七雄略 【登录】

ok8.org > 《反经》 > 《七雄略 》 > 拼音版

臣(chén )闻(wén ):天(tiān )下(xià )大(dà )器(qì )也(yě ),群(qún )生(shēng )重(zhòng )蓄(xù )也(yě )。器(qì )大(dà )不(bú )可(kě )以(yǐ )独(dú )理(lǐ ),蓄(xù )重(zhòng )不(bú )可(kě )以(yǐ )自(zì )守(shǒu )。故(gù )划(huá )野(yě )分(fèn )疆(jiāng ),所(suǒ )以(yǐ )利(lì )建(jiàn )侯(hóu )也(yě );亲(qīn )疏(shū )相(xiàng )镇(zhèn ),所(suǒ )以(yǐ )关(guān )盛(shèng )衰(shuāi )也(yě )。昔(xī )周(zhōu )监(jiān )二(èr )代(dài ),立(lì )爵(jué )五(wǔ )等(děng ),封(fēng )国(guó )八(bā )百(bǎi ),同(tóng )姓(xìng )五(wǔ )十(shí )五(wǔ )。深(shēn )根(gēn )固(gù )本(běn ),为(wéi )不(bú )可(kě )拔(bá )者(zhě )也(yě )。故(gù )盛(shèng )则(zé )周(zhōu )、召(zhào )相(xiàng )其(qí )治(zhì );衰(shuāi )则(zé )五(wǔ )霸(bà )扶(fú )其(qí )弱(ruò ),所(suǒ )以(yǐ )夹(jiá )辅(fǔ )王(wáng )室(shì ),左(zuǒ )右(yòu )厥(jué )世(shì ),此(cǐ )三(sān )圣(shèng )制(zhì )法(fǎ )之(zhī )意(yì )(文(wén )、武(wǔ )、周(zhōu )公(gōng )为(wéi )三(sān )圣(shèng )。)。然(rán )厚(hòu )下(xià )之(zhī )典(diǎn ),弊(bì )于(yú )尾(wěi )大(dà )。

自(zì )幽(yōu )、平(píng )之(zhī )后(hòu ),日(rì )以(yǐ )陵(líng )夷(yí ),爵(jué )禄(lù )多(duō )出(chū )于(yú )陪(péi )臣(chén ),征(zhēng )伐(fá )不(bú )由(yóu )于(yú )天(tiān )子(zǐ )。吴(wú )并(bìng )于(yú )越(yuè )(越(yuè )王(wáng )勾(gōu )践(jiàn )败(bài )吴(wú ),欲(yù )迁(qiān )吴(wú )王(wáng )于(yú )甬(yǒng )东(dōng ),与(yǔ )百(bǎi )家(jiā )君(jūn )之(zhī )。吴(wú )王(wáng )曰(yuē ):“孤(gū )老(lǎo )矣(yǐ ),不(bú )能(néng )事(shì )君(jūn )。”王(wáng )遂(suí )自(zì )刭(jǐng )死(sǐ )。越(yuè )王(wáng )灭(miè )吴(wú )。),晋(jìn )分(fèn )为(wéi )三(sān )(晋(jìn )昭(zhāo )公(gōng )六(liù )年(nián )卒(zú )。六(liù )卿(qīng )欲(yù )弱(ruò )公(gōng )室(shì ),遂(suí )以(yǐ )法(fǎ )尽(jìn )灭(miè )羊(yáng )舌(shé )氏(shì )之(zhī )族(zú ),而(ér )分(fèn )其(qí )邑(yì )为(wéi )十(shí )县(xiàn ),六(liù )卿(qīng )各(gè )以(yǐ )其(qí )子(zǐ )为(wéi )大(dà )夫(fū )。晋(jìn )益(yì )弱(ruò ),六(liù )卿(qīng )皆(jiē )大(dà )。哀(āi )公(gōng )四(sì )年(nián ),赵(zhào )襄(xiāng )子(zǐ )、韩(hán )康(kāng )子(zǐ )、魏(wèi )桓(huán )子(zǐ )共(gòng )杀(shā )智(zhì )伯(bó ),尽(jìn )分(fèn )其(qí )地(dì )。至(zhì )烈(liè )公(gōng )十(shí )九(jiǔ )年(nián ),周(zhōu )威(wēi )王(wáng )赐(cì )赵(zhào )、魏(wèi )、韩(hán )皆(jiē )命(mìng )为(wéi )诸(zhū )侯(hóu )。晋(jìn )遂(suí )灭(miè )。),郑(zhèng )兼(jiān )于(yú )韩(hán )(郑(zhèng )桓(huán )公(gōng )者(zhě ),周(zhōu )厉(lì )王(wáng )少(shǎo )子(zǐ )也(yě ),幽(yōu )王(wáng )以(yǐ )为(wéi )司(sī )徒(tú )。问(wèn )太(tài )史(shǐ )伯(bó )曰(yuē ):“王(wáng )室(shì )多(duō )故(gù ),予(yǔ )安(ān )逃(táo )死(sǐ )乎(hū )?”太(tài )史(shǐ )伯(bó )曰(yuē ):“独(dú )有(yǒu )洛(luò )之(zhī )东(dōng )土(tǔ )、河(hé )济(jì )之(zhī )南(nán )可(kě )居(jū )。”公(gōng )曰(yuē ):“何(hé )如(rú )?”对(duì )曰(yuē ):“地(dì )近(jìn )虢(guó )郐(kuài ),虢(guó )郐(kuài )之(zhī )君(jūn )贪(tān )而(ér )好(hǎo )利(lì ),百(bǎi )姓(xìng )不(bú )附(fù )。今(jīn )公(gōng )为(wéi )司(sī )徒(tú ),民(mín )皆(jiē )爱(ài )公(gōng ),请(qǐng )试(shì )居(jū )之(zhī ),民(mín )皆(jiē )公(gōng )之(zhī )民(mín )也(yě )。”桓(huán )公(gōng )曰(yuē ):“善(shàn )。”竟(jìng )国(guó )之(zhī )。至(zhì )后(hòu )世(shì )君(jūn )乙(yǐ ),为(wéi )韩(hán )哀(āi )侯(hóu )所(suǒ )灭(miè ),并(bìng )其(qí )国(guó )。郑(zhèng )遂(suí )亡(wáng )。),鲁(lǔ )灭(miè )于(yú )楚(chǔ )(鲁(lǔ )顷(qǐng )公(gōng )二(èr )年(nián ),楚(chǔ )考(kǎo )烈(liè )王(wáng )灭(miè )鲁(lǔ )。鲁(lǔ )顷(qǐng )公(gōng )亡(wáng )迁(qiān )于(yú )卞(biàn )邑(yì ),为(wéi )家(jiā )人(rén )。鲁(lǔ )遂(suí )绝(jué )。)。海(hǎi )内(nèi )无(wú )主(zhǔ ),四(sì )十(shí )余(yú )年(nián )而(ér )为(wéi )“战(zhàn )国(guó )”矣(yǐ )。秦(qín )据(jù )势(shì )胜(shèng )之(zhī )地(dì ),骋(chěng )狙(jū )诈(zhà )之(zhī )兵(bīng ),蚕(cán )食(shí )山(shān )东(dōng ),山(shān )东(dōng )患(huàn )之(zhī )。

苏(sū )秦(qín ),洛(luò )阳(yáng )人(rén )也(yě ),合(hé )诸(zhū )侯(hóu )之(zhī )纵(zòng )以(yǐ )宾(bīn )秦(qín );张(zhāng )仪(yí ),魏(wèi )人(rén )也(yě ),破(pò )诸(zhū )侯(hóu )之(zhī )纵(zòng )以(yǐ )连(lián )横(héng )。此(cǐ )纵(zòng )横(héng )之(zhī )所(suǒ )起(qǐ )也(yě )。(议(yì )曰(yuē ):《易(yì )》称(chēng ):‘先(xiān )王(wáng )建(jiàn )万(wàn )国(guó ),而(ér )亲(qīn )诸(zhū )侯(hóu )。’孔(kǒng )子(zǐ )作(zuò )《春(chūn )秋(qiū )》为(wéi )后(hòu )世(shì )法(fǎ )。讥(jī )世(shì )卿(qīng )不(bú )改(gǎi )制(zhì ),世(shì )侯(hóu )。由(yóu )是(shì )观(guān )之(zhī ),诸(zhū )侯(hóu )之(zhī )制(zhì ),所(suǒ )从(cóng )来(lái )上(shàng )矣(yǐ )。荀(xún )悦(yuè )曰(yuē ):“封(fēng )建(jiàn )诸(zhū )侯(hóu ),各(gè )世(shì )其(qí )位(wèi )。欲(yù )使(shǐ )视(shì )人(rén )如(rú )子(zǐ ),爱(ài )国(guó )如(rú )家(jiā ),置(zhì )贤(xián )卿(qīng )大(dà )夫(fū ),考(kǎo )绩(jì )黜(chù )陟(zhì ),使(shǐ )有(yǒu )分(fèn )土(tǔ )而(ér )无(wú )分(fèn )人(rén )。而(ér )王(wáng )者(zhě )总(zǒng )其(qí )一(yī )统(tǒng ),以(yǐ )御(yù )其(qí )政(zhèng )。故(gù )有(yǒu )暴(bào )于(yú )其(qí )国(guó )者(zhě ),则(zé )人(rén )叛(pàn )。人(rén )叛(pàn )于(yú )下(xià ),诛(zhū )加(jiā )于(yú )上(shàng )。最(zuì )以(yǐ )计(jì )利(lì )思(sī )害(hài ),劝(quàn )赏(shǎng )畏(wèi )威(wēi ),各(gè )竟(jìng )其(qí )力(lì ),而(ér )无(wú )乱(luàn )心(xīn )。天(tiān )子(zǐ )失(shī )道(dào )则(zé )侯(hóu )伯(bó )正(zhèng )之(zhī ),王(wáng )室(shì )微(wēi )弱(ruò )则(zé )大(dà )国(guó )辅(fǔ )之(zhī )。虽(suī )无(wú )道(dào ),不(bú )虐(nuè )于(yú )天(tiān )下(xià ),此(cǐ )所(suǒ )以(yǐ )辅(fǔ )相(xiàng )天(tiān )地(dì )之(zhī )宜(yí ),以(yǐ )左(zuǒ )右(yòu )人(rén )者(zhě )也(yě )。”曹(cáo )元(yuán )首(shǒu )曰(yuē ):“先(xiān )王(wáng )知(zhī )独(dú )理(lǐ )之(zhī )不(bú )能(néng )久(jiǔ ),故(gù )与(yǔ )人(rén )共(gòng )理(lǐ )之(zhī );知(zhī )独(dú )守(shǒu )之(zhī )不(bú )能(néng )固(gù ),故(gù )与(yǔ )人(rén )共(gòng )守(shǒu )之(zhī )。兼(jiān )亲(qīn )疏(shū )而(ér )两(liǎng )用(yòng ),参(cān )同(tóng )异(yì )而(ér )并(bìng )进(jìn )。轻(qīng )重(zhòng )足(zú )以(yǐ )相(xiàng )镇(zhèn ),亲(qīn )疏(shū )足(zú )以(yǐ )相(xiàng )卫(wèi )。兼(jiān )并(bìng )路(lù )塞(sāi ),逆(nì )节(jiē )不(bú )生(shēng )也(yě )。”陆(lù )士(shì )衡(héng )曰(yuē ):“夫(fū )为(wéi )人(rén )不(bú )如(rú )厚(hòu )己(jǐ ),利(lì )物(wù )不(bú )如(rú )图(tú )身(shēn );安(ān )上(shàng )在(zài )乎(hū )悦(yuè )下(xià ),为(wéi )己(jǐ )存(cún )乎(hū )利(lì )人(rén )。夫(fū )然(rán )则(zé )南(nán )面(miàn )之(zhī )君(jūn ),各(gè )矜(jīn )其(qí )治(zhì );九(jiǔ )服(fú )之(zhī )人(rén ),知(zhī )有(yǒu )定(dìng )主(zhǔ )。上(shàng )之(zhī )子(zǐ )爱(ài ),于(yú )是(shì )乎(hū )生(shēng );下(xià )之(zhī )体(tǐ )信(xìn ),于(yú )是(shì )乎(hū )结(jié )。世(shì )治(zhì )足(zú )以(yǐ )敦(dūn )风(fēng ),道(dào )衰(shuāi )足(zú )以(yǐ )御(yù )暴(bào )。强(qiáng )毅(yì )之(zhī )国(guó )不(bú )能(néng )擅(shàn )一(yī )时(shí )之(zhī )势(shì ),雄(xióng )俊(jùn )之(zhī )人(rén )无(wú )以(yǐ )寄(jì )霸(bà )王(wáng )之(zhī )志(zhì )。”盖(gài )三(sān )代(dài )所(suǒ )以(yǐ )直(zhí )道(dào ),四(sì )王(wáng )所(suǒ )以(yǐ )垂(chuí )业(yè )。夫(fū )兴(xìng )衰(shuāi )隆(lóng )弊(bì ),理(lǐ )所(suǒ )固(gù )有(yǒu );教(jiāo )之(zhī )废(fèi )兴(xìng ),存(cún )乎(hū )其(qí )人(rén )。愿(yuàn )法(fǎ )期(qī )于(yú )必(bì )凉(liáng ),明(míng )道(dào )有(yǒu )时(shí )而(ér )暗(àn )。故(gù )世(shì )及(jí )之(zhī )制(zhì ),弊(bì )于(yú )强(qiáng )御(yù );厚(hòu )下(xià )之(zhī )典(diǎn ),漏(lòu )于(yú )末(mò )折(shé )。浸(jìn )弱(ruò )之(zhī )衅(xìn ),遘(gòu )自(zì )三(sān )季(jì );陵(líng )夷(yí )之(zhī )祸(huò ),终(zhōng )于(yú )“七(qī )雄(xióng )”。所(suǒ )谓(wèi )“末(mò )大(dà )必(bì )折(shé ),尾(wěi )大(dà )难(nán )掉(diào )”,此(cǐ )建(jiàn )侯(hóu )之(zhī )弊(bì )也(yě )。

苏(sū )秦(qín )初(chū )合(hé )纵(zòng ),至(zhì )燕(yàn )。(周(zhōu )武(wǔ )定(dìng )殷(yīn ),封(fēng )召(zhào )公(gōng )于(yú )燕(yàn ),与(yǔ )六(liù )国(guó )并(bìng )称(chēng )王(wáng )。)说(shuō )燕(yàn )文(wén )侯(hóu )曰(yuē ):“燕(yàn )东(dōng )有(yǒu )朝(cháo )鲜(xiān )、辽(liáo )东(dōng ),北(běi )有(yǒu )林(lín )胡(hú )、楼(lóu )烦(fán ),西(xī )有(yǒu )云(yún )中(zhōng )、九(jiǔ )原(yuán ),南(nán )有(yǒu )呼(hū )沱(tuó )、易(yì )水(shuǐ ),地(dì )方(fāng )二(èr )千(qiān )余(yú )里(lǐ ),带(dài )甲(jiǎ )数(shù )十(shí )万(wàn ),车(chē )六(liù )百(bǎi )乘(chéng ),骑(qí )六(liù )千(qiān )匹(pǐ ),粟(sù )支(zhī )数(shù )年(nián )。南(nán )有(yǒu )碣(jié )石(shí )、雁(yàn )门(mén )之(zhī )饶(ráo ),北(běi )有(yǒu )枣(zǎo )栗(lì )之(zhī )利(lì ),民(mín )虽(suī )不(bú )田(tián )作(zuò ),而(ér )足(zú )于(yú )枣(zǎo )栗(lì )矣(yǐ )。此(cǐ )所(suǒ )谓(wèi )天(tiān )府(fǔ )者(zhě )也(yě )!夫(fū )安(ān )乐(lè )无(wú )事(shì ),不(bú )见(jiàn )覆(fù )军(jūn )杀(shā )将(jiāng ),无(wú )过(guò )燕(yàn )者(zhě )。大(dà )王(wáng )知(zhī )其(qí )所(suǒ )以(yǐ )然(rán )乎(hū )?夫(fū )燕(yàn )所(suǒ )以(yǐ )不(bú )犯(fàn )寇(kòu )被(bèi )甲(jiǎ )者(zhě ),以(yǐ )赵(zhào )之(zhī )为(wéi )蔽(bì )其(qí )南(nán )也(yě )。秦(qín )、赵(zhào )相(xiàng )毙(bì ),而(ér )王(wáng )以(yǐ )全(quán )燕(yàn )制(zhì )其(qí )后(hòu ),此(cǐ )燕(yàn )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )不(bú )犯(fàn )寇(kòu )也(yě )。且(qiě )夫(fū )秦(qín )之(zhī )攻(gōng )燕(yàn )也(yě ),逾(yú )云(yún )中(zhōng )、九(jiǔ )原(yuán ),过(guò )代(dài )、上(shàng )谷(gǔ ),弥(mí )地(dì )数(shù )千(qiān )里(lǐ ),虽(suī )得(dé )燕(yàn )城(chéng ),秦(qín )计(jì )固(gù )不(bú )能(néng )守(shǒu )也(yě )。秦(qín )之(zhī )不(bú )能(néng )害(hài )燕(yàn )亦(yì )明(míng )矣(yǐ )!今(jīn )赵(zhào )之(zhī )攻(gōng )燕(yàn )也(yě ),发(fā )号(hào )出(chū )令(lìng ),不(bú )至(zhì )十(shí )日(rì ),而(ér )数(shù )十(shí )万(wàn )之(zhī )军(jūn ),军(jūn )于(yú )东(dōng )垣(yuán )矣(yǐ )。渡(dù )呼(hū )沱(tuó ),涉(shè )易(yì )水(shuǐ ),不(bú )至(zhì )四(sì )五(wǔ )日(rì ),而(ér )距(jù )国(guó )都(dōu )矣(yǐ )。故(gù )曰(yuē ):秦(qín )之(zhī )攻(gōng )燕(yàn )也(yě ),战(zhàn )于(yú )千(qiān )里(lǐ )之(zhī )外(wài );赵(zhào )之(zhī )攻(gōng )燕(yàn )也(yě ),战(zhàn )于(yú )百(bǎi )里(lǐ )之(zhī )内(nèi )。夫(fū )不(bú )忧(yōu )百(bǎi )里(lǐ )之(zhī )患(huàn ),而(ér )重(zhòng )于(yú )千(qiān )里(lǐ )之(zhī )外(wài ),计(jì )无(wú )过(guò )于(yú )此(cǐ )者(zhě )。是(shì )故(gù ),愿(yuàn )大(dà )王(wáng )与(yǔ )赵(zhào )从(cóng )亲(qīn ),天(tiān )下(xià )为(wéi )一(yī ),则(zé )燕(yàn )国(guó )必(bì )无(wú )事(shì )矣(yǐ )。”燕(yàn )文(wén )侯(hóu )许(xǔ )之(zhī )。

(乐(lè )毅(yì )献(xiàn )书(shū )燕(yàn )王(wáng )曰(yuē ):“比(bǐ )目(mù )之(zhī )鱼(yú ),不(bú )相(xiàng )得(dé )则(zé )不(bú )能(néng )行(háng ),故(gù )古(gǔ )者(zhě )称(chēng )之(zhī ),以(yǐ )其(qí )合(hé )两(liǎng )而(ér )如(rú )一(yī )也(yě )。今(jīn )山(shān )东(dōng )不(bú )能(néng )合(hé )弱(ruò )而(ér )如(rú )一(yī ),是(shì )山(shān )东(dōng )之(zhī )智(zhì )不(bú )如(rú )鱼(yú )也(yě )。又(yòu )譬(pì )如(rú )军(jūn )士(shì )之(zhī )引(yǐn )车(chē )也(yě ),三(sān )人(rén )不(bú )能(néng )行(háng ),索(suǒ )二(èr )人(rén ),五(wǔ )人(rén )而(ér )车(chē )行(háng )矣(yǐ )。今(jīn )山(shān )东(dōng )三(sān )国(guó )弱(ruò )而(ér )不(bú )能(néng )敌(dí )秦(qín ),索(suǒ )二(èr )国(guó ),因(yīn )能(néng )胜(shèng )秦(qín )矣(yǐ )。然(rán )而(ér )山(shān )东(dōng )不(bú )知(zhī )相(xiàng )索(suǒ ),则(zé )智(zhì )固(gù )不(bú )如(rú )军(jūn )士(shì )矣(yǐ )。胡(hú )与(yǔ )越(yuè )人(rén ),言(yán )语(yǔ )不(bú )相(xiàng )知(zhī ),志(zhì )意(yì )不(bú )相(xiàng )通(tōng ),同(tóng )舟(zhōu )而(ér )渡(dù )波(bō ),至(zhì )其(qí )相(xiàng )救(jiù )助(zhù )如(rú )一(yī )。今(jīn )山(shān )东(dōng )之(zhī )相(xiàng )与(yǔ )也(yě ),如(rú )同(tóng )舟(zhōu )而(ér )济(jì ),秦(qín )之(zhī )兵(bīng )至(zhì ),不(bú )能(néng )相(xiàng )救(jiù )助(zhù )如(rú )一(yī ),智(zhì )又(yòu )不(bú )如(rú )胡(hú )越(yuè )之(zhī )人(rén )矣(yǐ )。夫(fū )三(sān )物(wù )者(zhě ),人(rén )之(zhī )所(suǒ )能(néng )为(wéi )也(yě )。山(shān )东(dōng )主(zhǔ )遂(suí )不(bú )悟(wù ),此(cǐ )臣(chén )之(zhī )所(suǒ )为(wéi )山(shān )东(dōng )苦(kǔ )也(yě ),愿(yuàn )大(dà )王(wáng )熟(shú )虑(lǜ )之(zhī )。今(jīn )韩(hán )、梁(liáng )、赵(zhào )三(sān )国(guó )已(yǐ )合(hé )矣(yǐ )。秦(qín )见(jiàn )三(sān )晋(jìn )之(zhī )坚(jiān )也(yě ),必(bì )南(nán )伐(fá )楚(chǔ )。赵(zhào )见(jiàn )秦(qín )之(zhī )伐(fá )楚(chǔ ),必(bì )北(běi )攻(gōng )燕(yàn )。物(wù )固(gù )有(yǒu )势(shì )异(yì )而(ér )患(huàn )同(tóng )者(zhě ),秦(qín )久(jiǔ )伐(fá )韩(hán ),今(jīn )秦(qín )之(zhī )伐(fá )楚(chǔ ),燕(yàn )必(bì )亡(wáng )。臣(chén )窃(qiè )为(wéi )大(dà )王(wáng )计(jì ),不(bú )如(rú )以(yǐ )兵(bīng )南(nán )合(hé )三(sān )晋(jìn ),约(yuē )戍(shù )韩(hán )、梁(liáng )之(zhī )西(xī )边(biān )。山(shān )东(dōng )不(bú )能(néng )为(wéi )此(cǐ ),此(cǐ )必(bì )皆(jiē )亡(wáng )矣(yǐ )。”燕(yàn )果(guǒ )以(yǐ )兵(bīng )南(nán )合(hé )三(sān )晋(jìn )。

赵(zhào )将(jiāng )伐(fá )燕(yàn ),苏(sū )代(dài )为(wéi )燕(yàn )说(shuō )赵(zhào )王(wáng )曰(yuē ):“今(jīn )者(zhě )臣(chén )从(cóng )外(wài )来(lái ),过(guò )易(yì )水(shuǐ ),见(jiàn )蚌(bàng )方(fāng )出(chū )曝(pù ),而(ér )鹬(yù )啄(zhuó )其(qí )肉(ròu ),蚌(bàng )合(hé )而(ér )挟(jiā )其(qí )喙(huì )。鹬(yù )曰(yuē ):‘今(jīn )日(rì )不(bú )雨(yǔ ),明(míng )日(rì )不(bú )雨(yǔ ),必(bì )见(jiàn )蚌(bàng )脯(pú )。’蚌(bàng )亦(yì )谓(wèi )鹬(yù )曰(yuē ):‘今(jīn )日(rì )不(bú )出(chū ),明(míng )日(rì )不(bú )出(chū ),必(bì )见(jiàn )死(sǐ )鹬(yù )。’两(liǎng )者(zhě )不(bú )肯(kěn )相(xiàng )舍(shě ),渔(yú )父(fù )得(dé )而(ér )并(bìng )擒(qín )之(zhī )。今(jīn )赵(zhào )且(qiě )伐(fá )燕(yàn ),燕(yàn )赵(zhào )久(jiǔ )相(xiàng )支(zhī ),以(yǐ )弊(bì )其(qí )众(zhòng ),臣(chén )恐(kǒng )强(qiáng )秦(qín )之(zhī )为(wéi )渔(yú )父(fù )也(yě )!愿(yuàn )大(dà )王(wáng )熟(shú )计(jì )之(zhī )。”赵(zhào )王(wáng )乃(nǎi )止(zhǐ )。

齐(qí )宣(xuān )王(wáng )因(yīn )燕(yàn )丧(sàng ),伐(fá )燕(yàn ),取(qǔ )十(shí )城(chéng )。燕(yàn )易(yì )王(wáng )谓(wèi )苏(sū )秦(qín )曰(yuē ):“先(xiān )生(shēng )能(néng )为(wéi )燕(yàn )得(dé )侵(qīn )地(dì )乎(hū )?”秦(qín )曰(yuē ):“请(qǐng )为(wéi )王(wáng )取(qǔ )之(zhī )。”遂(suí )如(rú )齐(qí ),见(jiàn )齐(qí )王(wáng ),拜(bài )而(ér )庆(qìng ),仰(yǎng )而(ér )吊(diào )。齐(qí )王(wáng )曰(yuē ):“是(shì )何(hé )庆(qìng )吊(diào )相(xiàng )随(suí )之(zhī )速(sù )也(yě )?”苏(sū )秦(qín )曰(yuē ):“臣(chén )闻(wén ):饥(jī )人(rén )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )饥(jī )而(ér )不(bú )食(shí )鸟(niǎo )喙(huì )者(zhě ),为(wéi )其(qí )愈(yù )充(chōng )腹(fù )而(ér )与(yǔ )死(sǐ )人(rén )同(tóng )患(huàn )也(yě )。今(jīn )燕(yàn )虽(suī )小(xiǎo )弱(ruò ),即(jí )秦(qín )王(wáng )之(zhī )女(nǚ )婿(xù )也(yě )。大(dà )王(wáng )利(lì )其(qí )十(shí )城(chéng )而(ér )长(zhǎng )与(yǔ )强(qiáng )秦(qín )为(wéi )仇(chóu )。今(jīn )使(shǐ )弱(ruò )燕(yàn )为(wéi )雁(yàn )行(háng ),而(ér )强(qiáng )秦(qín )推(tuī )其(qí )后(hòu ),是(shì )食(shí )鸟(niǎo )喙(huì )之(zhī )类(lèi )也(yě )。”齐(qí )王(wáng )曰(yuē ):“然(rán )则(zé )奈(nài )何(hé )?”苏(sū )秦(qín )曰(yuē ):“臣(chén )闻(wén ):古(gǔ )之(zhī )善(shàn )制(zhì )事(shì )者(zhě ),转(zhuǎn )祸(huò )而(ér )为(wéi )福(fú ),因(yīn )败(bài )而(ér )为(wéi )功(gōng )。大(dà )王(wáng )诚(chéng )能(néng )听(tīng )臣(chén ),归(guī )燕(yàn )十(shí )城(chéng ),燕(yàn )必(bì )大(dà )喜(xǐ )。秦(qín )王(wáng )知(zhī )以(yǐ )己(jǐ )之(zhī )故(gù )而(ér )归(guī )燕(yàn )之(zhī )十(shí )城(chéng ),亦(yì )必(bì )喜(xǐ )。此(cǐ )所(suǒ )谓(wèi )弃(qì )仇(chóu )雠(chóu )而(ér )结(jié )硕(shuò )友(yǒu )也(yě )。”齐(qí )王(wáng )曰(yuē ):“善(shàn )。”于(yú )是(shì )归(guī )燕(yàn )十(shí )城(chéng )。)

苏(sū )秦(qín )如(rú )赵(zhào )(赵(zhào )之(zhī )先(xiān )与(yǔ )秦(qín )同(tóng )祖(zǔ ),周(zhōu )缪(miù )王(wáng )使(shǐ )造(zào )父(fù )御(yù ),破(pò )徐(xú )偃(yǎn )王(wáng ),乃(nǎi )赐(cì )造(zào )父(fù )以(yǐ )赵(zhào )城(chéng ),赵(zhào )氏(shì )世(shì )为(wéi )晋(jìn )卿(qīng )也(yě )。),说(shuō )赵(zhào )肃(sù )侯(hóu )曰(yuē ):“臣(chén )窃(qiè )为(wéi )君(jūn )计(jì ),莫(mò )若(ruò )安(ān )民(mín )无(wú )事(shì ),且(qiě )无(wú )庸(yōng )有(yǒu )事(shì )民(mín )为(wéi )也(yě )。安(ān )民(mín )之(zhī )本(běn ),在(zài )于(yú )择(zé )交(jiāo ),择(zé )交(jiāo )而(ér )得(dé ),则(zé )民(mín )安(ān );择(zé )交(jiāo )而(ér )不(bú )得(dé ),则(zé )民(mín )终(zhōng )身(shēn )不(bú )安(ān )。请(qǐng )言(yán )外(wài )患(huàn ),齐(qí )秦(qín )为(wéi )两(liǎng )敌(dí ),而(ér )民(mín )不(bú )得(dé )安(ān )。倚(yǐ )秦(qín )攻(gōng )齐(qí ),而(ér )民(mín )不(bú )得(dé )安(ān )。倚(yǐ )齐(qí )攻(gōng )秦(qín ),而(ér )民(mín )不(bú )得(dé )安(ān )。君(jūn )诚(chéng )能(néng )听(tīng )臣(chén ),燕(yàn )必(bì )致(zhì )毡(zhān )裘(qiú )狗(gǒu )马(mǎ )之(zhī )地(dì ),齐(qí )必(bì )致(zhì )鱼(yú )盐(yán )之(zhī )海(hǎi ),楚(chǔ )必(bì )致(zhì )橘(jú )柚(yòu )之(zhī )园(yuán ),韩(hán )、魏(wèi )、中(zhōng )山(shān )皆(jiē )可(kě )使(shǐ )致(zhì )汤(tāng )沐(mù )之(zhī )奉(fèng );而(ér )贵(guì )戚(qī )父(fù )兄(xiōng )皆(jiē )可(kě )受(shòu )封(fēng )侯(hóu )。夫(fū )割(gē )地(dì )包(bāo )利(lì ),五(wǔ )伯(bó )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )覆(fù )军(jūn )擒(qín )将(jiāng )而(ér )求(qiú )也(yě );封(fēng )侯(hóu )贵(guì )戚(qī ),汤(tāng )武(wǔ )所(suǒ )以(yǐ )放(fàng )弒(shì )而(ér )争(zhēng )也(yě )。今(jīn )君(jūn )高(gāo )拱(gǒng )而(ér )两(liǎng )有(yǒu )之(zhī ),此(cǐ )臣(chén )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )为(wéi )君(jūn )愿(yuàn )也(yě )。

