沟洫志【登录】

《汉书》 > 志 > 《沟洫志》 > 拼音版

《夏(xià )书(shū )》:禹(yǔ )堙(yīn )洪(hóng )水(shuǐ )十(shí )三(sān )年(nián ),过(guò )家(jiā )不(bú )入(rù )门(mén )。陆(lù )行(háng )载(zǎi )车(chē ),水(shuǐ )行(háng )乘(chéng )舟(zhōu ),泥(ní )行(háng )乘(chéng )毳(cuì ),山(shān )行(háng )则(zé )梮(jū ),以(yǐ )别(bié )九(jiǔ )州(zhōu );随(suí )山(shān )浚(xùn )川(chuān ),任(rèn )土(tǔ )作(zuò )贡(gòng );通(tōng )九(jiǔ )道(dào ),陂(bēi )九(jiǔ )泽(zé ),度(dù )九(jiǔ )山(shān )。然(rán )河(hé )灾(zāi )之(zhī )羡(xiàn )溢(yì ),害(hài )中(zhōng )国(guó )也(yě )尤(yóu )甚(shèn )。唯(wéi )是(shì )为(wéi )务(wù ),故(gù )道(dào )河(hé )自(zì )积(jī )石(shí ),历(lì )龙(lóng )门(mén ),南(nán )到(dào )华(huá )阴(yīn ),东(dōng )下(xià )底(dǐ )柱(zhù ),及(jí )盟(méng )津(jīn )、雒(luò )内(nèi ),至(zhì )于(yú )大(dà )伾(pī )。于(yú )是(shì )禹(yǔ )以(yǐ )为(wéi )河(hé )所(suǒ )从(cóng )来(lái )者(zhě )高(gāo ),水(shuǐ )湍(tuān )悍(hàn ),难(nán )以(yǐ )行(háng )平(píng )地(dì ),数(shù )为(wéi )败(bài ),乃(nǎi )酾(shāi )二(èr )渠(qú )以(yǐ )引(yǐn )其(qí )河(hé ),北(běi )载(zǎi )之(zhī )高(gāo )地(dì ),过(guò )洚(jiàng )水(shuǐ ),至(zhì )于(yú )大(dà )陆(lù ),播(bō )为(wéi )九(jiǔ )河(hé )。同(tóng )为(wéi )迎(yíng )河(hé ),入(rù )于(yú )勃(bó )海(hǎi )。九(jiǔ )川(chuān )既(jì )疏(shū ),九(jiǔ )泽(zé )既(jì )陂(bēi ),诸(zhū )夏(xià )乂(ài )安(ān ),功(gōng )施(shī )乎(hū )三(sān )代(dài )。

自(zì )是(shì )之(zhī )后(hòu ),荥(yíng )阳(yáng )下(xià )引(yǐn )河(hé )东(dōng )南(nán )为(wéi )鸿(hóng )沟(gōu ),以(yǐ )通(tōng )宋(sòng )、郑(zhèng )、陈(chén )、蔡(cài )曹(cáo )、卫(wèi ),与(yǔ )济(jì )、汝(rǔ )、淮(huái )、泗(sì )会(huì )。于(yú )楚(chǔ ),西(xī )方(fāng )则(zé )通(tōng )渠(qú )汉(hàn )川(chuān )、云(yún )梦(mèng )之(zhī )际(jì ),东(dōng )方(fāng )则(zé )通(tōng )沟(gōu )江(jiāng )、淮(huái )之(zhī )间(jiān )。于(yú )吴(wú ),则(zé )通(tōng )渠(qú )三(sān )江(jiāng )、五(wǔ )湖(hú )。于(yú )齐(qí ),则(zé )通(tōng )淄(zī )、济(jì )之(zhī )间(jiān )。于(yú )蜀(shǔ ),则(zé )蜀(shǔ )守(shǒu )李(lǐ )冰(bīng )凿(záo )离(lí )堆(duī ),避(bì )沫(mò )水(shuǐ )之(zhī )害(hài ),穿(chuān )二(èr )江(jiāng )成(chéng )都(dōu )中(zhōng )。此(cǐ )渠(qú )皆(jiē )可(kě )行(háng )舟(zhōu ),有(yǒu )余(yú )则(zé )用(yòng )溉(gài ),百(bǎi )姓(xìng )飨(xiǎng )其(qí )利(lì )。至(zhì )于(yú )它(tā ),往(wǎng )往(wǎng )引(yǐn )其(qí )水(shuǐ ),用(yòng )溉(gài )田(tián ),沟(gōu )渠(qú )甚(shèn )多(duō ),然(rán )莫(mò )足(zú )数(shù )也(yě )。

魏(wèi )文(wén )侯(hóu )时(shí ),西(xī )门(mén )豹(bào )为(wéi )邺(yè )令(lìng ),有(yǒu )令(lìng )名(míng )。至(zhì )文(wén )侯(hóu )曾(céng )孙(sūn )襄(xiāng )王(wáng )时(shí ),与(yǔ )群(qún )臣(chén )饮(yǐn )酒(jiǔ ),王(wáng )为(wéi )群(qún )臣(chén )祝(zhù )曰(yuē ):“令(lìng )吾(wú )臣(chén )皆(jiē )如(rú )西(xī )门(mén )豹(bào )之(zhī )为(wéi )人(rén )臣(chén )也(yě )!”史(shǐ )起(qǐ )进(jìn )曰(yuē ):“魏(wèi )氏(shì )之(zhī )行(háng )田(tián )也(yě )以(yǐ )百(bǎi )亩(mǔ ),邺(yè )独(dú )二(èr )百(bǎi )亩(mǔ ),是(shì )田(tián )恶(è )也(yě )。漳(zhāng )水(shuǐ )在(zài )其(qí )旁(páng ),西(xī )门(mén )豹(bào )不(bú )知(zhī )用(yòng ),是(shì )不(bú )智(zhì )也(yě )。知(zhī )而(ér )不(bú )兴(xìng ),是(shì )不(bú )仁(rén )也(yě )。仁(rén )智(zhì )豹(bào )未(wèi )之(zhī )尽(jìn ),何(hé )足(zú )法(fǎ )也(yě )!”于(yú )是(shì )以(yǐ )史(shǐ )起(qǐ )为(wéi )邺(yè )令(lìng ),遂(suí )引(yǐn )漳(zhāng )水(shuǐ )溉(gài )邺(yè ),以(yǐ )富(fù )魏(wèi )之(zhī )河(hé )内(nèi )。民(mín )歌(gē )之(zhī )曰(yuē ):“邺(yè )有(yǒu )贤(xián )令(lìng )兮(xī )为(wéi )史(shǐ )公(gōng ),决(jué )漳(zhāng )水(shuǐ )兮(xī )灌(guàn )邺(yè )旁(páng ),终(zhōng )古(gǔ )舄(xì )卤(lǔ )兮(xī )生(shēng )稻(dào )梁(liáng )”。

其(qí )后(hòu )韩(hán )闻(wén )秦(qín )之(zhī )好(hǎo )兴(xìng )事(shì ),欲(yù )罢(bà )之(zhī ),无(wú )令(lìng )东(dōng )伐(fá )。及(jí )使(shǐ )水(shuǐ )工(gōng )郑(zhèng )国(guó )间(jiān )说(shuō )秦(qín ),令(lìng )凿(záo )泾(jīng )水(shuǐ ),自(zì )中(zhōng )山(shān )西(xī )邸(dǐ )瓠(hù )口(kǒu )为(wéi )渠(qú ),并(bìng )北(běi )山(shān ),东(dōng )注(zhù )洛(luò ),三(sān )百(bǎi )余(yú )里(lǐ ),欲(yù )以(yǐ )溉(gài )田(tián )。中(zhōng )作(zuò )而(ér )觉(jiào ),秦(qín )欲(yù )杀(shā )郑(zhèng )国(guó )。郑(zhèng )国(guó )曰(yuē ):“始(shǐ )臣(chén )为(wéi )间(jiān ),然(rán )渠(qú )成(chéng )亦(yì )秦(qín )之(zhī )利(lì )也(yě )。臣(chén )为(wéi )韩(hán )延(yán )数(shù )岁(suì )之(zhī )命(mìng ),而(ér )为(wéi )秦(qín )建(jiàn )万(wàn )世(shì )之(zhī )功(gōng )。”秦(qín )以(yǐ )为(wéi )然(rán ),卒(zú )使(shǐ )就(jiù )渠(qú )。渠(qú )成(chéng )而(ér )用(yòng )注(zhù )填(tián )阏(è )之(zhī )水(shuǐ ),溉(gài )舄(xì )卤(lǔ )之(zhī )地(dì )四(sì )万(wàn )余(yú )顷(qǐng ),收(shōu )皆(jiē )亩(mǔ )一(yī )钟(zhōng )。于(yú )是(shì )关(guān )中(zhōng )为(wéi )沃(wò )野(yě ),无(wú )凶(xiōng )年(nián ),秦(qín )以(yǐ )富(fù )强(qiáng ),卒(zú )并(bìng )诸(zhū )侯(hóu ),因(yīn )名(míng )曰(yuē )郑(zhèng )国(guó )渠(qú )。

汉(hàn )兴(xìng )三(sān )十(shí )有(yǒu )九(jiǔ )年(nián ),孝(xiào )文(wén )时(shí )河(hé )决(jué )酸(suān )枣(zǎo ),东(dōng )溃(kuì )金(jīn )堤(dī ),于(yú )是(shì )东(dōng )郡(jùn )大(dà )兴(xìng )卒(zú )塞(sāi )之(zhī )。

