兵略训【登录】

ok8.org > 《淮南子》 > 《兵略训》 > 拼音版

古(gǔ )之(zhī )用(yòng )兵(bīng )者(zhě ),非(fēi )利(lì )土(tǔ )壤(rǎng )之(zhī )广(guǎng )而(ér )贪(tān )金(jīn )玉(yù )之(zhī )略(luè ),将(jiāng )以(yǐ )存(cún )亡(wáng )继(jì )绝(jué ),平(píng )天(tiān )下(xià )之(zhī )乱(luàn ),而(ér )除(chú )万(wàn )民(mín )之(zhī )害(hài )也(yě )。凡(fán )有(yǒu )血(xuè )气(qì )之(zhī )虫(chóng ),含(hán )牙(yá )带(dài )角(jiǎo ),前(qián )爪(zhǎo )后(hòu )跃(yuè ),有(yǒu )角(jiǎo )者(zhě )触(chù ),有(yǒu )齿(chǐ )者(zhě )噬(shì ),有(yǒu )毒(dú )者(zhě )螫(shì ),有(yǒu )蹄(tí )者(zhě )驶(shǐ ),喜(xǐ )而(ér )相(xiàng )戏(xì ),怒(nù )而(ér )相(xiàng )害(hài ),天(tiān )之(zhī )性(xìng )也(yě )。人(rén )有(yǒu )衣(yī )食(shí )之(zhī )情(qíng ),而(ér )物(wù )弗(fú )能(néng )足(zú )也(yě ),故(gù )群(qún )居(jū )杂(zá )处(chù ),分(fèn )不(bú )均(jūn )、求(qiú )不(bú )澹(dàn ),则(zé )争(zhēng )。争(zhēng ),则(zé )强(qiáng )胁(xié )弱(ruò )而(ér )勇(yǒng )侵(qīn )怯(qiè ),人(rén )无(wú )筋(jīn )骨(gǔ )之(zhī )强(qiáng ),爪(zhǎo )牙(yá )之(zhī )利(lì ),故(gù )割(gē )革(gé )而(ér )为(wéi )甲(jiǎ ),铄(shuò )铁(tiě )而(ér )为(wéi )刃(rèn )。贪(tān )味(wèi )饕(tāo )餮(tiè )之(zhī )人(rén ),残(cán )贼(zéi )天(tiān )下(xià ),万(wàn )人(rén )搔(sāo )动(dòng ),莫(mò )宁(níng )其(qí )所(suǒ )有(yǒu )。圣(shèng )人(rén )勃(bó )然(rán )而(ér )起(qǐ ),乃(nǎi )讨(tǎo )强(qiáng )暴(bào ),平(píng )乱(luàn )世(shì ),夷(yí )险(xiǎn )除(chú )秽(huì ),以(yǐ )浊(zhuó )为(wéi )清(qīng ),以(yǐ )危(wēi )为(wéi )宁(níng ),故(gù )不(bú )得(dé )不(bú )中(zhōng )绝(jué )。兵(bīng )之(zhī )所(suǒ )由(yóu )来(lái )者(zhě )远(yuǎn )矣(yǐ )!黄(huáng )帝(dì )尝(cháng )与(yǔ )炎(yán )帝(dì )战(zhàn )矣(yǐ ),颛(zhuān )顼(xū )尝(cháng )与(yǔ )共(gòng )工(gōng )争(zhēng )矣(yǐ )。故(gù )黄(huáng )帝(dì )战(zhàn )于(yú )涿(zhuō )鹿(lù )之(zhī )野(yě ),尧(yáo )战(zhàn )于(yú )丹(dān )水(shuǐ )之(zhī )浦(pǔ ),舜(shùn )伐(fá )有(yǒu )苗(miáo ),启(qǐ )攻(gōng )有(yǒu )扈(hù ),自(zì )五(wǔ )帝(dì )而(ér )弗(fú )能(néng )偃(yǎn )也(yě ),又(yòu )况(kuàng )衰(shuāi )世(shì )乎(hū )!

夫(fū )兵(bīng )者(zhě ),所(suǒ )以(yǐ )禁(jìn )暴(bào )讨(tǎo )乱(luàn )也(yě )。炎(yán )帝(dì )为(wéi )火(huǒ )灾(zāi ),故(gù )黄(huáng )帝(dì )擒(qín )之(zhī )。共(gòng )工(gōng )为(wéi )水(shuǐ )害(hài ),故(gù )颛(zhuān )顼(xū )诛(zhū )之(zhī )。教(jiāo )之(zhī )以(yǐ )道(dào ),导(dǎo )之(zhī )以(yǐ )德(dé )而(ér )不(bú )听(tīng ),则(zé )临(lín )之(zhī )以(yǐ )威(wēi )武(wǔ )。临(lín )之(zhī )威(wēi )武(wǔ )而(ér )不(bú )从(cóng ),则(zé )制(zhì )之(zhī )以(yǐ )兵(bīng )革(gé )。故(gù )圣(shèng )人(rén )之(zhī )用(yòng )兵(bīng )也(yě ),若(ruò )柿(shì )发(fā )褥(rù )苗(miáo ),所(suǒ )去(qù )者(zhě )少(shǎo ),而(ér )所(suǒ )利(lì )者(zhě )多(duō )。杀(shā )无(wú )罪(zuì )之(zhī )民(mín ),而(ér )养(yǎng )无(wú )义(yì )之(zhī )君(jūn ),害(hài )莫(mò )大(dà )焉(yān );殚(dān )天(tiān )下(xià )之(zhī )财(cái ),而(ér )澹(dàn )一(yī )人(rén )之(zhī )欲(yù ),祸(huò )莫(mò )深(shēn )焉(yān )。使(shǐ )夏(xià )桀(jié )、殷(yīn )纣(zhòu )有(yǒu )害(hài )于(yú )民(mín )而(ér )立(lì )被(bèi )其(qí )患(huàn ),不(bú )至(zhì )于(yú )为(wéi )炮(pào )烙(lào );晋(jìn )厉(lì )、宋(sòng )康(kāng )行(háng )一(yī )不(bú )义(yì )而(ér )身(shēn )死(sǐ )国(guó )亡(wáng ),不(bú )至(zhì )于(yú )侵(qīn )夺(duó )为(wéi )暴(bào )。此(cǐ )四(sì )君(jūn )者(zhě ),皆(jiē )有(yǒu )小(xiǎo )过(guò )而(ér )莫(mò )之(zhī )讨(tǎo )也(yě ),故(gù )至(zhì )于(yú )攘(rǎng )天(tiān )下(xià ),害(hài )百(bǎi )姓(xìng ),肆(sì )一(yī )人(rén )之(zhī )邪(xié ),而(ér )长(zhǎng )海(hǎi )内(nèi )之(zhī )祸(huò ),此(cǐ )大(dà )伦(lún )之(zhī )所(suǒ )不(bú )取(qǔ )也(yě )。所(suǒ )为(wéi )立(lì )君(jūn )者(zhě ),以(yǐ )禁(jìn )暴(bào )讨(tǎo )乱(luàn )也(yě )。今(jīn )乘(chéng )万(wàn )民(mín )之(zhī )力(lì ),而(ér )反(fǎn )为(wéi )残(cán )贼(zéi ),是(shì )为(wéi )虎(hǔ )傅(fù )翼(yì ),易(yì )为(wéi )弗(fú )除(chú )!

夫(fū )畜(chù )池(chí )鱼(yú )者(zhě )必(bì )去(qù )猵(biān )獭(tǎ ),养(yǎng )禽(qín )兽(shòu )者(zhě )必(bì )去(qù )豺(chái )狼(láng ),又(yòu )况(kuàng )治(zhì )人(rén )乎(hū )!故(gù )霸(bà )王(wáng )之(zhī )兵(bīng ),以(yǐ )论(lùn )虑(lǜ )之(zhī ),以(yǐ )策(cè )图(tú )之(zhī ),以(yǐ )义(yì )扶(fú )之(zhī ),非(fēi )以(yǐ )亡(wáng )存(cún )也(yě ),将(jiāng )以(yǐ )存(cún )亡(wáng )也(yě )。故(gù )闻(wén )敌(dí )国(guó )之(zhī )君(jūn )有(yǒu )加(jiā )虐(nuè )于(yú )民(mín )者(zhě ),则(zé )举(jǔ )兵(bīng )而(ér )临(lín )其(qí )境(jìng ),责(zé )之(zhī )以(yǐ )不(bú )义(yì ),刺(cì )之(zhī )以(yǐ )过(guò )行(háng )。兵(bīng )至(zhì )其(qí )郊(jiāo ),乃(nǎi )令(lìng )军(jūn )师(shī )曰(yuē ):“毋(wú )伐(fá )树(shù )木(mù )!毋(wú )抉(jué )坟(fén )墓(mù )!毋(wú )烧(shāo )五(wǔ )谷(gǔ )!毋(wú )焚(fén )积(jī )聚(jù )!毋(wú )捕(bǔ )民(mín )虏(lǔ )!毋(wú )收(shōu )六(liù )畜(chù )!”乃(nǎi )发(fā )号(hào )施(shī )令(lìng )曰(yuē ):“其(qí )国(guó )之(zhī )君(jūn ),做(zuò )天(tiān )侮(wǔ )鬼(guǐ ),决(jué )狱(yù )不(bú )辜(gū ),杀(shā )戮(lù )无(wú )罪(zuì ),此(cǐ )天(tiān )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )诛(zhū )也(yě ),民(mín )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )仇(chóu )也(yě ),兵(bīng )之(zhī )来(lái )也(yě ),以(yǐ )废(fèi )不(bú )义(yì )而(ér )复(fù )有(yǒu )德(dé )也(yě )。有(yǒu )逆(nì )天(tiān )之(zhī )道(dào ),帅(shuài )民(mín )之(zhī )贼(zéi )者(zhě ),身(shēn )死(sǐ )族(zú )灭(miè )!以(yǐ )家(jiā )听(tīng )者(zhě ),禄(lù )以(yǐ )家(jiā )。以(yǐ )里(lǐ )听(tīng )者(zhě ),赏(shǎng )以(yǐ )里(lǐ )。以(yǐ )乡(xiāng )听(tīng )者(zhě ),封(fēng )以(yǐ )乡(xiāng )。以(yǐ )县(xiàn )听(tīng )者(zhě ),侯(hóu )以(yǐ )县(xiàn )。克(kè )国(guó )不(bú )及(jí )其(qí )民(mín ),废(fèi )其(qí )君(jūn )而(ér )易(yì )其(qí )政(zhèng ),尊(zūn )其(qí )秀(xiù )士(shì )而(ér )显(xiǎn )其(qí )贤(xián )良(liáng ),振(zhèn )其(qí )孤(gū )寡(guǎ ),恤(xù )其(qí )贫(pín )穷(qióng ),出(chū )其(qí )囹(líng )圄(yǔ ),赏(shǎng )其(qí )有(yǒu )功(gōng )。百(bǎi )姓(xìng )开(kāi )门(mén )而(ér )待(dài )之(zhī ),浙(zhè )米(mǐ )而(ér )储(chǔ )之(zhī ),唯(wéi )恐(kǒng )其(qí )不(bú )来(lái )也(yě )。此(cǐ )汤(tāng )、武(wǔ )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )致(zhì )王(wáng ),而(ér )齐(qí )桓(huán )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )成(chéng )霸(bà )也(yě )。故(gù )君(jūn )为(wéi )无(wú )道(dào ),民(mín )之(zhī )思(sī )兵(bīng )也(yě ),若(ruò )旱(hàn )而(ér )望(wàng )雨(yǔ ),渴(kě )而(ér )求(qiú )饮(yǐn ),夫(fū )有(yǒu )谁(shuí )与(yǔ )交(jiāo )兵(bīng )接(jiē )刀(dāo )乎(hū )!故(gù )义(yì )兵(bīng )之(zhī )至(zhì )也(yě ),至(zhì )于(yú )不(bú )战(zhàn )而(ér )止(zhǐ )。

晚(wǎn )世(shì )之(zhī )兵(bīng ),君(jūn )虽(suī )无(wú )道(dào ),莫(mò )不(bú )设(shè )渠(qú ),傅(fù )堞(dié )而(ér )守(shǒu )。攻(gōng )者(zhě )非(fēi )以(yǐ )禁(jìn )暴(bào )除(chú )害(hài )也(yě ),欲(yù )以(yǐ )侵(qīn )地(dì )广(guǎng )壤(rǎng )也(yě )。是(shì )故(gù )至(zhì )于(yú )伏(fú )尸(shī )流(liú )血(xuè ),相(xiàng )支(zhī )以(yǐ )日(rì ),而(ér )霸(bà )王(wáng )之(zhī )功(gōng )不(bú )世(shì )出(chū )者(zhě ),自(zì )为(wéi )之(zhī )故(gù )也(yě )。夫(fū )为(wéi )地(dì )战(zhàn )者(zhě )不(bú )能(néng )成(chéng )其(qí )王(wáng ),为(wéi )身(shēn )战(zhàn )者(zhě )不(bú )能(néng )立(lì )其(qí )功(gōng )。举(jǔ )事(shì )以(yǐ )为(wéi )人(rén )者(zhě )众(zhòng )助(zhù )之(zhī ),举(jǔ )事(shì )以(yǐ )自(zì )为(wéi )者(zhě )众(zhòng )去(qù )之(zhī )。众(zhòng )之(zhī )所(suǒ )助(zhù ),虽(suī )弱(ruò )必(bì )强(qiáng );众(zhòng )之(zhī )所(suǒ )去(qù ),虽(suī )大(dà )必(bì )亡(wáng )。

