù )。钦(qīn ),故(gù )御(yù )史(shǐ )大(dà )夫(fū )延(yán )年(nián )子(zǐ )也(yě )。

荀(xún )悦(yuè )论(lùn )曰(yuē ):成(chéng )其(qí )功(gōng )义(yì )足(zú )封(fēng ),追(zhuī )录(lù )前(qián )事(shì )可(kě )也(yě )。《春(chūn )秋(qiū )》之(zhī )义(yì ),毁(huǐ )泉(quán )台(tái )则(zé )恶(è )之(zhī ),舍(shě )中(zhōng )军(jūn )则(zé )善(shàn )之(zhī ),各(gè )由(yóu )其(qí )宜(yí )也(yě )。夫(fū )矫(jiǎo )制(zhì )之(zhī )事(shì ),先(xiān )王(wáng )之(zhī )所(suǒ )慎(shèn )也(yě ),不(bú )得(dé )已(yǐ )而(ér )行(háng )之(zhī )。若(ruò )矫(jiǎo )大(dà )而(ér )功(gōng )小(xiǎo )者(zhě ),罪(zuì )之(zhī )可(kě )也(yě );矫(jiǎo )小(xiǎo )而(ér )功(gōng )大(dà )者(zhě ),赏(shǎng )之(zhī )可(kě )也(yě );功(gōng )过(guò )相(xiàng )敌(dí ),如(rú )斯(sī )而(ér )已(yǐ )可(kě )也(yě )。权(quán )其(qí )轻(qīng )重(zhòng )而(ér )为(wéi )之(zhī )制(zhì )宜(yí )焉(yān )。

初(chū ),太(tài )子(zǐ )少(shǎo )好(hǎo )经(jīng )书(shū ),宽(kuān )博(bó )谨(jǐn )慎(shèn );其(qí )后(hòu )幸(xìng )酒(jiǔ ),乐(lè )燕(yàn )乐(lè ),上(shàng )不(bú )以(yǐ )为(wéi )能(néng )。而(ér )山(shān )阳(yáng )王(wáng )康(kāng )有(yǒu )材(cái )艺(yì ),母(mǔ )傅(fù )昭(zhāo )仪(yí )又(yòu )爱(ài )幸(xìng ),上(shàng )以(yǐ )故(gù )常(cháng )有(yǒu )意(yì )欲(yù )以(yǐ )山(shān )阳(yáng )王(wáng )为(wéi )嗣(sì )。上(shàng )晚(wǎn )年(nián )多(duō )疾(jí ),不(bú )亲(qīn )政(zhèng )事(shì ),留(liú )好(hǎo )音(yīn )乐(lè );或(huò )置(zhì )鼙(pí )鼓(gǔ )殿(diàn )下(xià ),天(tiān )子(zǐ )自(zì )临(lín )轩(xuān )槛(kǎn )上(shàng ),贵(guì )铜(tóng )丸(wán )以(yǐ )擿(tī )鼓(gǔ ),声(shēng )中(zhōng )严(yán )鼓(gǔ )之(zhī )节(jiē )。后(hòu )宫(gōng )及(jí )左(zuǒ )右(yòu )习(xí )知(zhī )音(yīn )者(zhě )莫(mò )能(néng )为(wéi ),而(ér )山(shān )阳(yáng )王(wáng )亦(yì )能(néng )之(zhī ),上(shàng )数(shù )称(chēng )其(qí )材(cái )。史(shǐ )丹(dān )进(jìn )曰(yuē ):“凡(fán )所(suǒ )谓(wèi )材(cái )者(zhě ),敏(mǐn )而(ér )好(hǎo )学(xué ),温(wēn )故(gù )知(zhī )新(xīn ),皇(huáng )太(tài )子(zǐ )是(shì )也(yě )。若(ruò )乃(nǎi )器(qì )人(rén )于(yú )丝(sī )竹(zhú )鼓(gǔ )鼙(pí )之(zhī )间(jiān ),则(zé )是(shì )陈(chén )惠(huì )、李(lǐ )微(wēi )高(gāo )于(yú )匡(kuāng )衡(héng ),可(kě )相(xiàng )国(guó )也(yě )!”于(yú )是(shì )上(shàng )嘿(hēi )然(rán )而(ér )笑(xiào )。