夫(fū )秦(qín )下(xià )轵(zhǐ )道(dào ),则(zé )南(nán )阳(yáng )危(wēi );劫(jié )韩(hán )包(bāo )周(zhōu ),则(zé )赵(zhào )自(zì )操(cāo )兵(bīng );据(jù )卫(wèi )取(qǔ )淇(qí )、卷(juàn ),则(zé )齐(qí )必(bì )入(rù )朝(cháo )秦(qín )。秦(qín )欲(yù )己(jǐ )得(dé )乎(hū )山(shān )东(dōng ),则(zé )必(bì )举(jǔ )兵(bīng )而(ér )向(xiàng )赵(zhào )矣(yǐ )。秦(qín )甲(jiǎ )渡(dù )河(hé )逾(yú )漳(zhāng ),据(jù )番(fān )吾(wú ),则(zé )兵(bīng )必(bì )战(zhàn )于(yú )邯(hán )郸(dān )之(zhī )下(xià )矣(yǐ )。此(cǐ )臣(chén )之(zhī )所(suǒ )为(wéi )君(jūn )危(wēi )也(yě )。当(dāng )今(jīn )之(zhī )时(shí ),山(shān )东(dōng )之(zhī )建(jiàn )国(guó ),莫(mò )强(qiáng )于(yú )赵(zhào )。赵(zhào )地(dì )方(fāng )二(èr )千(qiān )余(yú )里(lǐ ),带(dài )甲(jiǎ )数(shù )十(shí )万(wàn ),车(chē )千(qiān )乘(chéng ),骑(qí )万(wàn )匹(pǐ ),粟(sù )支(zhī )数(shù )年(nián )。西(xī )有(yǒu )常(cháng )山(shān ),南(nán )有(yǒu )河(hé )漳(zhāng ),东(dōng )有(yǒu )清(qīng )河(hé ),北(běi )有(yǒu )燕(yàn )。燕(yàn )固(gù )弱(ruò )国(guó ),不(bú )足(zú )畏(wèi )也(yě )。秦(qín )之(zhī )所(suǒ )害(hài )于(yú )天(tiān )下(xià )莫(mò )如(rú )赵(zhào )。然(rán )而(ér )秦(qín )不(bú )敢(gǎn )举(jǔ )兵(bīng )而(ér )伐(fá )赵(zhào )者(zhě ),何(hé )也(yě )?畏(wèi )韩(hán )、魏(wèi )之(zhī )议(yì )其(qí )后(hòu )也(yě )。然(rán )则(zé )韩(hán )、魏(wèi ),赵(zhào )之(zhī )南(nán )蔽(bì )也(yě )。秦(qín )之(zhī )攻(gōng )韩(hán )、魏(wèi )也(yě ),无(wú )名(míng )山(shān )大(dà )川(chuān )之(zhī )险(xiǎn ),稍(shāo )稍(shāo )蚕(cán )食(shí )之(zhī ),傅(fù )国(guó )都(dōu )而(ér )止(zhǐ )。韩(hán )、魏(wèi )不(bú )能(néng )支(zhī )秦(qín ),必(bì )入(rù )臣(chén )于(yú )秦(qín )。秦(qín )无(wú )韩(hán )、魏(wèi )之(zhī )窥(kuī ),则(zé )祸(huò )必(bì )中(zhōng )于(yú )赵(zhào )矣(yǐ )。此(cǐ )臣(chén )之(zhī )所(suǒ )为(wéi )君(jūn )患(huàn )也(yě )。

臣(chén )闻(wén ):尧(yáo )无(wú )三(sān )夫(fū )之(zhī )分(fèn ),舜(shùn )无(wú )咫(zhǐ )尺(chǐ )之(zhī )地(dì ),以(yǐ )有(yǒu )天(tiān )下(xià );禹(yǔ )无(wú )百(bǎi )人(rén )之(zhī )聚(jù ),以(yǐ )王(wáng )诸(zhū )侯(hóu );汤(tāng )武(wǔ )之(zhī )士(shì )不(bú )过(guò )三(sān )千(qiān ),车(chē )不(bú )过(guò )三(sān )百(bǎi )乘(chéng ),卒(zú )不(bú )过(guò )三(sān )万(wàn ),立(lì )为(wéi )天(tiān )子(zǐ )。诚(chéng )得(dé )其(qí )道(dào )也(yě )。是(shì )故(gù ),明(míng )主(zhǔ )外(wài )料(liào )其(qí )敌(dí )之(zhī )强(qiáng )弱(ruò ),内(nèi )度(dù )其(qí )士(shì )卒(zú )贤(xián )不(bú )肖(xiāo ),不(bú )待(dài )两(liǎng )军(jūn )相(xiàng )当(dāng ),而(ér )胜(shèng )败(bài )存(cún )亡(wáng )之(zhī )机(jī ),固(gù )已(yǐ )形(xíng )于(yú )胸(xiōng )中(zhōng )矣(yǐ )。岂(qǐ )掩(yǎn )于(yú )众(zhòng )人(rén )之(zhī )言(yán ),而(ér )以(yǐ )冥(míng )冥(míng )决(jué )事(shì )哉(zāi )!臣(chén )窃(qiè )以(yǐ )天(tiān )下(xià )之(zhī )地(dì )图(tú )按(àn )之(zhī ),诸(zhū )侯(hóu )之(zhī )地(dì ),五(wǔ )倍(bèi )于(yú )秦(qín );料(liào )度(dù )诸(zhū )侯(hóu )之(zhī )卒(zú ),十(shí )倍(bèi )于(yú )秦(qín )。六(liù )国(guó )并(bìng )力(lì ),西(xī )向(xiàng )而(ér )攻(gōng )秦(qín ),秦(qín )必(bì )破(pò )矣(yǐ )。今(jīn )西(xī )面(miàn )而(ér )事(shì )之(zhī ),见(jiàn )臣(chén )于(yú )秦(qín )!夫(fū )破(pò )人(rén )之(zhī )与(yǔ )见(jiàn )破(pò )于(yú )人(rén ),臣(chén )人(rén )之(zhī )与(yǔ )见(jiàn )臣(chén )于(yú )人(rén )也(yě ),岂(qǐ )可(kě )同(tóng )日(rì )而(ér )论(lùn )哉(zāi )!夫(fū )衡(héng )人(rén )者(zhě )皆(jiē )欲(yù )割(gē )诸(zhū )侯(hóu )之(zhī )地(dì ),以(yǐ )与(yǔ )秦(qín )。秦(qín )成(chéng )则(zé )高(gāo )台(tái )榭(xiè ),美(měi )宫(gōng )室(shì ),听(tīng )笙(shēng )竽(yú )之(zhī )音(yīn ),国(guó )被(bèi )秦(qín )患(huàn )而(ér )不(bú )与(yǔ )其(qí )忧(yōu )。是(shì )故(gù ),衡(héng )人(rén )日(rì )夜(yè )务(wù )以(yǐ )秦(qín )权(quán )恐(kǒng )吓(xià )诸(zhū )侯(hóu ),以(yǐ )求(qiú )割(gē )地(dì ),愿(yuàn )大(dà )王(wáng )熟(shú )计(jì )之(zhī )。

臣(chén )闻(wén ):明(míng )主(zhǔ )绝(jué )疑(yí )去(qù )谗(chán ),屏(píng )流(liú )言(yán )之(zhī )迹(jì ),塞(sāi )朋(péng )党(dǎng )之(zhī )门(mén ),故(gù )尊(zūn )主(zhǔ )强(qiáng )兵(bīng )之(zhī )臣(chén ),得(dé )陈(chén )忠(zhōng )于(yú )前(qián )矣(yǐ )。故(gù )窃(qiè )为(wéi )大(dà )王(wáng )计(jì ),莫(mò )若(ruò )一(yī )韩(hán )、魏(wèi )、齐(qí )、楚(chǔ )、燕(yàn )、赵(zhào )从(cóng )亲(qīn ),以(yǐ )叛(pàn )秦(qín )。合(hé )天(tiān )下(xià )之(zhī )将(jiāng )相(xiàng ),会(huì )于(yú )洹(huán )水(shuǐ )之(zhī )上(shàng ),通(tōng )质(zhì ),刑(xíng )白(bái )马(mǎ )而(ér )盟(méng )。约(yuē )曰(yuē ):秦(qín )攻(gōng )楚(chǔ ),齐(qí )魏(wèi )各(gè )出(chū )锐(ruì )师(shī )以(yǐ )佐(zuǒ )之(zhī ),韩(hán )绝(jué )其(qí )粮(liáng )道(dào ),赵(zhào )涉(shè )河(hé )漳(zhāng ),燕(yàn )守(shǒu )常(cháng )山(shān )之(zhī )北(běi );秦(qín )攻(gōng )韩(hán )魏(wèi ),则(zé )楚(chǔ )绝(jué )其(qí )后(hòu ),齐(qí )出(chū )锐(ruì )师(shī )以(yǐ )佐(zuǒ )之(zhī ),赵(zhào )涉(shè )河(hé )漳(zhāng ),燕(yàn )守(shǒu )云(yún )中(zhōng );秦(qín )攻(gōng )齐(qí ),则(zé )楚(chǔ )绝(jué )其(qí )后(hòu ),韩(hán )守(shǒu )成(chéng )皋(gāo ),魏(wèi )塞(sāi )其(qí )粮(liáng )道(dào ),赵(zhào )涉(shè )河(hé )博(bó )关(guān ),燕(yàn )出(chū )锐(ruì )师(shī )以(yǐ )佐(zuǒ )之(zhī );秦(qín )攻(gōng )燕(yàn ),则(zé )赵(zhào )守(shǒu )常(cháng )山(shān ),楚(chǔ )军(jūn )武(wǔ )关(guān ),齐(qí )涉(shè )渤(bó )海(hǎi )(今(jīn )沧(cāng )州(zhōu )也(yě )),韩(hán )魏(wèi )皆(jiē )出(chū )锐(ruì )师(shī )以(yǐ )佐(zuǒ )之(zhī );秦(qín )攻(gōng )赵(zhào ),则(zé )韩(hán )军(jūn )宜(yí )阳(yáng ),楚(chǔ )军(jūn )武(wǔ )关(guān ),魏(wèi )军(jūn )河(hé )外(wài ),齐(qí )涉(shè )清(qīng )河(hé )(今(jīn )贝(bèi )州(zhōu )也(yě )),燕(yàn )出(chū )锐(ruì )师(shī )以(yǐ )佐(zuǒ )之(zhī )。诸(zhū )侯(hóu )有(yǒu )不(bú )如(rú )约(yuē )者(zhě ),以(yǐ )五(wǔ )国(guó )之(zhī )兵(bīng )共(gòng )伐(fá )之(zhī )。六(liù )国(guó )从(cóng )亲(qīn )以(yǐ )宾(bīn )秦(qín ),则(zé )秦(qín )甲(jiǎ )必(bì )不(bú )敢(gǎn )出(chū )于(yú )函(hán )谷(gǔ ),以(yǐ )害(hài )山(shān )东(dōng )矣(yǐ )!如(rú )此(cǐ )则(zé )霸(bà )王(wáng )之(zhī )业(yè )成(chéng )矣(yǐ )。”赵(zhào )王(wáng )曰(yuē ):“善(shàn )。”

(秦(qín )既(jì )破(pò )赵(zhào )长(zhǎng )平(píng )军(jūn ),遂(suí )图(tú )邯(hán )郸(dān )。赵(zhào )人(rén )震(zhèn )恐(kǒng ),东(dōng )徙(xǐ )。乃(nǎi )使(shǐ )苏(sū )代(dài )厚(hòu )币(bì )说(shuō )秦(qín )相(xiàng )应(yīng )侯(hóu )曰(yuē ):“武(wǔ )安(ān )君(jūn )擒(qín )马(mǎ )服(fú )子(zǐ )乎(hū )?”曰(yuē ):“然(rán )。”“又(yòu )欲(yù )图(tú )邯(hán )郸(dān )乎(hū )?”曰(yuē ):“然(rán )。”代(dài )曰(yuē ):“赵(zhào )亡(wáng )则(zé )秦(qín )王(wáng )矣(yǐ )!夫(fū )武(wǔ )安(ān )君(jūn )所(suǒ )为(wéi )秦(qín )战(zhàn )胜(shèng )攻(gōng )取(qǔ )者(zhě ),七(qī )十(shí )余(yú )城(chéng ),南(nán )取(qǔ )鄢(yān )郢(yǐng )、汉(hàn )中(zhōng ),北(běi )擒(qín )马(mǎ )服(fú )之(zhī )军(jūn ),虽(suī )周(zhōu )、召(zhào )、吕(lǚ )望(wàng )之(zhī )功(gōng )不(bú )益(yì )于(yú )此(cǐ )。赵(zhào )亡(wáng )即(jí )秦(qín )王(wáng )矣(yǐ )。以(yǐ )武(wǔ )安(ān )为(wéi )三(sān )公(gōng ),君(jūn )能(néng )为(wéi )之(zhī )下(xià )乎(hū )?欲(yù )无(wú )为(wéi )之(zhī )下(xià ),固(gù )不(bú )得(dé )矣(yǐ )。秦(qín )攻(gōng )韩(hán ),围(wéi )邢(xíng )丘(qiū ),困(kùn )上(shàng )党(dǎng )。上(shàng )党(dǎng )之(zhī )人(rén )皆(jiē )归(guī )赵(zhào ),不(bú )乐(lè )为(wéi )秦(qín )人(rén )之(zhī )日(rì )久(jiǔ )矣(yǐ )。今(jīn )赵(zhào )北(běi )地(dì )入(rù )燕(yàn ),东(dōng )地(dì )入(rù )齐(qí ),南(nán )地(dì )入(rù )韩(hán )魏(wèi )。君(jūn )之(zhī )所(suǒ )得(dé ),无(wú )虑(lǜ )几(jǐ )何(hé )?故(gù )不(bú )如(rú )因(yīn )而(ér )割(gē )之(zhī ),无(wú )以(yǐ )为(wéi )武(wǔ )安(ān )君(jūn )之(zhī )功(gōng )也(yě )。”于(yú )是(shì )应(yīng )侯(hóu )言(yán )于(yú )秦(qín )王(wáng )曰(yuē ):“秦(qín )兵(bīng )疲(pí )劳(láo ),请(qǐng )许(xǔ )韩(hán )赵(zhào )之(zhī )君(jūn )割(gē )地(dì )以(yǐ )和(hé )。”秦(qín )既(jì )罢(bà )兵(bīng ),赵(zhào )王(wáng )使(shǐ )赵(zhào )赦(shè )约(yuē )事(shì )秦(qín ),欲(yù )割(gē )六(liù )城(chéng )而(ér )与(yǔ )之(zhī )。虞(yú )卿(qīng )谓(wèi )王(wáng )曰(yuē ):“秦(qín )之(zhī )攻(gōng )赵(zhào )也(yě ),倦(juàn )而(ér )归(guī )乎(hū )?其(qí )力(lì )尚(shàng )能(néng )进(jìn ),爱(ài )王(wáng )而(ér )弗(fú )攻(gōng )乎(hū )?”王(wáng )曰(yuē ):“秦(qín )之(zhī )攻(gōng )我(wǒ ),无(wú )余(yú )力(lì )矣(yǐ ),必(bì )以(yǐ )倦(juàn )归(guī )耳(ěr )。”虞(yú )卿(qīng )曰(yuē ):“秦(qín )以(yǐ )其(qí )力(lì )攻(gōng )其(qí )所(suǒ )不(bú )能(néng )取(qǔ ),倦(juàn )而(ér )归(guī ),王(wáng )又(yòu )割(gē )其(qí )力(lì )之(zhī )所(suǒ )不(bú )能(néng )取(qǔ )以(yǐ )送(sòng )之(zhī ),是(shì )助(zhù )秦(qín )自(zì )攻(gōng )耳(ěr )。来(lái )年(nián )秦(qín )复(fù )求(qiú )割(gē )地(dì ),王(wáng )将(jiāng )与(yǔ )之(zhī )乎(hū )?弗(fú )与(yǔ ),则(zé )弃(qì )前(qián )功(gōng )而(ér )兆(zhào )后(hòu )祸(huò )也(yě );与(yǔ )之(zhī ),则(zé )无(wú )地(dì )以(yǐ )给(gěi )之(zhī )。语(yǔ )曰(yuē ):‘强(qiáng )者(zhě )善(shàn )攻(gōng ),弱(ruò )者(zhě )善(shàn )守(shǒu )。’今(jīn )听(tīng )秦(qín ),秦(qín )兵(bīng )不(bú )弊(bì )而(ér )多(duō )得(dé )地(dì ),是(shì )强(qiáng )秦(qín )而(ér )弱(ruò )赵(zhào )也(yě )。以(yǐ )益(yì )强(qiáng )之(zhī )秦(qín )而(ér )割(gē )逾(yú )弱(ruò )之(zhī )赵(zhào ),其(qí )计(jì )固(gù )不(bú )止(zhǐ )矣(yǐ )。且(qiě )王(wáng )之(zhī )地(dì )有(yǒu )尽(jìn )而(ér )秦(qín )之(zhī )求(qiú )无(wú )已(yǐ ),以(yǐ )有(yǒu )尽(jìn )之(zhī )地(dì )而(ér )给(gěi )无(wú )已(yǐ )之(zhī )求(qiú ),其(qí )势(shì )必(bì )无(wú )赵(zhào )矣(yǐ )。”王(wáng )计(jì )未(wèi )定(dìng ),楼(lóu )缓(huǎn )从(cóng )秦(qín )来(lái ),王(wáng )以(yǐ )问(wèn )之(zhī )。缓(huǎn )曰(yuē ):“不(bú )如(rú )与(yǔ )之(zhī )。”虞(yú )卿(qīng )曰(yuē ):“臣(chén )言(yán )勿(wù )与(yǔ ),非(fēi )固(gù )勿(wù )与(yǔ )而(ér )已(yǐ )也(yě )。秦(qín )索(suǒ )六(liù )城(chéng )于(yú )王(wáng ),王(wáng )以(yǐ )六(liù )城(chéng )赂(lù )齐(qí )。齐(qí ),秦(qín )之(zhī )深(shēn )仇(chóu )也(yě ),得(dé )王(wáng )之(zhī )六(liù )城(chéng ),并(bìng )力(lì )而(ér )西(xī )击(jī )秦(qín ),齐(qí )之(zhī )听(tīng )王(wáng ),不(bú )待(dài )辞(cí )之(zhī )毕(bì )也(yě )。则(zé )王(wáng )失(shī )之(zhī )于(yú )齐(qí ),取(qǔ )偿(cháng )于(yú )秦(qín )。而(ér )齐(qí )赵(zhào )之(zhī )深(shēn )仇(chóu )可(kě )以(yǐ )报(bào )矣(yǐ ),且(qiě )示(shì )天(tiān )下(xià )有(yǒu )能(néng )为(wéi )也(yě )。王(wáng )以(yǐ )此(cǐ )发(fā )声(shēng ),兵(bīng )未(wèi )窥(kuī )于(yú )境(jìng ),秦(qín )之(zhī )重(zhòng )赂(lù )必(bì )至(zhì )于(yú )赵(zhào )而(ér )反(fǎn )请(qǐng )和(hé )于(yú )王(wáng )。秦(qín )既(jì )请(qǐng )和(hé ),韩(hán )、魏(wèi )闻(wén )之(zhī ),必(bì )尽(jìn )重(zhòng )王(wáng );重(zhòng )王(wáng ),必(bì )出(chū )重(zhòng )宝(bǎo )以(yǐ )一(yī )于(yú )王(wáng )。则(zé )是(shì )王(wáng )一(yī )举(jǔ )而(ér )得(dé )三(sān )国(guó )之(zhī )亲(qīn ),而(ér )秦(qín )益(yì )危(wēi )矣(yǐ )。”赵(zhào )王(wáng )曰(yuē ):“善(shàn )。”即(jí )遣(qiǎn )虞(yú )卿(qīng )东(dōng )见(jiàn )齐(qí )王(wáng ),与(yǔ )之(zhī )谋(móu )秦(qín )。虞(yú )卿(qīng )未(wèi )及(jí )发(fā ),而(ér )秦(qín )使(shǐ )者(zhě )已(yǐ )在(zài )赵(zhào )矣(yǐ )。楼(lóu )缓(huǎn )闻(wén )之(zhī ),亡(wáng )去(qù )。

秦(qín )围(wéi )赵(zhào ),王(wáng )使(shǐ )平(píng )原(yuán )君(jūn )入(rù )楚(chǔ )从(cóng )亲(qīn )而(ér )请(qǐng )其(qí )救(jiù )。平(píng )原(yuán )君(jūn )之(zhī )楚(chǔ ),见(jiàn )楚(chǔ )王(wáng )说(shuō )以(yǐ )利(lì )害(hài ),日(rì )出(chū )而(ér )言(yán ),日(rì )中(zhōng )不(bú )决(jué )。毛(máo )遂(suí )乃(nǎi )按(àn )剑(jiàn )历(lì )阶(jiē )而(ér )上(shàng ),谓(wèi )平(píng )原(yuán )君(jūn )曰(yuē ):“纵(zòng )之(zhī )利(lì )害(hài ),两(liǎng )言(yán )而(ér )决(jué )耳(ěr )。今(jīn )日(rì )出(chū )而(ér )言(yán ),日(rì )中(zhōng )不(bú )决(jué ),何(hé )也(yě )?”楚(chǔ )王(wáng )叱(chì )曰(yuē ):“胡(hú )不(bú )下(xià )!吾(wú )与(yǔ )汝(rǔ )君(jūn )言(yán ),汝(rǔ )何(hé )为(wéi )者(zhě )!”毛(máo )遂(suí )按(àn )剑(jiàn )而(ér )前(qián )曰(yuē ):“王(wáng )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )叱(chì )遂(suí )者(zhě ),以(yǐ )楚(chǔ )国(guó )之(zhī )众(zhòng )也(yě )。今(jīn )十(shí )步(bù )之(zhī )内(nèi ),王(wáng )不(bú )得(dé )恃(shì )楚(chǔ )国(guó )之(zhī )众(zhòng ),王(wáng )之(zhī )命(mìng )悬(xuán )于(yú )遂(suí )之(zhī )手(shǒu )矣(yǐ )。吾(wú )君(jūn )在(zài )前(qián ),叱(chì )者(zhě )何(hé )也(yě )?且(qiě )遂(suí )闻(wén )汤(tāng )以(yǐ )七(qī )十(shí )里(lǐ )之(zhī )地(dì )立(lì )为(wéi )天(tiān )子(zǐ ),文(wén )王(wáng )以(yǐ )百(bǎi )里(lǐ )之(zhī )壤(rǎng )而(ér )臣(chén )诸(zhū )侯(hóu )。今(jīn )楚(chǔ )地(dì )方(fāng )五(wǔ )千(qiān )里(lǐ ),持(chí )戟(jǐ )百(bǎi )万(wàn ),此(cǐ )霸(bà )王(wáng )之(zhī )资(zī )也(yě )。以(yǐ )楚(chǔ )之(zhī )强(qiáng ),天(tiān )下(xià )莫(mò )能(néng )比(bǐ )而(ér )不(bú )能(néng )当(dāng )也(yě )。白(bái )起(qǐ ),小(xiǎo )竖(shù )子(zǐ )耳(ěr ),率(lǜ )数(shù )万(wàn )之(zhī )众(zhòng ),兴(xìng )师(shī )以(yǐ )与(yǔ )楚(chǔ )战(zhàn ),一(yī )战(zhàn )而(ér )举(jǔ )鄢(yān )、郢(yǐng ),再(zài )战(zhàn )而(ér )烧(shāo )夷(yí )陵(líng ),三(sān )战(zhàn )而(ér )辱(rǔ )王(wáng )之(zhī )先(xiān )人(rén )。此(cǐ )百(bǎi )代(dài )之(zhī )怨(yuàn ),赵(zhào )之(zhī )所(suǒ )羞(xiū )而(ér )王(wáng )不(bú )知(zhī )耻(chǐ )焉(yān )。今(jīn )合(hé )纵(zòng )者(zhě )为(wéi )楚(chǔ )不(bú )为(wéi )赵(zhào )也(yě )。”楚(chǔ )王(wáng )曰(yuē ):“苟(gǒu )如(rú )先(xiān )生(shēng )之(zhī )言(yán ),谨(jǐn )奉(fèng )社(shè )稷(jì )以(yǐ )从(cóng )。”楚(chǔ )于(yú )是(shì )遂(suí )出(chū )兵(bīng )救(jiù )赵(zhào )。

赵(zhào )孝(xiào )成(chéng )王(wáng )时(shí ),秦(qín )围(wéi )邯(hán )郸(dān ),诸(zhū )侯(hóu )之(zhī )救(jiù )兵(bīng )莫(mò )敢(gǎn )击(jī )秦(qín )。魏(wèi )王(wáng )使(shǐ )晋(jìn )鄙(bǐ )救(jiù )赵(zhào ),畏(wèi )秦(qín ),止(zhǐ )于(yú )汤(tāng )阴(yīn )不(bú )进(jìn )。魏(wèi )使(shǐ )客(kè )将(jiāng )军(jūn )新(xīn )垣(yuán )衍(yǎn )间(jiān )入(rù )邯(hán )郸(dān ),令(lìng )赵(zhào )帝(dì )秦(qín )。此(cǐ )时(shí )鲁(lǔ )连(lián )适(shì )游(yóu )赵(zhào ),会(huì )秦(qín )围(wéi )邯(hán )郸(dān )。闻(wén )魏(wèi )欲(yù )令(lìng )赵(zhào )尊(zūn )秦(qín )为(wéi )帝(dì ),乃(nǎi )见(jiàn )平(píng )原(yuán )君(jūn )曰(yuē ):“梁(liáng )客(kè )新(xīn )垣(yuán )衍(yǎn )安(ān )在(zài )?吾(wú )请(qǐng )为(wéi )君(jūn )责(zé )而(ér )归(guī )之(zhī )。”平(píng )原(yuán )君(jūn )曰(yuē ):“胜(shèng )请(qǐng )为(wéi )绍(shào )介(jiè )。”鲁(lǔ )连(lián )见(jiàn )新(xīn )垣(yuán )衍(yǎn )而(ér )无(wú )言(yán )。新(xīn )垣(yuán )衍(yǎn )曰(yuē ):“吾(wú )视(shì )居(jū )此(cǐ )围(wéi )城(chéng )之(zhī )中(zhōng ),皆(jiē )有(yǒu )求(qiú )于(yú )平(píng )原(yuán )君(jūn )也(yě )。今(jīn )观(guān )先(xiān )生(shēng )之(zhī )玉(yù )貌(mào ),非(fēi )有(yǒu )求(qiú )于(yú )平(píng )原(yuán )君(jūn )也(yě ),曷(hé )为(wéi )久(jiǔ )居(jū )围(wéi )城(chéng )之(zhī )中(zhōng )而(ér )不(bú )去(qù )乎(hū )?”鲁(lǔ )连(lián )曰(yuē ):“世(shì )以(yǐ )鲍(bào )焦(jiāo )为(wéi )无(wú )从(cóng )容(róng )而(ér )死(sǐ )者(zhě ),皆(jiē )非(fēi )也(yě )。众(zhòng )人(rén )不(bú )知(zhī )为(wéi )一(yī )身(shēn ),彼(bǐ )秦(qín )者(zhě ),弃(qì )礼(lǐ )义(yì )而(ér )上(shàng )首(shǒu )功(gōng )之(zhī )国(guó ),权(quán )使(shǐ )其(qí )士(shì ),虏(lǔ )使(shǐ )其(qí )人(rén )。彼(bǐ )即(jí )肆(sì )然(rán )为(wéi )帝(dì ),过(guò )而(ér )为(wéi )政(zhèng )于(yú )天(tiān )下(xià ),则(zé )连(lián )有(yǒu )蹈(dǎo )东(dōng )海(hǎi )而(ér )死(sǐ )耳(ěr ),吾(wú )不(bú )忍(rěn )为(wéi )之(zhī )人(rén )也(yě )。所(suǒ )以(yǐ )见(jiàn )将(jiāng )军(jūn )者(zhě ),欲(yù )以(yǐ )助(zhù )赵(zhào )。”衍(yǎn )曰(yuē ):“先(xiān )生(shēng )助(zhù )之(zhī ),将(jiāng )奈(nài )何(hé )?”鲁(lǔ )连(lián )曰(yuē ):“吾(wú )将(jiāng )使(shǐ )梁(liáng )及(jí )燕(yàn )助(zhù )之(zhī ),齐(qí )、楚(chǔ )则(zé )固(gù )助(zhù )之(zhī )矣(yǐ )。”衍(yǎn )曰(yuē ):“燕(yàn )则(zé )为(wéi )请(qǐng )以(yǐ )从(cóng )矣(yǐ )。若(ruò )乃(nǎi )梁(liáng )者(zhě ),即(jí )吾(wú )乃(nǎi )梁(liáng )人(rén )也(yě ),先(xiān )生(shēng )恶(è )能(néng )使(shǐ )梁(liáng )助(zhù )之(zhī )?”鲁(lǔ )连(lián )曰(yuē ):“梁(liáng )未(wèi )睹(dǔ )秦(qín )称(chēng )帝(dì )之(zhī )害(hài )故(gù )耳(ěr )。使(shǐ )梁(liáng )见(jiàn )秦(qín )称(chēng )帝(dì )之(zhī )害(hài ),则(zé )必(bì )助(zhù )赵(zhào )矣(yǐ )。”衍(yǎn )曰(yuē ):“秦(qín )称(chēng )帝(dì )之(zhī )害(hài )何(hé )如(rú )?”连(lián )曰(yuē ):“昔(xī )者(zhě ),齐(qí )威(wēi )王(wáng )尝(cháng )为(wéi )仁(rén )义(yì )矣(yǐ ),率(lǜ )天(tiān )下(xià )诸(zhū )侯(hóu )而(ér )朝(cháo )周(zhōu )。周(zhōu )贫(pín )且(qiě )微(wēi ),诸(zhū )侯(hóu )莫(mò )朝(cháo ),而(ér )齐(qí )独(dú )朝(cháo )之(zhī )。居(jū )岁(suì )余(yú ),周(zhōu )烈(liè )王(wáng )崩(bēng ),齐(qí )后(hòu )往(wǎng )。周(zhōu )怒(nù ),赴(fù )于(yú )齐(qí )曰(yuē ):‘天(tiān )崩(bēng )地(dì )坼(chè ),天(tiān )子(zǐ )下(xià )席(xí )。东(dōng )蕃(fān )之(zhī )臣(chén )田(tián )婴(yīng )后(hòu )至(zhì ),则(zé )斩(zhǎn )!’齐(qí )威(wēi )王(wáng )勃(bó )然(rán )怒(nù )曰(yuē ):‘叱(chì )嗟(jiē ),而(ér )母(mǔ )婢(bì )也(yě )!’卒(zú )为(wéi )天(tiān )下(xià )笑(xiào )。故(gù )生(shēng )则(zé )朝(cháo )周(zhōu ),死(sǐ )则(zé )叱(chì )之(zhī ),诚(chéng )不(bú )忍(rěn )其(qí )求(qiú )也(yě )!彼(bǐ )天(tiān )子(zǐ )固(gù )然(rán ),其(qí )无(wú )足(zú )怪(guài )。”