兵(bīng )失(shī )道(dào )而(ér )弱(ruò ),得(dé )道(dào )而(ér )强(qiáng );将(jiāng )失(shī )道(dào )而(ér )拙(zhuō ),得(dé )道(dào )而(ér )工(gōng );国(guó )得(dé )道(dào )而(ér )存(cún ),失(shī )道(dào )而(ér )亡(wáng )。所(suǒ )谓(wèi )道(dào )者(zhě ),体(tǐ )圆(yuán )而(ér )法(fǎ )方(fāng ),背(bèi )阴(yīn )而(ér )抱(bào )阳(yáng ),左(zuǒ )柔(róu )而(ér )右(yòu )刚(gāng ),履(lǚ )幽(yōu )而(ér )戴(dài )明(míng ),变(biàn )化(huà )无(wú )常(cháng ),得(dé )一(yī )之(zhī )原(yuán ),以(yǐ )应(yīng )无(wú )方(fāng ),是(shì )谓(wèi )神(shén )明(míng )。夫(fū )圆(yuán )者(zhě ),天(tiān )也(yě );方(fāng )者(zhě ),地(dì )也(yě )。天(tiān )圆(yuán )而(ér )无(wú )端(duān ),故(gù )不(bú )可(kě )得(dé )而(ér )观(guān );地(dì )方(fāng )而(ér )无(wú )垠(yín ),故(gù )莫(mò )能(néng )窥(kuī )其(qí )门(mén )。天(tiān )化(huà )育(yù )而(ér )无(wú )形(xíng )象(xiàng ),地(dì )生(shēng )长(zhǎng )而(ér )无(wú )计(jì )量(liàng ),浑(hún )浑(hún )沉(chén )沉(chén ),孰(shú )知(zhī )其(qí )藏(cáng )!凡(fán )物(wù )有(yǒu )朕(zhèn ),唯(wéi )道(dào )无(wú )朕(zhèn )。所(suǒ )以(yǐ )无(wú )朕(zhèn )者(zhě ),以(yǐ )其(qí )无(wú )常(cháng )形(xíng )势(shì )也(yě )。轮(lún )转(zhuǎn )而(ér )无(wú )穷(qióng ),象(xiàng )日(rì )月(yuè )之(zhī )运(yùn )行(háng ),若(ruò )春(chūn )秋(qiū )有(yǒu )代(dài )谢(xiè ),若(ruò )日(rì )月(yuè )有(yǒu )昼(zhòu )夜(yè ),终(zhōng )而(ér )复(fù )始(shǐ ),明(míng )而(ér )复(fù )晦(huì ),莫(mò )能(néng )得(dé )其(qí )纪(jì )。

制(zhì )刑(xíng )而(ér )无(wú )刑(xíng ),故(gù )功(gōng )可(kě )成(chéng );物(wù )物(wù )而(ér )不(bú )物(wù ),故(gù )胜(shèng )而(ér )不(bú )屈(qū )。刑(xíng ),兵(bīng )之(zhī )极(jí )也(yě ),至(zhì )于(yú )无(wú )刑(xíng ),可(kě )谓(wèi )极(jí )之(zhī )矣(yǐ )。是(shì )故(gù )大(dà )兵(bīng )无(wú )创(chuàng ),与(yǔ )鬼(guǐ )神(shén )通(tōng ),五(wǔ )兵(bīng )不(bú )厉(lì ),天(tiān )下(xià )莫(mò )之(zhī )敢(gǎn )当(dāng ),建(jiàn )鼓(gǔ )不(bú )出(chū )库(kù ),诸(zhū )侯(hóu )莫(mò )不(bú )慑(shè )墆(dì )沮(jǔ )胆(dǎn )其(qí )处(chù )。故(gù )庙(miào )战(zhàn )者(zhě )帝(dì ),神(shén )化(huà )者(zhě )王(wáng )。所(suǒ )谓(wèi )庙(miào )战(zhàn )者(zhě ),法(fǎ )天(tiān )道(dào )也(yě );神(shén )化(huà )者(zhě ),法(fǎ )四(sì )时(shí )也(yě )。修(xiū )政(zhèng )于(yú )境(jìng )内(nèi )而(ér )远(yuǎn )方(fāng )慕(mù )其(qí )德(dé ),制(zhì )胜(shèng )于(yú )未(wèi )战(zhàn )而(ér )诸(zhū )侯(hóu )服(fú )其(qí )威(wēi ),内(nèi )政(zhèng )治(zhì )也(yě )。

古(gǔ )得(dé )道(dào )者(zhě ),静(jìng )而(ér )法(fǎ )天(tiān )地(dì ),动(dòng )而(ér )顺(shùn )日(rì )月(yuè ),喜(xǐ )怒(nù )而(ér )合(hé )四(sì )时(shí ),叫(jiào )呼(hū )而(ér )比(bǐ )雷(léi )霆(tíng ),音(yīn )气(qì )不(bú )戾(lì )八(bā )风(fēng ),础(chǔ )伸(shēn )不(bú )获(huò )五(wǔ )度(dù )。下(xià )至(zhì )介(jiè )鳞(lín ),上(shàng )及(jí )毛(máo )羽(yǔ ),条(tiáo )修(xiū )叶(yè )贯(guàn ),万(wàn )物(wù )百(bǎi )族(zú ),由(yóu )本(běn )至(zhì )未(wèi ),奠(diàn )不(bú )有(yǒu )序(xù )。是(shì )故(gù )入(rù )小(xiǎo )而(ér )不(bú )逼(bī ),处(chù )大(dà )而(ér )不(bú )窕(tiǎo ),浸(jìn )乎(hū )金(jīn )石(shí ),润(rùn )乎(hū )草(cǎo )木(mù ),字(zì )中(zhōng )六(liù )合(hé ),振(zhèn )豪(háo )之(zhī )末(mò ),莫(mò )不(bú )顺(shùn )比(bǐ )。道(dào )之(zhī )浸(jìn )洽(qià ),滒(gē )淖(nào )纤(xiān )微(wēi ),无(wú )所(suǒ )不(bú )在(zài ),是(shì )以(yǐ )胜(shèng )权(quán )多(duō )也(yě )。

夫(fū )射(shè ),仪(yí )度(dù )不(bú )得(dé ),则(zé )格(gé )的(de )不(bú )中(zhōng );骥(jì ),一(yī )节(jiē )不(bú )用(yòng ),而(ér )千(qiān )里(lǐ )不(bú )至(zhì )。夫(fū )战(zhàn )而(ér )不(bú )胜(shèng )者(zhě ),非(fēi )鼓(gǔ )之(zhī )日(rì )也(yě ),素(sù )行(háng )无(wú )刑(xíng )久(jiǔ )矣(yǐ )。故(gù )得(dé )道(dào )之(zhī )兵(bīng ),车(chē )不(bú )发(fā )初(chū ),骑(qí )不(bú )被(bèi )鞍(ān ),鼓(gǔ )不(bú )振(zhèn )尘(chén ),旗(qí )不(bú )解(jiě )卷(juàn ),甲(jiǎ )不(bú )离(lí )矢(shǐ ),刃(rèn )不(bú )尝(cháng )血(xuè ),朝(cháo )不(bú )易(yì )位(wèi ),贾(jiǎ )不(bú )去(qù )肆(sì ),农(nóng )不(bú )离(lí )野(yě ),招(zhāo )义(yì )而(ér )责(zé )之(zhī ),大(dà )国(guó )必(bì )朝(cháo ),小(xiǎo )城(chéng )必(bì )小(xiǎo )。因(yīn )民(mín )之(zhī )欲(yù ),乘(chéng )民(mín )之(zhī )力(lì )而(ér )为(wéi )之(zhī ),去(qù )残(cán )除(chú )贼(zéi )也(yě ),故(gù )同(tóng )利(lì )相(xiàng )死(sǐ ),同(tóng )情(qíng )相(xiàng )成(chéng ),同(tóng )欲(yù )相(xiàng )助(zhù )。顺(shùn )道(dào )而(ér )动(dòng ),天(tiān )下(xià )为(wéi )向(xiàng );因(yīn )民(mín )而(ér )虑(lǜ ),天(tiān )下(xià )为(wéi )斗(dòu ),猎(liè )者(zhě )逐(zhú )禽(qín ),车(chē )驰(chí )人(rén )趁(chèn ),各(gè )尽(jìn )其(qí )力(lì ),无(wú )刑(xíng )罚(fá )之(zhī )威(wēi ),而(ér )相(xiàng )为(wéi )斥(chì )闽(mǐn )要(yào )遮(zhē )者(zhě ),同(tóng )所(suǒ )利(lì )也(yě )。同(tóng )舟(zhōu )而(ér )济(jì )于(yú )江(jiāng ),卒(zú )遇(yù )风(fēng )波(bō ),百(bǎi )族(zú )之(zhī )子(zǐ )捷(jié )捽(zuó )招(zhāo )抒(shū )船(chuán ),若(ruò )左(zuǒ )右(yòu )手(shǒu ),不(bú )以(yǐ )相(xiàng )德(dé ),其(qí )忧(yōu )同(tóng )也(yě )。故(gù )明(míng )王(wáng )之(zhī )用(yòng )兵(bīng )也(yě ),为(wéi )天(tiān )下(xià )除(chú )害(hài ),而(ér )与(yǔ )万(wàn )民(mín )共(gòng )享(xiǎng )其(qí )利(lì ),民(mín )之(zhī )为(wéi )用(yòng ),犹(yóu )子(zǐ )之(zhī )为(wéi )父(fù ),弟(dì )之(zhī )为(wéi )兄(xiōng ),威(wēi )之(zhī )所(suǒ )加(jiā ),若(ruò )崩(bēng )山(shān )决(jué )塘(táng ),敌(dí )孰(shú )敢(gǎn )当(dāng )!故(gù )善(shàn )用(yòng )兵(bīng )者(zhě ),用(yòng )其(qí )启(qǐ )为(wéi )用(yòng )也(yě );不(bú )能(néng )用(yòng )兵(bīng )者(zhě ),用(yòng )其(qí )为(wéi )己(jǐ )用(yòng )也(yě )。用(yòng )其(qí )自(zì )为(wéi )用(yòng ),则(zé )天(tiān )下(xià )莫(mò )不(bú )可(kě )用(yòng )也(yě ):用(yòng )其(qí )为(wéi )己(jǐ )用(yòng ),所(suǒ )得(dé )者(zhě )鲜(xiān )矣(yǐ )。

兵(bīng )有(yǒu )三(sān )诋(dǐ ):治(zhì )国(guó )家(jiā ),理(lǐ )境(jìng )内(nèi ),行(háng )仁(rén )义(yì ),布(bù )德(dé )惠(huì ),立(lì )正(zhèng )法(fǎ ),塞(sāi )邪(xié )隧(suì ),群(qún )臣(chén )亲(qīn )附(fù ),百(bǎi )姓(xìng )和(hé )辑(jí ),上(shàng )下(xià )一(yī )心(xīn ),君(jūn )臣(chén )同(tóng )力(lì ),诸(zhū )侯(hóu )服(fú )其(qí )威(wēi )而(ér )四(sì )方(fāng )怀(huái )其(qí )德(dé ),修(xiū )政(zhèng )庙(miào )堂(táng )之(zhī )上(shàng )前(qián )折(shé )冲(chōng )千(qiān )里(lǐ )之(zhī )外(wài ),拱(gǒng )揖(yī )指(zhǐ )抽(chōu )而(ér )天(tiān )下(xià )响(xiǎng )应(yīng ),此(cǐ )用(yòng )兵(bīng )之(zhī )上(shàng )也(yě )。地(dì )广(guǎng )民(mín )众(zhòng )主(zhǔ )贤(xián )将(jiāng )忠(zhōng ),国(guó )富(fù )兵(bīng )强(qiáng ),约(yuē )束(shù )信(xìn ),号(hào )令(lìng )明(míng ),两(liǎng )军(jūn )相(xiàng )当(dāng ),鼓(gǔ )錞(duì )相(xiàng )望(wàng ),未(wèi )至(zhì )兵(bīng )交(jiāo )接(jiē )刃(rèn )而(ér )敌(dí )人(rén )奔(bēn )亡(wáng ),此(cǐ )用(yòng )兵(bīng )之(zhī )次(cì )也(yě )。知(zhī )土(tǔ )地(dì )之(zhī )宜(yí ),习(xí )险(xiǎn )隘(ài )之(zhī )利(lì ),明(míng )奇(qí )正(zhèng )之(zhī )变(biàn ),察(chá )行(háng )陈(chén )解(jiě )赎(shú )之(zhī )数(shù ),维(wéi )抱(bào )缩(suō )而(ér )鼓(gǔ )之(zhī ),白(bái )刃(rèn )合(hé ),流(liú )矢(shǐ )接(jiē ),涉(shè )血(xuè )属(shǔ )肠(cháng ),舆(yú )死(sǐ )扶(fú )伤(shāng ),流(liú )血(xuè )千(qiān )里(lǐ ),暴(bào )骸(hái )盈(yíng )场(chǎng ),乃(nǎi )以(yǐ )决(jué )胜(shèng ),此(cǐ )用(yòng )兵(bīng )之(zhī )下(xià )也(yě )。今(jīn )夫(fū )天(tiān )下(xià )皆(jiē )知(zhī )事(shì )治(zhì )其(qí )末(mò ),而(ér )莫(mò )知(zhī )务(wù )修(xiū )其(qí )本(běn ),释(shì )其(qí )根(gēn )而(ér )树(shù )其(qí )枝(zhī )也(yě )。