及(jí )上(shàng )寝(qǐn )疾(jí ),傅(fù )昭(zhāo )仪(yí )、山(shān )阳(yáng )王(wáng )康(kāng )常(cháng )在(zài )左(zuǒ )右(yòu ),而(ér )皇(huáng )后(hòu )、太(tài )子(zǐ )希(xī )得(dé )进(jìn )见(jiàn )。上(shàng )疾(jí )稍(shāo )侵(qīn ),意(yì )忽(hū )忽(hū )不(bú )平(píng ),数(shù )问(wèn )尚(shàng )书(shū )以(yǐ )景(jǐng )帝(dì )时(shí )立(lì )胶(jiāo )东(dōng )王(wáng )故(gù )事(shì )。是(shì )时(shí )太(tài )子(zǐ )长(zhǎng )舅(jiù )阳(yáng )平(píng )侯(hóu )王(wáng )凤(fèng )为(wéi )卫(wèi )尉(wèi )、侍(shì )中(zhōng ),与(yǔ )皇(huáng )后(hòu )、太(tài )子(zǐ )皆(jiē )忧(yōu ),不(bú )知(zhī )所(suǒ )出(chū )。史(shǐ )丹(dān )以(yǐ )亲(qīn )密(mì )臣(chén )得(dé )侍(shì )视(shì )疾(jí ),候(hòu )上(shàng )间(jiān )独(dú )寝(qǐn )时(shí ),丹(dān )直(zhí )入(rù )卧(wò )内(nèi ),顿(dùn )首(shǒu )伏(fú )青(qīng )蒲(pú )上(shàng ),涕(tì )泣(qì )而(ér )言(yán )曰(yuē ):“皇(huáng )太(tài )子(zǐ )以(yǐ )適(shì )长(zhǎng )立(lì ),积(jī )十(shí )馀(yú )年(nián ),名(míng )号(hào )系(xì )于(yú )百(bǎi )姓(xìng ),天(tiān )下(xià )莫(mò )不(bú )归(guī )心(xīn )臣(chén )子(zǐ )。见(jiàn )山(shān )阳(yáng )王(wáng )雅(yǎ )素(sù )爱(ài )幸(xìng ),今(jīn )者(zhě )道(dào )路(lù )流(liú )言(yán ),为(wéi )国(guó )生(shēng )意(yì ),以(yǐ )为(wéi )太(tài )子(zǐ )有(yǒu )动(dòng )摇(yáo )之(zhī )议(yì )。审(shěn )若(ruò )此(cǐ ),公(gōng )卿(qīng )以(yǐ )下(xià )必(bì )以(yǐ )死(sǐ )争(zhēng ),不(bú )奉(fèng )诏(zhào )。臣(chén )愿(yuàn )先(xiān )赐(cì )死(sǐ )以(yǐ )示(shì )群(qún )臣(chén )!”天(tiān )子(zǐ )素(sù )仁(rén ),不(bú )忍(rěn )见(jiàn )丹(dān )涕(tì )泣(qì ),言(yán )又(yòu )切(qiē )至(zhì ),意(yì )大(dà )感(gǎn )寤(wù ),喟(kuì )然(rán )太(tài )息(xī )曰(yuē ):“吾(wú )日(rì )困(kùn )劣(liè ),而(ér )太(tài )子(zǐ )、两(liǎng )王(wáng )幼(yòu )少(shǎo ),意(yì )中(zhōng )恋(liàn )恋(liàn ),亦(yì )何(hé )不(bú )念(niàn )乎(hū )!然(rán )无(wú )有(yǒu )此(cǐ )议(yì )。且(qiě )皇(huáng )后(hòu )谨(jǐn )慎(shèn ),先(xiān )帝(dì )又(yòu )爱(ài )太(tài )子(zǐ ),吾(wú )岂(qǐ )可(kě )违(wéi )指(zhǐ )!驸(fù )马(mǎ )都(dōu )尉(wèi )安(ān )所(suǒ )受(shòu )此(cǐ )语(yǔ )?”丹(dān )即(jí )却(què ),顿(dùn )首(shǒu )曰(yuē ):“愚(yú )臣(chén )妄(wàng )闻(wén ),罪(zuì )当(dāng )死(sǐ )!”上(shàng )因(yīn )纳(nà ),谓(wèi )丹(dān )曰(yuē ):“吾(wú )病(bìng )浸(jìn )加(jiā ),恐(kǒng )不(bú )能(néng )自(zì )还(hái ),善(shàn )辅(fǔ )道(dào )太(tài )子(zǐ ),毋(wú )违(wéi )我(wǒ )意(yì )。”丹(dān )嘘(xū )唏(xī )而(ér )起(qǐ ),太(tài )子(zǐ )由(yóu )是(shì )遂(suí )定(dìng )为(wéi )嗣(sì )。而(ér )右(yòu )将(jiāng )军(jūn )、光(guāng )禄(lù )大(dà )夫(fū )王(wáng )商(shāng ),中(zhōng )书(shū )令(lìng )石(shí )显(xiǎn )亦(yì )拥(yōng )佑(yòu )太(tài )子(zǐ ),颇(pō )有(yǒu )力(lì )焉(yān )。夏(xià ),五(wǔ )月(yuè ),壬(rén )辰(chén ),帝(dì )崩(bēng )于(yú )未(wèi )央(yāng )宫(gōng )。