衍(yǎn )曰(yuē ):“先(xiān )生(shēng )独(dú )不(bú )见(jiàn )夫(fū )仆(pú )乎(hū )?十(shí )人(rén )而(ér )从(cóng )一(yī )人(rén )者(zhě ),宁(níng )力(lì )不(bú )足(zú )而(ér )智(zhì )不(bú )若(ruò )耶(yē )?畏(wèi )之(zhī )也(yě )!”鲁(lǔ )连(lián )曰(yuē ):“呜(wū )呼(hū )!梁(liáng )之(zhī )比(bǐ )秦(qín ),若(ruò )仆(pú )耶(yē )?”衍(yǎn )曰(yuē ):“然(rán )。”鲁(lǔ )连(lián )曰(yuē ):“吾(wú )将(jiāng )使(shǐ )秦(qín )王(wáng )烹(pēng )醢(hǎi )梁(liáng )王(wáng )。”衍(yǎn )愕(è )然(rán )曰(yuē ):“亦(yì )太(tài )甚(shèn )矣(yǐ ),先(xiān )生(shēng )之(zhī )言(yán )也(yě )!先(xiān )生(shēng )又(yòu )恶(è )能(néng )使(shǐ )秦(qín )王(wáng )烹(pēng )醢(hǎi )梁(liáng )王(wáng )?”连(lián )曰(yuē ):“固(gù )也(yě )。待(dài )吾(wú )将(jiāng )言(yán )之(zhī )。昔(xī )者(zhě ),九(jiǔ )侯(hóu )、鄂(è )侯(hóu )、文(wén )王(wáng ),纣(zhòu )之(zhī )三(sān )公(gōng )也(yě )。九(jiǔ )侯(hóu )有(yǒu )子(zǐ )而(ér )好(hǎo ),故(gù )献(xiàn )之(zhī )纣(zhòu )。纣(zhòu )以(yǐ )为(wéi )丑(chǒu ),醢(hǎi )九(jiǔ )侯(hóu )。鄂(è )侯(hóu )争(zhēng )之(zhī )强(qiáng ),辨(biàn )之(zhī )疾(jí ),故(gù )脯(pú )鄂(è )侯(hóu )。文(wén )王(wáng )闻(wén )之(zhī ),喟(kuì )然(rán )而(ér )叹(tàn ),故(gù )拘(jū )之(zhī )牖(yǒu )里(lǐ )之(zhī )库(kù ),百(bǎi )日(rì )欲(yù )令(lìng )之(zhī )死(sǐ )。曷(hé )为(wéi )与(yǔ )人(rén )俱(jù )称(chēng )王(wáng ),卒(zú )于(yú )脯(pú )醢(hǎi )之(zhī )地(dì )?齐(qí )愍(mǐn )王(wáng )将(jiāng )之(zhī )鲁(lǔ ),夷(yí )维(wéi )子(zǐ )为(wéi )御(yù ),执(zhí )策(cè )而(ér )从(cóng ),谓(wèi )鲁(lǔ )人(rén )曰(yuē ):‘子(zǐ )将(jiāng )何(hé )以(yǐ )待(dài )吾(wú )君(jūn )?’鲁(lǔ )人(rén )曰(yuē ):‘吾(wú )将(jiāng )以(yǐ )十(shí )太(tài )牢(láo )待(dài )子(zǐ )君(jūn )。’夷(yí )维(wéi )子(zǐ )曰(yuē ):‘子(zǐ )安(ān )取(qǔ )礼(lǐ )而(ér )来(lái )?彼(bǐ )吾(wú )君(jūn )者(zhě ),天(tiān )子(zǐ )也(yě )。天(tiān )子(zǐ )巡(xún )狩(shòu ),诸(zhū )侯(hóu )避(bì )舍(shě ),纳(nà )管(guǎn )钥(yào ),摄(shè )衽(rèn )抱(bào )机(jī ),视(shì )膳(shàn )于(yú )堂(táng )下(xià ),天(tiān )子(zǐ )已(yǐ )食(shí ),若(ruò )乃(nǎi )退(tuì )而(ér )听(tīng )朝(cháo )也(yě )。’鲁(lǔ )人(rén )投(tóu )其(qí )钥(yào ),不(bú )果(guǒ )内(nèi ),不(bú )得(dé )入(rù )于(yú )鲁(lǔ )。将(jiāng )之(zhī )薛(xuē ),假(jiǎ )途(tú )于(yú )邹(zōu )。当(dāng )是(shì )时(shí ),邹(zōu )君(jūn )死(sǐ ),愍(mǐn )王(wáng )欲(yù )入(rù )吊(diào ),夷(yí )维(wéi )子(zǐ )谓(wèi )邹(zōu )之(zhī )孤(gū )曰(yuē ):‘天(tiān )子(zǐ )吊(diào ),主(zhǔ )人(rén )必(bì )将(jiāng )倍(bèi )殡(bìn ),设(shè )几(jǐ )北(běi )面(miàn )于(yú )南(nán )方(fāng ),然(rán )后(hòu )天(tiān )子(zǐ )南(nán )面(miàn )吊(diào )。’邹(zōu )之(zhī )群(qún )臣(chén )曰(yuē ):‘必(bì )若(ruò )此(cǐ ),将(jiāng )伏(fú )剑(jiàn )而(ér )死(sǐ )!’故(gù )不(bú )敢(gǎn )入(rù )于(yú )邹(zōu )。邹(zōu )、鲁(lǔ )之(zhī )大(dà )夫(fū ),生(shēng )则(zé )不(bú )能(néng )事(shì )养(yǎng ),死(sǐ )则(zé )不(bú )得(dé )赙(fù )襚(suì ),然(rán )且(qiě )欲(yù )行(háng )天(tiān )子(zǐ )之(zhī )礼(lǐ )于(yú )邹(zōu )、鲁(lǔ ),邹(zōu )、鲁(lǔ )之(zhī )臣(chén )不(bú )果(guǒ )内(nèi )。今(jīn )秦(qín ),万(wàn )乘(chéng )之(zhī )国(guó )也(yě )。梁(liáng )亦(yì )万(wàn )乘(chéng )之(zhī )国(guó )也(yě )。万(wàn )乘(chéng )之(zhī )国(guó ),交(jiāo )有(yǒu )称(chēng )王(wáng )之(zhī )名(míng ),睹(dǔ )其(qí )一(yī )战(zhàn )而(ér )胜(shèng ),遂(suí )欲(yù )从(cóng )而(ér )帝(dì )之(zhī ),则(zé )且(qiě )变(biàn )易(yì )诸(zhū )侯(hóu )之(zhī )大(dà )臣(chén )。彼(bǐ )将(jiāng )夺(duó )其(qí )所(suǒ )不(bú )肖(xiāo )而(ér )与(yǔ )其(qí )所(suǒ )贤(xián ),夺(duó )其(qí )所(suǒ )憎(zēng )而(ér )与(yǔ )其(qí )所(suǒ )爱(ài ),又(yòu )将(jiāng )使(shǐ )其(qí )子(zǐ )女(nǚ )谗(chán )妾(qiè )为(wéi )诸(zhū )侯(hóu )妃(fēi )姬(jī ),处(chù )梁(liáng )之(zhī )宫(gōng ),梁(liáng )王(wáng )安(ān )得(dé )晏(yàn )然(rán )?而(ér )将(jiāng )军(jūn )又(yòu )何(hé )得(dé )故(gù )宠(chǒng )乎(hū )?”于(yú )是(shì ),新(xīn )垣(yuán )衍(yǎn )起(qǐ ),再(zài )拜(bài ),谢(xiè )曰(yuē ):“吾(wú )请(qǐng )出(chū ),不(bú )敢(gǎn )复(fù )言(yán )帝(dì )秦(qín )!”秦(qín )将(jiāng )闻(wén )之(zhī ),为(wéi )退(tuì )军(jūn )五(wǔ )十(shí )里(lǐ )。)

苏(sū )秦(qín )如(rú )韩(hán )(韩(hán )之(zhī )先(xiān )与(yǔ )周(zhōu )同(tóng )姓(xìng ),事(shì )晋(jìn ),得(dé )封(fēng )于(yú )韩(hán ),为(wéi )韩(hán )氏(shì )。后(hòu )周(zhōu )烈(liè )王(wáng )赐(cì )韩(hán )侯(hóu ),得(dé )列(liè )为(wéi )诸(zhū )侯(hóu )也(yě )。),说(shuō )韩(hán )宣(xuān )王(wáng )曰(yuē ):“韩(hán )北(běi )有(yǒu )巩(gǒng )洛(luò )、成(chéng )皋(gāo )之(zhī )固(gù ),西(xī )有(yǒu )宜(yí )阳(yáng )、商(shāng )阪(bǎn )之(zhī )塞(sāi ),东(dōng )有(yǒu )宛(wǎn )、穰(ráng )、洧(wěi )水(shuǐ ),南(nán )有(yǒu )陉(xíng )山(shān ),地(dì )方(fāng )九(jiǔ )百(bǎi )余(yú )里(lǐ ),带(dài )甲(jiǎ )数(shù )十(shí )万(wàn )。天(tiān )下(xià )之(zhī )强(qiáng )弓(gōng )劲(jìn )弩(nǔ ),皆(jiē )从(cóng )韩(hán )出(chū )。韩(hán )卒(zú )超(chāo )足(zú )而(ér )射(shè ),百(bǎi )发(fā )不(bú )暇(xiá )止(zhǐ ),远(yuǎn )者(zhě )栝(guā )洞(dòng )胸(xiōng ),近(jìn )者(zhě )镝(dí )掩(yǎn )心(xīn )。韩(hán )之(zhī )剑(jiàn )戟(jǐ ),则(zé )龙(lóng )泉(quán )、太(tài )阿(ā ),皆(jiē )陆(lù )断(duàn )牛(niú )马(mǎ ),水(shuǐ )截(jié )鹄(hú )雁(yàn )。夫(fū )以(yǐ )韩(hán )卒(zú )之(zhī )劲(jìn ),与(yǔ )大(dà )王(wáng )之(zhī )贤(xián ),乃(nǎi )西(xī )面(miàn )而(ér )事(shì )秦(qín ),交(jiāo )臂(bì )而(ér )服(fú )焉(yān )。羞(xiū )社(shè )稷(jì )而(ér )为(wéi )天(tiān )下(xià )笑(xiào ),无(wú )大(dà )于(yú )此(cǐ )者(zhě )也(yě )!是(shì )故(gù ),愿(yuàn )大(dà )王(wáng )熟(shú )计(jì )之(zhī )。大(dà )王(wáng )无(wú )事(shì )秦(qín ),事(shì )秦(qín )必(bì )求(qiú )宜(yí )阳(yáng )、成(chéng )皋(gāo )。今(jīn )兹(zī )效(xiào )之(zhī ),明(míng )年(nián )又(yòu )复(fù )求(qiú )割(gē )地(dì ),与(yǔ )之(zhī ),则(zé )无(wú )地(dì )以(yǐ )给(gěi )之(zhī );不(bú )与(yǔ ),则(zé )弃(qì )前(qián )功(gōng )而(ér )受(shòu )后(hòu )祸(huò )。且(qiě )夫(fū )大(dà )王(wáng )之(zhī )地(dì )有(yǒu )尽(jìn ),而(ér )秦(qín )之(zhī )求(qiú )无(wú )已(yǐ ),以(yǐ )有(yǒu )尽(jìn )之(zhī )地(dì ),而(ér )逆(nì )无(wú )已(yǐ )之(zhī )求(qiú ),此(cǐ )所(suǒ )谓(wèi )市(shì )怨(yuàn )结(jié )祸(huò )者(zhě ),不(bú )战(zhàn )而(ér )地(dì )已(yǐ )削(xuē )矣(yǐ )!臣(chén )闻(wén )鄙(bǐ )谚(yàn )曰(yuē ):‘宁(níng )为(wéi )鸡(jī )口(kǒu ),无(wú )为(wéi )牛(niú )后(hòu )。’今(jīn )王(wáng )西(xī )面(miàn )交(jiāo )臂(bì )而(ér )臣(chén )事(shì )秦(qín ),何(hé )异(yì )于(yú )牛(niú )后(hòu )乎(hū )?夫(fū )以(yǐ )大(dà )王(wáng )之(zhī )贤(xián ),挟(jiā )强(qiáng )韩(hán )之(zhī )兵(bīng ),而(ér )有(yǒu )牛(niú )后(hòu )之(zhī )名(míng ),窃(qiè )为(wéi )大(dà )王(wáng )羞(xiū )之(zhī )!”韩(hán )王(wáng )勃(bó )然(rán )作(zuò )色(sè ),按(àn )剑(jiàn )太(tài )息(xī )曰(yuē ):“寡(guǎ )人(rén )虽(suī )不(bú )肖(xiāo ),不(bú )能(néng )事(shì )秦(qín )!”从(cóng )之(zhī )。

(韩(hán )攻(gōng )宋(sòng ),秦(qín )大(dà )怒(nù ),曰(yuē ):“吾(wú )爱(ài )宋(sòng ),韩(hán )氏(shì )与(yǔ )我(wǒ )交(jiāo ),而(ér )攻(gōng )我(wǒ )所(suǒ )甚(shèn )爱(ài ),何(hé )也(yě )?”苏(sū )秦(qín )为(wéi )韩(hán )说(shuō )秦(qín )王(wáng )曰(yuē ):“韩(hán )氏(shì )之(zhī )攻(gōng )宋(sòng ),所(suǒ )以(yǐ )为(wéi )王(wáng )也(yě )。以(yǐ )韩(hán )之(zhī )强(qiáng ),辅(fǔ )之(zhī )以(yǐ )宋(sòng ),楚(chǔ )、魏(wèi )必(bì )恐(kǒng ),恐(kǒng )必(bì )西(xī )面(miàn )而(ér )事(shì )秦(qín )。王(wáng )不(bú )折(shé )一(yī )兵(bīng ),不(bú )杀(shā )一(yī )人(rén ),无(wú )事(shì )而(ér )割(gē )安(ān )邑(yì ),此(cǐ )韩(hán )氏(shì )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )祷(dǎo )于(yú )秦(qín )也(yě )。”韩(hán )惠(huì )王(wáng )闻(wén )秦(qín )好(hǎo )事(shì ),欲(yù )罢(bà )其(qí )人(rén ),无(wú )令(lìng )东(dōng )伐(fá ),乃(nǎi )使(shǐ )水(shuǐ )工(gōng )郑(zhèng )国(guó )来(lái )间(jiān )秦(qín ),说(shuō )秦(qín )王(wáng ),令(lìng )凿(záo )泾(jīng )水(shuǐ )以(yǐ )溉(gài )田(tián )。中(zhōng )作(zuò )而(ér )觉(jiào ),诛(zhū )郑(zhèng )国(guó )。郑(zhèng )国(guó )曰(yuē ):“始(shǐ )臣(chén )为(wéi )间(jiān ),然(rán )渠(qú )成(chéng )亦(yì )秦(qín )之(zhī )利(lì )。臣(chén )为(wéi )韩(hán )延(yán )数(shù )年(nián )命(mìng ),为(wéi )秦(qín )开(kāi )万(wàn )代(dài )之(zhī )利(lì )也(yě )。”王(wáng )从(cóng )之(zhī )。)

苏(sū )秦(qín )如(rú )魏(wèi )(魏(wèi )之(zhī )先(xiān ),毕(bì )公(gōng )高(gāo )之(zhī )后(hòu ),与(yǔ )周(zhōu )同(tóng )姓(xìng )。武(wǔ )王(wáng )伐(fá )纣(zhòu ),封(fēng )高(gāo )于(yú )毕(bì ),以(yǐ )为(wéi )姓(xìng )。毕(bì )万(wàn )事(shì )晋(jìn )献(xiàn )公(gōng ),献(xiàn )公(gōng )封(fēng )万(wàn )于(yú )魏(wèi ),以(yǐ )为(wéi )大(dà )夫(fū )。后(hòu )周(zhōu )烈(liè )王(wáng )赐(cì )魏(wèi ),俱(jù )得(dé )为(wéi )诸(zhū )侯(hóu )。),说(shuō )魏(wèi )襄(xiāng )王(wáng )曰(yuē ):“大(dà )王(wáng )之(zhī )地(dì ),南(nán )有(yǒu )鸿(hóng )沟(gōu )、陈(chén )汝(rǔ )南(nán ),东(dōng )有(yǒu )淮(huái )、颍(yǐng )、煮(zhǔ )、枣(zǎo ),西(xī )有(yǒu )长(zhǎng )城(chéng )之(zhī )界(jiè ),北(běi )有(yǒu )河(hé )外(wài )、卷(juàn )、衍(yǎn )。地(dì )方(fāng )千(qiān )里(lǐ ),地(dì )名(míng )虽(suī )小(xiǎo ),然(rán )而(ér )田(tián )舍(shě )庐(lú )庑(wǔ ),曾(céng )无(wú )刍(chú )牧(mù )之(zhī )地(dì )。人(rén )民(mín )之(zhī )众(zhòng ),车(chē )马(mǎ )之(zhī )多(duō ),日(rì )夜(yè )行(háng )不(bú )绝(jué ),鞫(jū )鞫(jū )殷(yīn )殷(yīn ),若(ruò )有(yǒu )三(sān )军(jūn )之(zhī )众(zhòng )。魏(wèi ),天(tiān )下(xià )之(zhī )强(qiáng )国(guó )也(yě );王(wáng ),天(tiān )下(xià )之(zhī )贤(xián )主(zhǔ )也(yě )。今(jīn )乃(nǎi )有(yǒu )意(yì )西(xī )面(miàn )而(ér )事(shì )秦(qín ),称(chēng )东(dōng )藩(fān ),筑(zhù )帝(dì )宫(gōng ),受(shòu )冠(guàn )带(dài ),祠(cí )春(chūn )秋(qiū )。臣(chén )窃(qiè )为(wéi )大(dà )王(wáng )耻(chǐ )之(zhī )。臣(chén )闻(wén ):越(yuè )王(wáng )勾(gōu )践(jiàn ),战(zhàn )弊(bì )卒(zú )三(sān )千(qiān ),擒(qín )夫(fū )差(chà )于(yú )干(gàn )遂(suí );武(wǔ )王(wáng )卒(zú )三(sān )千(qiān ),革(gé )车(chē )三(sān )百(bǎi )乘(chéng ),制(zhì )纣(zhòu )于(yú )牧(mù )野(yě )。岂(qǐ )其(qí )卒(zú )众(zhòng )哉(zāi )?诚(chéng )能(néng )奋(fèn )其(qí )威(wēi )也(yě )!今(jīn )窃(qiè )闻(wén )大(dà )王(wáng )之(zhī )卒(zú ),武(wǔ )士(shì )二(èr )十(shí )万(wàn ),仓(cāng )头(tóu )、奋(fèn )击(jī )各(gè )二(èr )十(shí )万(wàn ),厮(sī )徒(tú )十(shí )万(wàn ),车(chē )六(liù )百(bǎi )乘(chéng ),骑(qí )六(liù )千(qiān )匹(pǐ )。此(cǐ )过(guò )越(yuè )王(wáng )勾(gōu )践(jiàn )、武(wǔ )王(wáng )远(yuǎn )矣(yǐ )!今(jīn )乃(nǎi )听(tīng )于(yú )群(qún )臣(chén )之(zhī )说(shuō ),而(ér )欲(yù )臣(chén )事(shì )秦(qín )。夫(fū )事(shì )秦(qín )必(bì )割(gē )地(dì )以(yǐ )效(xiào )实(shí ),故(gù )兵(bīng )未(wèi )用(yòng )而(ér )国(guó )已(yǐ )亏(kuī )矣(yǐ )。夫(fū )为(wéi )人(rén )臣(chén )割(gē )其(qí )主(zhǔ )之(zhī )地(dì )以(yǐ )外(wài )交(jiāo ),偷(tōu )取(qǔ )一(yī )旦(dàn )之(zhī )功(gōng ),而(ér )不(bú )顾(gù )其(qí )后(hòu ),破(pò )公(gōng )家(jiā )而(ér )成(chéng )私(sī )门(mén ),外(wài )挟(jiā )强(qiáng )秦(qín )之(zhī )势(shì ),以(yǐ )内(nèi )劫(jié )其(qí )主(zhǔ ),以(yǐ )求(qiú )割(gē )地(dì ),愿(yuàn )大(dà )王(wáng )孰(shú )察(chá )之(zhī )!《周(zhōu )书(shū )》曰(yuē ):‘绵(mián )绵(mián )不(bú )绝(jué ),蔓(màn )蔓(màn )奈(nài )何(hé )?毫(háo )厘(lí )不(bú )伐(fá ),将(jiāng )用(yòng )斧(fǔ )柯(kē )。’前(qián )虑(lǜ )未(wèi )定(dìng ),后(hòu )有(yǒu )大(dà )患(huàn ),将(jiāng )奈(nài )之(zhī )何(hé )?大(dà )王(wáng )诚(chéng )能(néng )听(tīng )臣(chén ),六(liù )国(guó )从(cóng )亲(qīn ),专(zhuān )心(xīn )并(bìng )力(lì ),则(zé )必(bì )无(wú )强(qiáng )秦(qín )之(zhī )患(huàn ),故(gù )敞(chǎng )邑(yì )赵(zhào )王(wáng )使(shǐ )臣(chén )效(xiào )愚(yú )计(jì ),奉(fèng )明(míng )约(yuē ),在(zài )大(dà )王(wáng )诏(zhào )之(zhī )。”魏(wèi )王(wáng )曰(yuē ):“谨(jǐn )奉(fèng )教(jiāo )。”

(虞(yú )卿(qīng )说(shuō )春(chūn )申(shēn )君(jūn )伐(fá )燕(yàn ),以(yǐ )定(dìng )身(shēn )封(fēng )。春(chūn )申(shēn )君(jūn )曰(yuē ):“所(suǒ )道(dào )攻(gōng )燕(yàn ),非(fēi )齐(qí )即(jí )魏(wèi )。魏(wèi )、齐(qí )新(xīn )恶(è )楚(chǔ ),楚(chǔ )虽(suī )欲(yù )攻(gōng )燕(yàn ),将(jiāng )何(hé )道(dào )哉(zāi )?”对(duì )曰(yuē ):“请(qǐng )令(lìng )魏(wèi )王(wáng )可(kě )。”虞(yú )卿(qīng )遂(suí )如(rú )魏(wèi ),谓(wèi )王(wáng )曰(yuē ):“夫(fū )楚(chǔ )亦(yì )强(qiáng )大(dà )矣(yǐ )!天(tiān )下(xià )无(wú )敌(dí )!乃(nǎi )且(qiě )攻(gōng )燕(yàn )。”魏(wèi )王(wáng )曰(yuē ):“向(xiàng )也(yě )子(zǐ )云(yún ):‘天(tiān )下(xià )无(wú )敌(dí )’,今(jīn )也(yě )子(zǐ )云(yún ):‘乃(nǎi )且(qiě )攻(gōng )燕(yàn )’者(zhě ),何(hé )也(yě )?”对(duì )曰(yuē ):“今(jīn )谓(wèi )马(mǎ )力(lì )多(duō )则(zé )有(yǒu )矣(yǐ ),若(ruò )曰(yuē )胜(shèng )千(qiān )钧(jūn )则(zé )不(bú )然(rán )者(zhě ),何(hé )也(yě )?夫(fū )千(qiān )钧(jūn ),非(fēi )马(mǎ )之(zhī )任(rèn )也(yě )。今(jīn )谓(wèi )楚(chǔ )强(qiáng )大(dà )则(zé )有(yǒu )矣(yǐ ),若(ruò )夫(fū )越(yuè )赵(zhào )、魏(wèi )而(ér )斗(dòu )兵(bīng )于(yú )燕(yàn ),则(zé )岂(qǐ )楚(chǔ )之(zhī )任(rèn )哉(zāi )?非(fēi )楚(chǔ )之(zhī )任(rèn )而(ér )楚(chǔ )为(wéi )之(zhī ),是(shì )敝(bì )楚(chǔ )也(yě )。敝(bì )楚(chǔ )即(jí )强(qiáng )魏(wèi )。其(qí )于(yú )王(wáng )孰(shú )便(biàn )?”魏(wèi )王(wáng )曰(yuē ):“善(shàn )。”从(cóng )之(zhī )。)

苏(sū )秦(qín )如(rú )齐(qí )(齐(qí )太(tài )公(gōng )望(wàng )吕(lǚ )尚(shàng )者(zhě ),事(shì )周(zhōu ),为(wéi )文(wén )武(wǔ )师(shī ),谋(móu )伐(fá )纣(zhòu )。武(wǔ )王(wáng )已(yǐ )平(píng )商(shāng ),封(fēng )尚(shàng )父(fù )于(yú )齐(qí )营(yíng )丘(qiū )也(yě )。)。说(shuō )齐(qí )宣(xuān )王(wáng )曰(yuē ):“齐(qí )南(nán )有(yǒu )泰(tài )山(shān ),东(dōng )有(yǒu )琅(láng )邪(xié ),西(xī )有(yǒu )清(qīng )河(hé ),北(běi )有(yǒu )渤(bó )海(hǎi ),此(cǐ )四(sì )塞(sāi )之(zhī )国(guó )也(yě )。临(lín )淄(zī )甚(shèn )富(fù )而(ér )实(shí ),其(qí )民(mín )无(wú )不(bú )吹(chuī )竽(yú )、鼓(gǔ )瑟(sè )、弹(dàn )琴(qín )、击(jī )筑(zhù )、斗(dòu )鸡(jī )、走(zǒu )狗(gǒu )、六(liù )博(bó )、蹴(cù )鞠(jū )者(zhě )也(yě )。临(lín )淄(zī )之(zhī )途(tú ),车(chē )毂(gū )击(jī ),人(rén )摩(mó )肩(jiān ),连(lián )衽(rèn )成(chéng )帷(wéi ),举(jǔ )袂(mèi )成(chéng )幕(mù ),挥(huī )汗(hàn )成(chéng )雨(yǔ )。家(jiā )殷(yīn )人(rén )足(zú ),志(zhì )气(qì )高(gāo )扬(yáng )。夫(fū )以(yǐ )大(dà )王(wáng )之(zhī )贤(xián ),与(yǔ )齐(qí )之(zhī )强(qiáng ),天(tiān )下(xià )莫(mò )能(néng )当(dāng )也(yě )。今(jīn )乃(nǎi )西(xī )面(miàn )事(shì )秦(qín ),窃(qiè )为(wéi )大(dà )王(wáng )羞(xiū )之(zhī )!且(qiě )夫(fū )韩(hán )魏(wèi )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )畏(wèi )秦(qín )者(zhě ),为(wéi )与(yǔ )秦(qín )接(jiē )境(jìng )壤(rǎng )界(jiè )也(yě )。兵(bīng )出(chū )相(xiàng )当(dāng ),不(bú )出(chū )十(shí )日(rì )而(ér )战(zhàn )胜(shèng )存(cún )亡(wáng )之(zhī )机(jī )决(jué )矣(yǐ )。韩(hán )魏(wèi )战(zhàn )而(ér )胜(shèng )秦(qín ),则(zé )兵(bīng )半(bàn )折(shé ),四(sì )境(jìng )不(bú )守(shǒu );战(zhàn )而(ér )不(bú )胜(shèng ),则(zé )国(guó )已(yǐ )危(wēi )亡(wáng )随(suí )其(qí )后(hòu )也(yě )。是(shì )故(gù ),韩(hán )魏(wèi )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )重(zhòng )与(yǔ )秦(qín )战(zhàn ),而(ér )轻(qīng )为(wéi )之(zhī )臣(chén )也(yě )。今(jīn )秦(qín )之(zhī )攻(gōng )齐(qí )则(zé )不(bú )然(rán ):倍(bèi )韩(hán )魏(wèi )之(zhī )地(dì ),过(guò )卫(wèi )晋(jìn )阳(yáng )之(zhī )道(dào ),经(jīng )乎(hū )亢(kàng )父(fù )之(zhī )险(xiǎn ),车(chē )不(bú )得(dé )方(fāng )轨(guǐ ),骑(qí )不(bú )得(dé )比(bǐ )行(háng ),百(bǎi )人(rén )守(shǒu )险(xiǎn ),千(qiān )人(rén )不(bú )敢(gǎn )过(guò )也(yě )。秦(qín )虽(suī )欲(yù )深(shēn )入(rù ),则(zé )狼(láng )顾(gù ),恐(kǒng )韩(hán )魏(wèi )之(zhī )议(yì )其(qí )后(hòu )。是(shì )故(gù ),恫(dòng )疑(yí )虚(xū )喝(hē ),骄(jiāo )矜(jīn )而(ér )不(bú )敢(gǎn )进(jìn )。夫(fū )不(bú )深(shēn )料(liào )秦(qín )之(zhī )无(wú )奈(nài )齐(qí )何(hé )也(yě ),而(ér )欲(yù )西(xī )面(miàn )事(shì )之(zhī ),是(shì )群(qún )臣(chén )之(zhī )计(jì )过(guò )也(yě )。今(jīn )无(wú )事(shì )秦(qín )之(zhī )名(míng ),而(ér )有(yǒu )强(qiáng )国(guó )之(zhī )实(shí ),故(gù )愿(yuàn )大(dà )王(wáng )少(shǎo )留(liú )意(yì )计(jì )之(zhī )。”齐(qí )王(wáng )曰(yuē ):“善(shàn )。”