夫(fū )兵(bīng )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )佐(zuǒ )胜(shèng )者(zhě )众(zhòng ),而(ér )所(suǒ )以(yǐ )必(bì )胜(shèng )者(zhě )寡(guǎ )。甲(jiǎ )坚(jiān )兵(bīng )利(lì ),车(chē )固(gù )马(mǎ )良(liáng ),畜(chù )积(jī )给(gěi )足(zú ),士(shì )卒(zú )殷(yīn )轸(zhěn ),此(cǐ )军(jūn )之(zhī )大(dà )资(zī )也(yě ),而(ér )胜(shèng )亡(wáng )焉(yān )。明(míng )于(yú )星(xīng )辰(chén )日(rì )月(yuè )之(zhī )运(yùn ),刑(xíng )德(dé )奇(qí )责(zé )之(zhī )数(shù ),背(bèi )乡(xiāng )左(zuǒ )右(yòu )之(zhī )便(biàn ),此(cǐ )战(zhàn )之(zhī )助(zhù )也(yě ),而(ér )全(quán )亡(wáng )焉(yān )。良(liáng )将(jiāng )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )必(bì )胜(shèng )者(zhě ),恒(héng )有(yǒu )不(bú )原(yuán )之(zhī )智(zhì ),不(bú )道(dào )之(zhī )道(dào ),难(nán )以(yǐ )众(zhòng )同(tóng )也(yě )。夫(fū )论(lùn )除(chú )谨(jǐn ),动(dòng )静(jìng )时(shí ),吏(lì )卒(zú )辨(biàn ),兵(bīng )甲(jiǎ )治(zhì ),正(zhèng )行(háng )伍(wǔ ),连(lián )什(shí )伯(bó ),明(míng )鼓(gǔ )旗(qí ),此(cǐ )尉(wèi )之(zhī )宫(gōng )也(yě )。前(qián )后(hòu )知(zhī )险(xiǎn )易(yì ),见(jiàn )敌(dí )知(zhī )难(nán )易(yì ),发(fā )斥(chì )不(bú )忘(wàng )遗(yí ),此(cǐ )候(hòu )之(zhī )官(guān )也(yě )。隧(suì )路(lù )亟(jí ),行(háng )辎(zī )治(zhì ),赋(fù )丈(zhàng )均(jūn ),处(chù )军(jūn )辑(jí ),井(jǐng )灶(zào )通(tōng ),此(cǐ )司(sī )空(kōng )之(zhī )官(guān )也(yě )。收(shōu )藏(cáng )于(yú )后(hòu ),迁(qiān )舍(shě )不(bú )离(lí ),无(wú )淫(yín )舆(yú ),无(wú )遗(yí )辎(zī ),此(cǐ )舆(yú )之(zhī )官(guān )也(yě )。凡(fán )此(cǐ )五(wǔ )官(guān )之(zhī )于(yú )将(jiāng )也(yě ),犹(yóu )身(shēn )之(zhī )有(yǒu )股(gǔ )肱(gōng )手(shǒu )足(zú )也(yě ),必(bì )择(zé )其(qí )人(rén ),技(jì )能(néng )其(qí )才(cái ),使(shǐ )官(guān )胜(shèng )其(qí )任(rèn ),人(rén )能(néng )其(qí )事(shì )。告(gào )之(zhī )以(yǐ )政(zhèng ),申(shēn )之(zhī )以(yǐ )令(lìng ),使(shǐ )之(zhī )若(ruò )虎(hǔ )豹(bào )有(yǒu )爪(zhǎo )牙(yá ),飞(fēi )鸟(niǎo )之(zhī )有(yǒu )六(liù )翩(piān ),莫(mò )不(bú )为(wéi )用(yòng )。然(rán )皆(jiē )佐(zuǒ )胜(shèng )之(zhī )具(jù )也(yě ),非(fēi )所(suǒ )以(yǐ )必(bì )胜(shèng )也(yě )。兵(bīng )之(zhī )胜(shèng )败(bài ),本(běn )在(zài )于(yú )政(zhèng )。政(zhèng )胜(shèng )其(qí )民(mín ),下(xià )附(fù )其(qí )上(shàng ),则(zé )兵(bīng )强(qiáng )矣(yǐ )。民(mín )胜(shèng )其(qí )政(zhèng ),下(xià )畔(pàn )其(qí )上(shàng ),则(zé )兵(bīng )弱(ruò )矣(yǐ )。故(gù )德(dé )义(yì )足(zú )以(yǐ )怀(huái )天(tiān )下(xià )之(zhī )民(mín ),事(shì )业(yè )足(zú )以(yǐ )当(dāng )天(tiān )下(xià )之(zhī )急(jí ),选(xuǎn )举(jǔ )足(zú )以(yǐ )得(dé )贤(xián )士(shì )之(zhī )心(xīn ),谋(móu )虑(lǜ )足(zú )以(yǐ )知(zhī )强(qiáng )弱(ruò )之(zhī )势(shì ),此(cǐ )必(bì )胜(shèng )之(zhī )本(běn )也(yě )。

地(dì )广(guǎng )人(rén )众(zhòng ),不(bú )足(zú )以(yǐ )为(wéi )强(qiáng );坚(jiān )甲(jiǎ )利(lì )兵(bīng ),不(bú )足(zú )以(yǐ )为(wéi )胜(shèng );高(gāo )城(chéng )深(shēn )池(chí ),不(bú )足(zú )以(yǐ )为(wéi )固(gù );严(yán )令(lìng )繁(fán )刑(xíng ),不(bú )足(zú )以(yǐ )为(wéi )威(wēi )。为(wéi )存(cún )政(zhèng )者(zhě ),虽(suī )小(xiǎo )必(bì )存(cún );为(wéi )亡(wáng )政(zhèng )者(zhě ),虽(suī )大(dà )必(bì )亡(wáng )。昔(xī )者(zhě )楚(chǔ )人(rén )地(dì ),南(nán )卷(juàn )沉(chén )、湘(xiāng ),北(běi )绕(rào )颖(yǐng )、泗(sì ),西(xī )包(bāo )巴(bā )、蜀(shǔ ),东(dōng )裹(guǒ )郯(tán )、淮(huái ),颍(yǐng )、汝(rǔ )以(yǐ )为(wéi )洫(xù ),江(jiāng )、汉(hàn )以(yǐ )为(wéi )池(chí ),垣(yuán )之(zhī )以(yǐ )邓(dèng )林(lín ),绵(mián )之(zhī )以(yǐ )方(fāng )城(chéng ):山(shān )高(gāo )寻(xún )云(yún ),谿(jī )肆(sì )无(wú )景(jǐng ),地(dì )利(lì )形(xíng )便(biàn ),卒(zú )民(mín )勇(yǒng )敢(gǎn ),蛟(jiāo )革(gé )犀(xī )兕(sì ),以(yǐ )为(wéi )甲(jiǎ )胃(wèi ),修(xiū )铩(shā )短(duǎn )鏦(cōng ),齐(qí )为(wéi )前(qián )行(háng );积(jī )弩(nǔ )陪(péi )后(hòu ),错(cuò )车(chē )卫(wèi );疾(jí )如(rú )锥(zhuī )矢(shǐ ),合(hé )如(rú )雷(léi )电(diàn ),解(jiě )如(rú )风(fēng )雨(yǔ ),然(rán )而(ér )兵(bīng )殆(dài )于(yú )垂(chuí )沙(shā ),众(zhòng )破(pò )于(yú )柏(bǎi )举(jǔ )。楚(chǔ )国(guó )之(zhī )强(qiáng ),大(dà )地(dì )计(jì )众(zhòng ),中(zhōng )分(fèn )天(tiān )下(xià ),然(rán )怀(huái )王(wáng )北(běi )畏(wèi )孟(mèng )尝(cháng )君(jūn ),背(bèi )社(shè )稷(jì )之(zhī )守(shǒu )而(ér )委(wěi )身(shēn )强(qiáng )秦(qín ),兵(bīng )挫(cuò )地(dì )削(xuē ),身(shēn )死(sǐ )不(bú )还(hái )。二(èr )世(shì )皇(huáng )帝(dì ),势(shì )为(wéi )天(tiān )子(zǐ ),富(fù )有(yǒu )天(tiān )下(xià ),人(rén )迹(jì )所(suǒ )至(zhì ),舟(zhōu )檝(jí )所(suǒ )通(tōng ),莫(mò )不(bú )为(wéi )郡(jùn )县(xiàn )。然(rán )纵(zòng )耳(ěr )目(mù )之(zhī )欲(yù ),穷(qióng )侈(chǐ )靡(mí )之(zhī )变(biàn ),不(bú )顾(gù )百(bǎi )姓(xìng )之(zhī )饥(jī )寒(hán )穷(qióng )匾(biǎn )也(yě ),兴(xìng )万(wàn )乘(chéng )之(zhī )驾(jià )而(ér )作(zuò )阿(ā )房(fáng )之(zhī )宫(gōng ),发(fā )阎(yán )左(zuǒ )之(zhī )戍(shù ),收(shōu )大(dà )半(bàn )之(zhī )赋(fù ),百(bǎi )姓(xìng )之(zhī )随(suí )逮(dǎi )肆(sì )刑(xíng ),挽(wǎn )辂(lù )首(shǒu )路(lù )死(sǐ )者(zhě ),一(yī )旦(dàn )不(bú )知(zhī )千(qiān )万(wàn )之(zhī )数(shù ),天(tiān )下(xià )敖(áo )然(rán )若(ruò )焦(jiāo )热(rè ),倾(qīng )然(rán )若(ruò )苦(kǔ )烈(liè ),上(shàng )下(xià )不(bú )相(xiàng )宁(níng ),吏(lì )民(mín )不(bú )相(xiàng )憀(liáo )。戍(shù )卒(zú )陈(chén )胜(shèng )兴(xìng )于(yú )大(dà )泽(zé ),攘(rǎng )臂(bì )袒(tǎn )右(yòu ),称(chēng )为(wéi )大(dà )楚(chǔ ),而(ér )天(tiān )下(xià )响(xiǎng )应(yīng ),当(dāng )此(cǐ )之(zhī )时(shí ),非(fēi )有(yǒu )牢(láo )甲(jiǎ )利(lì )兵(bīng )劲(jìn )弩(nǔ )强(qiáng )冲(chōng )也(yě ),伐(fá )棘(jí )枣(zǎo )而(ér )为(wéi )矜(jīn ),周(zhōu )锥(zhuī )凿(záo )而(ér )为(wéi )刃(rèn ),剡(yǎn )摲(chàn )筡(tú )奋(fèn )儋(dān ),以(yǐ )当(dāng )修(xiū )乾(qián )强(qiáng )弩(nǔ ),攻(gōng )城(chéng )略(luè )地(dì ),莫(mò )不(bú )降(jiàng )下(xià )。天(tiān )下(xià )为(wéi )之(zhī )麋(mí )沸(fèi )蚁(yǐ )动(dòng ),云(yún )彻(chè )席(xí )卷(juàn ),方(fāng )数(shù )千(qiān )里(lǐ )。势(shì )位(wèi )至(zhì )贱(jiàn ),而(ér )器(qì )械(xiè )甚(shèn )不(bú )利(lì ),然(rán )一(yī )人(rén )唱(chàng )而(ér )天(tiān )下(xià )应(yīng )之(zhī )者(zhě ),积(jī )怨(yuàn )在(zài )于(yú )民(mín )也(yě )。

武(wǔ )王(wáng )伐(fá )纣(zhòu ),东(dōng )面(miàn )而(ér )迎(yíng )岁(suì ),至(zhì )记(jì )而(ér )水(shuǐ ),至(zhì )共(gòng )头(tóu )而(ér )坠(zhuì ),彗(huì )星(xīng )出(chū )而(ér )授(shòu )殷(yīn )人(rén )其(qí )柄(bǐng )。当(dāng )战(zhàn )之(zhī )时(shí ),十(shí )日(rì )乱(luàn )于(yú )上(shàng ),风(fēng )雨(yǔ )击(jī )于(yú )中(zhōng ),然(rán )而(ér )前(qián )无(wú )蹈(dǎo )难(nán )之(zhī )赏(shǎng ),而(ér )后(hòu )无(wú )遁(dùn )北(běi )之(zhī )刑(xíng ),白(bái )刃(rèn )不(bú )毕(bì )拔(bá )而(ér )天(tiān )下(xià )得(dé )矣(yǐ )。是(shì )故(gù )善(shàn )守(shǒu )者(zhě )无(wú )与(yǔ )御(yù ),而(ér )善(shàn )战(zhàn )者(zhě )无(wú )与(yǔ )斗(dòu ),明(míng )于(yú )禁(jìn )舍(shě )开(kāi )塞(sāi )之(zhī )道(dào ),乘(chéng )时(shí )势(shì ),因(yīn )民(mín )欲(yù )而(ér )取(qǔ )天(tiān )下(xià )。

故(gù )善(shàn )为(wéi )政(zhèng )者(zhě )积(jī )其(qí )德(dé ),善(shàn )用(yòng )兵(bīng )者(zhě )畜(chù )其(qí )怒(nù )。德(dé )积(jī )而(ér )民(mín )可(kě )用(yòng ),怒(nù )畜(chù )而(ér )威(wēi )可(kě )立(lì )也(yě )。故(gù )文(wén )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )加(jiā )者(zhě )浅(qiǎn ),则(zé )势(shì )之(zhī )所(suǒ )胜(shèng )者(zhě )小(xiǎo );德(dé )之(zhī )所(suǒ )施(shī )者(zhě )博(bó ),而(ér )威(wēi )之(zhī )所(suǒ )制(zhì )者(zhě )广(guǎng )。威(wēi )之(zhī )所(suǒ )制(zhì )者(zhě )广(guǎng ),则(zé )我(wǒ )强(qiáng )而(ér )敌(dí )弱(ruò )矣(yǐ )。故(gù )善(shàn )用(yòng )兵(bīng )者(zhě ),先(xiān )弱(ruò )敌(dí )而(ér )后(hòu )战(zhàn )者(zhě )也(yě ),故(gù )费(fèi )不(bú )半(bàn )而(ér )功(gōng )自(zì )倍(bèi )也(yě )。汤(tāng )之(zhī )地(dì )方(fāng )七(qī )十(shí )里(lǐ )而(ér )王(wáng )者(zhě ),修(xiū )德(dé )也(yě );智(zhì )伯(bó )有(yǒu )千(qiān )里(lǐ )之(zhī )地(dì )而(ér )亡(wáng )者(zhě ),穷(qióng )武(wǔ )也(yě )。故(gù )千(qiān )乘(chéng )之(zhī )国(guó )行(háng )文(wén )德(dé )者(zhě )王(wáng ),万(wàn )乘(chéng )之(zhī )国(guó )好(hǎo )用(yòng )兵(bīng )者(zhě )亡(wáng )。故(gù )全(quán )兵(bīng )先(xiān )胜(shèng )而(ér )后(hòu )战(zhàn ),败(bài )兵(bīng )先(xiān )战(zhàn )而(ér )后(hòu )求(qiú )胜(shèng )。德(dé )均(jūn )则(zé )众(zhòng )者(zhě )胜(shèng )寡(guǎ ),力(lì )敌(dí )则(zé )智(zhì )者(zhě )胜(shèng )愚(yú ),势(shì )侔(móu )则(zé )有(yǒu )数(shù )者(zhě )禽(qín )无(wú )数(shù )。凡(fán )用(yòng )兵(bīng )者(zhě ),必(bì )先(xiān )自(zì )庙(miào )战(zhàn ):主(zhǔ )孰(shú )贤(xián )?将(jiāng )孰(shú )能(néng )?民(mín )孰(shú )附(fù )?国(guó )孰(shú )治(zhì )?蓄(xù )积(jī )孰(shú )多(duō )?士(shì )卒(zú )孰(shú )精(jīng )?甲(jiǎ )兵(bīng )孰(shú )利(lì )?器(qì )备(bèi )孰(shú )便(biàn )?故(gù )运(yùn )筹(chóu )于(yú )庙(miào )堂(táng )之(zhī )上(shàng ),而(ér )决(jué )胜(shèng )乎(hū )千(qiān )里(lǐ )之(zhī )外(wài )矣(yǐ )。