班(bān )彪(biāo )赞(zàn )曰(yuē ):臣(chén )外(wài )祖(zǔ )兄(xiōng )弟(dì )为(wéi )元(yuán )帝(dì )侍(shì )中(zhōng ),语(yǔ )臣(chén )曰(yuē ):“元(yuán )帝(dì )多(duō )材(cái )艺(yì ),善(shàn )史(shǐ )书(shū ),鼓(gǔ )琴(qín )瑟(sè ),吹(chuī )洞(dòng )箫(xiāo ),自(zì )度(dù )曲(qǔ ),被(bèi )歌(gē )声(shēng ),分(fèn )刌(cǔn )节(jiē )度(dù ),穷(qióng )极(jí )幼(yòu )眇(miǎo )。少(shǎo )而(ér )好(hǎo )儒(rú ),及(jí )即(jí )位(wèi ),征(zhēng )用(yòng )儒(rú )生(shēng ),委(wěi )之(zhī )以(yǐ )政(zhèng ),贡(gòng )、薛(xuē )、韦(wéi )、匡(kuāng )迭(dié )为(wéi )宰(zǎi )相(xiàng )。而(ér )上(shàng )牵(qiān )制(zhì )文(wén )义(yì ),优(yōu )游(yóu )不(bú )断(duàn ),孝(xiào )宣(xuān )之(zhī )业(yè )衰(shuāi )焉(yān )。然(rán )宽(kuān )弘(hóng )尽(jìn )下(xià ),出(chū )于(yú )恭(gōng )俭(jiǎn ),号(hào )令(lìng )温(wēn )雅(yǎ ),有(yǒu )古(gǔ )之(zhī )风(fēng )烈(liè )。”