其(qí )后(hòu )三(sān )十(shí )六(liù )岁(suì ),孝(xiào )武(wǔ )元(yuán )光(guāng )中(zhōng ),河(hé )决(jué )于(yú )瓠(hù )子(zǐ ),东(dōng )南(nán )注(zhù )巨(jù )野(yě ),通(tōng )于(yú )淮(huái )、泗(sì )。上(shàng )使(shǐ )汲(jí )黯(àn )、郑(zhèng )当(dāng )时(shí )兴(xìng )人(rén )徒(tú )塞(sāi )之(zhī ),辄(zhé )复(fù )坏(huài )。是(shì )时(shí ),武(wǔ )安(ān )侯(hóu )田(tián )蚡(fén )为(wéi )丞(chéng )相(xiàng ),其(qí )奉(fèng )邑(yì )食(shí )鄃(shū )。鄃(shū )居(jū )河(hé )北(běi ),河(hé )决(jué )而(ér )南(nán )则(zé )鄃(shū )无(wú )水(shuǐ )灾(zāi )。邑(yì )收(shōu )入(rù )多(duō )。蚡(fén )言(yán )于(yú )上(shàng )曰(yuē ):“江(jiāng )、河(hé )之(zhī )决(jué )皆(jiē )天(tiān )事(shì ),未(wèi )易(yì )以(yǐ )人(rén )力(lì )强(qiáng )塞(sāi ),强(qiáng )塞(sāi )之(zhī )未(wèi )必(bì )应(yīng )天(tiān )。”而(ér )望(wàng )气(qì )用(yòng )数(shù )者(zhě )亦(yì )以(yǐ )为(wéi )然(rán ),是(shì )以(yǐ )久(jiǔ )不(bú )复(fù )塞(sāi )也(yě )。

时(shí )郑(zhèng )当(dāng )时(shí )为(wéi )大(dà )司(sī )农(nóng ),言(yán ):“异(yì )时(shí )关(guān )东(dōng )漕(cáo )粟(sù )从(cóng )渭(wèi )上(shàng ),度(dù )六(liù )月(yuè )罢(bà ),而(ér )渭(wèi )水(shuǐ )道(dào )九(jiǔ )百(bǎi )余(yú )里(lǐ ),时(shí )有(yǒu )难(nán )处(chù )。引(yǐn )渭(wèi )穿(chuān )渠(qú )起(qǐ )长(zhǎng )安(ān ),旁(páng )南(nán )山(shān )下(xià ),至(zhì )河(hé )三(sān )百(bǎi )余(yú )里(lǐ ),径(jìng ),易(yì )漕(cáo ),度(dù )可(kě )令(lìng )三(sān )月(yuè )罢(bà );而(ér )渠(qú )下(xià )民(mín )田(tián )万(wàn )余(yú )顷(qǐng )又(yòu )可(kě )得(dé )以(yǐ )溉(gài )。此(cǐ )损(sǔn )漕(cáo )省(shěng )卒(zú ),而(ér )益(yì )肥(féi )关(guān )中(zhōng )之(zhī )地(dì ),得(dé )谷(gǔ )。”上(shàng )以(yǐ )为(wéi )然(rán ),令(lìng )齐(qí )人(rén )水(shuǐ )工(gōng )徐(xú )伯(bó )表(biǎo ),发(fā )卒(zú )数(shù )万(wàn )人(rén )穿(chuān )漕(cáo )渠(qú ),三(sān )岁(suì )而(ér )通(tōng )。以(yǐ )漕(cáo ),大(dà )便(biàn )利(lì )。其(qí )后(hòu )漕(cáo )稍(shāo )多(duō ),而(ér )渠(qú )下(xià )之(zhī )民(mín )颇(pō )得(dé )以(yǐ )溉(gài )矣(yǐ )。

后(hòu )河(hé )东(dōng )守(shǒu )番(fān )系(xì )言(yán ):“漕(cáo )从(cóng )山(shān )东(dōng )西(xī ),岁(suì )百(bǎi )余(yú )万(wàn )右(yòu ),更(gèng )底(dǐ )柱(zhù )之(zhī )艰(jiān ),败(bài )亡(wáng )甚(shèn )多(duō )而(ér )烦(fán )费(fèi )。穿(chuān )渠(qú )引(yǐn )汾(fén )溉(gài )皮(pí )氏(shì )、汾(fén )阴(yīn )下(xià ),引(yǐn )河(hé )溉(gài )汾(fén )阴(yīn )、蒲(pú )坂(bǎn )下(xià ),度(dù )可(kě )得(dé )五(wǔ )千(qiān )顷(qǐng )。故(gù )尽(jìn )河(hé )堧(nuò )弃(qì )地(dì ),民(mín )茭(jiāo )牧(mù )其(qí )中(zhōng )耳(ěr ),今(jīn )溉(gài )田(tián )之(zhī ),度(dù )可(kě )得(dé )谷(gǔ )二(èr )百(bǎi )万(wàn )右(yòu )石(shí )以(yǐ )上(shàng )。谷(gǔ )从(cóng )渭(wèi )上(shàng ),与(yǔ )关(guān )中(zhōng )无(wú )异(yì ),而(ér )底(dǐ )柱(zhù )之(zhī )东(dōng )可(kě )毋(wú )复(fù )漕(cáo )。”上(shàng )以(yǐ )为(wéi )然(rán ),发(fā )卒(zú )数(shù )万(wàn )人(rén )作(zuò )渠(qú )田(tián )。数(shù )岁(suì ),河(hé )移(yí )徙(xǐ ),渠(qú )不(bú )利(lì ),田(tián )者(zhě )不(bú )能(néng )偿(cháng )种(zhǒng )。久(jiǔ )之(zhī ),河(hé )东(dōng )渠(qú )田(tián )废(fèi ),予(yǔ )越(yuè )人(rén ),令(lìng )少(shǎo )府(fǔ )以(yǐ )为(wéi )稍(shāo )入(rù )。

其(qí )后(hòu )人(rén )有(yǒu )上(shàng )书(shū ),欲(yù )通(tōng )褒(bāo )斜(xié )道(dào )及(jí )漕(cáo ),事(shì )下(xià )御(yù )史(shǐ )大(dà )夫(fū )张(zhāng )汤(tāng )。汤(tāng )问(wèn )之(zhī ),言(yán ):“抵(dǐ )蜀(shǔ )从(cóng )故(gù )道(dào ),故(gù )道(dào )多(duō )阪(bǎn ),回(huí )远(yuǎn )。今(jīn )穿(chuān )褒(bāo )斜(xié )道(dào ),少(shǎo )阪(bǎn ),近(jìn )四(sì )百(bǎi )里(lǐ );而(ér )褒(bāo )水(shuǐ )通(tōng )沔(miǎn ),斜(xié )水(shuǐ )通(tōng )渭(wèi ),皆(jiē )可(kě )以(yǐ )行(háng )船(chuán )漕(cáo )。漕(cáo )从(cóng )南(nán )阳(yáng )上(shàng )沔(miǎn )入(rù )褒(bāo ),褒(bāo )绝(jué )水(shuǐ )至(zhì )斜(xié ),间(jiān )百(bǎi )余(yú )里(lǐ ),以(yǐ )车(chē )转(zhuǎn ),从(cóng )斜(xié )下(xià )渭(wèi )。如(rú )此(cǐ ),汉(hàn )中(zhōng )谷(gǔ )可(kě )致(zhì ),而(ér )山(shān )东(dōng )从(cóng )沔(miǎn )无(wú )限(xiàn ),便(biàn )于(yú )底(dǐ )柱(zhù )之(zhī )漕(cáo )。且(qiě )褒(bāo )斜(xié )材(cái )木(mù )竹(zhú )箭(jiàn )之(zhī )饶(ráo ),似(sì )于(yú )巴(bā )、蜀(shǔ )。”上(shàng )以(yǐ )为(wéi )然(rán )。拜(bài )汤(tāng )子(zǐ )卬(áng )为(wéi )汉(hàn )中(zhōng )守(shǒu ),发(fā )数(shù )万(wàn )人(rén )作(zuò )褒(bāo )斜(xié )道(dào )五(wǔ )百(bǎi )余(yú )里(lǐ )。道(dào )果(guǒ )便(biàn )近(jìn ),而(ér )水(shuǐ )多(duō )湍(tuān )石(shí ),不(bú )可(kě )漕(cáo )。

其(qí )后(hòu ),严(yán )熊(xióng )言(yán ):“临(lín )晋(jìn )民(mín )愿(yuàn )穿(chuān )洛(luò )以(yǐ )溉(gài )重(zhòng )泉(quán )以(yǐ )东(dōng )万(wàn )余(yú )顷(qǐng )故(gù )恶(è )地(dì )。诚(chéng )即(jí )得(dé )水(shuǐ ),可(kě )令(lìng )亩(mǔ )十(shí )石(shí )。”于(yú )是(shì )为(wéi )发(fā )卒(zú )万(wàn )人(rén )穿(chuān )渠(qú ),自(zì )徵(zhēng )引(yǐn )洛(luò )水(shuǐ )至(zhì )商(shāng )颜(yán )下(xià )。岸(àn )善(shàn )崩(bēng ),乃(nǎi )凿(záo )井(jǐng ),深(shēn )者(zhě )四(sì )十(shí )余(yú )丈(zhàng )。往(wǎng )往(wǎng )为(wéi )井(jǐng ),井(jǐng )下(xià )相(xiàng )通(tōng )行(háng )水(shuǐ )。水(shuǐ )隤(tuí )以(yǐ )绝(jué )商(shāng )颜(yán ),东(dōng )至(zhì )山(shān )领(lǐng )十(shí )余(yú )里(lǐ )间(jiān )。井(jǐng )渠(qú )之(zhī )生(shēng )自(zì )此(cǐ )始(shǐ )。穿(chuān )得(dé )龙(lóng )骨(gǔ ),故(gù )名(míng )曰(yuē )龙(lóng )首(shǒu )渠(qú )。作(zuò )之(zhī )十(shí )余(yú )岁(suì ),渠(qú )颇(pō )通(tōng ),犹(yóu )未(wèi )得(dé )其(qí )饶(ráo )。