夫(fū )有(yǒu )形(xíng )埒(liè )者(zhě ),天(tiān )下(xià )讼(sòng )见(jiàn )之(zhī );有(yǒu )篇(piān )籍(jí )者(zhě ),世(shì )人(rén )传(chuán )学(xué )之(zhī );此(cǐ )皆(jiē )以(yǐ )形(xíng )相(xiàng )胜(shèng )者(zhě )也(yě ),善(shàn )者(zhě )弗(fú )法(fǎ )也(yě )。所(suǒ )贵(guì )道(dào )者(zhě ),贵(guì )其(qí )无(wú )形(xíng )也(yě )。无(wú )形(xíng ),则(zé )不(bú )可(kě )制(zhì )迫(pò )也(yě ),不(bú )可(kě )度(dù )量(liàng )也(yě ),不(bú )可(kě )巧(qiǎo )诈(zhà )也(yě ),不(bú )可(kě )规(guī )虑(lǜ )也(yě )。智(zhì )见(jiàn )者(zhě )人(rén )为(wéi )之(zhī )谋(móu ),形(xíng )见(jiàn )者(zhě )人(rén )为(wéi )之(zhī )功(gōng );众(zhòng )见(jiàn )者(zhě )人(rén )为(wéi )之(zhī )伏(fú );器(qì )见(jiàn )者(zhě )人(rén )为(wéi )之(zhī )备(bèi )。动(dòng )作(zuò )周(zhōu )还(hái ),偶(ǒu )句(jù )础(chǔ )伸(shēn ),可(kě )巧(qiǎo )诈(zhà )者(zhě ),皆(jiē )非(fēi )善(shàn )者(zhě )也(yě )。善(shàn )者(zhě )之(zhī )动(dòng )也(yě ),神(shén )出(chū )而(ér )鬼(guǐ )行(háng ),星(xīng )耀(yào )而(ér )玄(xuán )逐(zhú );进(jìn )退(tuì )拙(zhuō )伸(shēn ),不(bú )见(jiàn )朕(zhèn )掇(duō ):骛(wù )举(jǔ )麟(lín )振(zhèn ),凤(fèng )飞(fēi )龙(lóng )腾(téng );发(fā )叶(yè )秋(qiū )风(fēng ),疾(jí )如(rú )骇(hài )龙(lóng )。当(dāng )以(yǐ )生(shēng )击(jī )死(sǐ ),以(yǐ )盛(shèng )乘(chéng )衰(shuāi ),以(yǐ )疾(jí )掩(yǎn )迟(chí ),以(yǐ )饱(bǎo )制(zhì )饥(jī );若(ruò )以(yǐ )水(shuǐ )灭(miè )火(huǒ ),若(ruò )以(yǐ )汤(tāng )沃(wò )雪(xuě ),何(hé )往(wǎng )而(ér )不(bú )遂(suí )?何(hé )之(zhī )而(ér )不(bú )用(yòng )达(dá )?在(zài )中(zhōng )虚(xū )神(shén ),在(zài )外(wài )漠(mò )志(zhì ),运(yùn )于(yú )无(wú )形(xíng ),出(chū )于(yú )不(bú )意(yì ):与(yǔ )飘(piāo )飘(piāo )往(wǎng ),与(yǔ )忽(hū )忽(hū )来(lái ),莫(mò )知(zhī )其(qí )所(suǒ )之(zhī )。与(yǔ )条(tiáo )出(chū ),与(yǔ )间(jiān )入(rù ),莫(mò )知(zhī )其(qí )所(suǒ )集(jí )。卒(zú )如(rú )雷(léi )霆(tíng ),疾(jí )如(rú )风(fēng )雨(yǔ ),若(ruò )从(cóng )地(dì )出(chū ),若(ruò )从(cóng )天(tiān )下(xià ),独(dú )出(chū )独(dú )人(rén ),莫(mò )能(néng )应(yīng )圉(yǔ )。疾(jí )如(rú )镞(zú )矢(shǐ ),何(hé )可(kě )胜(shèng )偶(ǒu ),一(yī )晦(huì )一(yī )明(míng ),孰(shú )知(zhī )其(qí )端(duān )绪(xù )?未(wèi )见(jiàn )其(qí )发(fā ),固(gù )已(yǐ )至(zhì )矣(yǐ )。故(gù )善(shàn )用(yòng )兵(bīng )者(zhě ),见(jiàn )敌(dí )之(zhī )虚(xū ),乘(chéng )而(ér )勿(wù )假(jiǎ )也(yě ),追(zhuī )而(ér )勿(wù )舍(shě )也(yě ),迫(pò )而(ér )勿(wù )去(qù )也(yě )。击(jī )其(qí )犹(yóu )犹(yóu ),陵(líng )其(qí )与(yǔ )与(yǔ ),疾(jí )雷(léi )不(bú )及(jí )塞(sāi )耳(ěr ),疾(jí )霆(tíng )不(bú )暇(xiá )掩(yǎn )目(mù ),善(shàn )用(yòng )兵(bīng ),若(ruò )声(shēng )之(zhī )与(yǔ )响(xiǎng ),若(ruò )镗(táng )之(zhī )与(yǔ )翰(hàn ),眯(mī )不(bú )给(gěi )抚(fǔ ),呼(hū )不(bú )给(gěi )吸(xī )。当(dāng )此(cǐ )之(zhī )时(shí ),仰(yǎng )不(bú )见(jiàn )天(tiān ),俯(fǔ )不(bú )见(jiàn )地(dì ),手(shǒu )不(bú )麾(huī )戈(gē ),兵(bīng )不(bú )尽(jìn )拔(bá ),击(jī )之(zhī )若(ruò )雷(léi ),薄(báo )之(zhī )若(ruò )风(fēng ),炎(yán )之(zhī )若(ruò )火(huǒ ),凌(líng )之(zhī )若(ruò )波(bō ),敌(dí )之(zhī )静(jìng )不(bú )知(zhī )其(qí )所(suǒ )守(shǒu ),动(dòng )不(bú )知(zhī )其(qí )所(suǒ )为(wéi )。故(gù )鼓(gǔ )鸣(míng )旗(qí )麾(huī ),当(dāng )者(zhě )莫(mò )不(bú )废(fèi )滞(zhì )崩(bēng )阤(yǐ ),天(tiān )下(xià )孰(shú )敢(gǎn )厉(lì )威(wēi )抗(kàng )节(jiē )而(ér )当(dāng )其(qí )前(qián )者(zhě )!故(gù )凌(líng )人(rén )者(zhě )胜(shèng ),待(dài )人(rén )者(zhě )败(bài ),为(wéi )人(rén )构(gòu )者(zhě )死(sǐ )。

兵(bīng )静(jìng )则(zé )固(gù ),专(zhuān )一(yī )则(zé )威(wēi ),分(fèn )决(jué )则(zé )勇(yǒng ),心(xīn )疑(yí )则(zé )北(běi ),力(lì )分(fèn )则(zé )弱(ruò )。故(gù )能(néng )分(fèn )人(rén )之(zhī )兵(bīng ),疑(yí )人(rén )之(zhī )心(xīn ),则(zé )锱(zī )铢(zhū )有(yǒu )余(yú ):不(bú )能(néng )分(fèn )人(rén )之(zhī )兵(bīng ),疑(yí )人(rén )之(zhī )心(xīn ),则(zé )数(shù )倍(bèi )不(bú )足(zú )。故(gù )纣(zhòu )之(zhī )卒(zú ),百(bǎi )万(wàn )之(zhī )心(xīn );武(wǔ )王(wáng )之(zhī )卒(zú ),三(sān )千(qiān )人(rén )皆(jiē )专(zhuān )而(ér )一(yī )。故(gù )千(qiān )人(rén )同(tóng )心(xīn )则(zé )得(dé )千(qiān )人(rén )力(lì ),万(wàn )人(rén )异(yì )心(xīn )则(zé )无(wú )一(yī )人(rén )之(zhī )用(yòng )。将(jiāng )卒(zú )吏(lì )民(mín ),动(dòng )静(jìng )如(rú )身(shēn ),乃(nǎi )可(kě )以(yǐ )应(yīng )敌(dí )合(hé )战(zhàn )。故(gù )计(jì )定(dìng )而(ér )发(fā ),分(fèn )决(jué )而(ér )动(dòng ),将(jiāng )无(wú )疑(yí )谋(móu ),卒(zú )无(wú )二(èr )心(xīn ),动(dòng )无(wú )堕(duò )容(róng ),口(kǒu )无(wú )虚(xū )言(yán ),事(shì )无(wú )尝(cháng )试(shì ),应(yīng )敌(dí )必(bì )敏(mǐn ),发(fā )动(dòng )必(bì )亟(jí )。故(gù )将(jiāng )以(yǐ )民(mín )为(wéi )体(tǐ ),而(ér )民(mín )以(yǐ )将(jiāng )为(wéi )心(xīn )。心(xīn )诚(chéng )则(zé )支(zhī )体(tǐ )亲(qīn )刃(rèn ),心(xīn )疑(yí )则(zé )支(zhī )体(tǐ )挠(náo )北(běi )。心(xīn )不(bú )专(zhuān )一(yī ),则(zé )体(tǐ )不(bú )节(jiē )动(dòng ),将(jiāng )不(bú )诚(chéng )心(xīn ),则(zé )卒(zú )不(bú )勇(yǒng )敢(gǎn )。故(gù )良(liáng )将(jiāng )之(zhī )卒(zú ),若(ruò )虎(hǔ )之(zhī )牙(yá ),若(ruò )兄(xiōng )之(zhī )角(jiǎo )、若(ruò )鸟(niǎo )之(zhī )羽(yǔ ),若(ruò )蚈(qiān )之(zhī )足(zú ),可(kě )以(yǐ )行(háng ),可(kě )以(yǐ )举(jǔ ),可(kě )以(yǐ )噬(shì ),可(kě )以(yǐ )触(chù ),强(qiáng )而(ér )不(bú )相(xiàng )败(bài ),众(zhòng )而(ér )不(bú )相(xiàng )害(hài ),一(yī )心(xīn )以(yǐ )使(shǐ )之(zhī )也(yě )。故(gù )民(mín )诚(chéng )从(cóng )其(qí )令(lìng ),虽(suī )少(shǎo )无(wú )畏(wèi );民(mín )不(bú )从(cóng )令(lìng ),虽(suī )众(zhòng )为(wéi )寡(guǎ )。故(gù )下(xià )不(bú )亲(qīn )上(shàng ),其(qí )心(xīn )不(bú )用(yòng );卒(zú )不(bú )畏(wèi )将(jiāng ),其(qí )形(xíng )不(bú )战(zhàn )。守(shǒu )有(yǒu )必(bì )固(gù ),而(ér )攻(gōng )有(yǒu )必(bì )胜(shèng ),不(bú )待(dài )交(jiāo )兵(bīng )接(jiē )刃(rèn ),而(ér )存(cún )亡(wáng )之(zhī )机(jī )固(gù )以(yǐ )形(xíng )矣(yǐ )。

兵(bīng )有(yǒu )三(sān )势(shì ),有(yǒu )二(èr )权(quán )。有(yǒu )气(qì )势(shì ),有(yǒu )地(dì )势(shì ),有(yǒu )因(yīn )势(shì )。将(jiāng )充(chōng )勇(yǒng )而(ér )轻(qīng )敌(dí ),卒(zú )果(guǒ )敢(gǎn )而(ér )乐(lè )战(zhàn ),三(sān )军(jūn )之(zhī )众(zhòng ),百(bǎi )万(wàn )之(zhī )师(shī ),志(zhì )厉(lì )青(qīng )云(yún ),气(qì )如(rú )飘(piāo )风(fēng ),声(shēng )如(rú )雷(léi )霆(tíng ),诚(chéng )积(jī )逾(yú )而(ér )威(wēi )加(jiā )敌(dí )人(rén ),此(cǐ )谓(wèi )气(qì )势(shì )。硖(xiá )路(lù )津(jīn )关(guān ),大(dà )山(shān )名(míng )塞(sāi ),龙(lóng )蛇(shé )幡(fān ),却(què )笠(lì )居(jū ),羊(yáng )肠(cháng )道(dào ),发(fā )苟(gǒu )门(mén ),一(yī )人(rén )守(shǒu )隘(ài ),而(ér )千(qiān )人(rén )弗(fú )敢(gǎn )过(guò )也(yě ),此(cǐ )谓(wèi )地(dì )势(shì )。因(yīn )其(qí )劳(láo )倦(juàn )怠(dài )乱(luàn ),饥(jī )渴(kě )摿(yáo )冻(dòng )喝(hē ),推(tuī )其(qí )国(guó )国(guó ),挤(jǐ )其(qí )揭(jiē )揭(jiē ),此(cǐ )谓(wèi )因(yīn )势(shì )。善(shàn )用(yòng )间(jiān )谍(dié ),审(shěn )错(cuò )规(guī )虑(lǜ ),设(shè )蔚(wèi )施(shī )伏(fú ),隐(yǐn )匿(nì )其(qí )形(xíng ),出(chū )于(yú )不(bú )意(yì ),敌(dí )人(rén )之(zhī )兵(bīng )无(wú )所(suǒ )适(shì )备(bèi ),此(cǐ )谓(wèi )知(zhī )权(quán )。陈(chén )卒(zú )正(zhèng ),前(qián )行(háng )选(xuǎn ),进(jìn )退(tuì )俱(jù ),什(shí )伍(wǔ )搏(bó ),“前(qián )后(hòu )不(bú )相(xiàng )捻(niǎn ),左(zuǒ )右(yòu )不(bú )相(xiàng )干(gàn ),受(shòu )刃(rèn )者(zhě )少(shǎo ),伤(shāng )敌(dí )者(zhě )众(zhòng ),此(cǐ )谓(wèi )事(shì )权(quán )。权(quán )势(shì )必(bì )形(xíng ),吏(lì )卒(zú )专(zhuān )精(jīng ),选(xuǎn )良(liáng )用(yòng )才(cái ),官(guān )得(dé )其(qí )人(rén ),计(jì )定(dìng )谋(móu )决(jué ),明(míng )于(yú )死(sǐ )生(shēng ),举(jǔ )措(cuò )得(dé )失(shī ),莫(mò )不(bú )振(zhèn )惊(jīng )。故(gù )攻(gōng )不(bú )待(dài )冲(chōng )隆(lóng )云(yún )梯(tī )而(ér )城(chéng )拔(bá ),战(zhàn )不(bú )至(zhì )交(jiāo )兵(bīng )接(jiē )刃(rèn )而(ér )敌(dí )破(pò ),明(míng )于(yú )必(bì )胜(shèng )之(zhī )攻(gōng )也(yě )。故(gù )兵(bīng )不(bú )必(bì )胜(shèng ),不(bú )苟(gǒu )接(jiē )刃(rèn );攻(gōng )不(bú )必(bì )取(qǔ ),不(bú )为(wéi )苟(gǒu )发(fā )。故(gù )胜(shèng )定(dìng )而(ér )后(hòu )战(zhàn ),铃(líng )悬(xuán )而(ér )后(hòu )动(dòng )。故(gù )众(zhòng )聚(jù )而(ér )不(bú )虚(xū )散(sàn ),兵(bīng )出(chū )而(ér )不(bú )徒(tú )归(guī )。唯(wéi )无(wú )一(yī )动(dòng ),动(dòng )则(zé )凌(líng )天(tiān )振(zhèn )地(dì ),抗(kàng )泰(tài )山(shān ),荡(dàng )四(sì )海(hǎi ),鬼(guǐ )神(shén )移(yí )徙(xǐ ),鸟(niǎo )兽(shòu )惊(jīng )骇(hài )。如(rú )此(cǐ ),则(zé )野(yě )无(wú )校(xiào )兵(bīng ),国(guó )无(wú )守(shǒu )城(chéng )矣(yǐ )。