(苏(sū )秦(qín )说(shuō )闵(mǐn )王(wáng )曰(yuē ):“臣(chén )闻(wén ):用(yòng )兵(bīng )而(ér )喜(xǐ )先(xiān )下(xià )者(zhě )忧(yōu ),约(yuē )结(jié )而(ér )喜(xǐ )主(zhǔ )怨(yuàn )者(zhě )孤(gū )。夫(fū )后(hòu )起(qǐ )者(zhě ),藉(jiè )也(yě );而(ér )远(yuǎn )怨(yuàn )者(zhě ),时(shí )也(yě )。故(gù )语(yǔ )曰(yuē ):‘骐(qí )骥(jì )之(zhī )衰(shuāi )也(yě ),驽(nú )马(mǎ )先(xiān )之(zhī );孟(mèng )贲(bēn )之(zhī )倦(juàn )也(yě ),女(nǚ )子(zǐ )胜(shèng )之(zhī )。’夫(fū )驽(nú )马(mǎ )女(nǚ )子(zǐ )之(zhī )筋(jīn )骨(gǔ )力(lì )劲(jìn ),非(fēi )贤(xián )于(yú )骐(qí )骥(jì )、孟(mèng )贲(bēn )也(yě ),何(hé )则(zé )?后(hòu )起(qǐ )之(zhī )藉(jiè )也(yě )。臣(chén )闻(wén ):战(zhàn )攻(gōng )之(zhī )道(dào ),非(fēi )师(shī )者(zhě ),虽(suī )有(yǒu )百(bǎi )万(wàn )之(zhī )军(jūn ),北(běi )之(zhī )堂(táng )上(shàng );虽(suī )有(yǒu )阖(hé )闾(lǘ )、吴(wú )起(qǐ )之(zhī )将(jiāng ),擒(qín )之(zhī )户(hù )内(nèi );千(qiān )丈(zhàng )之(zhī )城(chéng ),拔(bá )之(zhī )樽(zūn )俎(zǔ )之(zhī )间(jiān );百(bǎi )尺(chǐ )之(zhī )冲(chōng ),折(shé )之(zhī )于(yú )席(xí )上(shàng )。故(gù )钟(zhōng )鼓(gǔ )竽(yú )瑟(sè )之(zhī )音(yīn )不(bú )绝(jué ),地(dì )可(kě )广(guǎng )而(ér )欲(yù )可(kě )成(chéng );和(hé )乐(lè )倡(chàng )优(yōu )之(zhī )笑(xiào )不(bú )乏(fá ),诸(zhū )侯(hóu )可(kě )同(tóng )日(rì )而(ér )致(zhì )也(yě )。故(gù )夫(fū )善(shàn )为(wéi )王(wáng )业(yè )者(zhě ),在(zài )劳(láo )天(tiān )下(xià )而(ér )自(zì )佚(yì ),乱(luàn )天(tiān )下(xià )而(ér )自(zì )安(ān )。诸(zhū )侯(hóu )无(wú )成(chéng )谋(móu ),则(zé )国(guó )无(wú )宿(xiǔ )忧(yōu )也(yě )。何(hé )以(yǐ )知(zhī )其(qí )然(rán )耶(yē )?昔(xī )魏(wèi )王(wáng )拥(yōng )土(tǔ )千(qiān )里(lǐ ),带(dài )甲(jiǎ )三(sān )十(shí )六(liù )万(wàn ),从(cóng )十(shí )二(èr )诸(zhū )侯(hóu )朝(cháo )天(tiān )子(zǐ ),以(yǐ )西(xī )谋(móu )秦(qín )。秦(qín )恐(kǒng ),寝(qǐn )不(bú )安(ān )席(xí ),食(shí )不(bú )甘(gān )味(wèi )。卫(wèi )鞅(yāng )谋(móu )于(yú )秦(qín )王(wáng )曰(yuē ):‘王(wáng )何(hé )不(bú )使(shǐ )臣(chén )见(jiàn )魏(wèi )王(wáng ),则(zé )臣(chén )必(bì )请(qǐng )北(běi )魏(wèi )矣(yǐ )。’秦(qín )王(wáng )许(xǔ )诺(nuò )。

卫(wèi )鞅(yāng )见(jiàn )魏(wèi )王(wáng ),曰(yuē ):‘大(dà )王(wáng )之(zhī )功(gōng )大(dà )矣(yǐ )!令(lìng )行(háng )于(yú )天(tiān )下(xià )矣(yǐ )!所(suǒ )以(yǐ )十(shí )二(èr )诸(zhū )侯(hóu ),非(fēi )宋(sòng )、卫(wèi )则(zé )邹(zōu )、鲁(lǔ )、陈(chén )、蔡(cài )。此(cǐ )固(gù )大(dà )王(wáng )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )鞭(biān )棰(chuí )使(shǐ )也(yě ),不(bú )足(zú )以(yǐ )王(wáng )天(tiān )下(xià )。不(bú )若(ruò )北(běi )取(qǔ )燕(yàn ),东(dōng )伐(fá )齐(qí ),则(zé )赵(zhào )必(bì )从(cóng )矣(yǐ );西(xī )取(qǔ )秦(qín ),南(nán )伐(fá )楚(chǔ ),则(zé )韩(hán )必(bì )从(cóng )矣(yǐ )。大(dà )王(wáng )有(yǒu )伐(fá )齐(qí )、楚(chǔ )之(zhī )心(xīn ),而(ér )从(cóng )天(tiān )下(xià )之(zhī )志(zhì ),则(zé )王(wáng )业(yè )见(jiàn )矣(yǐ )。大(dà )王(wáng )不(bú )如(rú )先(xiān )行(háng )王(wáng )服(fú ),然(rán )后(hòu )图(tú )齐(qí )楚(chǔ )。’魏(wèi )王(wáng )善(shàn )之(zhī ),故(gù )身(shēn )广(guǎng )公(gōng )宫(gōng ),制(zhì )丹(dān )衣(yī ),柱(zhù )建(jiàn )九(jiǔ )斿(yóu ),从(cóng )七(qī )星(xīng )之(zhī )旗(qí )。此(cǐ )天(tiān )子(zǐ )位(wèi )也(yě ),而(ér )魏(wèi )王(wáng )处(chù )之(zhī )。于(yú )是(shì )齐(qí )、楚(chǔ )怒(nù ),诸(zhū )侯(hóu )奔(bēn )齐(qí ),齐(qí )人(rén )伐(fá )魏(wèi ),杀(shā )太(tài )子(zǐ ),覆(fù )其(qí )十(shí )万(wàn )之(zhī )军(jūn )。是(shì )时(shí ),秦(qín )王(wáng )拱(gǒng )手(shǒu )受(shòu )河(hé )西(xī )之(zhī )地(dì )。故(gù )卫(wèi )鞅(yāng )始(shǐ )与(yǔ )秦(qín )王(wáng )计(jì )也(yě ),谋(móu )约(yuē )不(bú )下(xià )席(xí ),而(ér )魏(wèi )将(jiāng )已(yǐ )擒(qín )于(yú )齐(qí )矣(yǐ );冲(chōng )橹(lǔ )未(wèi )施(shī ),而(ér )西(xī )河(hé )之(zhī )外(wài )已(yǐ )入(rù )于(yú )秦(qín )矣(yǐ )。此(cǐ )臣(chén )之(zhī )所(suǒ )谓(wèi )北(běi )之(zhī )堂(táng )上(shàng )、擒(qín )将(jiāng )户(hù )内(nèi )、拔(bá )城(chéng )于(yú )樽(zūn )俎(zǔ )之(zhī )间(jiān )、折(shé )冲(chōng )于(yú )席(xí )上(shàng )者(zhě )也(yě )。”楚(chǔ )怀(huái )王(wáng )使(shǐ )柱(zhù )国(guó )昭(zhāo )阳(yáng )将(jiāng )兵(bīng )伐(fá )魏(wèi ),得(dé )八(bā )城(chéng ),又(yòu )移(yí )兵(bīng )攻(gōng )齐(qí )。

齐(qí )闵(mǐn )王(wáng )患(huàn )之(zhī )。陈(chén )轸(zhěn )曰(yuē ):“王(wáng )勿(wù )忧(yōu )也(yě ),请(qǐng )令(lìng )罢(bà )之(zhī )。”即(jí )往(wǎng )见(jiàn )昭(zhāo )阳(yáng )于(yú )军(jūn ),再(zài )拜(bài ),贺(hè )战(zhàn )胜(shèng )之(zhī )功(gōng ),起(qǐ )而(ér )请(qǐng )曰(yuē ):“敢(gǎn )问(wèn )楚(chǔ )之(zhī )法(fǎ ):覆(fù )军(jūn )杀(shā )将(jiāng ),其(qí )官(guān )爵(jué )何(hé )也(yě )?”昭(zhāo )阳(yáng )曰(yuē ):“官(guān )为(wéi )上(shàng )柱(zhù )国(guó ),爵(jué )为(wéi )上(shàng )执(zhí )圭(guī )。”陈(chén )轸(zhěn )曰(yuē ):“贵(guì )于(yú )此(cǐ )者(zhě ),何(hé )等(děng )也(yě )?”曰(yuē ):“唯(wéi )有(yǒu )令(lìng )尹(yǐn )耳(ěr )。”轸(zhěn )曰(yuē ):“令(lìng )尹(yǐn )贵(guì )耳(ěr )!王(wáng )非(fēi )置(zhì )两(liǎng )令(lìng )尹(yǐn )也(yě )!臣(chén )窃(qiè )为(wéi )君(jūn )譬(pì )之(zhī ),可(kě )乎(hū )?楚(chǔ )有(yǒu )祠(cí )者(zhě ),赐(cì )其(qí )同(tóng )舍(shě )人(rén )酒(jiǔ )一(yī )卮(zhī ),舍(shě )人(rén )相(xiàng )谓(wèi )曰(yuē ):‘数(shù )人(rén )饮(yǐn )之(zhī )不(bú )足(zú ),一(yī )人(rén )饮(yǐn )之(zhī )有(yǒu )余(yú ),请(qǐng )画(huà )地(dì )为(wéi )蛇(shé ),先(xiān )成(chéng )者(zhě )饮(yǐn )酒(jiǔ )。’一(yī )人(rén )蛇(shé )先(xiān )成(chéng ),引(yǐn )酒(jiǔ )且(qiě )饮(yǐn )之(zhī ),乃(nǎi )左(zuǒ )手(shǒu )持(chí )卮(zhī ),右(yòu )手(shǒu )画(huà )地(dì ),曰(yuē ):‘吾(wú )能(néng )为(wéi )之(zhī )足(zú )。’足(zú )未(wèi )成(chéng ),一(yī )人(rén )蛇(shé )复(fù )成(chéng ),夺(duó )其(qí )卮(zhī ),曰(yuē ):‘蛇(shé )固(gù )无(wú )足(zú ),子(zǐ )安(ān )能(néng )为(wéi )之(zhī )足(zú )乎(hū )?’遂(suí )饮(yǐn )其(qí )酒(jiǔ )。为(wéi )蛇(shé )者(zhě ),终(zhōng )亡(wáng )其(qí )酒(jiǔ )。今(jīn )公(gōng )攻(gōng )魏(wèi ),破(pò )军(jūn )杀(shā )将(jiāng ),得(dé )八(bā )城(chéng ),而(ér )又(yòu )移(yí )兵(bīng )攻(gōng )齐(qí ),齐(qí )畏(wèi )公(gōng )甚(shèn ),以(yǐ )此(cǐ )名(míng )君(jūn )足(zú )矣(yǐ )!冠(guàn )之(zhī )上(shàng )非(fēi )可(kě )重(zhòng )也(yě )!战(zhàn )无(wú )不(bú )胜(shèng )而(ér )不(bú )知(zhī )止(zhǐ ),身(shēn )且(qiě )死(sǐ ),爵(jué )且(qiě )归(guī ),犹(yóu )为(wéi )蛇(shé )足(zú )者(zhě )也(yě )。”昭(zhāo )阳(yáng )以(yǐ )为(wéi )然(rán ),引(yǐn )军(jūn )而(ér )去(qù )。)

苏(sū )秦(qín )如(rú )楚(chǔ )(楚(chǔ )之(zhī )先(xiān ),出(chū )自(zì )帝(dì )颛(zhuān )顼(xū ),帝(dì )喾(kù )、高(gāo )辛(xīn )时(shí )为(wéi )火(huǒ )正(zhèng ),命(mìng )曰(yuē )祝(zhù )融(róng )。其(qí )后(hòu )苗(miáo )裔(yì )事(shì )周(zhōu )文(wén )王(wáng )。当(dāng )周(zhōu )成(chéng )王(wáng )时(shí ),举(jǔ )文(wén )武(wǔ )勤(qín )劳(láo )之(zhī )后(hòu )嗣(sì ),而(ér )封(fēng )熊(xióng )绎(yì )于(yú )楚(chǔ )蛮(mán ),以(yǐ )子(zǐ )男(nán )之(zhī )田(tián ),姓(xìng )芊(qiān )氏(shì ),甚(shèn )得(dé )江(jiāng )汉(hàn )间(jiān )人(rén )和(hé )。至(zhì )熊(xióng )通(tōng ),使(shǐ )使(shǐ )随(suí )人(rén )之(zhī )周(zhōu ),请(qǐng )尊(zūn )其(qí )号(hào )。周(zhōu )不(bú )听(tīng ),熊(xióng )通(tōng )怒(nù ),乃(nǎi )自(zì )立(lì )为(wéi )武(wǔ )王(wáng )。)。说(shuō )威(wēi )王(wáng )曰(yuē ):“楚(chǔ ),天(tiān )下(xià )之(zhī )强(qiáng )国(guó )也(yě );王(wáng ),天(tiān )下(xià )之(zhī )贤(xián )主(zhǔ )也(yě )。西(xī )有(yǒu )黔(qián )中(zhōng )、巫(wū )郡(jùn ),东(dōng )有(yǒu )夏(xià )州(zhōu )、海(hǎi )阳(yáng ),南(nán )有(yǒu )洞(dòng )庭(tíng )、苍(cāng )梧(wú ),北(běi )有(yǒu )陉(xíng )塞(sāi )、郇(xún )阳(yáng )。地(dì )方(fāng )五(wǔ )千(qiān )余(yú )里(lǐ ),带(dài )甲(jiǎ )百(bǎi )万(wàn ),车(chē )千(qiān )乘(chéng ),骑(qí )万(wàn )匹(pǐ ),粟(sù )支(zhī )十(shí )年(nián )。此(cǐ )霸(bà )王(wáng )之(zhī )资(zī )也(yě )!夫(fū )以(yǐ )楚(chǔ )之(zhī )强(qiáng ),大(dà )王(wáng )之(zhī )贤(xián ),天(tiān )下(xià )莫(mò )能(néng )当(dāng )也(yě )。今(jīn )乃(nǎi )西(xī )面(miàn )而(ér )事(shì )秦(qín ),则(zé )诸(zhū )侯(hóu )莫(mò )不(bú )西(xī )面(miàn )而(ér )朝(cháo )章(zhāng )台(tái )之(zhī )下(xià )矣(yǐ )!秦(qín )之(zhī )所(suǒ )害(hài ),莫(mò )如(rú )楚(chǔ )。楚(chǔ )强(qiáng )则(zé )秦(qín )弱(ruò ),秦(qín )强(qiáng )则(zé )楚(chǔ )弱(ruò )。其(qí )势(shì )不(bú )两(liǎng )立(lì ),故(gù )为(wéi )大(dà )王(wáng )计(jì ),莫(mò )如(rú )从(cóng )亲(qīn )以(yǐ )孤(gū )秦(qín )。大(dà )王(wáng )不(bú )从(cóng )亲(qīn ),秦(qín )必(bì )起(qǐ )两(liǎng )军(jūn ):一(yī )军(jūn )出(chū )武(wǔ )关(guān ),一(yī )军(jūn )下(xià )黔(qián )中(zhōng )。则(zé )鄢(yān )郢(yǐng )动(dòng )矣(yǐ )!臣(chén )闻(wén ):治(zhì )之(zhī )其(qí )未(wèi )乱(luàn )也(yě ),为(wéi )之(zhī )其(qí )未(wèi )有(yǒu )也(yě )。患(huàn )至(zhì )而(ér )后(hòu )忧(yōu )之(zhī ),则(zé )无(wú )及(jí )也(yě )!故(gù )愿(yuàn )大(dà )王(wáng )早(zǎo )熟(shú )计(jì )之(zhī )。大(dà )王(wáng )诚(chéng )能(néng )听(tīng )臣(chén ),臣(chén )请(qǐng )令(lìng )山(shān )东(dōng )之(zhī )国(guó ),奉(fèng )四(sì )时(shí )之(zhī )献(xiàn ),以(yǐ )承(chéng )大(dà )王(wáng )之(zhī )明(míng )诏(zhào );委(wěi )社(shè )稷(jì ),奉(fèng )宗(zōng )庙(miào ),练(liàn )士(shì )励(lì )兵(bīng ),在(zài )大(dà )王(wáng )所(suǒ )用(yòng )之(zhī )。故(gù )从(cóng )合(hé )则(zé )楚(chǔ )王(wáng ),衡(héng )成(chéng )则(zé )秦(qín )帝(dì )。今(jīn )释(shì )霸(bà )王(wáng )之(zhī )业(yè ),而(ér )有(yǒu )事(shì )人(rén )之(zhī )名(míng ),窃(qiè )为(wéi )大(dà )王(wáng )不(bú )取(qǔ )也(yě )!夫(fū )秦(qín ),虎(hǔ )狼(láng )之(zhī )国(guó )也(yě ),有(yǒu )吞(tūn )天(tiān )下(xià )之(zhī )心(xīn )。秦(qín ),天(tiān )下(xià )之(zhī )仇(chóu )雠(chóu )也(yě ),衡(héng )人(rén )皆(jiē )欲(yù )割(gē )诸(zhū )侯(hóu )之(zhī )地(dì )以(yǐ )事(shì )秦(qín ),此(cǐ )所(suǒ )谓(wèi )养(yǎng )仇(chóu )而(ér )奉(fèng )雠(chóu ),大(dà )逆(nì )不(bú )忠(zhōng ),无(wú )过(guò )此(cǐ )者(zhě )。故(gù )从(cóng )亲(qīn )则(zé )诸(zhū )侯(hóu )割(gē )地(dì )以(yǐ )事(shì )楚(chǔ ),衡(héng )合(hé )则(zé )楚(chǔ )割(gē )地(dì )以(yǐ )事(shì )秦(qín ),此(cǐ )两(liǎng )策(cè )者(zhě )相(xiàng )去(qù )远(yuǎn )矣(yǐ ),二(èr )者(zhě )大(dà )王(wáng )何(hé )居(jū )焉(yān )?故(gù )敝(bì )邑(yì )赵(zhào )王(wáng )使(shǐ )臣(chén )效(xiào )愚(yú )计(jì ),奉(fèng )明(míng )约(yuē ),在(zài )大(dà )王(wáng )诏(zhào )之(zhī )。”楚(chǔ )王(wáng )曰(yuē ):“善(shàn )。谨(jǐn )奉(fèng )社(shè )稷(jì )以(yǐ )从(cóng )。”

(楚(chǔ )襄(xiāng )王(wáng )既(jì )与(yǔ )秦(qín )和(hé ),虑(lǜ )无(wú )秦(qín )患(huàn ),乃(nǎi )与(yǔ )四(sì )子(zǐ )专(zhuān )为(wéi )淫(yín )侈(chǐ )。庄(zhuāng )辛(xīn )谏(jiàn )不(bú )听(tīng ),辛(xīn )乃(nǎi )去(qù )之(zhī )赵(zhào )。后(hòu )秦(qín )果(guǒ )举(jǔ )鄢(yān )郢(yǐng ),襄(xiāng )王(wáng )乃(nǎi )征(zhēng )辛(xīn )而(ér )谢(xiè )之(zhī )。庄(zhuāng )辛(xīn )曰(yuē ):“臣(chén )闻(wén )鄙(bǐ )彦(yàn )曰(yuē ):‘见(jiàn )兔(tù )而(ér )顾(gù )犬(quǎn ),未(wèi )为(wéi )晚(wǎn )也(yě );亡(wáng )羊(yáng )而(ér )补(bǔ )牢(láo ),未(wèi )为(wéi )迟(chí )也(yě )。’臣(chén )闻(wén ):汤(tāng )、武(wǔ )以(yǐ )百(bǎi )里(lǐ )而(ér )王(wáng ),桀(jié )、纣(zhòu )以(yǐ )天(tiān )下(xià )而(ér )亡(wáng )。今(jīn )楚(chǔ )国(guó )虽(suī )小(xiǎo ),绝(jué )长(zhǎng )补(bǔ )短(duǎn ),犹(yóu )以(yǐ )千(qiān )里(lǐ ),岂(qǐ )特(tè )百(bǎi )里(lǐ )哉(zāi )!王(wáng )独(dú )不(bú )见(jiàn )夫(fū )蜻(qīng )蜓(tíng )乎(hū )?六(liù )足(zú )四(sì )翼(yì ),飞(fēi )翔(xiáng )乎(hū )天(tiān )地(dì )之(zhī )间(jiān ),俯(fǔ )啄(zhuó )蚊(wén )虻(méng )而(ér )食(shí )之(zhī ),仰(yǎng )承(chéng )白(bái )露(lù )而(ér )饮(yǐn )之(zhī ),自(zì )以(yǐ )为(wéi )无(wú )患(huàn ),与(yǔ )人(rén )无(wú )争(zhēng )也(yě )。不(bú )知(zhī )夫(fū )五(wǔ )尺(chǐ )童(tóng )子(zǐ ),方(fāng )将(jiāng )调(diào )饴(yí )胶(jiāo )丝(sī ),加(jiā )己(jǐ )乎(hū )四(sì )仞(rèn )之(zhī )上(shàng ),而(ér )下(xià )为(wéi )蝼(lóu )蚁(yǐ )之(zhī )食(shí )。蜻(qīng )蜓(tíng )其(qí )小(xiǎo )者(zhě )也(yě ),黄(huáng )雀(què )因(yīn )是(shì )以(yǐ )!俯(fǔ )啄(zhuó )白(bái )粒(lì ),仰(yǎng )栖(qī )茂(mào )树(shù ),鼓(gǔ )翅(chì )奋(fèn )翼(yì ),自(zì )以(yǐ )为(wéi )无(wú )患(huàn ),与(yǔ )人(rén )无(wú )争(zhēng )。不(bú )知(zhī )夫(fū )公(gōng )子(zǐ )王(wáng )孙(sūn ),左(zuǒ )挟(jiā )弹(dàn ),右(yòu )摄(shè )丸(wán ),以(yǐ )其(qí )类(lèi )为(wéi )镝(dí )。画(huà )栖(qī )乎(hū )茂(mào )树(shù ),夕(xī )调(diào )乎(hū )酸(suān )咸(xián )。黄(huáng )雀(què )其(qí )小(xiǎo )者(zhě )也(yě ),蔡(cài )圣(shèng )侯(hóu )因(yīn )是(shì )以(yǐ )!南(nán )游(yóu )乎(hū )高(gāo )陂(bēi ),北(běi )陵(líng )乎(hū )巫(wū )山(shān ),饮(yǐn )茹(rú )溪(xī )之(zhī )流(liú ),食(shí )湘(xiāng )波(bō )之(zhī )鱼(yú ),左(zuǒ )抱(bào )幼(yòu )妾(qiè ),右(yòu )拥(yōng )嬖(bì )女(nǚ ),与(yǔ )之(zhī )驰(chí )骋(chěng )乎(hū )高(gāo )蔡(cài )之(zhī )中(zhōng ),而(ér )不(bú )以(yǐ )国(guó )家(jiā )为(wéi )事(shì )。不(bú )知(zhī )夫(fū )子(zǐ )发(fā )方(fāng )受(shòu )命(mìng )乎(hū )宣(xuān )王(wáng ),系(xì )己(jǐ )以(yǐ )朱(zhū )丝(sī )而(ér )见(jiàn )之(zhī )也(yě )。蔡(cài )圣(shèng )侯(hóu )事(shì )其(qí )小(xiǎo )者(zhě )也(yě ),君(jūn )王(wáng )因(yīn )是(shì )以(yǐ )!左(zuǒ )州(zhōu )侯(hóu ),右(yòu )夏(xià )侯(hóu ),饭(fàn )封(fēng )禄(lù )之(zhī )粟(sù ),而(ér )载(zǎi )方(fāng )府(fǔ )之(zhī )金(jīn ),与(yǔ )之(zhī )驰(chí )骋(chěng )乎(hū )云(yún )梦(mèng )之(zhī )中(zhōng ),而(ér )不(bú )以(yǐ )天(tiān )下(xià )国(guó )家(jiā )为(wéi )事(shì )。不(bú )知(zhī )夫(fū )穰(ráng )侯(hóu )方(fāng )受(shòu )命(mìng )乎(hū )秦(qín )王(wáng ),填(tián )渑(miǎn )塞(sāi )之(zhī )内(nèi ),而(ér )投(tóu )己(jǐ )于(yú )渑(miǎn )塞(sāi )之(zhī )外(wài )。”襄(xiāng )王(wáng )闻(wén )之(zhī ),身(shēn )体(tǐ )战(zhàn )栗(lì ),乃(nǎi )执(zhí )圭(guī )而(ér )授(shòu )庄(zhuāng )辛(xīn ),与(yǔ )之(zhī )谋(móu )秦(qín ),复(fù )取(qǔ )淮(huái )北(běi )之(zhī )地(dì )。楚(chǔ )人(rén )有(yǒu )以(yǐ )弱(ruò )弓(gōng )微(wēi )缴(jiǎo )加(jiā )归(guī )雁(yàn )之(zhī )上(shàng )。楚(chǔ )襄(xiāng )王(wáng )召(zhào )问(wèn )之(zhī ),乃(nǎi )对(duì )以(yǐ )秦(qín )、燕(yàn )、赵(zhào )、魏(wèi )为(wéi )鸟(niǎo ),以(yǐ )激(jī )怒(nù )王(wáng ),曰(yuē ):“夫(fū )先(xiān )王(wáng )为(wéi )秦(qín )所(suǒ )欺(qī ),而(ér )客(kè )死(sǐ )于(yú )外(wài ),怨(yuàn )莫(mò )大(dà )焉(yān )!今(jīn )以(yǐ )匹(pǐ )夫(fū )尚(shàng )有(yǒu )报(bào )万(wàn )乘(chéng ),子(zǐ )胥(xū )、白(bái )公(gōng )是(shì )也(yě )。今(jīn )以(yǐ )楚(chǔ )之(zhī )地(dì )方(fāng )五(wǔ )千(qiān )里(lǐ ),带(dài )甲(jiǎ )百(bǎi )万(wàn ),犹(yóu )足(zú )以(yǐ )踊(yǒng )跃(yuè )于(yú )中(zhōng )野(yě )。而(ér )坐(zuò )受(shòu )伏(fú )焉(yān ),臣(chén )窃(qiè )为(wéi )大(dà )王(wáng )勿(wù )取(qǔ )。”襄(xiāng )王(wáng )遂(suí )复(fù )为(wéi )纵(zòng )约(yuē )伐(fá )秦(qín )。)

六(liù )国(guó )既(jì )合(hé )纵(zòng ),苏(sū )秦(qín )为(wéi )纵(zòng )约(yuē )长(zhǎng )。北(běi )报(bào )赵(zhào ),赵(zhào )肃(sù )侯(hóu )封(fēng )苏(sū )秦(qín )为(wéi )武(wǔ )安(ān )君(jūn )。乃(nǎi )投(tóu )纵(zòng )约(yuē )书(shū )于(yú )秦(qín ),秦(qín )不(bú )敢(gǎn )窥(kuī )兵(bīng )函(hán )谷(gǔ )十(shí )五(wǔ )余(yú )年(nián )。