自(zì )河(hé )决(jué )瓠(hù )子(zǐ )后(hòu )二(èr )十(shí )余(yú )岁(suì ),岁(suì )因(yīn )以(yǐ )数(shù )不(bú )登(dēng ),而(ér )梁(liáng )楚(chǔ )之(zhī )地(dì )尤(yóu )甚(shèn )。上(shàng )既(jì )封(fēng )禅(chán ),巡(xún )祭(jì )山(shān )川(chuān ),其(qí )明(míng )年(nián ),干(gàn )封(fēng )少(shǎo )雨(yǔ )。上(shàng )乃(nǎi )使(shǐ )汲(jí )仁(rén )、郭(guō )昌(chāng )发(fā )卒(zú )数(shù )万(wàn )人(rén )塞(sāi )瓠(hù )子(zǐ )决(jué )河(hé )。于(yú )是(shì )上(shàng )以(yǐ )用(yòng )事(shì )万(wàn )里(lǐ )沙(shā ),则(zé )还(hái )自(zì )临(lín )决(jué )河(hé ),湛(zhàn )白(bái )马(mǎ )玉(yù )璧(bì ),令(lìng )群(qún )臣(chén )从(cóng )官(guān )自(zì )将(jiāng )军(jūn )以(yǐ )下(xià )皆(jiē )负(fù )薪(xīn )寘(tián )决(jué )河(hé )。是(shì )时(shí ),东(dōng )郡(jùn )烧(shāo )草(cǎo ),以(yǐ )故(gù )薪(xīn )柴(chái )少(shǎo ),而(ér )下(xià )淇(qí )园(yuán )之(zhī )竹(zhú )以(yǐ )为(wéi )揵(jiàn )。上(shàng )既(jì )临(lín )河(hé )决(jué ),悼(dào )功(gōng )之(zhī )不(bú )成(chéng ),乃(nǎi )作(zuò )歌(gē )曰(yuē ):

瓠(hù )子(zǐ )决(jué )兮(xī )将(jiāng )奈(nài )何(hé )?浩(hào )浩(hào )洋(yáng )洋(yáng ),虑(lǜ )殚(dān )为(wéi )河(hé )。殚(dān )为(wéi )河(hé )兮(xī )地(dì )不(bú )得(dé )宁(níng ),功(gōng )无(wú )已(yǐ )时(shí )兮(xī )吾(wú )山(shān )平(píng )。吾(wú )山(shān )平(píng )兮(xī )巨(jù )野(yě )溢(yì ),鱼(yú )弗(fú )郁(yù )兮(xī )柏(bǎi )冬(dōng )日(rì )。正(zhèng )道(dào )弛(chí )兮(xī )离(lí )常(cháng )流(liú ),蛟(jiāo )龙(lóng )骋(chěng )兮(xī )放(fàng )远(yuǎn )游(yóu )。归(guī )旧(jiù )川(chuān )兮(xī )神(shén )哉(zāi )沛(pèi ),不(bú )封(fēng )禅(chán )兮(xī )安(ān )知(zhī )外(wài )!皇(huáng )谓(wèi )河(hé )公(gōng )兮(xī )何(hé )不(bú )仁(rén ),泛(fàn )滥(làn )不(bú )止(zhǐ )兮(xī )愁(chóu )吾(wú )人(rén )!啮(niè )桑(sāng )浮(fú )兮(xī )淮(huái )、泗(sì )满(mǎn ),久(jiǔ )不(bú )反(fǎn )兮(xī )水(shuǐ )维(wéi )缓(huǎn )。

一(yī )曰(yuē ):

河(hé )汤(tāng )汤(tāng )兮(xī )激(jī )潺(chán )湲(yuán ),北(běi )渡(dù )回(huí )兮(xī )迅(xùn )流(liú )难(nán )。搴(qiān )长(zhǎng )蒋(jiǎng )兮(xī )湛(zhàn )美(měi )玉(yù ),河(hé )公(gōng )许(xǔ )兮(xī )薪(xīn )不(bú )属(shǔ )。薪(xīn )不(bú )属(shǔ )兮(xī )卫(wèi )人(rén )罪(zuì ),烧(shāo )萧(xiāo )条(tiáo )兮(xī )噫(yī )乎(hū )何(hé )以(yǐ )御(yù )水(shuǐ )!隤(tuí )林(lín )竹(zhú )兮(xī )揵(jiàn )石(shí )菑(zī ),宣(xuān )防(fáng )塞(sāi )兮(xī )万(wàn )福(fú )来(lái )。

于(yú )是(shì )卒(zú )塞(sāi )瓠(hù )子(zǐ ),筑(zhù )宫(gōng )其(qí )上(shàng ),名(míng )曰(yuē )宣(xuān )防(fáng )。而(ér )道(dào )河(hé )北(běi )行(háng )二(èr )渠(qú ),复(fù )禹(yǔ )旧(jiù )迹(jì ),而(ér )梁(liáng )、楚(chǔ )之(zhī )地(dì )复(fù )宁(níng ),无(wú )水(shuǐ )灾(zāi )。

自(zì )是(shì )之(zhī )后(hòu ),用(yòng )事(shì )者(zhě )争(zhēng )言(yán )水(shuǐ )利(lì )。朔(shuò )方(fāng )、西(xī )河(hé )、河(hé )西(xī )、酒(jiǔ )泉(quán )皆(jiē )引(yǐn )河(hé )及(jí )川(chuān )谷(gǔ )以(yǐ )溉(gài )田(tián )。而(ér )关(guān )中(zhōng )灵(líng )轵(zhǐ )、成(chéng )国(guó )、湋(wéi )渠(qú )引(yǐn )诸(zhū )川(chuān ),汝(rǔ )南(nán )、九(jiǔ )江(jiāng )引(yǐn )淮(huái ),东(dōng )海(hǎi )引(yǐn )巨(jù )定(dìng ),泰(tài )山(shān )下(xià )引(yǐn )汶(wèn )水(shuǐ ),皆(jiē )穿(chuān )渠(qú )为(wéi )溉(gài )田(tián ),各(gè )万(wàn )余(yú )顷(qǐng )。它(tā )小(xiǎo )渠(qú )及(jí )陂(bēi )山(shān )通(tōng )道(dào )者(zhě ),不(bú )可(kě )胜(shèng )言(yán )也(yě )。

自(zì )郑(zhèng )国(guó )渠(qú )起(qǐ ),至(zhì )元(yuán )鼎(dǐng )六(liù )年(nián ),百(bǎi )三(sān )十(shí )六(liù )岁(suì ),而(ér )儿(ér )宽(kuān )为(wéi )左(zuǒ )内(nèi )史(shǐ ),奏(zòu )请(qǐng )穿(chuān )凿(záo )六(liù )辅(fǔ )渠(qú ),以(yǐ )益(yì )溉(gài )郑(zhèng )国(guó )傍(bàng )高(gāo )卬(áng )之(zhī )田(tián )。上(shàng )曰(yuē ):“农(nóng ),天(tiān )下(xià )之(zhī )本(běn )也(yě )。泉(quán )流(liú )灌(guàn )浸(jìn ),所(suǒ )以(yǐ )育(yù )五(wǔ )谷(gǔ )也(yě )。左(zuǒ )、右(yòu )内(nèi )史(shǐ )地(dì ),名(míng )山(shān )川(chuān )原(yuán )甚(shèn )众(zhòng ),细(xì )民(mín )未(wèi )知(zhī )其(qí )利(lì ),故(gù )为(wéi )通(tōng )沟(gōu )渎(dú ),畜(chù )陂(bēi )泽(zé ),所(suǒ )以(yǐ )备(bèi )旱(hàn )也(yě )。今(jīn )内(nèi )史(shǐ )稻(dào )田(tián )租(zū )挈(qiè )重(zhòng ),不(bú )与(yǔ )郡(jùn )同(tóng ),其(qí )议(yì )减(jiǎn )。令(lìng )吏(lì )民(mín )勉(miǎn )农(nóng ),尽(jìn )地(dì )利(lì ),平(píng )繇(yáo )行(háng )水(shuǐ ),勿(wù )使(shǐ )失(shī )时(shí )。”

后(hòu )十(shí )六(liù )岁(suì ),太(tài )始(shǐ )二(èr )年(nián ),赵(zhào )中(zhōng )大(dà )夫(fū )白(bái )公(gōng )复(fù )奏(zòu )穿(chuān )渠(qú )。引(yǐn )泾(jīng )水(shuǐ ),首(shǒu )起(qǐ )谷(gǔ )口(kǒu ),尾(wěi )入(rù )栎(lì )阳(yáng ),注(zhù )渭(wèi )中(zhōng ),袤(mào )二(èr )百(bǎi )里(lǐ ),溉(gài )田(tián )四(sì )千(qiān )五(wǔ )百(bǎi )余(yú )顷(qǐng ),因(yīn )名(míng )曰(yuē )白(bái )渠(qú )。民(mín )得(dé )其(qí )饶(ráo ),歌(gē )之(zhī )曰(yuē ):“田(tián )于(yú )何(hé )所(suǒ )?池(chí )阳(yáng )、谷(gǔ )口(kǒu )。郑(zhèng )国(guó )在(zài )前(qián ),白(bái )渠(qú )起(qǐ )后(hòu )。举(jǔ )臿(chā )为(wéi )云(yún ),决(jué )渠(qú )为(wéi )雨(yǔ )。泾(jīng )水(shuǐ )一(yī )石(shí ),其(qí )泥(ní )数(shù )斗(dòu )。且(qiě )溉(gài )且(qiě )粪(fèn ),长(zhǎng )我(wǒ )禾(hé )黍(shǔ )。衣(yī )食(shí )京(jīng )师(shī ),亿(yì )万(wàn )之(zhī )口(kǒu )。”言(yán )此(cǐ )两(liǎng )渠(qú )饶(ráo )也(yě )。