匡(kuāng )衡(héng )奏(zòu )言(yán ):“前(qián )以(yǐ )上(shàng )体(tǐ )不(bú )平(píng ),故(gù )复(fù )诸(zhū )所(suǒ )罢(bà )祠(cí ),卒(zú )不(bú )蒙(méng )福(fú )。案(àn )卫(wèi )思(sī )后(hòu )、戾(lì )太(tài )子(zǐ )、戾(lì )后(hòu )园(yuán ),亲(qīn )未(wèi )尽(jìn )。孝(xiào )惠(huì )、孝(xiào )景(jǐng )庙(miào ),亲(qīn )尽(jìn ),宜(yí )毁(huǐ )。及(jí )太(tài )上(shàng )皇(huáng )、孝(xiào )文(wén )、孝(xiào )昭(zhāo )太(tài )后(hòu )、昭(zhāo )灵(líng )后(hòu )、昭(zhāo )哀(āi )后(hòu )、武(wǔ )哀(āi )王(wáng )祠(cí ),请(qǐng )悉(xī )罢(bà )勿(wù )奉(fèng )。”奏(zòu )可(kě )。

六(liù )月(yuè ),己(jǐ )未(wèi ),太(tài )子(zǐ )即(jí )皇(huáng )帝(dì )位(wèi ),谒(yè )高(gāo )庙(miào )。尊(zūn )皇(huáng )太(tài )后(hòu )曰(yuē )太(tài )皇(huáng )太(tài )后(hòu ),皇(huáng )后(hòu )曰(yuē )皇(huáng )太(tài )后(hòu )。以(yǐ )元(yuán )舅(jiù )侍(shì )中(zhōng )、卫(wèi )尉(wèi )、阳(yáng )平(píng )侯(hóu )王(wáng )凤(fèng )为(wéi )大(dà )司(sī )马(mǎ )、大(dà )将(jiāng )军(jūn )、领(lǐng )尚(shàng )书(shū )事(shì )。

秋(qiū ),七(qī )月(yuè ),丙(bǐng )戌(xū ),葬(zàng )孝(xiào )元(yuán )皇(huáng )帝(dì )于(yú )渭(wèi )陵(líng )。