后(hòu )张(zhāng )仪(yí )为(wéi )秦(qín )连(lián )衡(héng )。(秦(qín )欲(yù )攻(gōng )魏(wèi ),先(xiān )败(bài )韩(hán ),由(yóu )差(chà )军(jūn )斩(zhǎn )首(shǒu )八(bā )万(wàn ),诸(zhū )侯(hóu )震(zhèn )恐(kǒng )。而(ér )仪(yí )乃(nǎi )来(lái )说(shuō )魏(wèi )王(wáng )。)说(shuō )魏(wèi )王(wáng )曰(yuē )(秦(qín )孝(xiào )公(gōng )时(shí ),公(gōng )孙(sūn )鞅(yāng )请(qǐng )伐(fá )魏(wèi ),曰(yuē ):“魏(wèi )国(guó )居(jū )岭(lǐng )厄(è )之(zhī )间(jiān ),西(xī )都(dōu )安(ān )邑(yì ),与(yǔ )秦(qín )界(jiè )河(hé ),而(ér )独(dú )擅(shàn )山(shān )东(dōng )之(zhī )利(lì )。利(lì )则(zé )西(xī )侵(qīn )秦(qín ),病(bìng )即(jí )东(dōng )收(shōu )地(dì )。今(jīn )以(yǐ )君(jūn )贤(xián )圣(shèng ),国(guó )赖(lài )以(yǐ )盛(shèng ),宜(yí )及(jí )此(cǐ )时(shí )伐(fá )魏(wèi )。魏(wèi )不(bú )支(zhī )秦(qín ),必(bì )东(dōng )徙(xǐ )。东(dōng )徙(xǐ )则(zé )据(jù )山(shān )河(hé )之(zhī )固(gù ),东(dōng )向(xiàng )以(yǐ )制(zhì )诸(zhū )侯(hóu )。此(cǐ )帝(dì )业(yè )也(yě )。”自(zì )是(shì )之(zhī )后(hòu ),魏(wèi )果(guǒ )去(qù )安(ān )邑(yì ),徙(xǐ )都(dōu )大(dà )梁(liáng )。):“魏(wèi )地(dì )方(fāng )不(bú )至(zhì )千(qiān )里(lǐ ),卒(zú )不(bú )过(guò )三(sān )十(shí )万(wàn )。地(dì )四(sì )平(píng ),诸(zhū )侯(hóu )四(sì )通(tōng ),条(tiáo )达(dá )辐(fú )凑(còu ),无(wú )名(míng )山(shān )大(dà )川(chuān )之(zhī )限(xiàn )。从(cóng )郑(zhèng )至(zhì )梁(liáng ),二(èr )百(bǎi )余(yú )里(lǐ );车(chē )驰(chí )人(rén )走(zǒu ),不(bú )待(dài )倦(juàn )而(ér )至(zhì )。梁(liáng ),南(nán )与(yǔ )楚(chǔ )境(jìng ),西(xī )与(yǔ )韩(hán )境(jìng ),北(běi )与(yǔ )赵(zhào )境(jìng ),东(dōng )与(yǔ )齐(qí )境(jìng )。卒(zú )戍(shù )四(sì )方(fāng ),守(shǒu )亭(tíng )障(zhàng )者(zhě )不(bú )下(xià )十(shí )万(wàn )。梁(liáng )之(zhī )地(dì )势(shì ),固(gù )战(zhàn )场(chǎng )也(yě )(大(dà )梁(liáng ),今(jīn )汴(biàn )州(zhōu )是(shì )也(yě )。)。梁(liáng )南(nán )与(yǔ )楚(chǔ ),不(bú )与(yǔ )齐(qí ),齐(qí )攻(gōng )其(qí )东(dōng );东(dōng )与(yǔ )齐(qí ),不(bú )与(yǔ )赵(zhào ),赵(zhào )攻(gōng )其(qí )北(běi );不(bú )合(hé )于(yú )韩(hán ),则(zé )韩(hán )攻(gōng )其(qí )西(xī );不(bú )亲(qīn )于(yú )楚(chǔ ),则(zé )楚(chǔ )攻(gōng )其(qí )南(nán )。此(cǐ )所(suǒ )谓(wèi )四(sì )分(fèn )五(wǔ )裂(liè )之(zhī )道(dào )也(yě )。且(qiě )诸(zhū )侯(hóu )之(zhī )为(wéi )纵(zòng )者(zhě ),将(jiāng )以(yǐ )安(ān )社(shè )稷(jì ),尊(zūn )主(zhǔ )强(qiáng )兵(bīng )显(xiǎn )名(míng )也(yě )。今(jīn )为(wéi )纵(zòng )者(zhě ),一(yī )天(tiān )下(xià ),约(yuē )为(wéi )昆(kūn )弟(dì ),刑(xíng )白(bái )马(mǎ )以(yǐ )盟(méng )洹(huán )水(shuǐ )之(zhī )上(shàng ),以(yǐ )相(xiàng )坚(jiān )也(yě )。而(ér )亲(qīn )昆(kūn )弟(dì )、同(tóng )父(fù )母(mǔ ),尚(shàng )有(yǒu )争(zhēng )钱(qián )财(cái )。而(ér )欲(yù )恃(shì )诈(zhà )伪(wěi )反(fǎn )复(fù )苏(sū )秦(qín )之(zhī )谋(móu ),其(qí )不(bú )可(kě )成(chéng )亦(yì )已(yǐ )明(míng )矣(yǐ )。大(dà )王(wáng )不(bú )事(shì )秦(qín ),秦(qín )下(xià )兵(bīng )攻(gōng )河(hé )外(wài ),据(jù )卷(juàn )、衍(yǎn )、酸(suān )枣(zǎo ),劫(jié )卫(wèi )取(qǔ )晋(jìn )阳(yáng ),则(zé )赵(zhào )不(bú )南(nán );赵(zhào )不(bú )南(nán )则(zé )梁(liáng )不(bú )北(běi ),梁(liáng )不(bú )北(běi )则(zé )纵(zòng )道(dào )绝(jué ),纵(zòng )道(dào )绝(jué )则(zé )大(dà )王(wáng )之(zhī )国(guó )欲(yù )无(wú )危(wēi ),不(bú )可(kě )得(dé )也(yě )。秦(qín )折(shé )韩(hán )而(ér )攻(gōng )梁(liáng ),韩(hán )怯(qiè )于(yú )秦(qín ),秦(qín )韩(hán )为(wéi )一(yī ),梁(liáng )之(zhī )亡(wáng ),立(lì )可(kě )须(xū )也(yě ),此(cǐ )臣(chén )之(zhī )所(suǒ )为(wéi )大(dà )王(wáng )患(huàn )也(yě )。为(wéi )大(dà )王(wáng )计(jì ),莫(mò )如(rú )事(shì )秦(qín ),事(shì )秦(qín )则(zé )楚(chǔ )、韩(hán )必(bì )不(bú )敢(gǎn )动(dòng );无(wú )楚(chǔ )、韩(hán )之(zhī )患(huàn ),则(zé )大(dà )王(wáng )高(gāo )枕(zhěn )而(ér )卧(wò ),国(guó )必(bì )无(wú )忧(yōu )矣(yǐ )。大(dà )王(wáng )不(bú )听(tīng )秦(qín ),秦(qín )下(xià )甲(jiǎ )士(shì )而(ér )东(dōng )伐(fá ),虽(suī )欲(yù )事(shì )秦(qín ),不(bú )可(kě )得(dé )也(yě )。且(qiě )夫(fū )纵(zòng )人(rén )多(duō )奋(fèn )辞(cí )而(ér )少(shǎo )可(kě )信(xìn ),说(shuō )一(yī )诸(zhū )侯(hóu )而(ér )成(chéng )封(fēng )侯(hóu )之(zhī )业(yè )。是(shì )故(gù ),天(tiān )下(xià )之(zhī )游(yóu )谈(tán )士(shì ),莫(mò )不(bú )日(rì )夜(yè )扼(è )腕(wàn )、瞋(tián )目(mù )、切(qiē )齿(chǐ )以(yǐ )言(yán )纵(zòng )之(zhī )便(biàn ),以(yǐ )说(shuō )人(rén )主(zhǔ )。人(rén )主(zhǔ )贤(xián )其(qí )辩(biàn )而(ér )牵(qiān )其(qí )说(shuō ),岂(qǐ )得(dé )无(wú )眩(xuàn )哉(zāi )?臣(chén )闻(wén )之(zhī ):积(jī )羽(yǔ )沉(chén )舟(zhōu ),群(qún )轻(qīng )折(shé )轴(zhóu ),众(zhòng )口(kǒu )铄(shuò )金(jīn )。故(gù )愿(yuàn )大(dà )王(wáng )审(shěn )计(jì )定(dìng )议(yì )。”魏(wèi )王(wáng )于(yú )是(shì )倍(bèi )纵(zòng )约(yuē ),而(ér )请(qǐng )成(chéng )于(yú )秦(qín )。

(范(fàn )睢(suī )说(shuō )秦(qín )昭(zhāo )王(wáng )曰(yuē ):“夫(fū )穰(ráng )侯(hóu )越(yuè )韩(hán )魏(wèi )而(ér )攻(gōng )齐(qí )刚(gāng )寿(shòu ),非(fēi )计(jì )也(yě )。少(shǎo )出(chū )师(shī )不(bú )足(zú )以(yǐ )伤(shāng )齐(qí ),多(duō )出(chū )师(shī )则(zé )害(hài )于(yú )秦(qín )也(yě ),其(qí )于(yú )计(jì )疏(shū )矣(yǐ )。且(qiě )齐(qí )闵(mǐn )王(wáng )南(nán )攻(gōng )楚(chǔ ),破(pò )军(jūn )杀(shā )将(jiāng ),再(zài )辟(pì )地(dì )千(qiān )里(lǐ ),而(ér )齐(qí )尺(chǐ )寸(cùn )之(zhī )地(dì )无(wú )得(dé )者(zhě ),岂(qǐ )齐(qí )不(bú )欲(yù )得(dé )地(dì )哉(zāi )?形(xíng )所(suǒ )不(bú )能(néng )有(yǒu )也(yě )。诸(zhū )侯(hóu )见(jiàn )齐(qí )之(zhī )疲(pí )弊(bì ),兴(xìng )师(shī )伐(fá )之(zhī ),士(shì )辱(rǔ )兵(bīng )顿(dùn )。故(gù )齐(qí )所(suǒ )以(yǐ )大(dà )破(pò )者(zhě ),以(yǐ )破(pò )楚(chǔ )肥(féi )韩(hán )魏(wèi )也(yě )。此(cǐ )所(suǒ )谓(wèi )借(jiè )贼(zéi )兵(bīng )而(ér )资(zī )盗(dào )粮(liáng )也(yě )。王(wáng )不(bú )若(ruò )远(yuǎn )交(jiāo )而(ér )近(jìn )攻(gōng ),得(dé )寸(cùn )则(zé )王(wáng )之(zhī )寸(cùn ),得(dé )尺(chǐ )则(zé )王(wáng )之(zhī )尺(chǐ )。今(jīn )释(shì )近(jìn )而(ér )攻(gōng )远(yuǎn ),不(bú )亦(yì )谬(miù )乎(hū )?昔(xī )者(zhě ),中(zhōng )山(shān )之(zhī )国(guó )五(wǔ )百(bǎi )里(lǐ ),赵(zhào )独(dú )吞(tūn )之(zhī ),功(gōng )成(chéng )名(míng )立(lì )而(ér )利(lì )附(fù )焉(yān ),天(tiān )下(xià )莫(mò )之(zhī )能(néng )争(zhēng )。今(jīn )夫(fū )韩(hán )、魏(wèi ),中(zhōng )国(guó )之(zhī )处(chù )而(ér )天(tiān )下(xià )之(zhī )枢(shū )。王(wáng )若(ruò )欲(yù )霸(bà )中(zhōng )国(guó )而(ér )为(wéi )天(tiān )下(xià )枢(shū ),以(yǐ )威(wēi )楚(chǔ )、赵(zhào )。楚(chǔ )强(qiáng )则(zé )附(fù )赵(zhào ),赵(zhào )强(qiáng )则(zé )附(fù )楚(chǔ )。楚(chǔ )赵(zhào )皆(jiē )附(fù ),齐(qí )亦(yì )惧(jù )矣(yǐ )。齐(qí )惧(jù )必(bì )卑(bēi )辞(cí )重(zhòng )币(bì )以(yǐ )事(shì )秦(qín )。齐(qí )已(yǐ )附(fù ),则(zé )韩(hán )魏(wèi )因(yīn )可(kě )虑(lǜ )也(yě )。”王(wáng )曰(yuē ):“善(shàn )。”乃(nǎi )拜(bài )睢(suī )为(wéi )客(kè )卿(qīng ),谋(móu )兵(bīng )事(shì )伐(fá )魏(wèi ),拔(bá )怀(huái )及(jí )邢(xíng )丘(qiū )。

齐(qí )、楚(chǔ )来(lái )伐(fá )魏(wèi ),魏(wèi )王(wáng )使(shǐ )人(rén )求(qiú )救(jiù )于(yú )秦(qín ),冠(guàn )盖(gài )相(xiàng )望(wàng )而(ér )秦(qín )救(jiù )不(bú )至(zhì )。魏(wèi )人(rén )有(yǒu )唐(táng )睢(suī )者(zhě ),年(nián )九(jiǔ )十(shí )余(yú )矣(yǐ ),谓(wèi )王(wáng )曰(yuē ):“老(lǎo )臣(chén )请(qǐng )西(xī )说(shuō )秦(qín )王(wáng ),令(lìng )兵(bīng )先(xiān )臣(chén )出(chū )。”王(wáng )再(zài )拜(bài )遣(qiǎn )之(zhī )。唐(táng )睢(suī )到(dào )秦(qín ),入(rù )见(jiàn )秦(qín )王(wáng ),秦(qín )王(wáng )曰(yuē ):“丈(zhàng )人(rén )芒(máng )然(rán )而(ér )远(yuǎn )至(zhì ),此(cǐ )甚(shèn )苦(kǔ )矣(yǐ )!夫(fū )魏(wèi )之(zhī )来(lái )求(qiú )救(jiù )数(shù )矣(yǐ ),寡(guǎ )人(rén )知(zhī )魏(wèi )之(zhī )急(jí )也(yě )。”唐(táng )睢(suī )曰(yuē ):“大(dà )王(wáng )知(zhī )魏(wèi )之(zhī )急(jí )而(ér )救(jiù )兵(bīng )不(bú )发(fā ),臣(chén )窃(qiè )以(yǐ )为(wéi )用(yòng )策(cè )之(zhī )臣(chén )无(wú )任(rèn )矣(yǐ )。夫(fū )魏(wèi ),万(wàn )乘(chéng )之(zhī )国(guó )也(yě ),然(rán )所(suǒ )以(yǐ )西(xī )面(miàn )而(ér )事(shì )秦(qín )、称(chēng )东(dōng )藩(fān )、筑(zhù )帝(dì )宫(gōng )、受(shòu )冠(guàn )带(dài )、祠(cí )春(chūn )秋(qiū )者(zhě ),以(yǐ )为(wéi )秦(qín )之(zhī )强(qiáng )足(zú )以(yǐ )与(yǔ )也(yě )。今(jīn )齐(qí )、楚(chǔ )之(zhī )兵(bīng )已(yǐ )合(hé )于(yú )魏(wèi )郊(jiāo ),而(ér )秦(qín )救(jiù )不(bú )发(fā ),亦(yì )将(jiāng )赖(lài )其(qí )未(wèi )急(jí )也(yě )。使(shǐ )之(zhī )而(ér )急(jí ),彼(bǐ )且(qiě )割(gē )地(dì )而(ér )约(yuē )纵(zòng ),王(wáng )当(dāng )奚(xī )救(jiù )焉(yān )?必(bì )待(dài )其(qí )急(jí )而(ér )救(jiù )之(zhī ),是(shì )失(shī )一(yī )东(dōng )藩(fān )之(zhī )魏(wèi )而(ér )强(qiáng )三(sān )劲(jìn )之(zhī )齐(qí )、楚(chǔ ),则(zé )王(wáng )何(hé )利(lì )焉(yān )?”于(yú )是(shì )秦(qín )王(wáng )遽(jù )发(fā )兵(bīng )救(jiù )魏(wèi )。)

张(zhāng )仪(yí )说(shuō )楚(chǔ )怀(huái )王(wáng )曰(yuē ):“秦(qín )地(dì )半(bàn )天(tiān )下(xià ),兵(bīng )敌(dí )四(sì )国(guó ),被(bèi )山(shān )带(dài )河(hé ),四(sì )塞(sāi )以(yǐ )为(wéi )固(gù )。(范(fàn )睢(suī )说(shuō )秦(qín )昭(zhāo )王(wáng )曰(yuē ):“大(dà )王(wáng )之(zhī )国(guó ),四(sì )塞(sāi )以(yǐ )为(wéi )固(gù ),北(běi )有(yǒu )甘(gān )泉(quán )、谷(gǔ )口(kǒu ),南(nán )有(yǒu )泾(jīng )渭(wèi ),右(yòu )陇(lǒng )蜀(shǔ ),左(zuǒ )关(guān )阪(bǎn );奋(fèn )击(jī )百(bǎi )万(wàn ),战(zhàn )车(chē )千(qiān )乘(chéng );利(lì )则(zé )出(chū )攻(gōng ),不(bú )利(lì )则(zé )入(rù )守(shǒu ),此(cǐ )王(wáng )者(zhě )之(zhī )地(dì )。民(mín )怯(qiè )于(yú )私(sī )斗(dòu ),勇(yǒng )于(yú )公(gōng )战(zhàn ),此(cǐ )王(wáng )者(zhě )之(zhī )人(rén )。王(wáng )并(bìng )此(cǐ )二(èr )者(zhě )而(ér )有(yǒu )之(zhī ),以(yǐ )当(dāng )诸(zhū )侯(hóu ),譬(pì )如(rú )放(fàng )韩(hán )庐(lú )而(ér )捕(bǔ )蹇(jiǎn )兔(tù )也(yě )。)虎(hǔ )贲(bēn )之(zhī )士(shì )百(bǎi )有(yǒu )余(yú )万(wàn ),车(chē )千(qiān )乘(chéng ),骑(qí )万(wàn )匹(pǐ ),粟(sù )如(rú )丘(qiū )山(shān )。法(fǎ )令(lìng )既(jì )明(míng ),士(shì )卒(zú )安(ān )乐(lè )。主(zhǔ )明(míng )以(yǐ )严(yán ),将(jiāng )智(zhì )以(yǐ )武(wǔ )。虽(suī )无(wú )出(chū )甲(jiǎ ),席(xí )卷(juàn )常(cháng )山(shān )之(zhī )险(xiǎn ),必(bì )折(shé )天(tiān )下(xià )之(zhī )脊(jǐ ),天(tiān )下(xià )后(hòu )服(fú )者(zhě )先(xiān )亡(wáng )矣(yǐ )!且(qiě )夫(fū )为(wéi )纵(zòng )者(zhě ),无(wú )以(yǐ )异(yì )驱(qū )群(qún )羊(yáng )而(ér )攻(gōng )猛(měng )虎(hǔ )。虎(hǔ )之(zhī )与(yǔ )羊(yáng ),不(bú )格(gé )明(míng )矣(yǐ )!今(jīn )王(wáng )不(bú )与(yǔ )虎(hǔ )而(ér )与(yǔ )群(qún )羊(yáng ),臣(chén )窃(qiè )以(yǐ )为(wéi )大(dà )王(wáng )之(zhī )计(jì )过(guò )矣(yǐ )。

凡(fán )天(tiān )下(xià )强(qiáng )国(guó ),非(fēi )秦(qín )而(ér )楚(chǔ ),非(fēi )楚(chǔ )而(ér )秦(qín )。两(liǎng )国(guó )交(jiāo )争(zhēng ),其(qí )势(shì )不(bú )两(liǎng )立(lì )。大(dà )王(wáng )不(bú )与(yǔ )秦(qín ),秦(qín )下(xià )甲(jiǎ )据(jù )宜(yí )阳(yáng ),韩(hán )之(zhī )上(shàng )地(dì )不(bú )通(tōng );下(xià )兵(bīng )河(hé )东(dōng )、成(chéng )皋(gāo ),韩(hán )必(bì )入(rù )臣(chén )。则(zé )梁(liáng )亦(yì )从(cóng )风(fēng )而(ér )动(dòng )。秦(qín )攻(gōng )楚(chǔ )之(zhī )西(xī ),韩(hán )攻(gōng )其(qí )北(běi ),社(shè )稷(jì )安(ān )得(dé )无(wú )危(wēi )?臣(chén )闻(wén ):‘兵(bīng )不(bú )如(rú )者(zhě ),勿(wù )与(yǔ )挑(tiāo )战(zhàn );粟(sù )不(bú )如(rú )者(zhě ),勿(wù )与(yǔ )持(chí )久(jiǔ )。’

秦(qín )西(xī )有(yǒu )巴(bā )蜀(shǔ ),大(dà )船(chuán )积(jī )粟(sù ),起(qǐ )于(yú )汶(wèn )山(shān ),浮(fú )江(jiāng )而(ér )下(xià ),至(zhì )楚(chǔ )三(sān )千(qiān )余(yú )里(lǐ )。舫(fǎng )舟(zhōu )载(zǎi )卒(zú ),一(yī )舫(fǎng )载(zǎi )五(wǔ )千(qiān )人(rén ),日(rì )行(háng )三(sān )百(bǎi )里(lǐ );里(lǐ )数(shù )虽(suī )多(duō ),然(rán )不(bú )费(fèi )牛(niú )马(mǎ )之(zhī )力(lì ),不(bú )至(zhì )十(shí )日(rì ),而(ér )拒(jù )扞(gǎn )关(guān )矣(yǐ );扞(gǎn )关(guān )惊(jīng )则(zé )从(cóng )境(jìng )以(yǐ )东(dōng ),尽(jìn )城(chéng )守(shǒu )矣(yǐ ),黔(qián )中(zhōng )、巫(wū )郡(jùn ),非(fēi )王(wáng )之(zhī )有(yǒu )也(yě )。秦(qín )举(jǔ )甲(jiǎ )出(chū )武(wǔ )关(guān ),南(nán )面(miàn )而(ér )伐(fá ),则(zé )北(běi )地(dì )绝(jué )。秦(qín )兵(bīng )之(zhī )攻(gōng )楚(chǔ )也(yě ),危(wēi )难(nán )在(zài )三(sān )月(yuè )之(zhī )内(nèi )。而(ér )楚(chǔ )待(dài )诸(zhū )侯(hóu )之(zhī )救(jiù ),在(zài )半(bàn )岁(suì )之(zhī )外(wài )。此(cǐ )其(qí )势(shì )不(bú )相(xiàng )及(jí )也(yě )。夫(fū )待(dài )弱(ruò )国(guó )之(zhī )救(jiù ),忘(wàng )强(qiáng )秦(qín )之(zhī )祸(huò ),此(cǐ )臣(chén )为(wéi )大(dà )王(wáng )患(huàn )也(yě )。

大(dà )王(wáng )尝(cháng )与(yǔ )吴(wú )人(rén )战(zhàn ),五(wǔ )战(zhàn )而(ér )三(sān )胜(shèng ),陈(chén )卒(zú )尽(jìn )矣(yǐ );偏(piān )守(shǒu )新(xīn )城(chéng ),存(cún )民(mín )苦(kǔ )矣(yǐ )。臣(chén )闻(wén ):‘功(gōng )大(dà )者(zhě )易(yì )危(wēi ),而(ér )人(rén )弊(bì )者(zhě )怨(yuàn )上(shàng )。’夫(fū )守(shǒu )易(yì )危(wēi )之(zhī )功(gōng ),而(ér )逆(nì )强(qiáng )秦(qín )之(zhī )心(xīn ),臣(chén )窃(qiè )为(wéi )大(dà )王(wáng )危(wēi )之(zhī )。凡(fán )天(tiān )下(xià )而(ér )以(yǐ )信(xìn )约(yuē )纵(zòng )亲(qīn )相(xiàng )坚(jiān )者(zhě ),苏(sū )秦(qín )封(fēng )为(wéi )武(wǔ )安(ān )君(jūn )也(yě )。苏(sū )秦(qín )相(xiàng )燕(yàn ),即(jí )阴(yīn )与(yǔ )燕(yàn )王(wáng )谋(móu )伐(fá )齐(qí ),破(pò )齐(qí )而(ér )分(fèn )其(qí )地(dì )。乃(nǎi )佯(yáng )为(wéi )有(yǒu )罪(zuì ),出(chū )走(zǒu )入(rù )齐(qí ),齐(qí )王(wáng )因(yīn )受(shòu )而(ér )相(xiàng )之(zhī )。居(jū )二(èr )年(nián )而(ér )觉(jiào ),齐(qí )王(wáng )大(dà )怒(nù ),车(chē )裂(liè )苏(sū )秦(qín )于(yú )市(shì )。夫(fū )以(yǐ )一(yī )诈(zhà )伪(wěi )之(zhī )苏(sū )秦(qín ),而(ér )欲(yù )经(jīng )营(yíng )天(tiān )下(xià ),混(hún )一(yī )诸(zhū )侯(hóu ),其(qí )不(bú )可(kě )成(chéng )亦(yì )明(míng )矣(yǐ )。今(jīn )秦(qín )与(yǔ )楚(chǔ )接(jiē )境(jìng )壤(rǎng )界(jiè ),固(gù )形(xíng )亲(qīn )之(zhī )国(guó )也(yě )。大(dà )王(wáng )诚(chéng )能(néng )听(tīng )臣(chén ),臣(chén )请(qǐng )使(shǐ )秦(qín )太(tài )子(zǐ )入(rù )质(zhì )于(yú )楚(chǔ ),楚(chǔ )太(tài )子(zǐ )入(rù )质(zhì )于(yú )秦(qín ),请(qǐng )以(yǐ )秦(qín )女(nǚ )为(wéi )大(dà )王(wáng )箕(jī )帚(zhǒu )之(zhī )妾(qiè ),效(xiào )万(wàn )室(shì )之(zhī )都(dōu ),以(yǐ )为(wéi )汤(tāng )沐(mù )之(zhī )邑(yì ),长(zhǎng )为(wéi )昆(kūn )弟(dì )之(zhī )国(guó ),终(zhōng )身(shēn )无(wú )相(xiàng )攻(gōng )。臣(chén )以(yǐ )为(wéi )计(jì )无(wú )便(biàn )于(yú )此(cǐ )者(zhě )。”楚(chǔ )王(wáng )乃(nǎi )与(yǔ )秦(qín )亲(qīn )。

(白(bái )起(qǐ )将(jiāng )兵(bīng )来(lái )伐(fá )楚(chǔ ),楚(chǔ )襄(xiāng )王(wáng )使(shǐ )黄(huáng )歇(xiē )说(shuō )秦(qín )昭(zhāo )王(wáng )曰(yuē ):“天(tiān )下(xià )莫(mò )强(qiáng )于(yú )秦(qín )、楚(chǔ ),今(jīn )则(zé )闻(wén )大(dà )王(wáng )欲(yù )伐(fá )楚(chǔ ),此(cǐ )犹(yóu )两(liǎng )虎(hǔ )相(xiàng )与(yǔ )斗(dòu ),而(ér )驽(nú )犬(quǎn )受(shòu )其(qí )弊(bì ),不(bú )如(rú )善(shàn )楚(chǔ )。臣(chén )请(qǐng )言(yán )其(qí )说(shuō ):臣(chén )闻(wén )之(zhī ):物(wù )至(zhì )则(zé )反(fǎn ),冬(dōng )夏(xià )是(shì )也(yě );智(zhì )至(zhì )则(zé )危(wēi ),累(lèi )棋(qí )是(shì )也(yě )。今(jīn )大(dà )国(guó )之(zhī )地(dì ),半(bàn )天(tiān )下(xià )、有(yǒu )二(èr )垂(chuí ),此(cǐ )从(cóng )生(shēng )人(rén )以(yǐ )来(lái ),万(wàn )乘(chéng )之(zhī )地(dì )未(wèi )尝(cháng )有(yǒu )也(yě )。王(wáng )若(ruò )能(néng )持(chí )公(gōng )守(shǒu )威(wēi ),黜(chù )攻(gōng )伐(fá )之(zhī )心(xīn ),肥(féi )仁(rén )义(yì )之(zhī )德(dé ),则(zé )三(sān )王(wáng )不(bú )足(zú )四(sì ),五(wǔ )霸(bà )不(bú )足(zú )六(liù )也(yě );王(wáng )若(ruò )负(fù )人(rén )徒(tú )之(zhī )众(zhòng ),挟(jiā )兵(bīng )革(gé )之(zhī )强(qiáng ),欲(yù )以(yǐ )力(lì )臣(chén )天(tiān )下(xià )之(zhī )士(shì ),臣(chén )恐(kǒng )其(qí )有(yǒu )患(huàn )也(yě )。《诗(shī )》云(yún ):‘靡(mí )不(bú )有(yǒu )初(chū ),鲜(xiān )克(kè )有(yǒu )终(zhōng )。’《易(yì )》曰(yuē ):‘狐(hú )涉(shè )水(shuǐ ),濡(rú )其(qí )尾(wěi )。’此(cǐ )言(yán )始(shǐ )之(zhī )易(yì )而(ér )终(zhōng )之(zhī )难(nán )也(yě )。何(hé )以(yǐ )知(zhī )其(qí )然(rán )耶(yē )?智(zhì )伯(bó )见(jiàn )伐(fá )赵(zhào )之(zhī )利(lì )而(ér )不(bú )知(zhī )榆(yú )次(cì )之(zhī )祸(huò );吴(wú )王(wáng )知(zhī )伐(fá )齐(qí )之(zhī )便(biàn )而(ér )不(bú )知(zhī )干(gàn )遂(suí )之(zhī )败(bài )。此(cǐ )二(èr )国(guó )者(zhě )非(fēi )无(wú )大(dà )功(gōng )也(yě ),没(méi )利(lì )于(yú )前(qián )而(ér )易(yì )患(huàn )于(yú )后(hòu )也(yě )。今(jīn )王(wáng )妒(dù )楚(chǔ )之(zhī )不(bú )毁(huǐ )也(yě ),而(ér )忘(wàng )毁(huǐ )楚(chǔ )之(zhī )强(qiáng )韩(hán )魏(wèi )也(yě )。臣(chén )为(wéi )王(wáng )虑(lǜ ),而(ér )不(bú )取(qǔ )也(yě )。王(wáng )无(wú )重(zhòng )世(shì )之(zhī )德(dé )于(yú )韩(hán )魏(wèi ),而(ér )有(yǒu )累(lèi )世(shì )之(zhī )怨(yuàn )焉(yān )。夫(fū )韩(hán )魏(wèi )父(fù )兄(xiōng )子(zǐ )弟(dì )接(jiē )踵(zhǒng )而(ér )死(sǐ )于(yú )秦(qín )者(zhě ),将(jiāng )十(shí )世(shì )矣(yǐ )。身(shēn )首(shǒu )分(fèn )离(lí )、暴(bào )骸(hái )草(cǎo )泽(zé )者(zhě ),相(xiàng )望(wàng )于(yú )境(jìng );系(xì )颈(jǐng )束(shù )手(shǒu )为(wéi )群(qún )虏(lǔ )者(zhě ),相(xiàng )及(jí )于(yú )路(lù )。故(gù )韩(hán )魏(wèi )之(zhī )不(bú )亡(wáng ),秦(qín )社(shè )稷(jì )之(zhī )忧(yōu )也(yě )。今(jīn )王(wáng )信(xìn )之(zhī ),兴(xìng )兵(bīng )攻(gōng )楚(chǔ ),不(bú )亦(yì )过(guò )乎(hū )?臣(chén )为(wéi )王(wáng )虑(lǜ ),莫(mò )若(ruò )善(shàn )楚(chǔ )。

楚(chǔ )秦(qín )合(hé )为(wéi )一(yī )以(yǐ )临(lín )韩(hán ),韩(hán )必(bì )敛(liǎn )手(shǒu )。王(wáng )施(shī )以(yǐ )山(shān )东(dōng )之(zhī )险(xiǎn ),带(dài )以(yǐ )河(hé )曲(qǔ )之(zhī )利(lì ),韩(hán )必(bì )为(wéi )关(guān )内(nèi )侯(hóu )。若(ruò )是(shì ),而(ér )王(wáng )以(yǐ )十(shí )万(wàn )戍(shù )郑(zhèng )、梁(liáng )之(zhī )人(rén )寒(hán )心(xīn ),许(xǔ )、鄢(yān )、夷(yí )陵(líng )、婴(yīng )城(chéng ),而(ér )上(shàng )蔡(cài )、召(zhào )陵(líng )不(bú )往(wǎng )来(lái )也(yě )。如(rú )是(shì ),魏(wèi )亦(yì )为(wéi )关(guān )内(nèi )侯(hóu )矣(yǐ )。王(wáng )善(shàn )楚(chǔ ),而(ér )关(guān )内(nèi )侯(hóu )两(liǎng )万(wàn )乘(chéng )之(zhī )主(zhǔ ),注(zhù )地(dì )于(yú )齐(qí ),齐(qí )右(yòu )壤(rǎng )可(kě )拱(gǒng )手(shǒu )而(ér )取(qǔ )也(yě )。然(rán )后(hòu )危(wēi )动(dòng )燕(yàn )赵(zhào ),摇(yáo )荡(dàng )齐(qí )楚(chǔ ),此(cǐ )四(sì )国(guó )者(zhě )不(bú )待(dài )痛(tòng )而(ér )服(fú )也(yě )。”秦(qín )王(wáng )曰(yuē ):“善(shàn )。”止(zhǐ )不(bú )伐(fá )楚(chǔ )。

楚(chǔ )顷(qǐng )襄(xiāng )王(wáng )谋(móu )与(yǔ )齐(qí )韩(hán )连(lián )和(hé ),因(yīn )欲(yù )图(tú )周(zhōu )。周(zhōu )赧(nǎn )王(wáng )使(shǐ )臣(chén )武(wǔ )公(gōng )说(shuō )楚(chǔ )相(xiàng )昭(zhāo )子(zǐ )。昭(zhāo )子(zǐ )曰(yuē ):“乃(nǎi )图(tú )周(zhōu )则(zé )无(wú )之(zhī ),虽(suī )然(rán )周(zhōu )何(hé )故(gù )不(bú )可(kě )图(tú )?”对(duì )曰(yuē ):“夫(fū )西(xī )周(zhōu )之(zhī )地(dì ),绝(jué )长(zhǎng )补(bǔ )短(duǎn ),不(bú )过(guò )百(bǎi )里(lǐ )。名(míng )为(wéi )天(tiān )下(xià )共(gòng )主(zhǔ ),裂(liè )其(qí )地(dì )不(bú )足(zú )以(yǐ )肥(féi )国(guó ),得(dé )其(qí )众(zhòng )不(bú )足(zú )以(yǐ )劲(jìn )兵(bīng ),虽(suī )攻(gōng )之(zhī )不(bú )足(zú )以(yǐ )尊(zūn )名(míng )。然(rán )而(ér )好(hǎo )事(shì )之(zhī )君(jūn )、喜(xǐ )攻(gōng )之(zhī )臣(chén ),发(fā )号(hào )用(yòng )兵(bīng ),未(wèi )尝(cháng )不(bú )以(yǐ )周(zhōu )为(wéi )终(zhōng )始(shǐ ),是(shì )何(hé )也(yě )?则(zé )祭(jì )器(qì )在(zài )焉(yān )。欲(yù )器(qì )之(zhī )至(zhì )而(ér )忘(wàng )弒(shì )君(jūn )之(zhī )乱(luàn )。今(jīn )韩(hán )以(yǐ )器(qì )之(zhī )楚(chǔ ),臣(chén )恐(kǒng )天(tiān )下(xià )以(yǐ )器(qì )雠(chóu )楚(chǔ )。”于(yú )是(shì ),楚(chǔ )计(jì )辍(chuò )不(bú )行(háng )。