是(shì )时(shí ),方(fāng )事(shì )匈(xiōng )奴(nú ),兴(xìng )功(gōng )利(lì ),言(yán )便(biàn )宜(yí )者(zhě )甚(shèn )众(zhòng )。齐(qí )人(rén )延(yán )年(nián )上(shàng )书(shū )言(yán ):“河(hé )出(chū )昆(kūn )仑(lún ),经(jīng )中(zhōng )国(guó ),注(zhù )勃(bó )海(hǎi )。是(shì )其(qí )地(dì )势(shì )西(xī )北(běi )高(gāo )而(ér )东(dōng )南(nán )下(xià )也(yě )。可(kě )案(àn )图(tú )书(shū ),观(guān )地(dì )形(xíng ),令(lìng )水(shuǐ )工(gōng )准(zhǔn )高(gāo )下(xià ),开(kāi )大(dà )河(hé )上(shàng )领(lǐng ),出(chū )之(zhī )胡(hú )中(zhōng ),东(dōng )注(zhù )之(zhī )海(hǎi )。如(rú )此(cǐ ),关(guān )东(dōng )长(zhǎng )无(wú )水(shuǐ )灾(zāi ),北(běi )边(biān )不(bú )忧(yōu )匈(xiōng )奴(nú ),可(kě )以(yǐ )省(shěng )堤(dī )防(fáng )备(bèi )塞(sāi ),士(shì )卒(zú )转(zhuǎn )输(shū ),胡(hú )寇(kòu )侵(qīn )盗(dào ),覆(fù )军(jūn )杀(shā )将(jiāng ),暴(bào )骨(gǔ )原(yuán )野(yě )之(zhī )患(huàn )。天(tiān )下(xià )常(cháng )备(bèi )匈(xiōng )奴(nú )而(ér )不(bú )忧(yōu )百(bǎi )越(yuè )者(zhě ),以(yǐ )其(qí )水(shuǐ )绝(jué )壤(rǎng )断(duàn )也(yě )。此(cǐ )功(gōng )一(yī )成(chéng ),万(wàn )世(shì )大(dà )利(lì )。”书(shū )奏(zòu ),上(shàng )壮(zhuàng )之(zhī ),报(bào )曰(yuē ):“延(yán )年(nián )计(jì )议(yì )甚(shèn )深(shēn )。然(rán )河(hé )乃(nǎi )大(dà )禹(yǔ )之(zhī )所(suǒ )道(dào )也(yě ),圣(shèng )人(rén )作(zuò )事(shì ),为(wéi )万(wàn )世(shì )功(gōng ),通(tōng )于(yú )神(shén )明(míng ),恐(kǒng )难(nán )改(gǎi )更(gèng )。”

自(zì )塞(sāi )宣(xuān )房(fáng )后(hòu ),河(hé )复(fù )北(běi )决(jué )于(yú )馆(guǎn )陶(táo ),分(fèn )为(wéi )屯(tún )氏(shì )河(hé ),东(dōng )北(běi )经(jīng )魏(wèi )郡(jùn )、清(qīng )河(hé )、信(xìn )都(dōu )、勃(bó )海(hǎi )入(rù )海(hǎi ),广(guǎng )深(shēn )与(yǔ )大(dà )河(hé )等(děng ),故(gù )因(yīn )其(qí )自(zì )然(rán ),不(bú )堤(dī )塞(sāi )也(yě )。此(cǐ )开(kāi )通(tōng )后(hòu ),馆(guǎn )陶(táo )东(dōng )北(běi )四(sì )五(wǔ )郡(jùn )虽(suī )时(shí )小(xiǎo )被(bèi )水(shuǐ )害(hài ),而(ér )兖(yǎn )州(zhōu )以(yǐ )南(nán )六(liù )郡(jùn )无(wú )水(shuǐ )忧(yōu )。宣(xuān )帝(dì )地(dì )节(jiē )中(zhōng ),光(guāng )禄(lù )大(dà )夫(fū )郭(guō )昌(chāng )使(shǐ )行(háng )河(hé )。北(běi )曲(qǔ )三(sān )所(suǒ )水(shuǐ )流(liú )之(zhī )势(shì )皆(jiē )邪(xié )直(zhí )贝(bèi )丘(qiū )县(xiàn )。恐(kǒng )水(shuǐ )盛(shèng ),堤(dī )防(fáng )不(bú )能(néng )禁(jìn ),乃(nǎi )各(gè )更(gèng )穿(chuān )渠(qú ),直(zhí )东(dōng ),经(jīng )东(dōng )郡(jùn )界(jiè )中(zhōng ),不(bú )令(lìng )北(běi )曲(qǔ )。渠(qú )通(tōng )利(lì ),百(bǎi )姓(xìng )安(ān )之(zhī )。元(yuán )帝(dì )永(yǒng )光(guāng )五(wǔ )年(nián ),河(hé )决(jué )清(qīng )河(hé )灵(líng )鸣(míng )犊(dú )口(kǒu ),而(ér )屯(tún )氏(shì )河(hé )绝(jué )。

成(chéng )帝(dì )初(chū ),清(qīng )河(hé )都(dōu )尉(wèi )冯(féng )逡(qūn )奏(zòu )言(yán ):“郡(jùn )承(chéng )河(hé )下(xià )流(liú ),与(yǔ )兖(yǎn )州(zhōu )东(dōng )郡(jùn )分(fèn )水(shuǐ )为(wéi )界(jiè ),城(chéng )郭(guō )所(suǒ )居(jū )尤(yóu )卑(bēi )下(xià ),土(tǔ )壤(rǎng )轻(qīng )脆(cuì )易(yì )伤(shāng )。顷(qǐng )所(suǒ )以(yǐ )阔(kuò )无(wú )大(dà )害(hài )者(zhě ),以(yǐ )屯(tún )氏(shì )河(hé )通(tōng ),两(liǎng )川(chuān )分(fèn )流(liú )也(yě )。今(jīn )屯(tún )氏(shì )河(hé )塞(sāi ),灵(líng )鸣(míng )犊(dú )口(kǒu )又(yòu )益(yì )不(bú )利(lì ),独(dú )一(yī )川(chuān )兼(jiān )受(shòu )数(shù )河(hé )之(zhī )任(rèn ),虽(suī )高(gāo )增(zēng )堤(dī )防(fáng ),终(zhōng )不(bú )能(néng )泄(xiè )。如(rú )有(yǒu )霖(lín )雨(yǔ ),旬(xún )日(rì )不(bú )霁(jì ),必(bì )盈(yíng )溢(yì )。灵(líng )鸣(míng )犊(dú )口(kǒu )在(zài )清(qīng )河(hé )东(dōng )界(jiè ),所(suǒ )在(zài )处(chù )下(xià ),虽(suī )令(lìng )通(tōng )利(lì ),犹(yóu )不(bú )能(néng )为(wéi )魏(wèi )郡(jùn )、清(qīng )河(hé )减(jiǎn )损(sǔn )水(shuǐ )害(hài )。禹(yǔ )非(fēi )不(bú )爱(ài )民(mín )力(lì ),以(yǐ )地(dì )形(xíng )有(yǒu )势(shì ),故(gù )穿(chuān )九(jiǔ )河(hé ),今(jīn )既(jì )灭(miè )难(nán )明(míng ),屯(tún )氏(shì )河(hé )不(bú )流(liú )行(háng )七(qī )十(shí )余(yú )年(nián ),新(xīn )绝(jué )未(wèi )久(jiǔ ),其(qí )处(chù )易(yì )浚(xùn )。又(yòu )其(qí )口(kǒu )所(suǒ )居(jū )高(gāo ),于(yú )以(yǐ )分(fèn )流(liú )杀(shā )水(shuǐ )力(lì ),道(dào )里(lǐ )便(biàn )宜(yí ),可(kě )复(fù )浚(xùn )以(yǐ )助(zhù )大(dà )河(hé )泄(xiè )暴(bào )水(shuǐ ),备(bèi )非(fēi )常(cháng )。又(yòu )地(dì )节(jiē )时(shí )郭(guō )昌(chāng )穿(chuān )直(zhí )渠(qú ),后(hòu )三(sān )岁(suì ),河(hé )水(shuǐ )更(gèng )从(cóng )枚(méi )第(dì )二(èr )曲(qǔ )间(jiān )北(běi )可(kě )六(liù )里(lǐ ),复(fù )南(nán )合(hé )。今(jīn )其(qí )曲(qǔ )势(shì )复(fù )邪(xié )直(zhí )贝(bèi )丘(qiū ),百(bǎi )姓(xìng )寒(hán )心(xīn ),宜(yí )复(fù )穿(chuān )渠(qú )东(dōng )行(háng )。不(bú )豫(yù )修(xiū )治(zhì ),北(běi )决(jué )病(bìng )四(sì )五(wǔ )郡(jùn ),南(nán )决(jué )病(bìng )十(shí )余(yú )郡(jùn ),然(rán )后(hòu )忧(yōu )之(zhī ),晚(wǎn )矣(yǐ )。”事(shì )下(xià )丞(chéng )相(xiàng )、御(yù )史(shǐ ),白(bái )博(bó )士(shì )许(xǔ )商(shāng )治(zhì )。《尚(shàng )书(shū )》,善(shàn )为(wéi )算(suàn ),能(néng )度(dù )功(gōng )用(yòng )。遣(qiǎn )行(háng )视(shì ),以(yǐ )为(wéi )屯(tún )氏(shì )河(hé )盈(yíng )溢(yì )所(suǒ )为(wéi ),方(fāng )用(yòng )度(dù )不(bú )足(zú ),可(kě )且(qiě )勿(wù )浚(xùn )。