大(dà )赦(shè )天(tiān )下(xià )。

丞(chéng )相(xiàng )衡(héng )上(shàng )疏(shū )曰(yuē ):“陛(bì )下(xià )秉(bǐng )至(zhì )孝(xiào ),哀(āi )伤(shāng )思(sī )慕(mù ),不(bú )绝(jué )于(yú )心(xīn ),未(wèi )有(yǒu )游(yóu )虞(yú )弋(yì )射(shè )之(zhī )宴(yàn ),诚(chéng )隆(lóng )于(yú )慎(shèn )终(zhōng )追(zhuī )远(yuǎn ),无(wú )穷(qióng )已(yǐ )也(yě )。窃(qiè )愿(yuàn )陛(bì )下(xià )虽(suī )圣(shèng )性(xìng )得(dé )之(zhī ),犹(yóu )复(fù )加(jiā )圣(shèng )心(xīn )焉(yān )!《诗(shī )》云(yún ):‘茕(qióng )茕(qióng )在(zài )疚(jiù ),’言(yán )成(chéng )王(wáng )丧(sàng )毕(bì )思(sī )慕(mù ),意(yì )气(qì )未(wèi )能(néng )平(píng )也(yě )。盖(gài )所(suǒ )以(yǐ )就(jiù )文(wén )、武(wǔ )之(zhī )业(yè ),崇(chóng )大(dà )化(huà )之(zhī )本(běn )也(yě )。臣(chén )又(yòu )闻(wén )之(zhī )师(shī )曰(yuē ):‘妃(fēi )匹(pǐ )之(zhī )际(jì ),生(shēng )民(mín )之(zhī )始(shǐ ),万(wàn )福(fú )之(zhī )原(yuán )。婚(hūn )姻(yīn )之(zhī )礼(lǐ )正(zhèng ),然(rán )后(hòu )品(pǐn )物(wù )遂(suí )而(ér )天(tiān )命(mìng )全(quán )。’孔(kǒng )子(zǐ )论(lùn )《诗(shī )》,以(yǐ )《关(guān )雎(jū )》为(wéi )始(shǐ ),此(cǐ )纲(gāng )纪(jì )之(zhī )首(shǒu ),王(wáng )教(jiāo )之(zhī )端(duān )也(yě )。自(zì )上(shàng )世(shì )已(yǐ )来(lái ),三(sān )代(dài )兴(xìng )废(fèi ),未(wèi )有(yǒu )不(bú )由(yóu )此(cǐ )者(zhě )也(yě )。愿(yuàn )陛(bì )下(xià )详(xiáng )览(lǎn )得(dé )失(shī )盛(shèng )衰(shuāi )之(zhī )效(xiào ),以(yǐ )定(dìng )大(dà )基(jī ),采(cǎi )有(yǒu )德(dé ),戒(jiè )声(shēng )色(sè ),近(jìn )严(yán )敬(jìng ),远(yuǎn )技(jì )能(néng )。臣(chén )闻(wén )《六(liù )经(jīng )》者(zhě ),圣(shèng )人(rén )所(suǒ )以(yǐ )统(tǒng )天(tiān )地(dì )之(zhī )心(xīn ),著(zhe )善(shàn )恶(è )之(zhī )归(guī ),明(míng )吉(jí )凶(xiōng )之(zhī )分(fèn ),通(tōng )人(rén )道(dào )之(zhī )正(zhèng ),使(shǐ )不(bú )悖(bèi )于(yú )其(qí )本(běn )性(xìng )者(zhě )也(yě )。及(jí )《论(lùn )语(yǔ )》、《孝(xiào )经(jīng )》,圣(shèng )人(rén )言(yán )行(háng )之(zhī )要(yào ),宜(yí )究(jiū )其(qí )意(yì )。臣(chén )又(yòu )闻(wén )圣(shèng )王(wáng )之(zhī )自(zì )为(wéi ),动(dòng )静(jìng )周(zhōu )旋(xuán ),奉(fèng )天(tiān )承(chéng )亲(qīn ),临(lín )朝(cháo )享(xiǎng )臣(chén ),物(wù )有(yǒu )节(jiē )文(wén ),以(yǐ )章(zhāng )人(rén )伦(lún )。盖(gài )钦(qīn )翼(yì )祗(zhī )栗(lì ),事(shì )天(tiān )之(zhī )容(róng )也(yě );温(wēn )恭(gōng )敬(jìng )逊(xùn ),承(chéng )亲(qīn )之(zhī )礼(lǐ )也(yě );正(zhèng )躬(gōng )严(yán )恪(kè ),临(lín )众(zhòng )之(zhī )仪(yí )也(yě );嘉(jiā )惠(huì )和(hé )说(shuō ),飨(xiǎng )下(xià )之(zhī )颜(yán )也(yě )。举(jǔ )错(cuò )动(dòng )作(zuò ),物(wù )遵(zūn )其(qí )仪(yí ),故(gù )形(xíng )为(wéi )仁(rén )义(yì ),动(dòng )为(wéi )法(fǎ )则(zé )。今(jīn )正(zhèng )月(yuè )初(chū ),幸(xìng )路(lù )寝(qǐn ),临(lín )朝(cháo )贺(hè ),置(zhì )酒(jiǔ )以(yǐ )飨(xiǎng )万(wàn )方(fāng )。《传(chuán )》曰(yuē ):‘君(jūn )子(zǐ )慎(shèn )始(shǐ )。’愿(yuàn )陛(bì )下(xià )留(liú )神(shén )动(dòng )静(jìng )之(zhī )节(jiē ),使(shǐ )群(qún )下(xià )得(dé )望(wàng )盛(shèng )德(dé )休(xiū )光(guāng ),以(yǐ )立(lì )基(jī )桢(zhēn ),天(tiān )下(xià )幸(xìng )甚(shèn )!”上(shàng )敬(jìng )纳(nà )其(qí )言(yán )。

阅读:25532

打赏捐助〔Donate〕>>>

《汉纪二十一》简体版

©2015-2026 ok8.org 文学库