秦(qín )武(wǔ )王(wáng )使(shǐ )樗(chū )里(lǐ )疾(jí )以(yǐ )车(chē )百(bǎi )乘(chéng )入(rù )周(zhōu ),周(zhōu )君(jūn )迎(yíng )之(zhī )甚(shèn )敬(jìng )。楚(chǔ )王(wáng )让(ràng )周(zhōu ),以(yǐ )其(qí )重(zhòng )秦(qín )客(kè )也(yě )。游(yóu )胜(shèng )为(wéi )周(zhōu )谓(wèi )楚(chǔ )王(wáng )曰(yuē ):“昔(xī )者(zhě )智(zhì )伯(bó )欲(yù )伐(fá )仇(chóu )犹(yóu ),遗(yí )大(dà )钟(zhōng ),载(zǎi )以(yǐ )广(guǎng )车(chē ),因(yīn )随(suí )之(zhī )以(yǐ )兵(bīng )。仇(chóu )犹(yóu )卒(zú )亡(wáng ),无(wú )备(bèi )故(gù )也(yě )。齐(qí )桓(huán )公(gōng )之(zhī )伐(fá )蔡(cài )也(yě ),号(hào )曰(yuē )“诛(zhū )楚(chǔ )”,其(qí )实(shí )袭(xí )蔡(cài )。今(jīn )秦(qín )者(zhě ),虎(hǔ )狼(láng )之(zhī )国(guó ),有(yǒu )独(dú )吞(tūn )天(tiān )下(xià )之(zhī )心(xīn ),使(shǐ )樗(chū )里(lǐ )疾(jí )以(yǐ )车(chē )百(bǎi )乘(chéng )入(rù )周(zhōu ),周(zhōu )君(jūn )惧(jù )焉(yān )。以(yǐ )蔡(cài )、仇(chóu )犹(yóu )为(wéi )戒(jiè ),故(gù )使(shǐ )长(zhǎng )兵(bīng )居(jū )前(qián ),短(duǎn )弩(nǔ )居(jū )后(hòu ),名(míng )曰(yuē )“卫(wèi )疾(jí )”,而(ér )实(shí )囚(qiú )之(zhī )。周(zhōu )君(jūn )岂(qǐ )能(néng )无(wú )忧(yōu )国(guó )哉(zāi )?恐(kǒng )一(yī )旦(dàn )国(guó )亡(wáng )而(ér )忧(yōu )大(dà )王(wáng )也(yě )。”楚(chǔ )王(wáng )乃(nǎi )悦(yuè )。

楚(chǔ )襄(xiāng )王(wáng )有(yǒu )疾(jí ),太(tài )子(zǐ )质(zhì )于(yú )秦(qín ),不(bú )得(dé )归(guī )。黄(huáng )歇(xiē )说(shuō )秦(qín )相(xiàng )应(yīng )侯(hóu )曰(yuē ):“今(jīn )楚(chǔ )王(wáng )疾(jí ),恐(kǒng )不(bú )起(qǐ )。秦(qín )不(bú )如(rú )归(guī )太(tài )子(zǐ )。太(tài )子(zǐ )即(jí )位(wèi )。其(qí )事(shì )秦(qín )必(bì )谨(jǐn );若(ruò )不(bú )归(guī ),则(zé )咸(xián )阳(yáng )一(yī )布(bù )衣(yī )耳(ěr )。楚(chǔ )更(gèng )立(lì )太(tài )子(zǐ )必(bì )不(bú )事(shì )秦(qín ),失(shī )与(yǔ )国(guó )而(ér )绝(jué )万(wàn )乘(chéng )之(zhī )和(hé ),非(fēi )计(jì )也(yě ),愿(yuàn )相(xiàng )国(guó )虑(lǜ )之(zhī )。”应(yīng )侯(hóu )为(wéi )言(yán )于(yú )秦(qín )王(wáng ),王(wáng )不(bú )肯(kěn )。乃(nǎi )遁(dùn )也(yě )。)

张(zhāng )仪(yí )如(rú )韩(hán ),说(shuō )韩(hán )宣(xuān )王(wáng )曰(yuē ):“韩(hán )地(dì )险(xiǎn )恶(è ),山(shān )居(jū ),五(wǔ )谷(gǔ )所(suǒ )生(shēng ),非(fēi )菽(shū )而(ér )麦(mài );地(dì )方(fāng )不(bú )过(guò )九(jiǔ )百(bǎi )里(lǐ ),无(wú )二(èr )年(nián )之(zhī )食(shí )料(liào )。大(dà )王(wáng )之(zhī )卒(zú ),悉(xī )举(jǔ )不(bú )过(guò )三(sān )十(shí )万(wàn ),而(ér )厮(sī )徒(tú )负(fù )养(yǎng )在(zài )其(qí )中(zhōng )矣(yǐ )。今(jīn )秦(qín )带(dài )甲(jiǎ )百(bǎi )万(wàn ),车(chē )千(qiān )乘(chéng ),骑(qí )万(wàn )匹(pǐ ),虎(hǔ )贲(bēn )之(zhī )士(shì ),跿(duó )[足(zú )句(jù )]科(kē )头(tóu ),贯(guàn )颐(yí )奋(fèn )戟(jǐ )者(zhě ),不(bú )可(kě )胜(shèng )数(shù )。山(shān )东(dōng )被(bèi )甲(jiǎ )冑(zhòu )蒙(méng )冑(zhòu )以(yǐ )会(huì )战(zhàn ),秦(qín )人(rén )捐(juān )甲(jiǎ )徒(tú )裼(tì )以(yǐ )趋(qū )敌(dí ),左(zuǒ )挈(qiè )人(rén )头(tóu ),右(yòu )挟(jiā )生(shēng )虏(lǔ )。秦(qín )逐(zhú )山(shān )东(dōng )之(zhī )卒(zú ),犹(yóu )孟(mèng )贲(bēn )之(zhī )与(yǔ )怯(qiè )夫(fū );以(yǐ )轻(qīng )重(zhòng )相(xiàng )压(yā ),犹(yóu )乌(wū )获(huò )之(zhī )与(yǔ )婴(yīng )儿(ér )。

诸(zhū )侯(hóu )不(bú )料(liào )地(dì )之(zhī )弱(ruò )、食(shí )之(zhī )寡(guǎ ),而(ér )听(tīng )纵(zòng )人(rén )之(zhī )甘(gān )言(yán )好(hǎo )辞(cí ),比(bǐ )周(zhōu )以(yǐ )相(xiàng )饰(shì ),诖(guà )误(wù )其(qí )主(zhǔ ),无(wú )过(guò )此(cǐ )者(zhě )。大(dà )王(wáng )不(bú )事(shì )秦(qín ),秦(qín )下(xià )甲(jiǎ )据(jù )宜(yí )阳(yáng ),断(duàn )韩(hán )之(zhī )地(dì );东(dōng )取(qǔ )成(chéng )皋(gāo )、荥(yíng )阳(yáng ),则(zé )鸿(hóng )台(tái )之(zhī )宫(gōng )、桑(sāng )林(lín )之(zhī )苑(yuàn ),非(fēi )王(wáng )有(yǒu )也(yě )。夫(fū )塞(sāi )成(chéng )皋(gāo ),绝(jué )上(shàng )地(dì ),则(zé )王(wáng )之(zhī )国(guó )分(fèn )矣(yǐ )。故(gù )为(wéi )大(dà )王(wáng )计(jì ),莫(mò )如(rú )为(wéi )秦(qín )。秦(qín )之(zhī )所(suǒ )欲(yù ),莫(mò )如(rú )弱(ruò )楚(chǔ ),而(ér )能(néng )弱(ruò )楚(chǔ )者(zhě )莫(mò )如(rú )韩(hán )。非(fēi )以(yǐ )韩(hán )能(néng )强(qiáng )于(yú )楚(chǔ )也(yě ),其(qí )势(shì )然(rán )也(yě )。今(jīn )西(xī )面(miàn )而(ér )事(shì )秦(qín ),以(yǐ )攻(gōng )楚(chǔ ),秦(qín )王(wáng )必(bì )喜(xǐ )。夫(fū )攻(gōng )楚(chǔ )而(ér )不(bú )私(sī )其(qí )地(dì ),转(zhuǎn )祸(huò )而(ér )悦(yuè )秦(qín ),计(jì )无(wú )便(biàn )于(yú )此(cǐ )者(zhě )。”宣(xuān )王(wáng )听(tīng )之(zhī )。

(范(fàn )睢(suī )说(shuō )秦(qín )王(wáng )曰(yuē ):“秦(qín )韩(hán )之(zhī )地(dì )形(xíng )相(xiàng )错(cuò )如(rú )绣(xiù ),秦(qín )之(zhī )有(yǒu )韩(hán ),譬(pì )如(rú )木(mù )之(zhī )有(yǒu )蠹(dù ),人(rén )之(zhī )有(yǒu )腹(fù )心(xīn )病(bìng )也(yě )。天(tiān )下(xià )无(wú )变(biàn )则(zé )已(yǐ ),有(yǒu )变(biàn ),其(qí )为(wéi )秦(qín )患(huàn )者(zhě ),孰(shú )大(dà )于(yú )韩(hán )乎(hū )?王(wáng )何(hé )不(bú )收(shōu )韩(hán )。”王(wáng )曰(yuē ):“吾(wú )固(gù )欲(yù )收(shōu )韩(hán ),韩(hán )不(bú )听(tīng ),为(wéi )之(zhī )奈(nài )何(hé )?”对(duì )曰(yuē ):“韩(hán )安(ān )得(dé )不(bú )听(tīng )。王(wáng )若(ruò )下(xià )兵(bīng )攻(gōng )荥(yíng )阳(yáng ),则(zé )成(chéng )皋(gāo )之(zhī )道(dào )不(bú )通(tōng );北(běi )断(duàn )太(tài )行(háng )之(zhī )道(dào ),则(zé )上(shàng )党(dǎng )之(zhī )师(shī )不(bú )下(xià )。王(wáng )一(yī )兴(xìng )兵(bīng )而(ér )攻(gōng )荥(yíng )阳(yáng ),则(zé )其(qí )国(guó )断(duàn )而(ér )为(wéi )三(sān ),韩(hán )必(bì )见(jiàn )危(wēi )亡(wáng )矣(yǐ )。安(ān )得(dé )不(bú )听(tīng )!若(ruò )听(tīng ),则(zé )霸(bà )事(shì )可(kě )虑(lǜ )矣(yǐ )。”王(wáng )曰(yuē ):“善(shàn )。”乃(nǎi )从(cóng )之(zhī )。)

张(zhāng )仪(yí )说(shuō )齐(qí )闵(mǐn )王(wáng )曰(yuē ):“天(tiān )下(xià )强(qiáng )国(guó ),无(wú )过(guò )齐(qí )者(zhě ),大(dà )臣(chén )父(fù )兄(xiōng )殷(yīn )众(zhòng )富(fù )乐(lè ),然(rán )为(wéi )大(dà )王(wáng )计(jì )者(zhě ),皆(jiē )为(wéi )一(yī )时(shí )之(zhī )说(shuō ),不(bú )顾(gù )百(bǎi )代(dài )之(zhī )利(lì )。纵(zòng )人(rén )说(shuō )大(dà )王(wáng )者(zhě ),必(bì )曰(yuē ):‘齐(qí )西(xī )有(yǒu )强(qiáng )赵(zhào ),南(nán )有(yǒu )韩(hán )梁(liáng );齐(qí )负(fù )海(hǎi )之(zhī )国(guó )也(yě ),地(dì )广(guǎng )民(mín )众(zhòng ),兵(bīng )强(qiáng )士(shì )勇(yǒng ),虽(suī )有(yǒu )百(bǎi )秦(qín ),将(jiāng )无(wú )奈(nài )齐(qí )何(hé )也(yě )!’大(dà )王(wáng )贤(xián )其(qí )说(shuō ),而(ér )不(bú )计(jì )其(qí )实(shí )。

臣(chén )闻(wén ):齐(qí )与(yǔ )鲁(lǔ )三(sān )战(zhàn )而(ér )鲁(lǔ )三(sān )胜(shèng ),国(guó )以(yǐ )危(wēi )亡(wáng )随(suí )其(qí )后(hòu ),虽(suī )有(yǒu )战(zhàn )胜(shèng )之(zhī )名(míng ),而(ér )有(yǒu )破(pò )亡(wáng )之(zhī )实(shí ),是(shì )何(hé )也(yě )?齐(qí )大(dà )而(ér )鲁(lǔ )小(xiǎo )也(yě )。今(jīn )秦(qín )之(zhī )与(yǔ )齐(qí )也(yě ),犹(yóu )齐(qí )之(zhī )与(yǔ )鲁(lǔ )也(yě )。今(jīn )齐(qí )楚(chǔ )嫁(jià )女(nǚ )娶(qǔ )妇(fù ),为(wéi )昆(kūn )弟(dì )之(zhī )国(guó );韩(hán )献(xiàn )宜(yí )阳(yáng ),魏(wèi )效(xiào )河(hé )外(wài ),赵(zhào )入(rù )朝(cháo )歌(gē )、渑(miǎn )池(chí ),割(gē )河(hé )间(jiān )以(yǐ )事(shì )秦(qín )。大(dà )王(wáng )不(bú )事(shì )秦(qín ),秦(qín )驱(qū )韩(hán )梁(liáng )攻(gōng )齐(qí )之(zhī )南(nán )地(dì ),悉(xī )赵(zhào )兵(bīng )渡(dù )清(qīng )河(hé ),指(zhǐ )博(bó )关(guān ),临(lín )甾(zāi )、即(jí )墨(mò )非(fēi )王(wáng )有(yǒu )也(yě )。国(guó )一(yī )旦(dàn )见(jiàn )攻(gōng ),虽(suī )欲(yù )事(shì )秦(qín ),不(bú )可(kě )得(dé )也(yě )。是(shì )故(gù ),愿(yuàn )大(dà )王(wáng )孰(shú )计(jì )之(zhī )。”齐(qí )王(wáng )许(xǔ )之(zhī )。

(燕(yàn )攻(gōng )齐(qí ),取(qǔ )七(qī )十(shí )余(yú )城(chéng ),唯(wéi )莒(jǔ )、即(jí )墨(mò )不(bú )下(xià )。齐(qí )田(tián )单(dān )以(yǐ )即(jí )墨(mò )破(pò )燕(yàn ),杀(shā )骑(qí )劫(jié )。燕(yàn )将(jiāng )惧(jù )诛(zhū )而(ér )保(bǎo )聊(liáo )城(chéng ),不(bú )敢(gǎn )归(guī )。田(tián )单(dān )攻(gōng )之(zhī )岁(suì )余(yú ),聊(liáo )城(chéng )不(bú )下(xià )。鲁(lǔ )连(lián )乃(nǎi )为(wéi )书(shū ),约(yuē )之(zhī )矢(shǐ ),以(yǐ )射(shè )城(chéng )中(zhōng ),遗(yí )燕(yàn )将(jiāng )军(jūn )曰(yuē ):“吾(wú )闻(wén )之(zhī ):‘智(zhì )者(zhě )不(bú )倍(bèi )时(shí )而(ér )弃(qì )利(lì ),勇(yǒng )士(shì )不(bú )怯(qiè )死(sǐ )而(ér )灭(miè )名(míng ),忠(zhōng )臣(chén )不(bú )先(xiān )身(shēn )而(ér )后(hòu )君(jūn )。’今(jīn )君(jūn )行(háng )一(yī )韩(hán )之(zhī )忿(fèn ),不(bú )顾(gù )燕(yàn )王(wáng )之(zhī )无(wú )臣(chén ),非(fēi )忠(zhōng )也(yě );杀(shā )身(shēn )亡(wáng )聊(liáo )城(chéng ),而(ér )威(wēi )不(bú )信(xìn )于(yú )齐(qí ),非(fēi )勇(yǒng )也(yě );功(gōng )废(fèi )名(míng )灭(miè ),后(hòu )世(shì )无(wú )称(chēng ),非(fēi )智(zhì )也(yě )。故(gù )智(zhì )者(zhě )不(bú )再(zài )计(jì ),勇(yǒng )者(zhě )不(bú )再(zài )却(què )。今(jīn )死(sǐ )生(shēng )、荣(róng )辱(rǔ )、尊(zūn )卑(bēi )、贵(guì )贱(jiàn ),此(cǐ )其(qí )时(shí )也(yě )。愿(yuàn )公(gōng )详(xiáng )计(jì ),而(ér )无(wú )与(yǔ )俗(sú )同(tóng )。且(qiě )楚(chǔ )攻(gōng )齐(qí )之(zhī )南(nán )阳(yáng ),魏(wèi )攻(gōng )平(píng )陆(lù ),而(ér )齐(qí )无(wú )南(nán )面(miàn )之(zhī )心(xīn ),以(yǐ )为(wéi )亡(wáng )南(nán )阳(yáng )之(zhī )害(hài )小(xiǎo ),不(bú )如(rú )得(dé )济(jì )北(běi )之(zhī )利(lì )大(dà );故(gù )定(dìng )计(jì )而(ér )坚(jiān )守(shǒu )之(zhī )。今(jīn )秦(qín )人(rén )下(xià )兵(bīng ),魏(wèi )不(bú )敢(gǎn )东(dōng )面(miàn ),横(héng )秦(qín )之(zhī )势(shì )成(chéng )则(zé )楚(chǔ )国(guó )之(zhī )形(xíng )危(wēi )。且(qiě )前(qián )弃(qì )南(nán )阳(yáng ),断(duàn )右(yòu )壤(rǎng ),存(cún )济(jì )北(běi ),计(jì )犹(yóu )且(qiě )为(wéi )之(zhī )也(yě )。今(jīn )楚(chǔ )、魏(wèi )交(jiāo )兵(bīng )于(yú )齐(qí ),而(ér )燕(yàn )救(jiù )不(bú )至(zhì ),以(yǐ )全(quán )齐(qí )之(zhī )兵(bīng ),无(wú )天(tiān )下(xià )之(zhī )规(guī ),与(yǔ )聊(liáo )城(chéng )共(gòng )据(jù )。期(qī )年(nián )之(zhī )弊(bì ),即(jí )臣(chén )见(jiàn )公(gōng )之(zhī )不(bú )能(néng )得(dé )也(yě )。齐(qí )之(zhī )必(bì )决(jué )于(yú )聊(liáo ),公(gōng )无(wú )再(zài )计(jì )。彼(bǐ )燕(yàn )王(wáng )大(dà )乱(luàn ),上(shàng )下(xià )迷(mí )惑(huò )。栗(lì )腹(fù )以(yǐ )百(bǎi )万(wàn )之(zhī )众(zhòng ),五(wǔ )折(shé )于(yú )外(wài )。万(wàn )乘(chéng )之(zhī )国(guó )被(bèi )围(wéi )于(yú )赵(zhào ),壤(rǎng )削(xuē )主(zhǔ )困(kùn ),为(wéi )天(tiān )下(xià )笑(xiào )。国(guó )敝(bì )祸(huò )多(duō ),人(rén )无(wú )所(suǒ )归(guī )。今(jīn )又(yòu )以(yǐ )敝(bì )聊(liáo )之(zhī )人(rén ),距(jù )全(quán )齐(qí )之(zhī )兵(bīng ),期(qī )年(nián )不(bú )解(jiě ),是(shì )墨(mò )翟(zhái )之(zhī )守(shǒu )也(yě );食(shí )士(shì )炊(chuī )骨(gǔ ),士(shì )无(wú )反(fǎn )外(wài )之(zhī )心(xīn ),是(shì )孙(sūn )膑(bìn )、吴(wú )起(qǐ )之(zhī )攻(gōng )也(yě ),能(néng )见(jiàn )于(yú )天(tiān )下(xià )矣(yǐ )!

故(gù )为(wéi )公(gōng )计(jì )者(zhě ),不(bú )如(rú )罢(bà )兵(bīng )、休(xiū )士(shì ),全(quán )军(jūn )归(guī )报(bào )燕(yàn )王(wáng ),燕(yàn )王(wáng )必(bì )喜(xǐ )。士(shì )民(mín )见(jiàn )公(gōng )如(rú )见(jiàn )父(fù )母(mǔ ),攘(rǎng )臂(bì )而(ér )议(yì )于(yú )世(shì ),公(gōng )业(yè )可(kě )明(míng )也(yě )。意(yì )者(zhě ),怼(duì )燕(yàn )弃(qì )世(shì ),东(dōng )游(yóu )于(yú )齐(qí )乎(hū )?请(qǐng )裂(liè )地(dì )定(dìng )封(fēng ),富(fù )比(bǐ )乎(hū )陶(táo )卫(wèi ),世(shì )世(shì )称(chēng )孤(gū ),此(cǐ )亦(yì )一(yī )计(jì )也(yě )。二(èr )者(zhě ),显(xiǎn )名(míng )厚(hòu )实(shí ),愿(yuàn )公(gōng )察(chá )之(zhī ),熟(shú )计(jì )而(ér )审(shěn )处(chù )一(yī )焉(yān )。

且(qiě )吾(wú )闻(wén )之(zhī ):‘效(xiào )小(xiǎo )者(zhě ),不(bú )能(néng )行(háng )大(dà )威(wēi );恶(è )小(xiǎo )耻(chǐ )者(zhě ),不(bú )能(néng )成(chéng )荣(róng )名(míng )。’昔(xī )管(guǎn )仲(zhòng )射(shè )桓(huán )公(gōng ),中(zhōng )其(qí )钩(gōu ),篡(cuàn )也(yě );遗(yí )公(gōng )子(zǐ )纠(jiū ),不(bú )能(néng )死(sǐ ),怯(qiè )也(yě );束(shù )缚(fù )桎(zhì )梏(gù ),辱(rǔ )也(yě )。此(cǐ )三(sān )行(háng )者(zhě ),乡(xiāng )里(lǐ )不(bú )通(tōng ),世(shì )主(zhǔ )不(bú )臣(chén )。使(shǐ )管(guǎn )仲(zhòng )终(zhōng )穷(qióng )抑(yì )而(ér )不(bú )出(chū ),不(bú )免(miǎn )为(wéi )辱(rǔ )人(rén )贱(jiàn )行(háng ),然(rán )而(ér )管(guǎn )子(zǐ )弃(qì )三(sān )行(háng )之(zhī )过(guò ),据(jù )齐(qí )国(guó )之(zhī )政(zhèng ),一(yī )匡(kuāng )天(tiān )下(xià ),九(jiǔ )合(hé )诸(zhū )侯(hóu ),名(míng )高(gāo )天(tiān )下(xià ),光(guāng )照(zhào )邻(lín )国(guó )。曹(cáo )沫(mò )为(wéi )鲁(lǔ )君(jūn )将(jiāng ),三(sān )战(zhàn )而(ér )丧(sàng )地(dì )千(qiān )里(lǐ )。使(shǐ )曹(cáo )子(zǐ )计(jì )不(bú )顾(gù )后(hòu ),死(sǐ )而(ér )不(bú )生(shēng ),则(zé )不(bú )免(miǎn )为(wéi )败(bài )军(jūn )擒(qín )将(jiāng )。曹(cáo )子(zǐ )以(yǐ )一(yī )剑(jiàn )之(zhī )任(rèn ),劫(jié )桓(huán )公(gōng )于(yú )坛(tán )位(wèi )之(zhī )上(shàng ),颜(yán )色(sè )不(bú )变(biàn ),辞(cí )气(qì )不(bú )悖(bèi ),三(sān )战(zhàn )之(zhī )所(suǒ )丧(sàng ),一(yī )朝(cháo )而(ér )反(fǎn )之(zhī ),天(tiān )下(xià )震(zhèn )动(dòng ),名(míng )传(chuán )后(hòu )世(shì )。若(ruò )此(cǐ )二(èr )公(gōng ),非(fēi )不(bú )能(néng )行(háng )小(xiǎo )节(jiē ),死(sǐ )小(xiǎo )耻(chǐ )也(yě )。以(yǐ )为(wéi )杀(shā )身(shēn )绝(jué )世(shì ),功(gōng )名(míng )不(bú )立(lì ),非(fēi )智(zhì )也(yě )。故(gù )去(qù )忿(fèn )恚(huì )之(zhī )心(xīn ),而(ér )成(chéng )终(zhōng )身(shēn )之(zhī )名(míng )。故(gù )业(yè )与(yǔ )三(sān )王(wáng )争(zhēng )流(liú ),名(míng )与(yǔ )天(tiān )壤(rǎng )相(xiàng )敝(bì )也(yě )。公(gōng )其(qí )图(tú )之(zhī )!”燕(yàn )将(jiāng )得(dé )书(shū )曰(yuē ):“敬(jìng )闻(wén )命(mìng )矣(yǐ )。”遂(suí )自(zì )刎(wěn )。

昔(xī )雍(yōng )门(mén )周(zhōu )以(yǐ )琴(qín )见(jiàn )齐(qí )孟(mèng )尝(cháng )君(jūn ),孟(mèng )尝(cháng )君(jūn )曰(yuē ):“先(xiān )生(shēng )鼓(gǔ )琴(qín ),亦(yì )能(néng )令(lìng )人(rén )悲(bēi )乎(hū )?”对(duì )曰(yuē ):“臣(chén )之(zhī )所(suǒ )能(néng )令(lìng )悲(bēi )者(zhě ),先(xiān )贵(guì )而(ér )后(hòu )贱(jiàn ),古(gǔ )富(fù )而(ér )今(jīn )贫(pín ),不(bú )若(ruò )摈(bìn )压(yā )穷(qióng )巷(xiàng );不(bú )及(jí )四(sì )邻(lín ),不(bú )若(ruò )身(shēn )材(cái )高(gāo )妙(miào );怀(huái )质(zhì )抱(bào )真(zhēn ),逢(féng )谗(chán )离(lí )谤(bàng ),怨(yuàn )结(jié )而(ér )不(bú )得(dé )伸(shēn ),不(bú )若(ruò )交(jiāo )欢(huān )而(ér )结(jié )爱(ài );无(wú )怨(yuàn )而(ér )生(shēng )离(lí ),远(yuǎn )赴(fù )他(tā )国(guó ),无(wú )相(xiàng )见(jiàn )期(qī ),不(bú )若(ruò )幼(yòu )无(wú )父(fù )母(mǔ )、壮(zhuàng )无(wú )妻(qī )儿(ér ),出(chū )以(yǐ )野(yě )泽(zé )为(wéi )都(dōu ),入(rù )用(yòng )窟(kū )穴(xué )为(wéi )家(jiā ),困(kùn )于(yú )朝(cháo )夕(xī ),无(wú )所(suǒ )假(jiǎ )贷(dài )。若(ruò )此(cǐ )人(rén )者(zhě ),但(dàn )闻(wén )雏(chú )鸟(niǎo )之(zhī )号(hào )、秋(qiū )风(fēng )鸣(míng )条(tiáo ),则(zé )伤(shāng )心(xīn )矣(yǐ )。臣(chén )一(yī )为(wéi )之(zhī )援(yuán )琴(qín )而(ér )长(zhǎng )太(tài )息(xī ),未(wèi )有(yǒu )不(bú )凄(qī )恻(cè )而(ér )涕(tì )泣(qì )者(zhě )也(yě )。今(jīn )足(zú )下(xià )居(jū )则(zé )广(guǎng )厦(shà )高(gāo )堂(táng ),连(lián )闼(tà )洞(dòng )房(fáng ),下(xià )罗(luó )帷(wéi ),来(lái )清(qīng )风(fēng ),倡(chàng )优(yōu )在(zài )前(qián ),谄(chǎn )谀(yú )在(zài )侧(cè ),扬(yáng )激(jī )楚(chǔ ),舞(wǔ )郑(zhèng )妾(qiè ),流(liú )声(shēng )以(yǐ )娱(yú )耳(ěr ),彩(cǎi )邑(yì )以(yǐ )淫(yín )目(mù ),水(shuǐ )嬉(xī )则(zé )舫(fǎng )龙(lóng )舟(zhōu ),建(jiàn )羽(yǔ )旗(qí )鼓(gǔ ),钓(diào )乎(hū )不(bú )测(cè )之(zhī )渊(yuān )也(yě )。野(yě )游(yóu )则(zé )登(dēng )乎(hū )平(píng )原(yuán ),驰(chí )广(guǎng )囿(yòu ),强(qiáng )弩(nǔ )下(xià )高(gāo )鸟(niǎo ),勇(yǒng )士(shì )格(gé )猛(měng )兽(shòu ),置(zhì )酒(jiǔ )设(shè )乐(lè ),沉(chén )醉(zuì )忘(wàng )归(guī )。方(fāng )此(cǐ )之(zhī )时(shí ),视(shì )天(tiān )地(dì )曾(céng )不(bú )若(ruò )一(yī )指(zhǐ ),虽(suī )有(yǒu )善(shàn )鼓(gǔ )琴(qín ),不(bú )能(néng )动(dòng )足(zú )下(xià )也(yě )。”孟(mèng )尝(cháng )君(jūn )曰(yuē ):“固(gù )然(rán )。”雍(yōng )门(mén )周(zhōu )曰(yuē ):“臣(chén )窃(qiè )为(wéi )足(zú )下(xià )有(yǒu )所(suǒ )常(cháng )悲(bēi ):夫(fū )角(jiǎo )帝(dì )而(ér )困(kùn )秦(qín )者(zhě ),君(jūn )也(yě );连(lián )五(wǔ )国(guó )而(ér )伐(fá )楚(chǔ )者(zhě ),又(yòu )君(jūn )也(yě )。天(tiān )下(xià )未(wèi )尝(cháng )无(wú )事(shì ),不(bú )纵(zòng )即(jí )衡(héng ),纵(zòng )成(chéng )则(zé )楚(chǔ )王(wáng ),衡(héng )成(chéng )则(zé )秦(qín )帝(dì )。夫(fū )以(yǐ )秦(qín )楚(chǔ )之(zhī )强(qiáng ),而(ér )敖(áo )弱(ruò )薛(xuē ),犹(yóu )磨(mó )萧(xiāo )斧(fǔ )而(ér )伐(fá )朝(cháo )菌(jūn )也(yě )。有(yǒu )识(shí )之(zhī )士(shì ),莫(mò )不(bú )为(wéi )足(zú )下(xià )寒(hán )心(xīn )。天(tiān )道(dào )不(bú )常(cháng )盛(shèng ),寒(hán )暑(shǔ )更(gèng )进(jìn )退(tuì ),千(qiān )秋(qiū )万(wàn )岁(suì )之(zhī )后(hòu ),宗(zōng )庙(miào )必(bì )不(bú )血(xuè )食(shí ),高(gāo )台(tái )既(jì )已(yǐ )倾(qīng ),曲(qǔ )池(chí )又(yòu )已(yǐ )平(píng ),坟(fén )墓(mù )生(shēng )荆(jīng )棘(jí ),狐(hú )狸(lí )穴(xué )其(qí )中(zhōng ),游(yóu )儿(ér )、牧(mù )竖(shù )蹢(dí )躅(zhú )其(qí )足(zú )而(ér )歌(gē )其(qí )上(shàng ),曰(yuē ):夫(fū )以(yǐ )孟(mèng )尝(cháng )君(jūn )之(zhī )尊(zūn )贵(guì ),亦(yì )犹(yóu )若(ruò )是(shì )乎(hū )。”于(yú )是(shì )孟(mèng )尝(cháng )君(jūn )喟(kuì )然(rán )太(tài )息(xī ),涕(tì )垂(chuí )睫(jié )而(ér )交(jiāo )下(xià ),雍(yōng )门(mén )周(zhōu )引(yǐn )琴(qín )而(ér )弹(dàn )之(zhī ),孟(mèng )尝(cháng )君(jūn )遂(suí )歔(xū )歔(xū )而(ér )就(jiù )之(zhī )曰(yuē ):“先(xiān )生(shēng )鼓(gǔ )琴(qín ),令(lìng )文(wén )若(ruò )亡(wáng )国(guó )之(zhī )人(rén )也(yě )。”)