后(hòu )三(sān )岁(suì ),河(hé )果(guǒ )决(jué )于(yú )馆(guǎn )陶(táo )及(jí )东(dōng )郡(jùn )金(jīn )堤(dī ),泛(fàn )滥(làn )兖(yǎn )、豫(yù ),入(rù )平(píng )原(yuán )、千(qiān )乘(chéng )、济(jì )南(nán ),凡(fán )灌(guàn )四(sì )郡(jùn )三(sān )十(shí )二(èr )县(xiàn ),水(shuǐ )居(jū )地(dì )十(shí )五(wǔ )万(wàn )余(yú )顷(qǐng ),深(shēn )者(zhě )三(sān )丈(zhàng ),坏(huài )败(bài )官(guān )亭(tíng )室(shì )庐(lú )且(qiě )四(sì )万(wàn )所(suǒ )。御(yù )史(shǐ )大(dà )夫(fū )尹(yǐn )忠(zhōng )对(duì )方(fāng )略(luè )疏(shū )阔(kuò ),上(shàng )切(qiē )责(zé )之(zhī ),忠(zhōng )自(zì )杀(shā )。遣(qiǎn )大(dà )司(sī )农(nóng )非(fēi )调(diào )调(diào )均(jūn )钱(qián )谷(gǔ )河(hé )决(jué )所(suǒ )灌(guàn )之(zhī )郡(jùn ),谒(yè )者(zhě )二(èr )人(rén )发(fā )河(hé )南(nán )以(yǐ )东(dōng )漕(cáo )船(chuán )五(wǔ )百(bǎi ),徙(xǐ )民(mín )避(bì )水(shuǐ )居(jū )丘(qiū )陵(líng ),九(jiǔ )万(wàn )七(qī )千(qiān )余(yú )口(kǒu )。河(hé )堤(dī )使(shǐ )者(zhě )王(wáng )延(yán )世(shì )使(shǐ )塞(sāi ),以(yǐ )竹(zhú )落(luò )长(zhǎng )四(sì )丈(zhàng ),大(dà )九(jiǔ )围(wéi ),盛(shèng )以(yǐ )小(xiǎo )石(shí ),两(liǎng )船(chuán )夹(jiá )载(zǎi )而(ér )下(xià )之(zhī )。三(sān )十(shí )六(liù )日(rì ),河(hé )堤(dī )成(chéng )。上(shàng )曰(yuē ):“东(dōng )郡(jùn )河(hé )决(jué ),流(liú )漂(piāo )二(èr )州(zhōu ),校(xiào )尉(wèi )廷(tíng )世(shì )堤(dī )防(fáng )三(sān )旬(xún )立(lì )塞(sāi )。其(qí )以(yǐ )五(wǔ )年(nián )为(wéi )河(hé )平(píng )元(yuán )年(nián )。卒(zú )治(zhì )河(hé )者(zhě )为(wéi )著(zhe )外(wài )繇(yáo )六(liù )月(yuè )。惟(wéi )延(yán )世(shì )长(zhǎng )于(yú )计(jì )策(cè ),功(gōng )费(fèi )约(yuē )省(shěng ),用(yòng )力(lì )日(rì )寡(guǎ ),朕(zhèn )甚(shèn )嘉(jiā )之(zhī )。其(qí )以(yǐ )延(yán )世(shì )为(wéi )光(guāng )禄(lù )大(dà )夫(fū ),秩(zhì )中(zhōng )二(èr )千(qiān )石(shí ),赐(cì )爵(jué )关(guān )内(nèi )侯(hóu ),黄(huáng )金(jīn )百(bǎi )斤(jīn )。”

后(hòu )二(èr )岁(suì ),河(hé )复(fù )决(jué )平(píng )原(yuán ),流(liú )入(rù )济(jì )南(nán )、千(qiān )乘(chéng ),所(suǒ )坏(huài )败(bài )者(zhě )半(bàn )建(jiàn )始(shǐ )时(shí ),复(fù )遣(qiǎn )王(wáng )延(yán )世(shì )治(zhì )之(zhī )。杜(dù )钦(qīn )说(shuō )大(dà )将(jiāng )军(jūn )王(wáng )凤(fèng ),以(yǐ )为(wéi ):“前(qián )河(hé )决(jué ),丞(chéng )相(xiàng )史(shǐ )杨(yáng )焉(yān )言(yán )延(yán )世(shì )受(shòu )焉(yān )术(shù )以(yǐ )塞(sāi )之(zhī ),蔽(bì )不(bú )肯(kěn )见(jiàn )。今(jīn )独(dú )任(rèn )延(yán )世(shì ),延(yán )世(shì )见(jiàn )前(qián )塞(sāi )之(zhī )易(yì ),恐(kǒng )其(qí )虑(lǜ )害(hài )不(bú )深(shēn )。又(yòu )审(shěn )如(rú )焉(yān )言(yán ),延(yán )世(shì )之(zhī )巧(qiǎo ),反(fǎn )不(bú )如(rú )焉(yān )。且(qiě )水(shuǐ )势(shì )各(gè )异(yì ),不(bú )博(bó )议(yì )利(lì )害(hài )而(ér )任(rèn )一(yī )人(rén ),如(rú )使(shǐ )不(bú )及(jí )今(jīn )冬(dōng )成(chéng ),来(lái )春(chūn )桃(táo )华(huá )水(shuǐ )盛(shèng ),必(bì )羡(xiàn )溢(yì ),有(yǒu )填(tián )淤(yū )反(fǎn )壤(rǎng )之(zhī )害(hài )。如(rú )此(cǐ ),数(shù )郡(jùn )种(zhǒng )不(bú )得(dé )下(xià ),民(mín )人(rén )流(liú )散(sàn ),盗(dào )贼(zéi )将(jiāng )生(shēng ),虽(suī )重(zhòng )诛(zhū )延(yán )世(shì ),无(wú )益(yì )于(yú )事(shì )。宜(yí )遣(qiǎn )焉(yān )及(jí )将(jiāng )作(zuò )大(dà )匠(jiàng )许(xǔ )商(shāng )、谏(jiàn )大(dà )夫(fū )乘(chéng )马(mǎ )延(yán )年(nián )杂(zá )作(zuò )。延(yán )世(shì )与(yǔ )焉(yān )必(bì )相(xiàng )破(pò )坏(huài ),深(shēn )论(lùn )便(biàn )宜(yí ),以(yǐ )相(xiàng )难(nán )极(jí )。商(shāng )、延(yán )年(nián )皆(jiē )明(míng )计(jì )算(suàn ),能(néng )商(shāng )功(gōng )利(lì ),足(zú )以(yǐ )分(fèn )别(bié )是(shì )非(fēi ),择(zé )其(qí )善(shàn )而(ér )从(cóng )之(zhī ),必(bì )有(yǒu )成(chéng )功(gōng )。”凤(fèng )如(rú )钦(qīn )言(yán ),白(bái )遣(qiǎn )焉(yān )等(děng )作(zuò )治(zhì ),六(liù )月(yuè )乃(nǎi )成(chéng )。复(fù )赐(cì )延(yán )世(shì )黄(huáng )金(jīn )百(bǎi )斤(jīn ),治(zhì )河(hé )卒(zú )非(fēi )受(shòu )平(píng )贾(jiǎ )者(zhě ),为(wéi )著(zhe )外(wài )繇(yáo )六(liù )月(yuè )。

后(hòu )九(jiǔ )岁(suì ),鸿(hóng )嘉(jiā )四(sì )年(nián ),杨(yáng )焉(yān )言(yán ):“从(cóng )河(hé )上(shàng )下(xià ),患(huàn )底(dǐ )柱(zhù )隘(ài ),可(kě )镌(juān )广(guǎng )之(zhī )。”上(shàng )从(cóng )其(qí )言(yán ),使(shǐ )焉(yān )镌(juān )之(zhī )。镌(juān )之(zhī )裁(cái )没(méi )水(shuǐ )中(zhōng ),不(bú )能(néng )去(qù ),而(ér )令(lìng )水(shuǐ )益(yì )湍(tuān )怒(nù ),为(wéi )害(hài )甚(shèn )于(yú )故(gù )。

是(shì )岁(suì ),勃(bó )海(hǎi )、清(qīng )河(hé )、信(xìn )都(dōu )河(hé )水(shuǐ )湓(pén )溢(yì ),灌(guàn )县(xiàn )邑(yì )三(sān )十(shí )一(yī ),败(bài )官(guān )亭(tíng )民(mín )舍(shě )四(sì )万(wàn )余(yú )所(suǒ )。河(hé )堤(dī )都(dōu )尉(wèi )许(xǔ )商(shāng )与(yǔ )丞(chéng )相(xiàng )史(shǐ )孙(sūn )禁(jìn )共(gòng )行(háng )视(shì ),图(tú )方(fāng )略(luè )。禁(jìn )以(yǐ )为(wéi ):“今(jīn )河(hé )溢(yì )之(zhī )害(hài )数(shù )倍(bèi )于(yú )前(qián )决(jué )平(píng )原(yuán )时(shí )。今(jīn )可(kě )决(jué )平(píng )原(yuán )金(jīn )堤(dī )间(jiān ),开(kāi )通(tōng )大(dà )河(hé ),令(lìng )入(rù )故(gù )笃(dǔ )马(mǎ )河(hé )。至(zhì )海(hǎi )五(wǔ )百(bǎi )余(yú )里(lǐ ),水(shuǐ )道(dào )浚(xùn )利(lì ),又(yòu )干(gàn )三(sān )郡(jùn )水(shuǐ )地(dì ),得(dé )美(měi )田(tián )且(qiě )二(èr )十(shí )余(yú )万(wàn )顷(qǐng ),足(zú )以(yǐ )偿(cháng )所(suǒ )开(kāi )伤(shāng )民(mín )田(tián )庐(lú )处(chù ),又(yòu )省(shěng )吏(lì )卒(zú )治(zhì )堤(dī )救(jiù )水(shuǐ ),岁(suì )三(sān )万(wàn )人(rén )以(yǐ )上(shàng )。”许(xǔ )商(shāng )以(yǐ )为(wéi ):“古(gǔ )说(shuō )九(jiǔ )河(hé )之(zhī )名(míng ),有(yǒu )徒(tú )骇(hài )、胡(hú )苏(sū )、鬲(gé )津(jīn ),今(jīn )见(jiàn )在(zài )成(chéng )平(píng )、东(dōng )光(guāng )、鬲(gé )界(jiè )中(zhōng )。自(zì )鬲(gé )以(yǐ )北(běi )至(zhì )徒(tú )骇(hài )间(jiān ),相(xiàng )去(qù )二(èr )百(bǎi )余(yú )里(lǐ ),今(jīn )河(hé )虽(suī )数(shù )移(yí )徙(xǐ ),不(bú )离(lí )此(cǐ )域(yù )。孙(sūn )禁(jìn )所(suǒ )欲(yù )开(kāi )者(zhě ),在(zài )九(jiǔ )河(hé )南(nán )笃(dǔ )马(mǎ )河(hé ),失(shī )水(shuǐ )之(zhī )迹(jì ),处(chù )势(shì )平(píng )夷(yí ),旱(hàn )则(zé )淤(yū )绝(jué ),水(shuǐ )则(zé )为(wéi )败(bài ),不(bú )可(kě )许(xǔ )。”公(gōng )卿(qīng )皆(jiē )从(cóng )商(shāng )言(yán )。