静(jìng )以(yǐ )合(hé )躁(zào ),治(zhì )以(yǐ )持(chí )乱(luàn ),无(wú )形(xíng )而(ér )制(zhì )有(yǒu )形(xíng ),无(wú )为(wéi )而(ér )应(yīng )变(biàn ),虽(suī )未(wèi )能(néng )得(dé )胜(shèng )于(yú )敌(dí ),敌(dí )不(bú )可(kě )得(dé )胜(shèng )之(zhī )道(dào )也(yě )。敌(dí )先(xiān )我(wǒ )动(dòng ),则(zé )是(shì )见(jiàn )其(qí )形(xíng )也(yě );彼(bǐ )躁(zào )我(wǒ )静(jìng ),则(zé )是(shì )罢(bà )其(qí )力(lì )也(yě )。形(xíng )见(jiàn )则(zé )胜(shèng )可(kě )制(zhì )也(yě ),力(lì )罢(bà )则(zé )威(wēi )可(kě )立(lì )也(yě )。视(shì )其(qí )所(suǒ )为(wéi ),因(yīn )与(yǔ )之(zhī )化(huà );观(guān )其(qí )邪(xié )正(zhèng ),以(yǐ )制(zhì )其(qí )命(mìng );饵(ěr )之(zhī )以(yǐ )所(suǒ )欲(yù ),以(yǐ )罢(bà )其(qí )足(zú )。彼(bǐ )若(ruò )有(yǒu )间(jiān ),急(jí )填(tián )其(qí )隙(xì ),极(jí )其(qí )变(biàn )而(ér )束(shù )之(zhī ),尽(jìn )其(qí )节(jiē )而(ér )仆(pú )之(zhī )。敌(dí )若(ruò )反(fǎn )静(jìng ),为(wéi )之(zhī )出(chū )奇(qí ),彼(bǐ )不(bú )吾(wú )应(yīng ),独(dú )尽(jìn )其(qí )调(diào )。若(ruò )动(dòng )而(ér )应(yīng ),有(yǒu )见(jiàn )所(suǒ )为(wéi ),彼(bǐ )持(chí )后(hòu )节(jiē ),与(yǔ )之(zhī )推(tuī )移(yí )。彼(bǐ )有(yǒu )所(suǒ )积(jī ),必(bì )有(yǒu )所(suǒ )亏(kuī ),精(jīng )若(ruò )转(zhuǎn )左(zuǒ ),陷(xiàn )其(qí )右(yòu )陂(bēi )。敌(dí )溃(kuì )而(ér )走(zǒu ),后(hòu )必(bì )可(kě )移(yí )。敌(dí )迫(pò )而(ér )不(bú )动(dòng ),名(míng )之(zhī )曰(yuē )奄(yǎn )迟(chí ),击(jī )之(zhī )如(rú )雷(léi )霆(tíng ),斩(zhǎn )之(zhī )若(ruò )草(cǎo )木(mù ),耀(yào )之(zhī )若(ruò )火(huǒ )电(diàn ),欲(yù )疾(jí )以(yǐ )速(sù ),人(rén )不(bú )及(jí )步(bù )鋗(juān ),车(chē )不(bú )及(jí )转(zhuǎn )毅(yì ),兵(bīng )如(rú )植(zhí )木(mù ),弯(wān )如(rú )羊(yáng )角(jiǎo ),人(rén )虽(suī )众(zhòng )多(duō ),势(shì )莫(mò )敢(gǎn )格(gé )。诸(zhū )有(yǒu )象(xiàng )者(zhě ),莫(mò )不(bú )可(kě )胜(shèng )也(yě );诸(zhū )有(yǒu )形(xíng )者(zhě ),莫(mò )不(bú )可(kě )应(yīng )也(yě );是(shì )以(yǐ )圣(shèng )人(rén )藏(cáng )形(xíng )于(yú )无(wú ),而(ér )游(yóu )心(xīn )于(yú )虚(xū )。风(fēng )雨(yǔ )可(kě )障(zhàng )蔽(bì ),而(ér )寒(hán )暑(shǔ )不(bú )可(kě )开(kāi )闭(bì ),以(yǐ )其(qí )无(wú )形(xíng )故(gù )也(yě )夫(fū )能(néng )滑(huá )淖(nào )精(jīng )微(wēi ),贯(guàn )金(jīn )石(shí ),穷(qióng )至(zhì )远(yuǎn ),放(fàng )乎(hū )九(jiǔ )天(tiān )之(zhī )上(shàng ),蟠(pán )乎(hū )黄(huáng )卢(lú )之(zhī )下(xià ),唯(wéi )无(wú )形(xíng )者(zhě )也(yě )。

善(shàn )用(yòng )兵(bīng )者(zhě ),当(dāng )击(jī )其(qí )乱(luàn ),不(bú )攻(gōng )其(qí )治(zhì ),是(shì )不(bú )袭(xí )堂(táng )堂(táng )之(zhī )寇(kòu ),不(bú )击(jī )填(tián )填(tián )之(zhī )旗(qí )。容(róng )未(wèi )可(kě )见(jiàn ),以(yǐ )数(shù )相(xiàng )持(chí )。彼(bǐ )有(yǒu )死(sǐ )形(xíng ),因(yīn )而(ér )制(zhì )之(zhī )。敌(dí )人(rén )执(zhí )数(shù ),动(dòng )则(zé )就(jiù )阴(yīn )。以(yǐ )虚(xū )应(yīng )实(shí ),必(bì )为(wéi )之(zhī )禽(qín )。虎(hǔ )豹(bào )不(bú )动(dòng ),不(bú )入(rù )陷(xiàn )阶(jiē );糜(mí )鹿(lù )不(bú )动(dòng ),不(bú )离(lí )置(zhì )罘(fú );飞(fēi )鸟(niǎo )不(bú )动(dòng ),不(bú )絓(guà )网(wǎng )罗(luó );鱼(yú )鳖(biē )不(bú )动(dòng ),不(bú )拨(bō )蜃(shèn )喙(huì )。物(wù )未(wèi )有(yǒu )不(bú )以(yǐ )动(dòng )而(ér )制(zhì )者(zhě )也(yě )。是(shì )故(gù )圣(shèng )人(rén )贵(guì )静(jìng )。静(jìng )则(zé )能(néng )应(yīng )躁(zào ),后(hòu )则(zé )能(néng )应(yīng )先(xiān ),数(shù )则(zé )能(néng )胜(shèng )疏(shū ),博(bó )则(zé )能(néng )禽(qín )缺(quē )。

故(gù )良(liáng )将(jiāng )之(zhī )用(yòng )卒(zú )也(yě ),同(tóng )其(qí )心(xīn ),一(yī )其(qí )力(lì ),勇(yǒng )者(zhě )不(bú )得(dé )独(dú )进(jìn ),怯(qiè )者(zhě )不(bú )得(dé )独(dú )退(tuì ),止(zhǐ )如(rú )丘(qiū )山(shān ),发(fā )如(rú )风(fēng )雨(yǔ ),所(suǒ )凌(líng )必(bì )破(pò ),靡(mí )不(bú )毁(huǐ )沮(jǔ ),动(dòng )如(rú )一(yī )体(tǐ ),莫(mò )下(xià )应(yīng )围(wéi ),是(shì )故(gù )伤(shāng )敌(dí )者(zhě )众(zhòng ),而(ér )手(shǒu )战(zhàn )者(zhě )寡(guǎ )矣(yǐ )。夫(fū )五(wǔ )指(zhǐ )之(zhī )更(gèng )弹(dàn ),不(bú )若(ruò )卷(juàn )手(shǒu )之(zhī )一(yī )挃(dié );万(wàn )人(rén )之(zhī )更(gèng )进(jìn ),不(bú )如(rú )百(bǎi )人(rén )之(zhī )俱(jù )至(zhì )也(yě )。今(jīn )夫(fū )虎(hǔ )豹(bào )便(biàn )捷(jié ),熊(xióng )罴(pí )多(duō )力(lì ),然(rán )而(ér )人(rén )食(shí )其(qí )肉(ròu )而(ér )席(xí )其(qí )革(gé )者(zhě ),不(bú )能(néng )通(tōng )其(qí )知(zhī )而(ér )壹(yī )其(qí )力(lì )也(yě )。夫(fū )水(shuǐ )势(shì )胜(shèng )火(huǒ ),章(zhāng )华(huá )之(zhī )台(tái )烧(shāo ),似(sì )升(shēng )勺(sháo )沃(wò )而(ér )救(jiù )之(zhī ),虽(suī )涸(hé )井(jǐng )而(ér )竭(jié )池(chí ),无(wú )奈(nài )之(zhī )何(hé )也(yě );举(jǔ )壶(hú )榼(kē )盆(pén )盎(àng )而(ér )以(yǐ )灌(guàn )之(zhī ),其(qí )灭(miè )可(kě )立(lì )而(ér )待(dài )也(yě )。今(jīn )人(rén )之(zhī )与(yǔ )人(rén ),非(fēi )有(yǒu )水(shuǐ )火(huǒ )之(zhī )胜(shèng )也(yě ),而(ér )欲(yù )以(yǐ )少(shǎo )耦(ǒu )众(zhòng ),不(bú )能(néng )成(chéng )其(qí )功(gōng ),亦(yì )明(míng )矣(yǐ )。兵(bīng )家(jiā )或(huò )言(yán )曰(yuē ):“少(shǎo )可(kě )以(yǐ )耦(ǒu )众(zhòng )。”此(cǐ )言(yán )所(suǒ )将(jiāng ),非(fēi )言(yán )所(suǒ )战(zhàn )也(yě )。或(huò )将(jiāng )众(zhòng )而(ér )用(yòng )寡(guǎ )者(zhě ),势(shì )不(bú )齐(qí )也(yě );将(jiāng )寡(guǎ )而(ér )用(yòng )众(zhòng )者(zhě ),用(yòng )力(lì )谐(xié )也(yě )。若(ruò )乃(nǎi )人(rén )尽(jìn )其(qí )才(cái ),悉(xī )用(yòng )其(qí )力(lì ),以(yǐ )少(shǎo )胜(shèng )众(zhòng )者(zhě ),自(zì )古(gǔ )及(jí )今(jīn )未(wèi )尝(cháng )闻(wén )也(yě )。神(shén )莫(mò )贵(guì )于(yú )天(tiān ),势(shì )莫(mò )便(biàn )于(yú )地(dì ),动(dòng )莫(mò )急(jí )于(yú )时(shí ),用(yòng )莫(mò )利(lì )于(yú )人(rén )。凡(fán )此(cǐ )四(sì )者(zhě ),兵(bīng )之(zhī )干(gàn )植(zhí )也(yě ),然(rán )必(bì )待(dài )道(dào )而(ér )后(hòu )行(háng ),可(kě )一(yī )用(yòng )也(yě )。夫(fū )地(dì )利(lì )胜(shèng )天(tiān )时(shí ),巧(qiǎo )举(jǔ )胜(shèng )地(dì )利(lì ),势(shì )胜(shèng )人(rén ),故(gù )任(rèn )天(tiān )者(zhě )可(kě )迷(mí )也(yě ),任(rèn )地(dì )者(zhě )可(kě )束(shù )也(yě ),任(rèn )时(shí )者(zhě )可(kě )迫(pò )也(yě ),任(rèn )人(rén )者(zhě )可(kě )惑(huò )也(yě )。夫(fū )仁(rén )勇(yǒng )信(xìn )廉(lián ),人(rén )之(zhī )美(měi )才(cái )也(yě ),然(rán )勇(yǒng )者(zhě )可(kě )诱(yòu )也(yě ),仁(rén )者(zhě )可(kě )夺(duó )也(yě ),信(xìn )者(zhě )易(yì )欺(qī )也(yě ),廉(lián )者(zhě )易(yì )谋(móu )也(yě )。将(jiāng )众(zhòng )者(zhě ),有(yǒu )一(yī )见(jiàn )焉(yān ),则(zé )为(wéi )人(rén )禽(qín )矣(yǐ )。由(yóu )此(cǐ )观(guān )之(zhī ),则(zé )兵(bīng )以(yǐ )道(dào )理(lǐ )制(zhì )胜(shèng ),而(ér )不(bú )以(yǐ )人(rén )才(cái )之(zhī )贤(xián ),亦(yì )自(zì )明(míng )矣(yǐ )。是(shì )故(gù )为(wéi )麋(mí )鹿(lù )者(zhě )则(zé )可(kě )以(yǐ )置(zhì )呆(dāi )设(shè )也(yě ),为(wéi )鱼(yú )鳖(biē )者(zhě )则(zé )可(kě )以(yǐ )网(wǎng )罟(gǔ )取(qǔ )也(yě ),为(wéi )鸿(hóng )鹄(hú )者(zhě )则(zé )可(kě )以(yǐ )矰(zēng )缴(jiǎo )加(jiā )也(yě ),唯(wéi )无(wú )形(xíng )者(zhě )无(wú )可(kě )奈(nài )也(yě )。是(shì )故(gù )圣(shèng )人(rén )藏(cáng )于(yú )无(wú )原(yuán ),故(gù )其(qí )情(qíng )不(bú )可(kě )得(dé )而(ér )观(guān );运(yùn )于(yú )无(wú )形(xíng ),故(gù )其(qí )陈(chén )不(bú )可(kě )得(dé )而(ér )经(jīng )。无(wú )法(fǎ )无(wú )仪(yí ),来(lái )而(ér )为(wéi )之(zhī )宜(yí );无(wú )名(míng )无(wú )状(zhuàng ),变(biàn )而(ér )为(wéi )之(zhī )象(xiàng )。深(shēn )哉(zāi )睭(zhǒu )睭(zhǒu ),远(yuǎn )哉(zāi )悠(yōu )悠(yōu ),且(qiě )冬(dōng )且(qiě )夏(xià ),且(qiě )春(chūn )且(qiě )秋(qiū ),上(shàng )穷(qióng )至(zhì )高(gāo )之(zhī )未(wèi ),下(xià )测(cè )至(zhì )深(shēn )之(zhī )底(dǐ ),变(biàn )化(huà )消(xiāo )息(xī ),无(wú )所(suǒ )凝(níng )滞(zhì ),建(jiàn )心(xīn )乎(hū )窈(yǎo )冥(míng )之(zhī )野(yě ),而(ér )藏(cáng )志(zhì )乎(hū )九(jiǔ )旋(xuán )之(zhī )渊(yuān ),虽(suī )有(yǒu )明(míng )目(mù ),孰(shú )能(néng )窥(kuī )其(qí )情(qíng )!