张(zhāng )仪(yí )说(shuō )赵(zhào )王(wáng )曰(yuē ):“弊(bì )邑(yì )秦(qín )王(wáng ),使(shǐ )臣(chén )效(xiào )愚(yú )于(yú )大(dà )王(wáng )。大(dà )王(wáng )收(shōu )天(tiān )下(xià )以(yǐ )宾(bīn )秦(qín ),秦(qín )兵(bīng )不(bú )敢(gǎn )出(chū )函(hán )谷(gǔ )关(guān )。是(shì )大(dà )王(wáng )之(zhī )威(wēi ),行(háng )于(yú )山(shān )东(dōng )。敝(bì )邑(yì )恐(kǒng )惧(jù )慑(shè )伏(fú ),缮(shàn )甲(jiǎ )厉(lì )兵(bīng ),唯(wéi )大(dà )王(wáng )有(yǒu )意(yì )督(dū )过(guò )之(zhī )也(yě )。今(jīn )以(yǐ )大(dà )王(wáng )之(zhī )力(lì ),举(jǔ )巴(bā )蜀(shǔ ),并(bìng )汉(hàn )中(zhōng ),包(bāo )两(liǎng )周(zhōu ),迁(qiān )九(jiǔ )鼎(dǐng ),守(shǒu )白(bái )马(mǎ )之(zhī )津(jīn )。秦(qín )虽(suī )僻(pì )远(yuǎn ),然(rán )而(ér )心(xīn )忿(fèn )含(hán )怒(nù )之(zhī )日(rì )久(jiǔ )矣(yǐ )。今(jīn )有(yǒu )敝(bì )甲(jiǎ )雕(diāo )兵(bīng ),军(jūn )于(yú )渑(miǎn )池(chí ),愿(yuàn )渡(dù )河(hé ),据(jù )悉(xī )吾(wú ),会(huì )战(zhàn )邯(hán )郸(dān )之(zhī )下(xià )。以(yǐ )甲(jiǎ )子(zǐ )合(hé )战(zhàn ),以(yǐ )征(zhēng )殷(yīn )之(zhī )事(shì )。故(gù )使(shǐ )臣(chén )先(xiān )以(yǐ )闻(wén )于(yú )左(zuǒ )右(yòu )。

凡(fán )大(dà )王(wáng )之(zhī )所(suǒ )信(xìn )为(wéi )纵(zòng )者(zhě ),恃(shì )苏(sū )秦(qín )。苏(sū )秦(qín )荧(yíng )惑(huò )诸(zhū )侯(hóu ),以(yǐ )是(shì )为(wéi )非(fēi ),以(yǐ )非(fēi )为(wéi )是(shì ),欲(yù )反(fǎn )复(fù )齐(qí )国(guó ),而(ér )自(zì )令(lìng )车(chē )裂(liè )于(yú )市(shì )。夫(fū )天(tiān )下(xià )之(zhī )不(bú )可(kě )混(hún )一(yī )亦(yì )明(míng )矣(yǐ )。今(jīn )楚(chǔ )与(yǔ )秦(qín )为(wéi )昆(kūn )弟(dì )之(zhī )国(guó )。而(ér )韩(hán )、梁(liáng )称(chēng )为(wéi )东(dōng )藩(fān )之(zhī )臣(chén ),齐(qí )献(xiàn )鱼(yú )盐(yán )之(zhī )地(dì ),此(cǐ )断(duàn )赵(zhào )之(zhī )右(yòu )臂(bì )也(yě )。夫(fū )断(duàn )右(yòu )臂(bì )而(ér )与(yǔ )人(rén )斗(dòu ),失(shī )其(qí )党(dǎng )而(ér )孤(gū )居(jū ),求(qiú )欲(yù )无(wú )危(wēi ),岂(qǐ )可(kě )得(dé )乎(hū )?今(jīn )秦(qín )发(fā )三(sān )军(jūn ):其(qí )一(yī )军(jūn )塞(sāi )午(wǔ )道(dào ),告(gào )齐(qí )使(shǐ )兴(xìng )师(shī ),渡(dù )河(hé )军(jūn )于(yú )邯(hán )郸(dān )之(zhī )东(dōng );一(yī )军(jūn )军(jūn )于(yú )成(chéng )皋(gāo ),驱(qū )韩(hán )梁(liáng )军(jūn )于(yú )河(hé )外(wài );一(yī )军(jūn )军(jūn )于(yú )渑(miǎn )池(chí ),约(yuē )四(sì )国(guó )而(ér )击(jī )赵(zhào )。赵(zhào )服(fú ),必(bì )四(sì )分(fèn )其(qí )地(dì ),是(shì )故(gù ),不(bú )敢(gǎn )匿(nì )意(yì )隐(yǐn )情(qíng ),失(shī )以(yǐ )闻(wén )于(yú )左(zuǒ )右(yòu )。臣(chén )窃(qiè )为(wéi )大(dà )王(wáng )计(jì ),莫(mò )如(rú )与(yǔ )秦(qín )王(wáng )遇(yù )于(yú )渑(miǎn )池(chí ),面(miàn )相(xiàng )见(jiàn )而(ér )口(kǒu )相(xiàng )约(yuē )。请(qǐng )按(àn )兵(bīng )无(wú )攻(gōng ),愿(yuàn )大(dà )王(wáng )之(zhī )定(dìng )计(jì )。”赵(zhào )肃(sù )侯(hóu )许(xǔ )之(zhī )。

(武(wǔ )安(ān )君(jūn )破(pò )赵(zhào )长(zhǎng )平(píng )军(jūn ),降(jiàng )其(qí )卒(zú )四(sì )十(shí )余(yú )万(wàn ),皆(jiē )坑(kēng )之(zhī )。进(jìn )围(wéi )邯(hán )郸(dān ),而(ér )军(jūn )粮(liáng )不(bú )属(shǔ ),乃(nǎi )遣(qiǎn )卫(wèi )先(xiān )生(shēng )言(yán )于(yú )秦(qín )昭(zhāo )王(wáng )曰(yuē ):“赵(zhào )国(guó )右(yòu )倍(bèi )常(cháng )山(shān )之(zhī )险(xiǎn ),而(ér )左(zuǒ )带(dài )河(hé )漳(zhāng )之(zhī )阻(zǔ ),有(yǒu )代(dài )马(mǎ )车(chē )骑(qí )之(zhī )利(lì )。民(mín )人(rén )气(qì )勇(yǒng ),好(hǎo )习(xí )兵(bīng )战(zhàn ),常(cháng )会(huì )诸(zhū )侯(hóu )而(ér )一(yī )约(yuē )为(wéi )之(zhī )纵(zòng )长(zhǎng ),明(míng )秦(qín )不(bú )弱(ruò )则(zé )六(liù )国(guó )必(bì )灭(miè )。秦(qín )所(suǒ )以(yǐ )来(lái )得(dé )志(zhì )于(yú )天(tiān )下(xià )者(zhě ),赵(zhào )为(wéi )之(zhī )患(huàn )也(yě )。今(jīn )赖(lài )大(dà )王(wáng )之(zhī )灵(líng ),赵(zhào )军(jūn )破(pò )于(yú )长(zhǎng )平(píng ),其(qí )信(xìn )臣(chén )锐(ruì )卒(zú )莫(mò )不(bú )毕(bì )死(sǐ )。邯(hán )郸(dān )空(kōng )虚(xū ),百(bǎi )郡(jùn )震(zhèn )怖(bù ),士(shì )民(mín )咸(xián )怨(yuàn )其(qí )主(zhǔ )。诚(chéng )以(yǐ )此(cǐ )时(shí )遣(qiǎn )转(zhuǎn )输(shū )、给(gěi )足(zú )军(jūn )粮(liáng ),灭(miè )赵(zhào )必(bì )矣(yǐ )!灭(miè )赵(zhào )以(yǐ )威(wēi )诸(zhū )侯(hóu ),天(tiān )下(xià )可(kě )定(dìng ),而(ér )王(wáng )业(yè )成(chéng )矣(yǐ )!”秦(qín )王(wáng )欲(yù )许(xǔ )之(zhī ),应(yīng )侯(hóu )妒(dù )其(qí )功(gōng ),不(bú )欲(yù )使(shǐ )成(chéng ),言(yán )于(yú )秦(qín )王(wáng )曰(yuē ):“秦(qín )虽(suī )破(pò )赵(zhào )军(jūn ),士(shì )卒(zú )死(sǐ )伤(shāng )亦(yì )众(zhòng ),百(bǎi )姓(xìng )疲(pí )于(yú )远(yuǎn )输(shū ),国(guó )内(nèi )空(kōng )虚(xū )。楚(chǔ )、魏(wèi )乘(chéng )虚(xū )为(wéi )变(biàn ),将(jiāng )无(wú )以(yǐ )自(zì )守(shǒu ),宜(yí )且(qiě )罢(bà )兵(bīng )。”王(wáng )从(cóng )之(zhī )。

后(hòu )三(sān )年(nián ),复(fù )欲(yù )将(jiāng )白(bái )起(qǐ )伐(fá )赵(zhào ),起(qǐ )不(bú )肯(kěn )。王(wáng )乃(nǎi )使(shǐ )应(yīng )侯(hóu )责(zé )之(zhī )曰(yuē ):“楚(chǔ )地(dì )方(fāng )五(wǔ )千(qiān )里(lǐ ),持(chí )戟(jǐ )百(bǎi )万(wàn ),君(jūn )前(qián )率(lǜ )数(shù )万(wàn )之(zhī )众(zhòng )入(rù )楚(chǔ ),拔(bá )鄢(yān )郢(yǐng ),焚(fén )其(qí )郊(jiāo )庙(miào ),楚(chǔ )人(rén )震(zhèn )恐(kǒng ),东(dōng )徙(xǐ )而(ér )不(bú )敢(gǎn )西(xī )向(xiàng )。韩(hán )、魏(wèi )相(xiàng )率(lǜ )兴(xìng )兵(bīng )甚(shèn )众(zhòng ),君(jūn )所(suǒ )将(jiāng )不(bú )能(néng )半(bàn ),而(ér )破(pò )之(zhī )伊(yī )阙(què ),流(liú )血(xuè )漂(piāo )橹(lǔ ),韩(hán )、魏(wèi )已(yǐ )服(fú ),至(zhì )今(jīn )称(chēng )东(dōng )藩(fān )。此(cǐ )君(jūn )之(zhī )功(gōng ),天(tiān )下(xià )莫(mò )不(bú )闻(wén )。今(jīn )赵(zhào )卒(zú )之(zhī )死(sǐ )于(yú )长(zhǎng )平(píng )者(zhě ),已(yǐ )十(shí )七(qī )八(bā ),是(shì )以(yǐ )寡(guǎ )人(rén )愿(yuàn )使(shǐ )君(jūn )将(jiāng ),必(bì )欲(yù )灭(miè )之(zhī )。君(jūn )常(cháng )以(yǐ )寡(guǎ )击(jī )众(zhòng ),取(qǔ )胜(shèng )如(rú )神(shén ),况(kuàng )以(yǐ )强(qiáng )击(jī )弱(ruò ),以(yǐ )众(zhòng )击(jī )寡(guǎ )乎(hū )?”

武(wǔ )安(ān )君(jūn )曰(yuē ):“是(shì )时(shí )楚(chǔ )王(wáng )恃(shì )其(qí )国(guó )大(dà ),不(bú )恤(xù )其(qí )政(zhèng ),而(ér )群(qún )臣(chén )相(xiàng )妒(dù )以(yǐ )功(gōng ),谄(chǎn )谀(yú )用(yòng )事(shì ),良(liáng )臣(chén )疏(shū )斥(chì ),百(bǎi )姓(xìng )离(lí )心(xīn ),城(chéng )池(chí )不(bú )修(xiū ),既(jì )无(wú )良(liáng )将(jiāng ),又(yòu )无(wú )守(shǒu )备(bèi )。故(gù )臣(chén )得(dé )引(yǐn )兵(bīng )深(shēn )入(rù ),多(duō )倍(bèi )城(chéng )邑(yì ),发(fā )梁(liáng )焚(fén )舟(zhōu ),以(yǐ )专(zhuān )人(rén )心(xīn );掠(luě )于(yú )郊(jiāo )野(yě ),以(yǐ )足(zú )军(jūn )粮(liáng )。当(dāng )此(cǐ )之(zhī )时(shí ),秦(qín )之(zhī )士(shì )卒(zú ),以(yǐ )军(jūn )中(zhōng )为(wéi )家(jiā ),以(yǐ )将(jiāng )为(wéi )父(fù )母(mǔ ),不(bú )约(yuē )而(ér )亲(qīn ),不(bú )谋(móu )而(ér )信(xìn )。一(yī )心(xīn )同(tóng )力(lì ),死(sǐ )不(bú )旋(xuán )踵(zhǒng )。楚(chǔ )人(rén )自(zì )战(zhàn )其(qí )地(dì ),咸(xián )顾(gù )其(qí )家(jiā ),各(gè )有(yǒu )散(sàn )心(xīn ),莫(mò )有(yǒu )斗(dòu )意(yì ),是(shì )以(yǐ )能(néng )有(yǒu )功(gōng )也(yě )。

伊(yī )阙(què )之(zhī )战(zhàn ),韩(hán )孤(gū )顾(gù )魏(wèi ),不(bú )欲(yù )先(xiān )用(yòng )其(qí )众(zhòng );魏(wèi )恃(shì )韩(hán )之(zhī )锐(ruì ),欲(yù )推(tuī )以(yǐ )为(wéi )锋(fēng )。二(èr )军(jūn )争(zhēng )便(biàn ),其(qí )力(lì )不(bú )同(tóng )。是(shì )以(yǐ )臣(chén )得(dé )以(yǐ )设(shè )疑(yí )兵(bīng ),以(yǐ )持(chí )韩(hán )阵(zhèn ),专(zhuān )军(jūn )并(bìng )锐(ruì ),触(chù )魏(wèi )之(zhī )不(bú )意(yì ),魏(wèi )军(jūn )既(jì )败(bài ),韩(hán )军(jūn )自(zì )溃(kuì )。以(yǐ )是(shì )之(zhī )故(gù ),故(gù )能(néng )有(yǒu )功(gōng ),皆(jiē )计(jì )利(lì )形(xíng )势(shì )自(zì )然(rán )之(zhī )理(lǐ ),何(hé )神(shén )之(zhī )有(yǒu )?

今(jīn )秦(qín )军(jūn )破(pò )赵(zhào )军(jūn )于(yú )长(zhǎng )平(píng ),不(bú )遂(suí )以(yǐ )时(shí ),乘(chéng )其(qí )震(zhèn )惧(jù )而(ér )灭(miè )之(zhī ),畏(wèi )而(ér )释(shì )之(zhī ),使(shǐ )得(dé )耕(gēng )稼(jià )以(yǐ )益(yì )蓄(xù )积(jī )。养(yǎng )孤(gū )长(zhǎng )幼(yòu )以(yǐ )益(yì )其(qí )众(zhòng ),缮(shàn )理(lǐ )兵(bīng )甲(jiǎ )以(yǐ )益(yì )其(qí )强(qiáng ),增(zēng )浚(xùn )城(chéng )池(chí )以(yǐ )益(yì )其(qí )固(gù )。主(zhǔ )折(shé )节(jiē )以(yǐ )下(xià )其(qí )臣(chén ),臣(chén )推(tuī )体(tǐ )以(yǐ )下(xià )死(sǐ )士(shì )。至(zhì )平(píng )原(yuán )之(zhī )属(shǔ ),皆(jiē )令(lìng )妻(qī )妾(qiè )补(bǔ )缝(féng )于(yú )行(háng )伍(wǔ )之(zhī )间(jiān ),臣(chén )民(mín )一(yī )心(xīn ),上(shàng )下(xià )同(tóng )力(lì ),犹(yóu )勾(gōu )践(jiàn )困(kùn )于(yú )会(huì )稽(jī )之(zhī )时(shí )也(yě )。以(yǐ )今(jīn )伐(fá )之(zhī )赵(zhào ),必(bì )固(gù )守(shǒu );挑(tiāo )其(qí )军(jūn )战(zhàn ),必(bì )不(bú )肯(kěn )出(chū );围(wéi )共(gòng )国(guó )都(dōu ),必(bì )不(bú )可(kě )克(kè );攻(gōng )其(qí )列(liè )城(chéng ),必(bì )不(bú )可(kě )拔(bá );掠(luě )于(yú )郊(jiāo )野(yě ),必(bì )无(wú )所(suǒ )得(dé )。兵(bīng )久(jiǔ )无(wú )功(gōng ),诸(zhū )侯(hóu )生(shēng )心(xīn ),外(wài )救(jiù )必(bì )至(zhì )。臣(chén )见(jiàn )其(qí )害(hài ),未(wèi )睹(dǔ )其(qí )利(lì ),又(yòu )病(bìng )不(bú )能(néng )行(háng )。”应(yīng )侯(hóu )惭(cán )而(ér )退(tuì )。秦(qín )乃(nǎi )使(shǐ )王(wáng )龁(hé )将(jiāng )伐(fá )赵(zhào )。楚(chǔ )、魏(wèi )果(guǒ )救(jiù )之(zhī )也(yě )。)

张(zhāng )仪(yí )说(shuō )燕(yàn )昭(zhāo )王(wáng )曰(yuē ):“大(dà )王(wáng )之(zhī )所(suǒ )亲(qīn )信(xìn ),莫(mò )如(rú )赵(zhào )。昔(xī )赵(zhào )襄(xiāng )子(zǐ )尝(cháng )以(yǐ )其(qí )姊(zǐ )为(wéi )代(dài )王(wáng )妻(qī ),欲(yù )并(bìng )代(dài ),约(yuē )与(yǔ )代(dài )王(wáng )遇(yù )于(yú )勾(gōu )注(zhù )之(zhī )塞(sāi )。乃(nǎi )令(lìng )工(gōng )人(rén )作(zuò )为(wéi )金(jīn )斗(dòu ),长(zhǎng )其(qí )尾(wěi ),令(lìng )可(kě )以(yǐ )击(jī )人(rén )。与(yǔ )代(dài )王(wáng )饮(yǐn ),阴(yīn )告(gào )厨(chú )人(rén )曰(yuē ):‘即(jí )酒(jiǔ )酣(hān )乐(lè ),进(jìn )热(rè )啜(chuò ),反(fǎn )斗(dòu )以(yǐ )击(jī )之(zhī )。’于(yú )是(shì )酒(jiǔ )酣(hān )乐(lè ),取(qǔ )热(rè )啜(chuò )。厨(chú )人(rén )进(jìn )斟(zhēn ),因(yīn )反(fǎn )斗(dòu )击(jī )代(dài )王(wáng ),杀(shā )之(zhī ),肝(gān )胁(xié )涂(tú )地(dì )。其(qí )姊(zǐ )闻(wén )之(zhī ),因(yīn )磨(mó )笄(jī )以(yǐ )自(zì )杀(shā )。故(gù )至(zhì )今(jīn )有(yǒu )磨(mó )笄(jī )之(zhī )山(shān ),天(tiān )下(xià )莫(mò )不(bú )闻(wén )(至(zhì )汉(hàn )高(gāo )祖(zǔ )时(shí ),陈(chén )豨(xī )以(yǐ )赵(zhào )相(xiàng )国(guó )监(jiān )赵(zhào )代(dài )边(biān )兵(bīng ),举(jǔ )兵(bīng )反(fǎn ),上(shàng )自(zì )行(háng )至(zhì )邯(hán )郸(dān ),喜(xǐ )曰(yuē ):“豨(xī )不(bú )南(nán )据(jù )漳(zhāng )水(shuǐ ),北(běi )守(shǒu )邯(hán )郸(dān ),吾(wú )知(zhī )其(qí )无(wú )能(néng )为(wéi )也(yě )。”及(jí )豨(xī )败(bài ),上(shàng )曰(yuē ):“代(dài )居(jū )常(cháng )山(shān )北(běi ),赵(zhào )乃(nǎi )从(cóng )山(shān )南(nán ),有(yǒu )之(zhī )远(yuǎn )。”乃(nǎi )立(lì )二(èr )子(zǐ )为(wéi )代(dài )王(wáng )也(yě )。)。夫(fū )赵(zhào )王(wáng )之(zhī )狼(láng )戾(lì )无(wú )亲(qīn ),大(dà )王(wáng )之(zhī )所(suǒ )明(míng )见(jiàn )。且(qiě )以(yǐ )赵(zhào )为(wéi )可(kě )亲(qīn )乎(hū )?赵(zhào )兴(xìng )兵(bīng )攻(gōng )燕(yàn ),再(zài )围(wéi )燕(yàn )都(dōu ),而(ér )劫(jié )大(dà )王(wáng ),大(dà )王(wáng )割(gē )十(shí )城(chéng )以(yǐ )谢(xiè ),今(jīn )赵(zhào )王(wáng )已(yǐ )入(rù )朝(cháo )渑(miǎn )池(chí ),效(xiào )河(hé )间(jiān )以(yǐ )事(shì )秦(qín )。今(jīn )大(dà )王(wáng )不(bú )事(shì )秦(qín ),秦(qín )下(xià )甲(jiǎ )云(yún )中(zhōng )、九(jiǔ )原(yuán ),驱(qū )赵(zhào )而(ér )攻(gōng )燕(yàn ),则(zé )易(yì )水(shuǐ )、长(zhǎng )城(chéng ),非(fēi )王(wáng )有(yǒu )也(yě )。今(jīn )王(wáng )事(shì )秦(qín ),秦(qín )王(wáng )必(bì )喜(xǐ ),赵(zhào )不(bú )敢(gǎn )妄(wàng )动(dòng ),是(shì )西(xī )有(yǒu )强(qiáng )秦(qín )之(zhī )援(yuán ),南(nán )无(wú )齐(qí )、赵(zhào )之(zhī )患(huàn )。是(shì )故(gù ),愿(yuàn )大(dà )王(wáng )孰(shú )计(jì )之(zhī )。”燕(yàn )王(wáng )听(tīng )张(zhāng )仪(yí ),张(zhāng )仪(yí )归(guī )报(bào )秦(qín )。

(燕(yàn )王(wáng )使(shǐ )太(tài )子(zǐ )丹(dān )入(rù )质(zhì )于(yú )秦(qín )。秦(qín )欲(yù )使(shǐ )张(zhāng )唐(táng )相(xiàng )燕(yàn ),与(yǔ )共(gòng )伐(fá )赵(zhào ),以(yǐ )广(guǎng )河(hé )间(jiān )地(dì )。张(zhāng )唐(táng )谓(wèi )吕(lǚ )不(bú )韦(wéi )曰(yuē ):“臣(chén )尝(cháng )为(wéi )昭(zhāo )王(wáng )伐(fá )赵(zhào ),赵(zhào )怨(yuàn )臣(chén )。今(jīn )之(zhī )燕(yàn ),必(bì )经(jīng )赵(zhào ),臣(chén )不(bú )可(kě )行(háng )。”不(bú )韦(wéi )不(bú )快(kuài ),未(wèi )有(yǒu )以(yǐ )强(qiáng )之(zhī )。其(qí )舍(shě )人(rén )甘(gān )罗(luó )年(nián )十(shí )二(èr ),谓(wèi )不(bú )韦(wéi )曰(yuē ):“臣(chén )请(qǐng )为(wéi )君(jūn )行(háng )之(zhī )。”遂(suí )见(jiàn )张(zhāng )唐(táng )曰(yuē ):“君(jūn )之(zhī )功(gōng )孰(shú )与(yǔ )武(wǔ )安(ān )君(jūn )?”唐(táng )曰(yuē ):“武(wǔ )安(ān )君(jūn )南(nán )挫(cuò )强(qiáng )楚(chǔ ),北(běi )灭(miè )燕(yàn )、赵(zhào ),战(zhàn )胜(shèng )攻(gōng )取(qǔ ),破(pò )城(chéng )隳(huī )邑(yì ),不(bú )可(kě )胜(shèng )数(shù )。臣(chén )之(zhī )功(gōng )不(bú )如(rú )也(yě )。”甘(gān )罗(luó )曰(yuē ):“应(yīng )侯(hóu )之(zhī )用(yòng )于(yú )秦(qín ),孰(shú )与(yǔ )文(wén )信(xìn )侯(hóu )专(zhuān )?”唐(táng )曰(yuē ):“应(yīng )侯(hóu )不(bú )如(rú )文(wén )信(xìn )侯(hóu )专(zhuān )。”甘(gān )罗(luó )曰(yuē ):“昔(xī )应(yīng )侯(hóu )欲(yù )伐(fá )赵(zhào ),武(wǔ )安(ān )君(jūn )难(nán )之(zhī ),去(qù )咸(xián )阳(yáng )十(shí )里(lǐ ),赐(cì )死(sǐ )于(yú )杜(dù )邮(yóu )。今(jīn )文(wén )信(xìn )侯(hóu )自(zì )请(qǐng )君(jūn )相(xiàng )燕(yàn ),而(ér )不(bú )肯(kěn )行(háng ),臣(chén )不(bú )知(zhī )君(jūn )所(suǒ )死(sǐ )处(chù )也(yě )。”张(zhāng )唐(táng )惧(jù )曰(yuē ):“请(qǐng )因(yīn )孺(rú )子(zǐ )行(háng )。”

行(háng )有(yǒu )日(rì )矣(yǐ ),甘(gān )罗(luó )又(yòu )谓(wèi )文(wén )信(xìn )侯(hóu )曰(yuē ):“借(jiè )臣(chén )车(chē )五(wǔ )乘(chéng ),请(qǐng )为(wéi )张(zhāng )唐(táng )先(xiān )报(bào )赵(zhào )。”文(wén )信(xìn )侯(hóu )遣(qiǎn )之(zhī ),甘(gān )罗(luó )如(rú )赵(zhào ),说(shuō )王(wáng )曰(yuē ):“王(wáng )闻(wén )燕(yàn )太(tài )子(zǐ )丹(dān )入(rù )秦(qín )乎(hū )?”曰(yuē ):“闻(wén )之(zhī )。”“闻(wén )张(zhāng )唐(táng )之(zhī )相(xiàng )燕(yàn )乎(hū )?”曰(yuē ):“闻(wén )之(zhī )。”甘(gān )罗(luó )曰(yuē ):“燕(yàn )太(tài )子(zǐ )丹(dān )入(rù )秦(qín )者(zhě ),燕(yàn )不(bú )欺(qī )秦(qín )也(yě )。张(zhāng )唐(táng )相(xiàng )燕(yàn )者(zhě ),秦(qín )不(bú )欺(qī )燕(yàn )也(yě )。燕(yàn )秦(qín )不(bú )相(xiàng )欺(qī ),无(wú )异(yì )。故(gù )欲(yù )攻(gōng )赵(zhào )而(ér )广(guǎng )河(hé )间(jiān )地(dì )。王(wáng )不(bú )如(rú )赉(lài )臣(chén )五(wǔ )城(chéng ),以(yǐ )广(guǎng )河(hé )间(jiān ),臣(chén )请(qǐng )归(guī )燕(yàn )太(tài )子(zǐ ),与(yǔ )强(qiáng )赵(zhào )攻(gōng )弱(ruò )燕(yàn )。”赵(zhào )王(wáng )曰(yuē ):“善(shàn )。”立(lì )割(gē )五(wǔ )城(chéng )与(yǔ )秦(qín )。燕(yàn )太(tài )子(zǐ )闻(wén )而(ér )归(guī ),赵(zhào )乃(nǎi )攻(gōng )燕(yàn ),得(dé )二(èr )十(shí )城(chéng ),令(lìng )秦(qín )有(yǒu )其(qí )十(shí )也(yě )。)

于(yú )是(shì )楚(chǔ )人(rén )李(lǐ )斯(sī )、梁(liáng )人(rén )尉(wèi )缭(liáo ),说(shuō )于(yú )秦(qín )王(wáng )曰(yuē ):“秦(qín )自(zì )孝(xiào )公(gōng )以(yǐ )来(lái ),周(zhōu )室(shì )卑(bēi )微(wēi ),诸(zhū )侯(hóu )相(xiàng )兼(jiān ),关(guān )东(dōng )为(wéi )六(liù )国(guó ),秦(qín )之(zhī )乘(chéng )胜(shèng )侵(qīn )诸(zhū )侯(hóu ),盖(gài )六(liù )代(dài )矣(yǐ )。今(jīn )诸(zhū )侯(hóu )服(fú )秦(qín ),譬(pì )若(ruò )郡(jùn )县(xiàn )。其(qí )君(jūn )臣(chén )俱(jù )恐(kǒng ),若(ruò )或(huò )合(hé )纵(zòng )而(ér )出(chū )不(bú )意(yì ),此(cǐ )乃(nǎi )智(zhì )伯(bó )、夫(fū )差(chà )、闵(mǐn )王(wáng )所(suǒ )以(yǐ )亡(wáng )也(yě )。愿(yuàn )王(wáng )无(wú )爱(ài )财(cái ),赂(lù )其(qí )豪(háo )臣(chén ),以(yǐ )乱(luàn )其(qí )谋(móu )。秦(qín )不(bú )过(guò )亡(wáng )三(sān )十(shí )万(wàn )金(jīn ),则(zé )诸(zhū )侯(hóu )可(kě )尽(jìn )。”秦(qín )王(wáng )从(cóng )其(qí )计(jì ),阴(yīn )遣(qiǎn )谋(móu )士(shì )赉(lài )金(jīn )玉(yù )以(yǐ )游(yóu )诸(zhū )侯(hóu )。诸(zhū )侯(hóu )名(míng )士(shì ),可(kě )与(yǔ )财(cái )者(zhě ),厚(hòu )遗(yí )给(gěi )之(zhī );不(bú )肯(kěn )者(zhě ),利(lì )剑(jiàn )刺(cì )之(zhī )。离(lí )其(qí )君(jūn )臣(chén )之(zhī )计(jì ),乃(nǎi )使(shǐ )良(liáng )将(jiāng )随(suí )其(qí )后(hòu ),遂(suí )并(bìng )诸(zhū )侯(hóu )。