先(xiān )是(shì ),谷(gǔ )永(yǒng )以(yǐ )为(wéi ):“河(hé ),中(zhōng )国(guó )之(zhī )经(jīng )渎(dú ),圣(shèng )王(wáng )兴(xìng )则(zé )出(chū )图(tú )书(shū ),王(wáng )道(dào )废(fèi )则(zé )竭(jié )绝(jué )。今(jīn )溃(kuì )溢(yì )横(héng )流(liú ),漂(piāo )没(méi )陵(líng )阜(fù ),异(yì )之(zhī )大(dà )者(zhě )也(yě )。修(xiū )政(zhèng )以(yǐ )应(yīng )之(zhī ),灾(zāi )变(biàn )自(zì )除(chú )。”是(shì )时(shí ),李(lǐ )寻(xún )、解(jiě )光(guāng )亦(yì )言(yán ):“阴(yīn )气(qì )盛(shèng )则(zé )水(shuǐ )为(wéi )之(zhī )长(zhǎng ),故(gù )一(yī )日(rì )之(zhī )间(jiān )。昼(zhòu )减(jiǎn )夜(yè )增(zēng ),江(jiāng )河(hé )满(mǎn )溢(yì ),所(suǒ )谓(wèi )水(shuǐ )不(bú )润(rùn )下(xià ),虽(suī )常(cháng )于(yú )卑(bēi )下(xià )之(zhī )地(dì ),犹(yóu )日(rì )月(yuè )变(biàn )见(jiàn )于(yú )朔(shuò )望(wàng ),明(míng )天(tiān )道(dào )有(yǒu )因(yīn )而(ér )作(zuò )也(yě )。众(zhòng )庶(shù )见(jiàn )王(wáng )延(yán )世(shì )蒙(méng )重(zhòng )赏(shǎng ),竞(jìng )言(yán )便(biàn )巧(qiǎo ),不(bú )可(kě )用(yòng )。议(yì )者(zhě )常(cháng )欲(yù )求(qiú )索(suǒ )九(jiǔ )河(hé )故(gù )迹(jì )而(ér )穿(chuān )之(zhī ),今(jīn )因(yīn )其(qí )自(zì )决(jué ),可(kě )且(qiě )勿(wù )塞(sāi ),以(yǐ )观(guān )水(shuǐ )势(shì )。河(hé )欲(yù )居(jū )之(zhī ),当(dāng )稍(shāo )自(zì )成(chéng )川(chuān ),跳(tiào )出(chū )沙(shā )土(tǔ ),然(rán )后(hòu )顺(shùn )天(tiān )心(xīn )而(ér )图(tú )之(zhī ),必(bì )有(yǒu )成(chéng )功(gōng ),而(ér )用(yòng )财(cái )力(lì )寡(guǎ )。”于(yú )是(shì )遂(suí )止(zhǐ )不(bú )塞(sāi )。满(mǎn )昌(chāng )、师(shī )丹(dān )等(děng )数(shù )言(yán )百(bǎi )姓(xìng )可(kě )哀(āi ),上(shàng )数(shù )遣(qiǎn )使(shǐ )者(zhě )处(chù )业(yè )振(zhèn )赡(shàn )之(zhī )。

哀(āi )帝(dì )初(chū ),平(píng )当(dāng )使(shǐ )领(lǐng )河(hé )堤(dī ),奏(zòu )言(yán ):“九(jiǔ )河(hé )今(jīn )皆(jiē )寘(tián )灭(miè ),按(àn )经(jīng )义(yì )治(zhì )水(shuǐ ),有(yǒu )决(jué )河(hé )深(shēn )川(chuān ),而(ér )无(wú )堤(dī )防(fáng )雍(yōng )塞(sāi )之(zhī )文(wén )。河(hé )从(cóng )魏(wèi )郡(jùn )以(yǐ )东(dōng ),北(běi )多(duō )溢(yì )决(jué ),水(shuǐ )迹(jì )难(nán )以(yǐ )分(fèn )明(míng )。四(sì )海(hǎi )之(zhī )众(zhòng )不(bú )可(kě )诬(wū ),宜(yí )博(bó )求(qiú )能(néng )浚(xùn )川(chuān )疏(shū )河(hé )者(zhě )。”下(xià )丞(chéng )相(xiàng )孔(kǒng )光(guāng )、大(dà )司(sī )空(kōng )何(hé )武(wǔ ),奏(zòu )请(qǐng )部(bù )刺(cì )史(shǐ )、三(sān )辅(fǔ )、三(sān )河(hé )、弘(hóng )农(nóng )太(tài )守(shǒu )举(jǔ )吏(lì )民(mín )能(néng )者(zhě ),莫(mò )有(yǒu )应(yīng )书(shū )。待(dài )诏(zhào )贾(jiǎ )让(ràng )奏(zòu )言(yán ):

治(zhì )河(hé )有(yǒu )上(shàng )、中(zhōng )、下(xià )策(cè )。古(gǔ )首(shǒu )立(lì )国(guó )居(jū )民(mín ),疆(jiāng )理(lǐ )土(tǔ )地(dì ),必(bì )遗(yí )川(chuān )泽(zé )之(zhī )分(fèn ),度(dù )水(shuǐ )势(shì )所(suǒ )不(bú )及(jí )。大(dà )川(chuān )无(wú )防(fáng ),小(xiǎo )水(shuǐ )得(dé )入(rù ),陂(bēi )障(zhàng )卑(bēi )下(xià ),以(yǐ )为(wéi )汙(yú )泽(zé ),使(shǐ )秋(qiū )水(shuǐ )多(duō ),得(dé )有(yǒu )所(suǒ )休(xiū )息(xī ),左(zuǒ )右(yòu )游(yóu )波(bō ),宽(kuān )缓(huǎn )而(ér )不(bú )迫(pò )。夫(fū )土(tǔ )之(zhī )有(yǒu )川(chuān ),犹(yóu )人(rén )之(zhī )有(yǒu )口(kǒu )也(yě )。治(zhì )土(tǔ )而(ér )防(fáng )其(qí )川(chuān ),犹(yóu )止(zhǐ )儿(ér )蹄(tí )而(ér )塞(sāi )其(qí )口(kǒu ),岂(qǐ )不(bú )遽(jù )止(zhǐ ),然(rán )其(qí )死(sǐ )可(kě )立(lì )而(ér )待(dài )也(yě )。故(gù )曰(yuē ):“善(shàn )为(wéi )川(chuān )者(zhě ),决(jué )之(zhī )使(shǐ )道(dào );善(shàn )为(wéi )民(mín )者(zhě ),宣(xuān )之(zhī )使(shǐ )言(yán )。”盖(gài )堤(dī )防(fáng )之(zhī )作(zuò ),近(jìn )起(qǐ )战(zhàn )国(guó ),雍(yōng )防(fáng )百(bǎi )川(chuān ),各(gè )以(yǐ )自(zì )利(lì )。齐(qí )与(yǔ )赵(zhào )、魏(wèi ),以(yǐ )河(hé )为(wéi )竟(jìng )。赵(zhào )、魏(wèi )濒(bīn )山(shān ),齐(qí )地(dì )卑(bēi )下(xià ),作(zuò )堤(dī )去(qù )河(hé )二(èr )十(shí )五(wǔ )里(lǐ )。河(hé )水(shuǐ )东(dōng )抵(dǐ )齐(qí )堤(dī ),则(zé )西(xī )泛(fàn )赵(zhào )、魏(wèi ),赵(zhào )、魏(wèi )亦(yì )为(wéi )堤(dī )去(qù )河(hé )二(èr )十(shí )五(wǔ )里(lǐ )。虽(suī )非(fēi )其(qí )正(zhèng ),水(shuǐ )尚(shàng )有(yǒu )所(suǒ )游(yóu )荡(dàng )。时(shí )至(zhì )而(ér )去(qù ),则(zé )填(tián )淤(yū )肥(féi )美(měi ),民(mín )耕(gēng )田(tián )之(zhī )。或(huò )久(jiǔ )无(wú )害(hài ),稍(shāo )筑(zhù )室(shì )宅(zhái ),遂(suí )成(chéng )聚(jù )落(luò )。大(dà )水(shuǐ )时(shí )至(zhì )漂(piāo )没(méi ),则(zé )更(gèng )起(qǐ )堤(dī )防(fáng )以(yǐ )自(zì )救(jiù ),稍(shāo )去(qù )其(qí )城(chéng )郭(guō ),排(pái )水(shuǐ )泽(zé )而(ér )居(jū )之(zhī ),湛(zhàn )溺(nì )自(zì )其(qí )宜(yí )也(yě )。今(jīn )堤(dī )防(fáng )陿(xiá )者(zhě )去(qù )水(shuǐ )数(shù )百(bǎi )步(bù ),远(yuǎn )者(zhě )数(shù )里(lǐ )。近(jìn )黎(lí )阳(yáng )南(nán )故(gù )大(dà )金(jīn )堤(dī ),从(cóng )河(hé )西(xī )西(xī )北(běi )行(háng ),至(zhì )西(xī )山(shān )南(nán )头(tóu ),乃(nǎi )折(shé )东(dōng ),与(yǔ )东(dōng )山(shān )相(xiàng )属(shǔ )。民(mín )居(jū )金(jīn )堤(dī )东(dōng ),为(wéi )庐(lú )舍(shě ),往(wǎng )十(shí )余(yú )岁(suì )更(gèng )起(qǐ )堤(dī ),从(cóng )东(dōng )山(shān )南(nán )头(tóu )直(zhí )南(nán )与(yǔ )故(gù )大(dà )堤(dī )会(huì )。又(yòu )内(nèi )黄(huáng )界(jiè )中(zhōng )有(yǒu )泽(zé ),方(fāng )数(shù )十(shí )里(lǐ ),环(huán )之(zhī )有(yǒu )堤(dī ),往(wǎng )十(shí )余(yú )岁(suì )太(tài )守(shǒu )以(yǐ )赋(fù )民(mín ),民(mín )今(jīn )起(qǐ )庐(lú )舍(shě )其(qí )中(zhōng ),此(cǐ )臣(chén )亲(qīn )所(suǒ )见(jiàn )者(zhě )也(yě )。东(dōng )郡(jùn )白(bái )马(mǎ )故(gù )大(dà )堤(dī )亦(yì )复(fù )数(shù )重(zhòng ),民(mín )皆(jiē )居(jū )其(qí )间(jiān )。从(cóng )黎(lí )阳(yáng )北(běi )尽(jìn )魏(wèi )界(jiè ),故(gù )大(dà )堤(dī )去(qù )河(hé )远(yuǎn )者(zhě )数(shù )十(shí )里(lǐ ),内(nèi )亦(yì )数(shù )重(zhòng ),此(cǐ )皆(jiē )前(qián )世(shì )所(suǒ )排(pái )也(yě )。河(hé )从(cóng )河(hé )内(nèi )北(běi )至(zhì )黎(lí )阳(yáng )为(wéi )石(shí )堤(dī ),激(jī )使(shǐ )东(dōng )抵(dǐ )东(dōng )郡(jùn )平(píng )刚(gāng );又(yòu )为(wéi )石(shí )堤(dī ),使(shǐ )西(xī )北(běi )抵(dǐ )黎(lí )阳(yáng )、观(guān )下(xià );又(yòu )为(wéi )石(shí )堤(dī );使(shǐ )东(dōng )北(běi )抵(dǐ )东(dōng )郡(jùn )津(jīn )北(běi );又(yòu )为(wéi )石(shí )堤(dī ),使(shǐ )西(xī )北(běi )抵(dǐ )魏(wèi )郡(jùn )昭(zhāo )阳(yáng );又(yòu )为(wéi )石(shí )堤(dī ),激(jī )使(shǐ )东(dōng )北(běi )。百(bǎi )余(yú )里(lǐ )间(jiān ),河(hé )再(zài )西(xī )三(sān )东(dōng ),迫(pò )厄(è )如(rú )此(cǐ ),不(bú )得(dé )安(ān )息(xī )。