兵(bīng )之(zhī )所(suǒ )隐(yǐn )议(yì )者(zhě )天(tiān )道(dào )也(yě ),所(suǒ )图(tú )画(huà )者(zhě )地(dì )形(xíng )也(yě ),所(suǒ )明(míng )言(yán )者(zhě )人(rén )事(shì )也(yě ),所(suǒ )以(yǐ )决(jué )胜(shèng )者(zhě )铃(líng )势(shì )也(yě )。故(gù )上(shàng )将(jiāng )之(zhī )角(jiǎo )兵(bīng )也(yě ),上(shàng )得(dé )天(tiān )道(dào ),下(xià )得(dé )地(dì )利(lì ),中(zhōng )得(dé )人(rén )心(xīn ),乃(nǎi )行(háng )之(zhī )以(yǐ )机(jī ),发(fā )之(zhī )以(yǐ )势(shì ),是(shì )以(yǐ )无(wú )破(pò )军(jūn )败(bài )兵(bīng )。乃(nǎi )至(zhì )中(zhōng )将(jiāng ),上(shàng )不(bú )知(zhī )天(tiān )道(dào ),下(xià )不(bú )知(zhī )地(dì )利(lì ),专(zhuān )用(yòng )人(rén )与(yǔ )势(shì ),虽(suī )未(wèi )必(bì )能(néng )万(wàn )全(quán ),胜(shèng )铃(líng )必(bì )多(duō )矣(yǐ )。下(xià )将(jiāng )之(zhī )用(yòng )兵(bīng )也(yě ),博(bó )闻(wén )而(ér )自(zì )乱(luàn ),多(duō )知(zhī )而(ér )自(zì )疑(yí ),居(jū )则(zé )恐(kǒng )惧(jù ),发(fā )则(zé )犹(yóu )豫(yù ),是(shì )以(yǐ )动(dòng )为(wéi )人(rén )禽(qín )矣(yǐ )。

今(jīn )使(shǐ )两(liǎng )人(rén )接(jiē )刃(rèn ),巧(qiǎo )拙(zhuō )不(bú )异(yì ),而(ér )勇(yǒng )士(shì )必(bì )胜(shèng )者(zhě ),何(hé )也(yě )?其(qí )行(háng )之(zhī )诚(chéng )也(yě )。夫(fū )以(yǐ )巨(jù )斧(fǔ )击(jī )桐(tóng )薪(xīn ),不(bú )待(dài )利(lì )时(shí )良(liáng )日(rì )而(ér )后(hòu )破(pò )之(zhī )。加(jiā )巨(jù )斧(fǔ )于(yú )桐(tóng )薪(xīn )之(zhī )上(shàng ),而(ér )无(wú )人(rén )力(lì )之(zhī )奉(fèng ),虽(suī )顺(shùn )招(zhāo )摇(yáo ),挟(jiā )刑(xíng )德(dé ),而(ér )弗(fú )能(néng )破(pò )者(zhě ),以(yǐ )其(qí )无(wú )势(shì )也(yě )。故(gù )水(shuǐ )激(jī )则(zé )悍(hàn ),矢(shǐ )激(jī )则(zé )远(yuǎn )。夫(fū )括(kuò )淇(qí )卫(wèi )箘(jùn )簵(lù ),载(zǎi )以(yǐ )银(yín )锡(xī )、虽(suī )有(yǒu )薄(báo )缟(gǎo )之(zhī )赡(shàn ),腐(fǔ )荷(hé )之(zhī )矰(zēng ),然(rán )犹(yóu )不(bú )能(néng )独(dú )射(shè )也(yě )。假(jiǎ )之(zhī )筋(jīn )角(jiǎo )之(zhī )力(lì ),弓(gōng )弩(nǔ )之(zhī )势(shì ),则(zé )贯(guàn )兕(sì )甲(jiǎ )而(ér )径(jìng )于(yú )革(gé )盾(dùn )矣(yǐ )。夫(fū )风(fēng )之(zhī )疾(jí ),至(zhì )于(yú )飞(fēi )屋(wū )折(shé )木(mù );虚(xū )举(jǔ )之(zhī )下(xià )大(dà )迟(chí ),自(zì )上(shàng )高(gāo )丘(qiū ),人(rén )之(zhī )有(yǒu )所(suǒ )推(tuī )也(yě )。是(shì )故(gù )善(shàn )用(yòng )兵(bīng )者(zhě ),势(shì )如(rú )决(jué )积(jī )水(shuǐ )于(yú )干(gàn )仞(rèn )之(zhī )堤(dī ),若(ruò )转(zhuǎn )员(yuán )石(shí )于(yú )万(wàn )丈(zhàng )之(zhī )豁(huō ),天(tiān )下(xià )见(jiàn )吾(wú )兵(bīng )之(zhī )必(bì )用(yòng )也(yě ),则(zé )孰(shú )敢(gǎn )与(yǔ )我(wǒ )战(zhàn )者(zhě )!故(gù )百(bǎi )人(rén )之(zhī )必(bì )死(sǐ )也(yě ),贤(xián )于(yú )万(wàn )人(rén )之(zhī )必(bì )北(běi )也(yě ),况(kuàng )以(yǐ )三(sān )军(jūn )之(zhī )众(zhòng )、赴(fù )水(shuǐ )火(huǒ )而(ér )不(bú )还(hái )踵(zhǒng )乎(hū )!虽(suī )誂(diào )合(hé )刃(rèn )于(yú )天(tiān )下(xià ),谁(shuí )敢(gǎn )在(zài )于(yú )上(shàng )者(zhě )!

所(suǒ )谓(wèi )天(tiān )数(shù )者(zhě ),左(zuǒ )青(qīng )龙(lóng ),右(yòu )白(bái )虎(hǔ ),前(qián )朱(zhū )雀(què ),后(hòu )玄(xuán )武(wǔ )。所(suǒ )谓(wèi )地(dì )利(lì )者(zhě ),后(hòu )生(shēng )而(ér )前(qián )死(sǐ ),左(zuǒ )牡(mǔ )而(ér )右(yòu )牝(pìn )。所(suǒ )谓(wèi )人(rén )事(shì )者(zhě ),庆(qìng )赏(shǎng )信(xìn )而(ér )刑(xíng )罚(fá )必(bì ),动(dòng )静(jìng )时(shí ),举(jǔ )措(cuò )疾(jí )。此(cǐ )世(shì )传(chuán )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )为(wéi )仪(yí )表(biǎo )者(zhě )固(gù )也(yě ),然(rán )而(ér )非(fēi )所(suǒ )以(yǐ )生(shēng )。仪(yí )表(biǎo )者(zhě ),因(yīn )时(shí )而(ér )变(biàn )化(huà )者(zhě )也(yě )。是(shì )故(gù )处(chù )于(yú )堂(táng )上(shàng )之(zhī )阴(yīn )而(ér )知(zhī )日(rì )月(yuè )之(zhī )次(cì )序(xù ),见(jiàn )瓶(píng )中(zhōng )之(zhī )冰(bīng )而(ér )知(zhī )天(tiān )下(xià )之(zhī )寒(hán )暑(shǔ )。

夫(fū )物(wù )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )相(xiàng )形(xíng )者(zhě )微(wēi ),唯(wéi )圣(shèng )人(rén )达(dá )其(qí )至(zhì )。故(gù )鼓(gǔ )不(bú )与(yǔ )于(yú )五(wǔ )音(yīn )而(ér )为(wéi )五(wǔ )音(yīn )主(zhǔ ),水(shuǐ )不(bú )与(yǔ )于(yú )五(wǔ )味(wèi )而(ér )为(wéi )五(wǔ )味(wèi )调(diào ),将(jiāng )军(jūn )不(bú )与(yǔ )于(yú )五(wǔ )官(guān )之(zhī )事(shì )而(ér )为(wéi )五(wǔ )官(guān )督(dū )。故(gù )能(néng )调(diào )五(wǔ )音(yīn )者(zhě ),不(bú )与(yǔ )五(wǔ )音(yīn )者(zhě )也(yě );能(néng )调(diào )五(wǔ )味(wèi )者(zhě ),不(bú )与(yǔ )五(wǔ )味(wèi )者(zhě )也(yě );能(néng )治(zhì )五(wǔ )官(guān )之(zhī )事(shì )者(zhě ),不(bú )可(kě )揆(kuí )度(dù )者(zhě )也(yě )。是(shì )故(gù )将(jiāng )军(jūn )之(zhī )心(xīn ),滔(tāo )滔(tāo )如(rú )春(chūn ),弔(dì )弔(dì )如(rú )夏(xià ),湫(qiū )漻(liáo )如(rú )秋(qiū ),典(diǎn )凝(níng )如(rú )冬(dōng ),因(yīn )形(xíng )而(ér )与(yǔ )之(zhī )化(huà ),随(suí )时(shí )而(ér )与(yǔ )之(zhī )移(yí )。

夫(fū )景(jǐng )不(bú )为(wéi )曲(qǔ )物(wù )直(zhí ),响(xiǎng )不(bú )为(wéi )清(qīng )音(yīn )浊(zhuó )。观(guān )彼(bǐ )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )来(lái ),各(gè )以(yǐ )其(qí )胜(shèng )应(yīng )之(zhī )。是(shì )故(gù )扶(fú )义(yì )而(ér )动(dòng ),推(tuī )理(lǐ )而(ér )行(háng ),掩(yǎn )节(jiē )而(ér )断(duàn )割(gē ),因(yīn )资(zī )而(ér )成(chéng )功(gōng )。使(shǐ )彼(bǐ )知(zhī )吾(wú )所(suǒ )出(chū )而(ér )不(bú )知(zhī )吾(wú )所(suǒ )入(rù ),知(zhī )吾(wú )所(suǒ )举(jǔ ),而(ér )不(bú )知(zhī )吾(wú )所(suǒ )集(jí )。始(shǐ )如(rú )狐(hú )狸(lí ),彼(bǐ )故(gù )轻(qīng )来(lái );合(hé )如(rú )兕(sì )虎(hǔ ),敌(dí )故(gù )奔(bēn )走(zǒu )。夫(fū )飞(fēi )鸟(niǎo )之(zhī )挚(zhì )也(yě )俛(miǎn )其(qí )首(shǒu ),猛(měng )兽(shòu )之(zhī )攫(jué )也(yě )匿(nì )其(qí )爪(zhǎo ),虎(hǔ )豹(bào )不(bú )外(wài )其(qí )爪(zhǎo )而(ér )噬(shì )不(bú )见(jiàn )齿(chǐ )。故(gù )用(yòng )兵(bīng )之(zhī )道(dào ),示(shì )之(zhī )以(yǐ )柔(róu )而(ér )迎(yíng )之(zhī )以(yǐ )刚(gāng ),示(shì )之(zhī )以(yǐ )弱(ruò )而(ér )乘(chéng )之(zhī )以(yǐ )强(qiáng ),为(wéi )之(zhī )以(yǐ )敦(dūn )而(ér )应(yīng )之(zhī )以(yǐ )张(zhāng ),将(jiāng )欲(yù )西(xī )而(ér )示(shì )之(zhī )以(yǐ )东(dōng ),先(xiān )忤(wǔ )而(ér )后(hòu )合(hé ),前(qián )冥(míng )而(ér )后(hòu )明(míng ),若(ruò )鬼(guǐ )之(zhī )无(wú )迹(jì ),若(ruò )水(shuǐ )之(zhī )无(wú )创(chuàng )。故(gù )所(suǒ )乡(xiāng )非(fēi )所(suǒ )之(zhī )也(yě ),所(suǒ )见(jiàn )非(fēi )所(suǒ )谋(móu )也(yě ),举(jǔ )措(cuò )动(dòng )静(jìng ),莫(mò )能(néng )识(shí )也(yě ),若(ruò )雷(léi )之(zhī )击(jī ),不(bú )可(kě )为(wéi )备(bèi )。所(suǒ )用(yòng )不(bú )复(fù ),故(gù )胜(shèng )可(kě )百(bǎi )全(quán )。与(yǔ )玄(xuán )明(míng )通(tōng ),莫(mò )知(zhī )其(qí )门(mén ),是(shì )谓(wèi )至(zhì )神(shén )。

兵(bīng )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )强(qiáng )者(zhě ),民(mín )也(yě ),民(mín )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )必(bì )死(sǐ )者(zhě ),义(yì )也(yě );义(yì )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )能(néng )得(dé )者(zhě ),威(wēi )也(yě )。是(shì )故(gù )合(hé )之(zhī )以(yǐ )文(wén ),齐(qí )之(zhī )以(yǐ )武(wǔ ),是(shì )谓(wèi )必(bì )取(qǔ );威(wēi )义(yì )并(bìng )行(háng ),是(shì )谓(wèi )至(zhì )强(qiáng )。夫(fū )人(rén )之(zhī )所(suǒ )乐(lè )者(zhě )生(shēng )也(yě ),而(ér )所(suǒ )憎(zēng )者(zhě )死(sǐ )也(yě );然(rán )而(ér )高(gāo )城(chéng )深(shēn )池(chí ),矢(shǐ )石(shí )若(ruò )雨(yǔ ),平(píng )原(yuán )广(guǎng )泽(zé ),白(bái )刃(rèn )交(jiāo )接(jiē ),而(ér )卒(zú )争(zhēng )先(xiān )合(hé )者(zhě ),彼(bǐ )非(fēi )轻(qīng )死(sǐ )而(ér )乐(lè )伤(shāng )也(yě ),为(wéi )其(qí )赏(shǎng )信(xìn )而(ér )罚(fá )明(míng )也(yě )。