今(jīn )行(háng )上(shàng )策(cè ),徙(xǐ )冀(jì )州(zhōu )之(zhī )民(mín )当(dāng )水(shuǐ )冲(chōng )者(zhě ),决(jué )黎(lí )阳(yáng )遮(zhē )害(hài )亭(tíng ),放(fàng )河(hé )使(shǐ )北(běi )入(rù )海(hǎi )。河(hé )西(xī )薄(báo )大(dà )山(shān ),东(dōng )薄(báo )金(jīn )堤(dī ),势(shì )不(bú )能(néng )远(yuǎn )泛(fàn )滥(làn ),期(qī )月(yuè )自(zì )定(dìng ),难(nán )者(zhě )将(jiāng )曰(yuē ):“若(ruò )如(rú )此(cǐ ),败(bài )坏(huài )城(chéng )郭(guō )田(tián )庐(lú )冢(zhǒng )墓(mù )以(yǐ )万(wàn )数(shù ),百(bǎi )姓(xìng )怨(yuàn )恨(hèn )。”昔(xī )大(dà )禹(yǔ )治(zhì )水(shuǐ ),山(shān )陵(líng )当(dāng )路(lù )者(zhě )毁(huǐ )之(zhī ),故(gù )凿(záo )龙(lóng )门(mén ),辟(pì )伊(yī )阙(què ),析(xī )底(dǐ )柱(zhù ),破(pò )碣(jié )石(shí ),堕(duò )断(duàn )天(tiān )地(dì )之(zhī )性(xìng )。此(cǐ )乃(nǎi )人(rén )功(gōng )所(suǒ )造(zào ),何(hé )足(zú )言(yán )也(yě )!今(jīn )濒(bīn )河(hé )十(shí )郡(jùn )治(zhì )堤(dī )岁(suì )费(fèi )且(qiě )万(wàn )万(wàn ),及(jí )其(qí )大(dà )决(jué ),所(suǒ )残(cán )无(wú )数(shù )。如(rú )出(chū )数(shù )年(nián )治(zhì )河(hé )之(zhī )费(fèi ),以(yǐ )业(yè )所(suǒ )徙(xǐ )之(zhī )民(mín ),遵(zūn )古(gǔ )圣(shèng )之(zhī )法(fǎ ),定(dìng )山(shān )川(chuān )之(zhī )位(wèi ),使(shǐ )神(shén )人(rén )各(gè )处(chù )其(qí )所(suǒ ),而(ér )不(bú )相(xiàng )奸(jiān )。且(qiě )以(yǐ )大(dà )汉(hàn )方(fāng )制(zhì )万(wàn )里(lǐ ),岂(qǐ )其(qí )与(yǔ )水(shuǐ )争(zhēng )咫(zhǐ )尺(chǐ )之(zhī )地(dì )哉(zāi )?此(cǐ )功(gōng )一(yī )立(lì ),河(hé )定(dìng )民(mín )安(ān ),千(qiān )载(zǎi )无(wú )患(huàn ),故(gù )谓(wèi )之(zhī )上(shàng )策(cè )。

若(ruò )乃(nǎi )多(duō )穿(chuān )漕(cáo )渠(qú )于(yú )冀(jì )州(zhōu )地(dì ),使(shǐ )民(mín )得(dé )以(yǐ )溉(gài )田(tián ),分(fèn )杀(shā )水(shuǐ )怒(nù ),虽(suī )非(fēi )圣(shèng )人(rén )法(fǎ ),然(rán )亦(yì )救(jiù )败(bài )术(shù )也(yě )。难(nán )者(zhě )将(jiāng )曰(yuē ):“河(hé )水(shuǐ )高(gāo )于(yú )平(píng )地(dì ),岁(suì )增(zēng )堤(dī )防(fáng ),犹(yóu )尚(shàng )决(jué )溢(yì ),不(bú )可(kě )以(yǐ )开(kāi )渠(qú )。”臣(chén )窃(qiè )按(àn )视(shì )遮(zhē )害(hài )亭(tíng )西(xī )十(shí )八(bā )里(lǐ ),至(zhì )淇(qí )水(shuǐ )口(kǒu ),乃(nǎi )月(yuè )金(jīn )堤(dī ),高(gāo )一(yī )丈(zhàng )。自(zì )是(shì )东(dōng ),地(dì )稍(shāo )下(xià ),堤(dī )稍(shāo )高(gāo ),至(zhì )遮(zhē )害(hài )亭(tíng ),高(gāo )四(sì )五(wǔ )丈(zhàng )。往(wǎng )六(liù )七(qī )岁(suì ),河(hé )水(shuǐ )大(dà )盛(shèng ),增(zēng )丈(zhàng )七(qī )尺(chǐ ),坏(huài )黎(lí )阳(yáng )南(nán )郭(guō )门(mén ),入(rù )至(zhì )堤(dī )下(xià )。水(shuǐ )未(wèi )逾(yú )堤(dī )二(èr )尺(chǐ )所(suǒ ),从(cóng )堤(dī )上(shàng )北(běi )望(wàng ),河(hé )高(gāo )出(chū )民(mín )屋(wū ),百(bǎi )姓(xìng )皆(jiē )走(zǒu )上(shàng )山(shān )。水(shuǐ )留(liú )十(shí )三(sān )日(rì ),堤(dī )溃(kuì ),吏(lì )民(mín )塞(sāi )之(zhī )。臣(chén )循(xún )堤(dī )上(shàng ),行(háng )视(shì )水(shuǐ )势(shì ),南(nán )七(qī )十(shí )余(yú )里(lǐ ),至(zhì )淇(qí )口(kǒu ),水(shuǐ )适(shì )至(zhì )堤(dī )半(bàn ),计(jì )出(chū )地(dì )上(shàng )五(wǔ )尺(chǐ )所(suǒ )。今(jīn )可(kě )从(cóng )淇(qí )口(kǒu )以(yǐ )东(dōng )为(wéi )石(shí )堤(dī ),多(duō )张(zhāng )水(shuǐ )门(mén )。初(chū )元(yuán )中(zhōng ),遮(zhē )害(hài )亭(tíng )下(xià )河(hé )去(qù )堤(dī )足(zú )数(shù )十(shí )步(bù ),至(zhì )今(jīn )四(sì )十(shí )余(yú )岁(suì ),适(shì )至(zhì )堤(dī )足(zú )。由(yóu )是(shì )言(yán )之(zhī ),其(qí )地(dì )坚(jiān )矣(yǐ )。恐(kǒng )议(yì )者(zhě )疑(yí )河(hé )大(dà )川(chuān )难(nán )禁(jìn )制(zhì ),荥(yíng )阳(yáng )漕(cáo )渠(qú )足(zú )以(yǐ )卜(bo )之(zhī ),其(qí )水(shuǐ )门(mén )但(dàn )用(yòng )木(mù )与(yǔ )土(tǔ )耳(ěr ),今(jīn )据(jù )坚(jiān )地(dì )作(zuò )石(shí )堤(dī ),势(shì )必(bì )完(wán )安(ān )。冀(jì )州(zhōu )渠(qú )首(shǒu )尽(jìn )当(dāng )卬(áng )此(cǐ )水(shuǐ )门(mén )。治(zhì )渠(qú )非(fēi )穿(chuān )地(dì )也(yě ),但(dàn )为(wéi )东(dōng )方(fāng )一(yī )堤(dī ),北(běi )行(háng )三(sān )百(bǎi )余(yú )里(lǐ ),入(rù )漳(zhāng )水(shuǐ )中(zhōng ),其(qí )西(xī )因(yīn )山(shān )足(zú )高(gāo )地(dì ),诸(zhū )渠(qú )皆(jiē )往(wǎng )往(wǎng )股(gǔ )引(yǐn )取(qǔ )之(zhī );旱(hàn )则(zé )开(kāi )东(dōng )方(fāng )下(xià )水(shuǐ )门(mén )溉(gài )冀(jì )州(zhōu ),水(shuǐ )则(zé )开(kāi )西(xī )方(fāng )高(gāo )门(mén )分(fèn )河(hé )流(liú )。通(tōng )渠(qú )有(yǒu )三(sān )利(lì ),不(bú )通(tōng )有(yǒu )三(sān )害(hài )。民(mín )常(cháng )罢(bà )于(yú )救(jiù )水(shuǐ ),半(bàn )失(shī )作(zuò )业(yè );水(shuǐ )行(háng )地(dì )上(shàng ),凑(còu )润(rùn )上(shàng )彻(chè ),民(mín )则(zé )病(bìng )湿(shī )气(qì ),木(mù )皆(jiē )立(lì )枯(kū ),卤(lǔ )不(bú )生(shēng )谷(gǔ );决(jué )溢(yì )有(yǒu )败(bài ),为(wéi )鱼(yú )鳖(biē )食(shí ):此(cǐ )三(sān )害(hài )也(yě )。若(ruò )有(yǒu )渠(qú )溉(gài ),则(zé )盐(yán )卤(lǔ )下(xià )湿(shī ),填(tián )淤(yū )加(jiā )肥(féi );故(gù )种(zhǒng )禾(hé )麦(mài ),更(gèng )为(wéi )粳(jīng )稻(dào ),高(gāo )田(tián )五(wǔ )倍(bèi ),下(xià )田(tián )十(shí )倍(bèi );转(zhuǎn )漕(cáo )舟(zhōu )船(chuán )之(zhī )便(biàn ):此(cǐ )三(sān )利(lì )也(yě )。今(jīn )濒(bīn )河(hé )堤(dī )吏(lì )卒(zú )郡(jùn )数(shù )千(qiān )人(rén ),伐(fá )买(mǎi )薪(xīn )石(shí )之(zhī )费(fèi )岁(suì )数(shù )千(qiān )万(wàn ),足(zú )以(yǐ )通(tōng )渠(qú )成(chéng )水(shuǐ )门(mén );又(yòu )民(mín )利(lì )其(qí )溉(gài )灌(guàn ),相(xiàng )率(lǜ )治(zhì )渠(qú ),虽(suī )劳(láo )不(bú )罢(bà )。民(mín )田(tián )适(shì )治(zhì ),河(hé )堤(dī )亦(yì )成(chéng ),此(cǐ )诚(chéng )富(fù )国(guó )安(ān )民(mín ),兴(xìng )利(lì )除(chú )害(hài ),支(zhī )数(shù )百(bǎi )岁(suì ),故(gù )谓(wèi )之(zhī )中(zhōng )策(cè )。