是(shì )故(gù )上(shàng )视(shì )下(xià )如(rú )子(zǐ ),则(zé )下(xià )视(shì )上(shàng )如(rú )父(fù );上(shàng )视(shì )下(xià )如(rú )弟(dì ),则(zé )下(xià )视(shì )上(shàng )如(rú )兄(xiōng )。上(shàng )视(shì )下(xià )如(rú )子(zǐ ),则(zé )必(bì )王(wáng )四(sì )海(hǎi );下(xià )视(shì )上(shàng )如(rú )父(fù ),则(zé )必(bì )正(zhèng )天(tiān )下(xià )。上(shàng )亲(qīn )下(xià )如(rú )弟(dì ),则(zé )不(bú )难(nán )为(wéi )之(zhī )死(sǐ );下(xià )视(shì )上(shàng )如(rú )兄(xiōng ),则(zé )不(bú )难(nán )为(wéi )之(zhī )亡(wáng )。是(shì )故(gù )父(fù )子(zǐ )兄(xiōng )弟(dì )之(zhī )寇(kòu ),不(bú )可(kě )与(yǔ )斗(dòu )者(zhě ),积(jī )恩(ēn )先(xiān )施(shī )也(yě )。故(gù )四(sì )马(mǎ )不(bú )调(diào ),造(zào )父(fù )不(bú )能(néng )以(yǐ )致(zhì )远(yuǎn );弓(gōng )矢(shǐ )不(bú )调(diào ),弄(nòng )不(bú )能(néng )以(yǐ )必(bì )中(zhōng );君(jūn )臣(chén )乖(guāi )心(xīn ),则(zé )孙(sūn )子(zǐ )不(bú )能(néng )以(yǐ )应(yīng )敌(dí )。是(shì )故(gù )内(nèi )修(xiū )其(qí )政(zhèng )以(yǐ )积(jī )其(qí )德(dé ),外(wài )塞(sāi )其(qí )丑(chǒu )以(yǐ )服(fú )其(qí )威(wēi ),察(chá )其(qí )劳(láo )佚(yì )以(yǐ )知(zhī )其(qí )饱(bǎo )饥(jī ),故(gù )战(zhàn )日(rì )有(yǒu )期(qī ),视(shì )死(sǐ )若(ruò )归(guī )。故(gù )将(jiāng )必(bì )与(yǔ )卒(zú )同(tóng )甘(gān )苦(kǔ )俟(sì )饥(jī )寒(hán ),故(gù )其(qí )死(sǐ )可(kě )得(dé )而(ér )尽(jìn )也(yě )。故(gù )古(gǔ )之(zhī )善(shàn )将(jiāng )者(zhě ),必(bì )以(yǐ )其(qí )身(shēn )先(xiān )之(zhī ),暑(shǔ )不(bú )张(zhāng )盖(gài ),寒(hán )不(bú )被(bèi )裘(qiú ),所(suǒ )以(yǐ )程(chéng )寒(hán )暑(shǔ )也(yě ),险(xiǎn )隘(ài )不(bú )乘(chéng ),上(shàng )陵(líng )必(bì )下(xià ),所(suǒ )以(yǐ )齐(qí )劳(láo )佚(yì )也(yě );军(jūn )食(shí )孰(shú )然(rán )后(hòu )敢(gǎn )食(shí ),军(jūn )井(jǐng )通(tōng )然(rán )后(hòu )敢(gǎn )饮(yǐn ),所(suǒ )以(yǐ )同(tóng )饥(jī )渴(kě )也(yě );合(hé )战(zhàn )必(bì )立(lì )矢(shǐ )射(shè )之(zhī )所(suǒ )及(jí ),以(yǐ )共(gòng )安(ān )危(wēi )也(yě )。故(gù )良(liáng )将(jiāng )之(zhī )用(yòng )兵(bīng )也(yě ),常(cháng )以(yǐ )积(jī )德(dé )击(jī )积(jī )怨(yuàn ),以(yǐ )积(jī )爱(ài )击(jī )积(jī )憎(zēng ),何(hé )故(gù )而(ér )不(bú )胜(shèng )!

主(zhǔ )之(zhī )所(suǒ )求(qiú )于(yú )民(mín )者(zhě )二(èr ):求(qiú )民(mín )为(wéi )之(zhī )劳(láo )也(yě ),欲(yù )民(mín )为(wéi )之(zhī )死(sǐ )也(yě )。民(mín )之(zhī )所(suǒ )望(wàng )于(yú )主(zhǔ )者(zhě )三(sān ):饥(jī )者(zhě )能(néng )食(shí )之(zhī ),劳(láo )者(zhě )能(néng )息(xī )之(zhī ),有(yǒu )功(gōng )者(zhě )能(néng )德(dé )之(zhī )。民(mín )以(yǐ )偿(cháng )其(qí )二(èr )积(jī ),而(ér )上(shàng )失(shī )其(qí )三(sān )望(wàng ),国(guó )虽(suī )大(dà ),人(rén )虽(suī )众(zhòng ),兵(bīng )犹(yóu )且(qiě )弱(ruò )也(yě ),若(ruò )苦(kǔ )者(zhě )必(bì )得(dé )其(qí )乐(lè ),劳(láo )者(zhě )必(bì )得(dé )其(qí )利(lì ),斩(zhǎn )首(shǒu )之(zhī )功(gōng )必(bì )全(quán ),死(sǐ )事(shì )之(zhī )后(hòu )必(bì )赏(shǎng ),四(sì )者(zhě )既(jì )信(xìn )于(yú )民(mín )矣(yǐ ),主(zhǔ )虽(suī )射(shè )云(yún )中(zhōng )之(zhī )鸟(niǎo ),而(ér )钓(diào )深(shēn )渊(yuān )之(zhī )鱼(yú ),弹(dàn )琴(qín )瑟(sè ),声(shēng )钟(zhōng )竽(yú ),敦(dūn )六(liù )博(bó ),投(tóu )高(gāo )壶(hú ),兵(bīng )犹(yóu )且(qiě )强(qiáng ),令(lìng )犹(yóu )且(qiě )行(háng )也(yě )。是(shì )故(gù )上(shàng )足(zú )仰(yǎng ),则(zé )下(xià )可(kě )用(yòng )也(yě );德(dé )足(zú )慕(mù ),则(zé )威(wēi )可(kě )立(lì )也(yě )。

将(jiāng )者(zhě ),必(bì )有(yǒu )三(sān )隧(suì )、四(sì )义(yì )、五(wǔ )行(háng )、十(shí )守(shǒu )。所(suǒ )谓(wèi )三(sān )隧(suì )者(zhě ),上(shàng )知(zhī )天(tiān )道(dào ),下(xià )习(xí )地(dì )形(xíng ),中(zhōng )察(chá )人(rén )情(qíng )。所(suǒ )谓(wèi )四(sì )义(yì )者(zhě ),便(biàn )国(guó )不(bú )负(fù )兵(bīng ),为(wéi )主(zhǔ )不(bú )顾(gù )身(shēn ),见(jiàn )难(nán )不(bú )畏(wèi )死(sǐ ),决(jué )疑(yí )不(bú )辟(pì )罪(zuì )。所(suǒ )谓(wèi )五(wǔ )行(háng )者(zhě ):柔(róu )而(ér )不(bú )可(kě )卷(juàn )也(yě ),刚(gāng )而(ér )不(bú )可(kě )折(shé )也(yě ),仁(rén )而(ér )不(bú )可(kě )犯(fàn )也(yě ),信(xìn )而(ér )不(bú )可(kě )欺(qī )也(yě ),勇(yǒng )而(ér )不(bú )可(kě )陵(líng )也(yě )。所(suǒ )渭(wèi )十(shí )守(shǒu )者(zhě );神(shén )清(qīng )而(ér )不(bú )可(kě )浊(zhuó )也(yě ),谋(móu )远(yuǎn )而(ér )不(bú )可(kě )慕(mù )也(yě ),操(cāo )固(gù )而(ér )不(bú )可(kě )迁(qiān )也(yě ),知(zhī )明(míng )而(ér )不(bú )可(kě )蔽(bì )也(yě ),不(bú )贪(tān )于(yú )货(huò ),不(bú )淫(yín )于(yú )物(wù ),不(bú )嚂(làn )于(yú )辩(biàn ),不(bú )推(tuī )于(yú )方(fāng ),不(bú )可(kě )喜(xǐ )也(yě ),不(bú )可(kě )怒(nù )也(yě )。是(shì )谓(wèi )至(zhì )于(yú )窈(yǎo )窈(yǎo )冥(míng )冥(míng ),孰(shú )知(zhī )其(qí )情(qíng )!发(fā )必(bì )中(zhōng )铨(quán ),言(yán )必(bì )合(hé )数(shù );动(dòng )必(bì )顺(shùn )时(shí ),解(jiě )必(bì )中(zhōng )揍(zòu );通(tōng )动(dòng )静(jìng )之(zhī )机(jī ),明(míng )开(kāi )塞(sāi )之(zhī )节(jiē );审(shěn )举(jǔ )措(cuò )之(zhī )利(lì )害(hài ),若(ruò )合(hé )符(fú )节(jiē );疾(jí )如(rú )扩(kuò )弯(wān ),势(shì )如(rú )发(fā )矢(shǐ );一(yī )龙(lóng )一(yī )蛇(shé ),动(dòng )无(wú )常(cháng )体(tǐ );莫(mò )见(jiàn )其(qí )所(suǒ )中(zhōng ),莫(mò )知(zhī )其(qí )所(suǒ )穷(qióng ),攻(gōng )则(zé )不(bú )可(kě )守(shǒu ),守(shǒu )则(zé )不(bú )可(kě )攻(gōng )。

盖(gài )闻(wén )善(shàn )用(yòng )兵(bīng )者(zhě ),必(bì )先(xiān )修(xiū )诸(zhū )己(jǐ ),而(ér )后(hòu )求(qiú )诸(zhū )人(rén );先(xiān )为(wéi )不(bú )可(kě )胜(shèng ),而(ér )后(hòu )求(qiú )胜(shèng )。修(xiū )己(jǐ )于(yú )人(rén ),求(qiú )胜(shèng )于(yú )敌(dí )。己(jǐ )未(wèi )能(néng )治(zhì )也(yě )。而(ér )攻(gōng )人(rén )之(zhī )乱(luàn ),是(shì )犹(yóu )以(yǐ )火(huǒ )救(jiù )火(huǒ ),以(yǐ )水(shuǐ )应(yīng )水(shuǐ )也(yě ),何(hé )所(suǒ )能(néng )制(zhì )!今(jīn )使(shǐ )陶(táo )人(rén )化(huà )而(ér )为(wéi )植(zhí ),则(zé )不(bú )能(néng )成(chéng )盆(pén )盎(àng );工(gōng )女(nǚ )化(huà )而(ér )为(wéi )丝(sī ),则(zé )不(bú )能(néng )织(zhī )文(wén )锦(jǐn );同(tóng )莫(mò )足(zú )以(yǐ )相(xiàng )治(zhì )也(yě ),故(gù )以(yǐ )异(yì )为(wéi )奇(qí )。两(liǎng )爵(jué )相(xiàng )与(yǔ )斗(dòu ),未(wèi )有(yǒu )死(sǐ )者(zhě )也(yě );鹯(zhān )鹰(yīng )至(zhì );则(zé )为(wéi )之(zhī )解(jiě ),以(yǐ )其(qí )异(yì )类(lèi )也(yě )。故(gù )静(jìng )为(wéi )躁(zào )奇(qí ),治(zhì )为(wéi )乱(luàn )奇(qí ),饱(bǎo )为(wéi )饥(jī )奇(qí ),扶(fú )为(wéi )劳(láo )奇(qí )。奇(qí )正(zhèng )之(zhī )相(xiàng )应(yīng ),若(ruò )水(shuǐ )火(huǒ )金(jīn )木(mù )之(zhī )代(dài )为(wéi )雌(cí )雄(xióng )也(yě )。善(shàn )用(yòng )兵(bīng )者(zhě ),持(chí )五(wǔ )杀(shā )以(yǐ )应(yīng ),故(gù )能(néng )全(quán )其(qí )胜(shèng );拙(zhuō )者(zhě )处(chù )五(wǔ )死(sǐ )以(yǐ )贪(tān ),故(gù )动(dòng )而(ér )为(wéi )人(rén )擒(qín )。

兵(bīng )贵(guì )谋(móu )之(zhī )不(bú )测(cè )也(yě ),形(xíng )之(zhī )隐(yǐn )匿(nì )也(yě ),出(chū )于(yú )不(bú )意(yì )、不(bú )可(kě )以(yǐ )设(shè )备(bèi )也(yě )。谋(móu )见(jiàn )则(zé )穷(qióng ),形(xíng )见(jiàn )则(zé )制(zhì )。故(gù )善(shàn )用(yòng )兵(bīng )者(zhě ),上(shàng )隐(yǐn )之(zhī )天(tiān ),下(xià )隐(yǐn )之(zhī )地(dì ),中(zhōng )隐(yǐn )之(zhī )人(rén )。隐(yǐn )之(zhī )天(tiān )者(zhě ),无(wú )法(fǎ )制(zhì )也(yě )。何(hé )谓(wèi )隐(yǐn )之(zhī )天(tiān )?大(dà )寒(hán )甚(shèn )暑(shǔ ),疾(jí )风(fēng )暴(bào )雨(yǔ ),大(dà )雾(wù )冥(míng )晦(huì ),因(yīn )此(cǐ )而(ér )为(wéi )变(biàn )者(zhě )也(yě )。何(hé )谓(wèi )隐(yǐn )之(zhī )地(dì )?山(shān )陵(líng )丘(qiū )阜(fù ),林(lín )丛(cóng )险(xiǎn )阻(zǔ ),可(kě )以(yǐ )伏(fú )匿(nì )而(ér )不(bú )见(jiàn )形(xíng )者(zhě )也(yě )。何(hé )谓(wèi )隐(yǐn )之(zhī )人(rén )?蔽(bì )之(zhī )于(yú )前(qián ),望(wàng )之(zhī )于(yú )后(hòu ),出(chū )奇(qí )行(háng )陈(chén )之(zhī )间(jiān ),发(fā )如(rú )雷(léi )霆(tíng ),疾(jí )如(rú )风(fēng )雨(yǔ ),捧(pěng )巨(jù )旗(qí ),止(zhǐ )鸣(míng )鼓(gǔ ),而(ér )出(chū )入(rù )无(wú )形(xíng ),莫(mò )知(zhī )其(qí )端(duān )绪(xù )者(zhě )也(yě )。

故(gù )前(qián )后(hòu )正(zhèng )齐(qí ),四(sì )方(fāng )如(rú )绳(shéng ),出(chū )入(rù )解(jiě )续(xù ),不(bú )相(xiàng )越(yuè )凌(líng ),翼(yì )轻(qīng )边(biān )利(lì ),或(huò )前(qián )或(huò )后(hòu ),离(lí )合(hé )散(sàn )聚(jù ),不(bú )失(shī )行(háng )伍(wǔ ),此(cǐ )善(shàn )修(xiū )行(háng )陈(chén )者(zhě )也(yě )。明(míng )于(yú )奇(qí )正(zhèng ),赅(gāi )阴(yīn )阳(yáng )、刑(xíng )德(dé )、五(wǔ )行(háng )、望(wàng )气(qì )、候(hòu )星(xīng )、龟(guī )策(cè )、机(jī )祥(xiáng ),此(cǐ )善(shàn )为(wéi )天(tiān )道(dào )者(zhě )也(yě )。设(shè )规(guī )虑(lǜ ),施(shī )蔚(wèi )伏(fú ),见(jiàn )用(yòng )水(shuǐ )火(huǒ ),出(chū )珍(zhēn )怪(guài ),鼓(gǔ )操(cāo )军(jūn ),所(suǒ )以(yǐ )营(yíng )其(qí )耳(ěr )也(yě ),曳(yè )梢(shāo )肆(sì )柴(chái ),扬(yáng )尘(chén )起(qǐ )竭(jié ),所(suǒ )以(yǐ )营(yíng )其(qí )目(mù )者(zhě ),此(cǐ )善(shàn )为(wéi )诈(zhà )佯(yáng )者(zhě )也(yě ),錞(duì )钺(yuè )牢(láo )重(zhòng ),固(gù )植(zhí )而(ér )难(nán )恐(kǒng ),势(shì )利(lì )不(bú )能(néng )诱(yòu ),死(sǐ )亡(wáng )不(bú )能(néng )动(dòng ),此(cǐ )善(shàn )为(wéi )充(chōng )干(gàn )者(zhě )也(yě )。剽(piāo )疾(jí )轻(qīng )悍(hàn ),勇(yǒng )敢(gǎn )轻(qīng )敌(dí ),疾(jí )若(ruò )灭(miè )没(méi ),此(cǐ )善(shàn )用(yòng )轻(qīng )出(chū )奇(qí )者(zhě )也(yě )。相(xiàng )地(dì )形(xíng ),处(chù )次(cì )舍(shě ),治(zhì )壁(bì )垒(lěi ),审(shěn )烟(yān )斥(chì ),居(jū )高(gāo )陵(líng ),舍(shě )出(chū )处(chù ),此(cǐ )善(shàn )为(wéi )地(dì )形(xíng )者(zhě )也(yě )。因(yīn )其(qí )饥(jī )渴(kě )冻(dòng )暍(yē )、劳(láo )倦(juàn )怠(dài )乱(luàn )、恐(kǒng )惧(jù )窘(jiǒng )步(bù ),乘(chéng )之(zhī )以(yǐ )选(xuǎn )卒(zú ),击(jī )之(zhī )以(yǐ )宵(xiāo )夜(yè ),此(cǐ )善(shàn )因(yīn )时(shí )应(yīng )变(biàn )者(zhě )也(yě )。易(yì )则(zé )用(yòng )车(chē ),险(xiǎn )则(zé )用(yòng )骑(qí ),涉(shè )水(shuǐ )多(duō )弓(gōng ),隘(ài )则(zé )用(yòng )弩(nǔ ),昼(zhòu )则(zé )多(duō )旌(jīng ),夜(yè )则(zé )多(duō )火(huǒ ),晦(huì )冥(míng )多(duō )鼓(gǔ ),此(cǐ )善(shàn )为(wéi )设(shè )施(shī )者(zhě )也(yě )。凡(fán )此(cǐ )八(bā )者(zhě ),不(bú )可(kě )一(yī )无(wú )也(yě ),然(rán )而(ér )非(fēi )兵(bīng )之(zhī )贵(guì )者(zhě )也(yě )。

夫(fū )将(jiāng )者(zhě ),必(bì )独(dú )见(jiàn )独(dú )知(zhī )。独(dú )见(jiàn )者(zhě ),见(jiàn )人(rén )所(suǒ )不(bú )见(jiàn )也(yě );独(dú )知(zhī )者(zhě ),知(zhī )人(rén )所(suǒ )不(bú )知(zhī )也(yě )。见(jiàn )人(rén )所(suǒ )不(bú )见(jiàn ),谓(wèi )之(zhī )明(míng );知(zhī )人(rén )所(suǒ )不(bú )知(zhī ),谓(wèi )之(zhī )神(shén )。神(shén )明(míng )者(zhě ),先(xiān )胜(shèng )者(zhě )也(yě )。先(xiān )胜(shèng )者(zhě ),守(shǒu )不(bú )可(kě )攻(gōng ),战(zhàn )不(bú )可(kě )胜(shèng ),攻(gōng )不(bú )可(kě )守(shǒu ),虚(xū )实(shí )是(shì )也(yě )。上(shàng )下(xià )有(yǒu )隙(xì ),将(jiāng )吏(lì )不(bú )相(xiàng )得(dé ),所(suǒ )持(chí )不(bú )直(zhí ),卒(zú )心(xīn )积(jī )不(bú )服(fú ),所(suǒ )谓(wèi )虚(xū )也(yě )。主(zhǔ )明(míng )将(jiāng )良(liáng ),上(shàng )下(xià )同(tóng )心(xīn ),气(qì )意(yì )俱(jù )起(qǐ ),所(suǒ )谓(wèi )实(shí )也(yě )。若(ruò )以(yǐ )水(shuǐ )投(tóu )火(huǒ ),所(suǒ )当(dāng )者(zhě )陷(xiàn ),所(suǒ )薄(báo )者(zhě )移(yí ),牢(láo )柔(róu )不(bú )相(xiàng )通(tōng ),而(ér )胜(shèng )相(xiàng )奇(qí )者(zhě ),虚(xū )实(shí )之(zhī )谓(wèi )也(yě )。故(gù )善(shàn )战(zhàn )者(zhě )不(bú )在(zài )少(shǎo ),善(shàn )守(shǒu )者(zhě )不(bú )在(zài )小(xiǎo ),胜(shèng )在(zài )得(dé )威(wēi ),败(bài )在(zài )失(shī )气(qì )。

夫(fū )实(shí )则(zé )斗(dòu ),虚(xū )则(zé )走(zǒu ),盛(shèng )则(zé )强(qiáng ),衰(shuāi )则(zé )北(běi )。吴(wú )王(wáng )夫(fū )差(chà )地(dì )方(fāng )二(èr )千(qiān )里(lǐ ),带(dài )甲(jiǎ )七(qī )十(shí )万(wàn ),南(nán )与(yǔ )越(yuè )战(zhàn ),栖(qī )之(zhī )会(huì )稽(jī );北(běi )与(yǔ )齐(qí )战(zhàn ),破(pò )之(zhī )艾(ài )陵(líng );西(xī )遇(yù )晋(jìn )公(gōng ),擒(qín )之(zhī )黄(huáng )池(chí );此(cǐ )用(yòng )民(mín )气(qì )之(zhī )实(shí )也(yě )。其(qí )后(hòu )骄(jiāo )溢(yì )纵(zòng )欲(yù ),拒(jù )谏(jiàn )喜(xǐ )谀(yú ),悍(hàn )遂(suí )过(guò ),不(bú )可(kě )正(zhèng )喻(yù ),大(dà )臣(chén )怨(yuàn )怼(duì ),百(bǎi )姓(xìng )不(bú )附(fù ),越(yuè )王(wáng )选(xuǎn )卒(zú )三(sān )千(qiān )人(rén ),擒(qín )之(zhī )于(yú )隧(suì ),因(yīn )制(zhì )其(qí )虚(xū )也(yě )。夫(fū )气(qì )之(zhī )有(yǒu )虚(xū )实(shí )也(yě ),若(ruò )明(míng )之(zhī )必(bì )晦(huì )也(yě )。故(gù )胜(shèng )兵(bīng )者(zhě )非(fēi )常(cháng )实(shí )也(yě ),败(bài )兵(bīng )者(zhě )非(fēi )常(cháng )虚(xū )也(yě )。善(shàn )者(zhě ),能(néng )实(shí )其(qí )民(mín )气(qì ),以(yǐ )待(dài )人(rén )之(zhī )虚(xū )也(yě );不(bú )能(néng )者(zhě ),虚(xū )其(qí )民(mín )气(qì ),以(yǐ )待(dài )人(rén )之(zhī )实(shí )也(yě )。故(gù )虚(xū )实(shí )之(zhī )气(qì ),兵(bīng )之(zhī )贵(guì )者(zhě )也(yě )。

凡(fán )国(guó )有(yǒu )难(nán ),君(jūn )自(zì )宫(gōng )召(zhào )将(jiāng ),诏(zhào )之(zhī )曰(yuē ):“社(shè )稷(jì )之(zhī )命(mìng ),在(zài )将(jiāng )军(jūn ),即(jí )今(jīn )国(guó )有(yǒu )难(nán ),愿(yuàn )请(qǐng )子(zǐ )将(jiāng )而(ér )应(yīng )之(zhī )。将(jiāng )军(jūn )受(shòu )命(mìng ),乃(nǎi )令(lìng )祝(zhù )史(shǐ )太(tài )卜(bo )斋(zhāi )宿(xiǔ )三(sān )日(rì ),之(zhī )太(tài )庙(miào ),钻(zuàn )灵(líng )龟(guī ),卜(bo )吉(jí )日(rì ),以(yǐ )受(shòu )鼓(gǔ )旗(qí )。君(jūn )入(rù )庙(miào )门(mén ),西(xī )面(miàn )而(ér )立(lì )。将(jiāng )入(rù )庙(miào )门(mén ),趁(chèn )至(zhì )堂(táng )下(xià ),北(běi )面(miàn )而(ér )立(lì )。主(zhǔ )亲(qīn )操(cāo )锁(suǒ ),持(chí )头(tóu ),授(shòu )将(jiāng )军(jūn )其(qí )柄(bǐng ),曰(yuē ):“从(cóng )此(cǐ )上(shàng )至(zhì )天(tiān )者(zhě ),将(jiāng )军(jūn )制(zhì )之(zhī )。”复(fù )操(cāo )斧(fǔ ),持(chí )头(tóu ),授(shòu )将(jiāng )军(jūn )其(qí )柄(bǐng ),曰(yuē ):“从(cóng )此(cǐ )下(xià )至(zhì )渊(yuān )者(zhě ),将(jiāng )军(jūn )制(zhì )之(zhī )。”将(jiāng )已(yǐ )受(shòu )斧(fǔ )锁(suǒ ),答(dá )曰(yuē ):“国(guó )不(bú )可(kě )从(cóng )外(wài )治(zhì )也(yě ),军(jūn )不(bú )可(kě )从(cóng )中(zhōng )御(yù )也(yě )。二(èr )心(xīn )不(bú )可(kě )以(yǐ )事(shì )君(jūn ),疑(yí )志(zhì )不(bú )可(kě )以(yǐ )应(yīng )敌(dí )。臣(chén )既(jì )以(yǐ )受(shòu )制(zhì )于(yú )前(qián )矣(yǐ ),鼓(gǔ )旗(qí )斧(fǔ )钺(yuè )之(zhī )威(wēi ),臣(chén )无(wú )还(hái )请(qǐng ),愿(yuàn )君(jūn )亦(yì )以(yǐ )垂(chuí )一(yī )言(yán )之(zhī )命(mìng )于(yú )臣(chén )也(yě )。君(jūn )若(ruò )不(bú )许(xǔ ),臣(chén )不(bú )敢(gǎn )将(jiāng )。君(jūn )若(ruò )许(xǔ )之(zhī ),臣(chén )辞(cí )而(ér )行(háng )。”乃(nǎi )爪(zhǎo )鬋(jiǎn ),设(shè )明(míng )衣(yī )也(yě ),凿(záo )凶(xiōng )门(mén )而(ér )出(chū );乘(chéng )将(jiāng )军(jūn )车(chē ),载(zǎi )旌(jīng )旗(qí )斧(fǔ )钺(yuè ),累(lèi )若(ruò )不(bú )胜(shèng );其(qí )临(lín )敌(dí )决(jué )战(zhàn ),不(bú )顾(gù )必(bì )死(sǐ ),无(wú )有(yǒu )二(èr )心(xīn )。是(shì )故(gù )无(wú )天(tiān )于(yú )上(shàng ),无(wú )地(dì )于(yú )下(xià ),无(wú )敌(dí )于(yú )前(qián ),无(wú )主(zhǔ )于(yú )后(hòu );进(jìn )不(bú )求(qiú )名(míng ),退(tuì )不(bú )避(bì )罪(zuì ),唯(wéi )民(mín )是(shì )保(bǎo ),利(lì )合(hé )于(yú )主(zhǔ ),国(guó )之(zhī )实(shí )也(yě ),上(shàng )将(jiāng )之(zhī )道(dào )也(yě )。如(rú )此(cǐ ),则(zé )智(zhì )者(zhě )为(wéi )之(zhī )虑(lǜ ),勇(yǒng )者(zhě )为(wéi )之(zhī )斗(dòu )。气(qì )厉(lì )青(qīng )云(yún ),疾(jí )如(rú )驰(chí )骛(wù )。是(shì )故(gù )兵(bīng )未(wèi )交(jiāo )接(jiē ),而(ér )敌(dí )人(rén )恐(kǒng )惧(jù )。若(ruò )战(zhàn )胜(shèng )敌(dí )奔(bēn ),毕(bì )受(shòu )功(gōng )赏(shǎng ),吏(lì )迁(qiān )官(guān ),益(yì )爵(jué )禄(lù ),割(gē )地(dì )而(ér )为(wéi )调(diào ),决(jué )于(yú )封(fēng )外(wài ),卒(zú )论(lùn )断(duàn )于(yú )军(jūn )中(zhōng )。顾(gù )反(fǎn )于(yú )国(guó ),放(fàng )旗(qí )以(yǐ )入(rù )斧(fǔ )锁(suǒ ),报(bào )毕(bì )于(yú )君(jūn )曰(yuē ):“军(jūn )无(wú )后(hòu )治(zhì )。”乃(nǎi )镐(gǎo )素(sù )辟(pì )舍(shě ),请(qǐng )罪(zuì )于(yú )君(jūn )。君(jūn )曰(yuē ):“赦(shè )之(zhī )。”退(tuì ),斋(zhāi )服(fú ),大(dà )胜(shèng )三(sān )年(nián )反(fǎn )舍(shě ),中(zhōng )胜(shèng )二(èr )年(nián ),下(xià )胜(shèng )期(qī )年(nián )。兵(bīng )之(zhī )所(suǒ )加(jiā )者(zhě ),必(bì )无(wú )道(dào )国(guó )也(yě ),故(gù )能(néng )战(zhàn )胜(shèng )而(ér )不(bú )报(bào ),取(qǔ )地(dì )而(ér )不(bú )反(fǎn )。民(mín )不(bú )疾(jí )疫(yì ),将(jiāng )不(bú )夭(yāo )死(sǐ ),五(wǔ )谷(gǔ )丰(fēng )昌(chāng ),风(fēng )雨(yǔ )时(shí )节(jiē )。战(zhàn )胜(shèng )于(yú )外(wài ),福(fú )生(shēng )于(yú )内(nèi ),是(shì )故(gù )名(míng )必(bì )成(chéng )而(ér )后(hòu )无(wú )余(yú )害(hài )矣(yǐ )。

阅读:27342

打赏捐助〔Donate〕>>>

《兵略训》简体版

©2015-2026 ok8.org 文学库