若(ruò )乃(nǎi )缮(shàn )完(wán )故(gù )堤(dī ),增(zēng )卑(bēi )倍(bèi )薄(báo ),劳(láo )费(fèi )无(wú )已(yǐ ),数(shù )逢(féng )其(qí )害(hài ),此(cǐ )最(zuì )下(xià )策(cè )也(yě )。

王(wáng )莽(mǎng )时(shí ),征(zhēng )能(néng )治(zhì )河(hé )者(zhě )以(yǐ )百(bǎi )数(shù ),其(qí )大(dà )略(luè )异(yì )者(zhě ),长(zhǎng )水(shuǐ )校(xiào )尉(wèi )平(píng )陵(líng )关(guān )并(bìng )言(yán ):“河(hé )决(jué )率(lǜ )常(cháng )于(yú )平(píng )原(yuán )、东(dōng )郡(jùn )左(zuǒ )右(yòu ),其(qí )地(dì )形(xíng )下(xià )而(ér )土(tǔ )疏(shū )恶(è )。闻(wén )禹(yǔ )治(zhì )河(hé )时(shí ),本(běn )空(kōng )此(cǐ )地(dì ),以(yǐ )为(wéi )水(shuǐ )猥(wěi ),盛(shèng )则(zé )放(fàng )溢(yì ),少(shǎo )稍(shāo )自(zì )索(suǒ ),虽(suī )时(shí )易(yì )处(chù ),犹(yóu )不(bú )能(néng )离(lí )此(cǐ )。上(shàng )古(gǔ )难(nán )识(shí ),近(jìn )察(chá )秦(qín )、汉(hàn )以(yǐ )来(lái ),河(hé )决(jué )曹(cáo )、卫(wèi )之(zhī )域(yù ),其(qí )南(nán )北(běi )不(bú )过(guò )百(bǎi )八(bā )十(shí )里(lǐ )者(zhě ),可(kě )空(kōng )此(cǐ )地(dì ),勿(wù )以(yǐ )为(wéi )官(guān )亭(tíng )民(mín )室(shì )而(ér )已(yǐ )。”大(dà )司(sī )马(mǎ )史(shǐ )长(zhǎng )安(ān )张(zhāng )戎(róng )言(yán ):“水(shuǐ )性(xìng )就(jiù )下(xià ),行(háng )疾(jí )则(zé )自(zì )刮(guā )除(chú )成(chéng )空(kōng )而(ér )稍(shāo )深(shēn )。河(hé )水(shuǐ )重(zhòng )浊(zhuó ),号(hào )为(wéi )一(yī )石(shí )水(shuǐ )而(ér )六(liù )斗(dòu )泥(ní )。今(jīn )西(xī )方(fāng )诸(zhū )郡(jùn ),以(yǐ )至(zhì )京(jīng )师(shī )东(dōng )行(háng ),民(mín )皆(jiē )引(yǐn )河(hé )、渭(wèi )山(shān )川(chuān )水(shuǐ )溉(gài )田(tián )。春(chūn )夏(xià )干(gàn )燥(zào )。少(shǎo )水(shuǐ )时(shí )也(yě ),故(gù )使(shǐ )河(hé )流(liú )迟(chí ),贮(zhù )淤(yū )而(ér )稍(shāo )浅(qiǎn );雨(yǔ )多(duō )水(shuǐ )暴(bào )至(zhì ),则(zé )溢(yì )决(jué )。而(ér )国(guó )家(jiā )数(shù )堤(dī )塞(sāi )之(zhī ),稍(shāo )益(yì )高(gāo )于(yú )平(píng )地(dì ),犹(yóu )筑(zhù )垣(yuán )而(ér )居(jū )水(shuǐ )也(yě )。可(kě )各(gè )顺(shùn )从(cóng )其(qí )性(xìng ),毋(wú )复(fù )灌(guàn )溉(gài ),则(zé )百(bǎi )川(chuān )流(liú )行(háng ),水(shuǐ )道(dào )自(zì )利(lì ),无(wú )溢(yì )决(jué )之(zhī )害(hài )矣(yǐ )。”御(yù )史(shǐ )临(lín )淮(huái )韩(hán )牧(mù )以(yǐ )为(wéi )“可(kě )略(luè )于(yú )《禹(yǔ )贡(gòng )》九(jiǔ )河(hé )处(chù )穿(chuān )之(zhī ),纵(zòng )不(bú )能(néng )为(wéi )九(jiǔ ),但(dàn )为(wéi )四(sì )五(wǔ ),宜(yí )有(yǒu )益(yì )。”大(dà )司(sī )空(kōng )掾(yuàn )王(wáng )横(héng )言(yán ):“河(hé )入(rù )勃(bó )海(hǎi ),勃(bó )海(hǎi )地(dì )高(gāo )于(yú )韩(hán )牧(mù )所(suǒ )欲(yù )穿(chuān )处(chù )。往(wǎng )者(zhě )天(tiān )尝(cháng )连(lián )雨(yǔ ),东(dōng )北(běi )风(fēng ),海(hǎi )水(shuǐ )溢(yì ),西(xī )南(nán )出(chū ),浸(jìn )数(shù )百(bǎi )里(lǐ ),九(jiǔ )河(hé )之(zhī )地(dì )已(yǐ )为(wéi )海(hǎi )所(suǒ )渐(jiàn )矣(yǐ )。禹(yǔ )之(zhī )行(háng )河(hé )水(shuǐ ),本(běn )随(suí )西(xī )山(shān )下(xià )东(dōng )北(běi )去(qù )。《周(zhōu )谱(pǔ )》云(yún )定(dìng )王(wáng )五(wǔ ),年(nián )河(hé )徙(xǐ ),则(zé )今(jīn )所(suǒ )行(háng )非(fēi )禹(yǔ )之(zhī )所(suǒ )穿(chuān )也(yě )。又(yòu )秦(qín )攻(gōng )魏(wèi ),决(jué )河(hé )灌(guàn )其(qí )都(dōu ),决(jué )处(chù )遂(suí )大(dà ),不(bú )可(kě )复(fù )补(bǔ )。宜(yí )却(què )徙(xǐ )完(wán )平(píng )处(chù ),更(gèng )开(kāi )空(kōng ),使(shǐ )缘(yuán )西(xī )山(shān )足(zú )乘(chéng )高(gāo )地(dì )而(ér )东(dōng )北(běi )入(rù )海(hǎi ),乃(nǎi )无(wú )水(shuǐ )灾(zāi )。”沛(pèi )郡(jùn )桓(huán )谭(tán )为(wéi )司(sī )空(kōng )掾(yuàn ),典(diǎn )其(qí )议(yì ),为(wéi )甄(zhēn )丰(fēng )言(yán ):“凡(fán )此(cǐ )数(shù )者(zhě ),必(bì )有(yǒu )一(yī )是(shì )。宜(yí )详(xiáng )考(kǎo )验(yàn ),皆(jiē )可(kě )豫(yù )见(jiàn ),计(jì )定(dìng )然(rán )后(hòu )举(jǔ )事(shì ),费(fèi )不(bú )过(guò )数(shù )亿(yì )万(wàn ),亦(yì )可(kě )以(yǐ )事(shì )诸(zhū )浮(fú )食(shí )无(wú )产(chǎn )业(yè )民(mín )。空(kōng )居(jū )与(yǔ )行(háng )役(yì ),同(tóng )当(dāng )衣(yī )食(shí );衣(yī )食(shí )县(xiàn )官(guān ),而(ér )为(wéi )之(zhī )作(zuò ),乃(nǎi )两(liǎng )便(biàn ),可(kě )以(yǐ )上(shàng )继(jì )禹(yǔ )功(gōng ),下(xià )除(chú )民(mín )疾(jí )。”王(wáng )莽(mǎng )时(shí ),但(dàn )崇(chóng )空(kōng )语(yǔ ),无(wú )施(shī )行(háng )者(zhě )。

赞(zàn )曰(yuē ):古(gǔ )人(rén )有(yǒu )言(yán ):“微(wēi )禹(yǔ )之(zhī )功(gōng ),吾(wú )其(qí )鱼(yú )乎(hū )!”中(zhōng )国(guó )川(chuān )原(yuán )以(yǐ )百(bǎi )数(shù ),莫(mò )著(zhe )于(yú )四(sì )渎(dú ),而(ér )河(hé )为(wéi )宗(zōng )。孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):“多(duō )闻(wén )而(ér )志(zhì )之(zhī ),知(zhī )之(zhī )次(cì )也(yě )。”国(guó )之(zhī )利(lì )害(hài ),故(gù )备(bèi )论(lùn )其(qí )事(shì )。

阅读:26843

打赏捐助〔Donate〕>>>

《沟洫志》简体版

©2015-2026 ok8.org 文学库