(天(tiān )下(xià )之(zhī )士(shì )合(hé )纵(zòng )相(xiàng )聚(jù )于(yú )赵(zhào ),而(ér )欲(yù )攻(gōng )秦(qín )。应(yīng )侯(hóu )曰(yuē ):“王(wáng )勿(wù )忧(yōu )也(yě ),请(qǐng )令(lìng )废(fèi )之(zhī )。秦(qín )于(yú )天(tiān )下(xià )之(zhī )士(shì ),非(fēi )有(yǒu )怨(yuàn )也(yě ),相(xiàng )聚(jù )而(ér )攻(gōng )秦(qín )者(zhě ),以(yǐ )欲(yù )富(fù )贵(guì )耳(ěr )。王(wáng )见(jiàn )王(wáng )之(zhī )狗(gǒu )乎(hū )?数(shù )千(qiān )百(bǎi )狗(gǒu )为(wéi )群(qún ),卧(wò )者(zhě )卧(wò ),起(qǐ )者(zhě )起(qǐ ),行(háng )者(zhě )行(háng ),止(zhǐ )者(zhě )止(zhǐ )。无(wú )相(xiàng )与(yǔ )斗(dòu )者(zhě )。投(tóu )之(zhī )一(yī )骨(gǔ ),则(zé )轻(qīng )起(qǐ )相(xiàng )呀(ya ),何(hé )者(zhě )?有(yǒu )争(zhēng )意(yì )也(yě )。今(jīn )令(lìng )载(zǎi )五(wǔ )千(qiān )金(jīn )随(suí )唐(táng )睢(suī ),并(bìng )载(zǎi )奇(qí )乐(lè )居(jū )武(wǔ )安(ān ),高(gāo )会(huì )相(xiàng )饮(yǐn ),散(sàn )不(bú )能(néng )三(sān )千(qiān )金(jīn ),天(tiān )下(xià )之(zhī )士(shì )相(xiàng )与(yǔ )斗(dòu )也(yě )。”)

秦(qín )既(jì )吞(tūn )天(tiān )下(xià ),患(huàn )周(zhōu )之(zhī )败(bài ),以(yǐ )为(wéi )弱(ruò )见(jiàn )夺(duó ),于(yú )是(shì )笑(xiào )三(sān )代(dài ),荡(dàng )灭(miè )古(gǔ )法(fǎ )(孔(kǒng )融(róng )曰(yuē ):“古(gǔ )者(zhě ),王(wáng )畿(jī )之(zhī )制(zhì )千(qiān )里(lǐ ),寰(huán )内(nèi )不(bú )以(yǐ )封(fēng )诸(zhū )侯(hóu )。”蔡(cài )公(gōng )曰(yuē ):“夫(fū )先(xiān )王(wáng )之(zhī )制(zhì ),邦(bāng )内(nèi )甸(diàn )服(fú ),邦(bāng )外(wài )侯(hóu )服(fú ),侯(hóu )卫(wèi )宾(bīn )服(fú ),夷(yí )蛮(mán )要(yào )服(fú ),戎(róng )狄(dí )荒(huāng )服(fú )。甸(diàn )服(fú )者(zhě )祭(jì ),侯(hóu )服(fú )者(zhě )祀(sì ),宾(bīn )服(fú )者(zhě )享(xiǎng ),要(yào )服(fú )者(zhě )贡(gòng ),荒(huāng )服(fú )者(zhě )王(wáng )。日(rì )祭(jì )月(yuè )祀(sì ),时(shí )享(xiǎng ),岁(suì )贡(gòng ),终(zhōng )王(wáng ),先(xiān )王(wáng )之(zhī )训(xùn )也(yě )。有(yǒu )不(bú )祭(jì )则(zé )修(xiū )德(dé ),有(yǒu )不(bú )祀(sì )则(zé )修(xiū )言(yán ),有(yǒu )不(bú )享(xiǎng )则(zé )修(xiū )文(wén ),有(yǒu )不(bú )贡(gòng )则(zé )修(xiū )名(míng ),有(yǒu )不(bú )王(wáng )则(zé )修(xiū )德(dé )。序(xù )成(chéng )而(ér )又(yòu )不(bú )至(zhì ),则(zé )修(xiū )刑(xíng )。于(yú )是(shì )有(yǒu )刑(xíng )不(bú )祭(jì ),伐(fá )不(bú )祀(sì ),征(zhēng )不(bú )享(xiǎng ),让(ràng )不(bú )贡(gòng ),告(gào )不(bú )王(wáng )。于(yú )是(shì )有(yǒu )刑(xíng )罚(fá )之(zhī )辟(pì ),有(yǒu )攻(gōng )伐(fá )之(zhī )兵(bīng ),有(yǒu )征(zhēng )伐(fá )之(zhī )备(bèi ),有(yǒu )威(wēi )让(ràng )之(zhī )命(mìng ),有(yǒu )文(wén )告(gào )之(zhī )辞(cí ),而(ér )又(yòu )不(bú )至(zhì ),则(zé )增(zēng )修(xiū )其(qí )德(dé ),无(wú )动(dòng )人(rén )于(yú )远(yuǎn ),此(cǐ )古(gǔ )制(zhì )也(yě )。”)。削(xuē )去(qù )五(wǔ )等(děng ),改(gǎi )为(wéi )郡(jùn )县(xiàn ),自(zì )号(hào )为(wéi )“皇(huáng )帝(dì )”,而(ér )子(zǐ )弟(dì )为(wéi )匹(pǐ )夫(fū )。内(nèi )无(wú )骨(gǔ )肉(ròu )本(běn )根(gēn )之(zhī )辅(fǔ ),外(wài )无(wú )尺(chǐ )土(tǔ )蕃(fān )翼(yì )之(zhī )卫(wèi )。吴(wú )、陈(chén )奋(fèn )其(qí )白(bái )梃(tǐng )(木(mù )杖(zhàng )也(yě )),刘(liú )、项(xiàng )随(suí )而(ér )毙(bì )之(zhī )。故(gù )曰(yuē ):周(zhōu )过(guò )其(qí )历(lì ),秦(qín )不(bú )及(jí )其(qí )数(shù ),国(guó )势(shì )然(rán )也(yě )。

(荀(xún )悦(yuè )曰(yuē ):“古(gǔ )之(zhī )建(jiàn )国(guó )或(huò )小(xiǎo )或(huò )大(dà )者(zhě ),监(jiān )前(qián )之(zhī )弊(bì ),变(biàn )而(ér )通(tōng )之(zhī )也(yě )。夏(xià )、殷(yīn )之(zhī )时(shí ),盖(gài )不(bú )过(guò )百(bǎi )里(lǐ ),故(gù )诸(zhū )侯(hóu )微(wēi )而(ér )天(tiān )子(zǐ )强(qiáng )。桀(jié )、纣(zhòu )得(dé )肆(sì )其(qí )虐(nuè )害(hài ),纣(zhòu )脯(pú )鄂(è )侯(hóu )而(ér )醢(hǎi )鬼(guǐ )侯(hóu ),以(yǐ )文(wén )王(wáng )之(zhī )盛(shèng )德(dé ),不(bú )免(miǎn )于(yú )牖(yǒu )里(lǐ )。周(zhōu )承(chéng )其(qí )弊(bì ),故(gù )建(jiàn )大(dà )国(guó ),方(fāng )五(wǔ )百(bǎi )里(lǐ ),所(suǒ )以(yǐ )崇(chóng )宠(chǒng )诸(zhū )侯(hóu )而(ér )自(zì )损(sǔn )也(yě )。至(zhì )其(qí )末(mò )流(liú ),诸(zhū )侯(hóu )强(qiáng )大(dà ),更(gèng )相(xiàng )侵(qīn )伐(fá ),而(ér )周(zhōu )室(shì )卑(bēi )微(wēi ),祸(huò )难(nán )用(yòng )作(zuò )。秦(qín )承(chéng )其(qí )弊(bì ),不(bú )能(néng )正(zhèng )其(qí )制(zhì )以(yǐ )求(qiú )其(qí )中(zhōng ),而(ér )遂(suí )废(fèi )诸(zhū )侯(hóu ),改(gǎi )为(wéi )郡(jùn )县(xiàn ),以(yǐ )一(yī )威(wēi )权(quán ),以(yǐ )专(zhuān )天(tiān )下(xià ),其(qí )意(yì )主(zhǔ )以(yǐ )自(zì )为(wéi ),非(fēi )以(yǐ )为(wéi )人(rén )也(yě )。故(gù )秦(qín )得(dé )擅(shàn )海(hǎi )内(nèi )之(zhī )势(shì ),无(wú )所(suǒ )拘(jū )忌(jì ),肆(sì )行(háng )奢(shē )淫(yín ),暴(bào )虐(nuè )于(yú )天(tiān )下(xià ),然(rán )十(shí )四(sì )年(nián )而(ér )灭(miè )矣(yǐ )。故(gù )人(rén )主(zhǔ )失(shī )道(dào ),则(zé )天(tiān )下(xià )遍(biàn )被(bèi )其(qí )害(hài );百(bǎi )姓(xìng )一(yī )乱(luàn ),则(zé )鱼(yú )烂(làn )土(tǔ )崩(bēng ),莫(mò )之(zhī )匡(kuāng )救(jiù )。汉(hàn )兴(xìng ),承(chéng )周(zhōu )秦(qín )之(zhī )弊(bì ),故(gù )杂(zá )而(ér )用(yòng )之(zhī ),然(rán )六(liù )王(wáng )、七(qī )国(guó )之(zhī )难(nán )者(zhě ),诚(chéng )失(shī )之(zhī )于(yú )强(qiáng )大(dà ),非(fēi )诸(zhū )侯(hóu )治(zhì )国(guó )之(zhī )咎(jiù )。”)

汉(hàn )兴(xìng )之(zhī )初(chū ),海(hǎi )内(nèi )新(xīn )定(dìng ),同(tóng )姓(xìng )寡(guǎ )少(shǎo ),惩(chéng )亡(wáng )秦(qín )孤(gū )立(lì )之(zhī )败(bài ),于(yú )是(shì )割(gē )裂(liè )疆(jiāng )土(tǔ ),立(lì )爵(jué )二(èr )等(děng )(大(dà )者(zhě )王(wáng ),小(xiǎo )者(zhě )侯(hóu )。)。功(gōng )臣(chén )侯(hóu )者(zhě ),百(bǎi )有(yǒu )余(yú )邑(yì )。尊(zūn )王(wáng )子(zǐ )弟(dì ),大(dà )启(qǐ )九(jiǔ )国(guó ),国(guó )大(dà )者(zhě ),跨(kuà )州(zhōu )兼(jiān )郡(jùn ),连(lián )城(chéng )数(shù )十(shí ),可(kě )谓(wèi )矫(jiǎo )枉(wǎng )过(guò )正(zhèng )矣(yǐ )。然(rán )高(gāo )祖(zǔ )创(chuàng )业(yè ),日(rì )不(bú )暇(xiá )给(gěi )。孝(xiào )惠(huì )享(xiǎng )国(guó )之(zhī )日(rì )浅(qiǎn ),高(gāo )后(hòu )女(nǚ )主(zhǔ )摄(shè )位(wèi ),而(ér )海(hǎi )内(nèi )晏(yàn )然(rán ),无(wú )狂(kuáng )狡(jiǎo )之(zhī )忧(yōu )。卒(zú )折(shé )诸(zhū )吕(lǚ )之(zhī )难(nán ),成(chéng )太(tài )宗(zōng )之(zhī )基(jī )者(zhě ),亦(yì )赖(lài )之(zhī )于(yú )诸(zhū )侯(hóu )也(yě )。

夫(fū )原(yuán )本(běn )以(yǐ )末(mò )大(dà ),流(liú )滥(làn )以(yǐ )致(zhì )溢(yì )。小(xiǎo )者(zhě )淫(yín )荒(huāng )越(yuè )法(fǎ ),大(dà )者(zhě )睽(kuí )孤(gū )横(héng )逆(nì ),以(yǐ )害(hài )身(shēn )丧(sàng )国(guó ),故(gù )文(wén )帝(dì )采(cǎi )贾(jiǎ )生(shēng )之(zhī )议(yì ),分(fèn )齐(qí )赵(zhào )。

(贾(jiǎ )谊(yì )曰(yuē ):“欲(yù )天(tiān )下(xià )之(zhī )理(lǐ )安(ān ),莫(mò )若(ruò )众(zhòng )建(jiàn )诸(zhū )侯(hóu )而(ér )少(shǎo )其(qí )力(lì ),力(lì )少(shǎo )则(zé )易(yì )使(shǐ )义(yì ),国(guó )小(xiǎo )则(zé )无(wú )邪(xié )心(xīn )。令(lìng )天(tiān )下(xià )之(zhī )制(zhì ),若(ruò )身(shēn )之(zhī )使(shǐ )臂(bì ),臂(bì )之(zhī )使(shǐ )指(zhǐ ),陛(bì )下(xià )割(gē )地(dì )定(dìng )制(zhì )。今(jīn )齐(qí )、赵(zhào )、楚(chǔ )各(gè )为(wéi )若(ruò )干(gàn )国(guó ),使(shǐ )其(qí )子(zǐ )孙(sūn )各(gè )受(shòu )祖(zǔ )之(zhī )分(fèn )地(dì ),地(dì )尽(jìn )而(ér )止(zhǐ )。天(tiān )子(zǐ )无(wú )所(suǒ )利(lì )焉(yān )。”又(yòu )上(shàng )疏(shū )曰(yuē ):“陛(bì )下(xià )即(jí )不(bú )定(dìng )制(zhì ),如(rú )今(jīn )之(zhī )势(shì ),不(bú )过(guò )一(yī )传(chuán )再(zài )传(chuán ),诸(zhū )侯(hóu )犹(yóu )且(qiě )人(rén )恣(zì )而(ér )不(bú )制(zhì ),豪(háo )植(zhí )而(ér )大(dà )强(qiáng ),汉(hàn )法(fǎ )不(bú )得(dé )行(háng )矣(yǐ )。陛(bì )下(xià )所(suǒ )以(yǐ )为(wéi )藩(fān )扞(gǎn )及(jí )皇(huáng )太(tài )子(zǐ )之(zhī )所(suǒ )恃(shì )者(zhě ),唯(wéi )淮(huái )阳(yáng )、代(dài )二(èr )国(guó )耳(ěr )。代(dài )北(běi )边(biān )匈(xiōng )奴(nú ),与(yǔ )强(qiáng )敌(dí )为(wéi )邻(lín ),能(néng )自(zì )完(wán )则(zé )足(zú )矣(yǐ );而(ér )淮(huái )阳(yáng )之(zhī )比(bǐ )大(dà )诸(zhū )侯(hóu ),仅(jǐn )如(rú )黑(hēi )子(zǐ )之(zhī )着(zhe )面(miàn ),适(shì )足(zú )以(yǐ )饵(ěr )大(dà )国(guó ),不(bú )足(zú )以(yǐ )有(yǒu )所(suǒ )禁(jìn )御(yù )。方(fāng )今(jīn )之(zhī )制(zhì ),在(zài )陛(bì )下(xià ),而(ér )令(lìng )子(zǐ )适(shì )足(zú )以(yǐ )为(wéi )饵(ěr ),岂(qǐ )可(kě )谓(wèi )万(wàn )代(dài )利(lì )哉(zāi )?臣(chén )之(zhī )愚(yú )计(jì ),愿(yuàn )举(jǔ )淮(huái )南(nán )地(dì )以(yǐ )益(yì )淮(huái )阳(yáng ),而(ér )为(wéi )梁(liáng )王(wáng )立(lì )后(hòu );割(gē )淮(huái )阳(yáng )北(běi )边(biān )二(èr )、三(sān )列(liè )城(chéng )与(yǔ )东(dōng )郡(jùn ),以(yǐ )益(yì )梁(liáng )。不(bú )可(kě )者(zhě ),可(kě )徙(xǐ )代(dài )王(wáng )而(ér )都(dōu )睢(suī )阳(yáng )。梁(liáng )起(qǐ )于(yú )新(xīn )蔡(cài )以(yǐ )北(běi ),着(zhe )之(zhī )河(hé );淮(huái )阳(yáng )包(bāo )陈(chén )以(yǐ )南(nán ),犍(jiān )之(zhī )江(jiāng )。则(zé )大(dà )诸(zhū )侯(hóu )之(zhī )有(yǒu )异(yì )心(xīn )者(zhě ),破(pò )胆(dǎn )而(ér )不(bú )敢(gǎn )谋(móu )。梁(liáng )足(zú )以(yǐ )扞(gǎn )齐(qí )、赵(zhào );淮(huái )阳(yáng )足(zú )以(yǐ )禁(jìn )吴(wú )、楚(chǔ )。陛(bì )下(xià )高(gāo )枕(zhěn ),终(zhōng )无(wú )山(shān )东(dōng )之(zhī )忧(yōu ),此(cǐ )万(wàn )世(shì )之(zhī )利(lì )也(yě )。臣(chén )闻(wén ):圣(shèng )王(wáng )言(yán )问(wèn )其(qí )臣(chén ),而(ér )不(bú )自(zì )造(zào )事(shì ),故(gù )使(shǐ )人(rén )臣(chén )得(dé )毕(bì )其(qí )愚(yú )忠(zhōng )。唯(wéi )陛(bì )下(xià )裁(cái )幸(xìng )。”文(wén )帝(dì )于(yú )是(shì )从(cóng )谊(yì )计(jì )。乃(nǎi )徙(xǐ )淮(huái )阳(yáng )王(wáng )武(wǔ )为(wéi )梁(liáng )王(wáng ),北(běi )界(jiè )泰(tài )山(shān ),西(xī )至(zhì )高(gāo )阳(yáng ),得(dé )大(dà )县(xiàn )四(sì )十(shí )余(yú )城(chéng );徙(xǐ )淮(huái )阳(yáng )王(wáng )喜(xǐ )为(wéi )淮(huái )南(nán )王(wáng ),抚(fǔ )其(qí )人(rén )。后(hòu )七(qī )国(guó )反(fǎn ),不(bú )得(dé )过(guò )梁(liáng )地(dì ),贾(jiǎ )生(shēng )之(zhī )计(jì )也(yě )。)

景(jǐng )帝(dì )用(yòng )晁(cháo )错(cuò )之(zhī )计(jì ),削(xuē )吴(wú )楚(chǔ )。

(晁(cháo )错(cuò )说(shuō )上(shàng )曰(yuē ):“昔(xī )高(gāo )帝(dì )初(chū )定(dìng )天(tiān )下(xià ),昆(kūn )弟(dì )少(shǎo )、诸(zhū )子(zǐ )弱(ruò ),大(dà )封(fēng )同(tóng )姓(xìng ),故(gù )孽(niè )子(zǐ )惠(huì )王(wáng )王(wáng )齐(qí )七(qī )十(shí )二(èr )城(chéng ),庶(shù )弟(dì )元(yuán )王(wáng )王(wáng )楚(chǔ )四(sì )十(shí )城(chéng ),兄(xiōng )子(zǐ )王(wáng )吴(wú )五(wǔ )十(shí )余(yú )城(chéng ),封(fēng )三(sān )庶(shù )孽(niè ),分(fèn )天(tiān )下(xià )半(bàn )。今(jīn )吴(wú )王(wáng )前(qián )有(yǒu )太(tài )子(zǐ )之(zhī )隙(xì ),虽(suī )称(chēng )病(bìng )不(bú )朝(cháo ),于(yú )古(gǔ )法(fǎ )当(dāng )诛(zhū )。文(wén )帝(dì )不(bú )忍(rěn ),因(yīn )赐(cì )几(jǐ )杖(zhàng ),德(dé )至(zhì )厚(hòu )也(yě )。不(bú )改(gǎi )过(guò )自(zì )新(xīn ),乃(nǎi )益(yì )骄(jiāo )恣(zì )。公(gōng )即(jí )山(shān )铸(zhù )钱(qián ),煮(zhǔ )海(hǎi )为(wéi )盐(yán ),诱(yòu )天(tiān )下(xià )士(shì )人(rén ),谋(móu )作(zuò )乱(luàn )逆(nì )。今(jīn )削(xuē )之(zhī )亦(yì )反(fǎn ),不(bú )削(xuē )亦(yì )反(fǎn );削(xuē )之(zhī )反(fǎn )亟(jí )祸(huò )小(xiǎo ),不(bú )削(xuē )反(fǎn )迟(chí )祸(huò )大(dà )。”于(yú )是(shì )汉(hàn )臣(chén )庭(tíng )议(yì )削(xuē )吴(wú ),吴(wú )乃(nǎi )反(fǎn )矣(yǐ )。)

武(wǔ )帝(dì )施(shī )主(zhǔ )父(fù )之(zhī )策(cè ):推(tuī )恩(ēn )之(zhī )令(lìng )。(主(zhǔ )父(fù )偃(yǎn )说(shuō )上(shàng )曰(yuē ):“古(gǔ )者(zhě )诸(zhū )侯(hóu )不(bú )过(guò )百(bǎi )里(lǐ ),强(qiáng )弱(ruò )之(zhī )形(xíng )易(yì )制(zhì )。今(jīn )诸(zhū )侯(hóu )或(huò )连(lián )城(chéng )数(shù )十(shí ),城(chéng )方(fāng )千(qiān )里(lǐ ),缓(huǎn )则(zé )骄(jiāo )奢(shē ),易(yì )为(wéi )淫(yín )乱(luàn );急(jí )则(zé )阻(zǔ )其(qí )强(qiáng )而(ér )合(hé )纵(zòng ),以(yǐ )逆(nì )京(jīng )师(shī )。今(jīn )以(yǐ )法(fǎ )割(gē )削(xuē ),则(zé )逆(nì )节(jiē )萌(méng )起(qǐ ),前(qián )日(rì )晁(cháo )错(cuò )是(shì )也(yě )。今(jīn )诸(zhū )侯(hóu )子(zǐ )弟(dì )或(huò )十(shí )数(shù )而(ér )嫡(dí )嗣(sì )代(dài )立(lì ),余(yú )虽(suī )骨(gǔ )肉(ròu ),无(wú )尺(chǐ )地(dì )封(fēng ),则(zé )仁(rén )孝(xiào )之(zhī )道(dào )不(bú )宣(xuān ),愿(yuàn )陛(bì )下(xià )令(lìng )诸(zhū )侯(hóu )得(dé )推(tuī )恩(ēn ),分(fèn )子(zǐ )弟(dì )以(yǐ )地(dì )侯(hóu )之(zhī ),彼(bǐ )人(rén )人(rén )喜(xǐ )得(dé )所(suǒ )愿(yuàn )。上(shàng )以(yǐ )德(dé )施(shī ),实(shí )分(fèn )其(qí )国(guó ),必(bì )消(xiāo )而(ér )自(zì )弱(ruò )矣(yǐ )。”上(shàng )从(cóng )其(qí )计(jì )也(yě )。)

景(jǐng )遭(zāo )“七(qī )国(guó )之(zhī )乱(luàn )”,抑(yì )诸(zhū )侯(hóu ),减(jiǎn )黜(chù )其(qí )官(guān );武(wǔ )有(yǒu )淮(huái )南(nán )衡(héng )山(shān )之(zhī )谋(móu ),作(zuò )左(zuǒ )官(guān )之(zhī )律(lǜ )(仕(shì )于(yú )诸(zhū )侯(hóu )王(wáng )为(wéi )左(zuǒ )官(guān )),设(shè )附(fù )益(yì )之(zhī )法(fǎ )(封(fēng )诸(zhū )侯(hóu )过(guò )限(xiàn )曰(yuē )附(fù )益(yì ))。诸(zhū )侯(hóu )唯(wéi )得(dé )衣(yī )食(shí )租(zū )税(shuì ),不(bú )与(yǔ )政(zhèng )事(shì )。至(zhì )于(yú )哀(āi )、平(píng )之(zhī )际(jì ),皆(jiē )继(jì )体(tǐ )苗(miáo )裔(yì ),亲(qīn )属(shǔ )疏(shū )远(yuǎn ),生(shēng )于(yú )帷(wéi )墙(qiáng )之(zhī )中(zhōng ),不(bú )为(wéi )士(shì )民(mín )所(suǒ )尊(zūn )(割(gē )削(xuē )宗(zōng )子(zǐ ),有(yǒu )名(míng )无(wú )实(shí )。天(tiān )下(xià )旷(kuàng )然(rán ),复(fù )袭(xí )亡(wáng )秦(qín )之(zhī )轨(guǐ )矣(yǐ )。)。故(gù )王(wáng )莽(mǎng )知(zhī )汉(hàn )中(zhōng )外(wài )殚(dān )微(wēi ),本(běn )末(mò )俱(jù )弱(ruò ),无(wú )所(suǒ )忌(jì )惮(dàn ),生(shēng )其(qí )奸(jiān )心(xīn )。因(yīn )母(mǔ )后(hòu )之(zhī )权(quán ),假(jiǎ )伊(yī )周(zhōu )之(zhī )称(chēng ),专(zhuān )作(zuò )威(wēi )福(fú )。庙(miào )堂(táng )之(zhī )上(shàng ),不(bú )降(jiàng )阶(jiē )序(xù )而(ér )运(yùn )天(tiān )下(xià )。诈(zhà )谋(móu )既(jì )成(chéng ),遂(suí )据(jù )南(nán )面(miàn )之(zhī )尊(zūn ),分(fèn )遣(qiǎn )五(wǔ )威(wēi )之(zhī )吏(lì ),驰(chí )传(chuán )天(tiān )下(xià ),班(bān )行(háng )符(fú )命(mìng )。汉(hàn )诸(zhū )侯(hóu )王(wáng )蹶(juě )角(jiǎo )稽(jī )首(shǒu ),奉(fèng )上(shàng )玺(xǐ )绂(fú ),唯(wéi )恐(kǒng )居(jū )后(hòu ),岂(qǐ )不(bú )哀(āi )哉(zāi )?及(jí )莽(mǎng )败(bài ),天(tiān )下(xià )云(yún )扰(rǎo )。

(隗(wěi )嚣(xiāo )拥(yōng )众(zhòng )天(tiān )水(shuǐ ),班(bān )彪(biāo )避(bì )难(nán )从(cóng )之(zhī ),嚣(xiāo )问(wèn )彪(biāo )曰(yuē ):“往(wǎng )者(zhě )周(zhōu )失(shī )其(qí )驭(yù ),战(zhàn )国(guó )并(bìng )争(zhēng ),天(tiān )下(xià )分(fèn )裂(liè ),数(shù )世(shì )乃(nǎi )定(dìng )。意(yì )者(zhě ),纵(zòng )横(héng )之(zhī )事(shì ),复(fù )起(qǐ )于(yú )今(jīn )矣(yǐ )!将(jiāng )承(chéng )运(yùn )迭(dié )兴(xìng ),在(zài )于(yú )一(yī )人(rén )也(yě )。愿(yuàn )先(xiān )生(shēng )试(shì )论(lùn )之(zhī )。”对(duì )曰(yuē ):“周(zhōu )之(zhī )废(fèi )兴(xìng )与(yǔ )汉(hàn )异(yì )矣(yǐ )。昔(xī )周(zhōu )爵(jué )五(wǔ )等(děng ),诸(zhū )侯(hóu )从(cóng )政(zhèng ),根(gēn )本(běn )既(jì )微(wēi ),枝(zhī )叶(yè )强(qiáng )大(dà )。故(gù )其(qí )末(mò )流(liú )有(yǒu )纵(zòng )横(héng )之(zhī )事(shì ),势(shì )数(shù )然(rán )也(yě )。汉(hàn )承(chéng )秦(qín )制(zhì ),改(gǎi )立(lì )郡(jùn )县(xiàn ),主(zhǔ )有(yǒu )专(zhuān )己(jǐ )之(zhī )威(wēi ),臣(chén )无(wú )百(bǎi )年(nián )之(zhī )柄(bǐng )。至(zhì )于(yú )成(chéng )帝(dì ),假(jiǎ )借(jiè )外(wài )家(jiā ),哀(āi )、平(píng )祚(zuò )短(duǎn ),国(guó )嗣(sì )三(sān )绝(jué )。故(gù )王(wáng )氏(shì )擅(shàn )朝(cháo )。因(yīn )窃(qiè )号(hào )位(wèi ),危(wēi )自(zì )上(shàng )起(qǐ ),伤(shāng )不(bú )及(jí )下(xià ),是(shì )以(yǐ )即(jí )真(zhēn )之(zhī )后(hòu ),天(tiān )下(xià )莫(mò )不(bú )引(yǐn )领(lǐng )而(ér )叹(tàn ),十(shí )余(yú )年(nián )间(jiān ),中(zhōng )外(wài )骚(sāo )动(dòng ),远(yuǎn )近(jìn )俱(jù )废(fèi )。假(jiǎ )号(hào )云(yún )合(hé ),咸(xián )称(chēng )刘(liú )氏(shì ),不(bú )谋(móu )而(ér )同(tóng )辞(cí )。方(fāng )今(jīn )雄(xióng )杰(jié )带(dài )州(zhōu )跨(kuà )城(chéng )者(zhě ),皆(jiē )无(wú )七(qī )国(guó )世(shì )业(yè )之(zhī )资(zī ),而(ér )百(bǎi )姓(xìng )讴(ōu )吟(yín )思(sī )仰(yǎng )汉(hàn )德(dé ),可(kě )以(yǐ )知(zhī )之(zhī )。”)

光(guāng )武(wǔ )中(zhōng )兴(xìng ),篡(cuàn )隆(lóng )皇(huáng )统(tǒng ),而(ér )犹(yóu )尊(zūn )覆(fù )车(chē )之(zhī )遗(yí )辙(zhé ),养(yǎng )丧(sàng )家(jiā )之(zhī )宿(xiǔ )疾(jí ),仅(jǐn )及(jí )数(shù )世(shì ),奸(jiān )宄(guǐ )充(chōng )斥(chì ),率(lǜ )有(yǒu )强(qiáng )臣(chén )专(zhuān )朝(cháo ),则(zé )天(tiān )下(xià )风(fēng )靡(mí );一(yī )夫(fū )纵(zòng )横(héng ),则(zé )城(chéng )池(chí )自(zì )夷(yí ),岂(qǐ )不(bú )危(wēi )哉(zāi )?在(zài )周(zhōu )之(zhī )难(nán )兴(xìng )王(wáng )室(shì )也(yě ),放(fàng )命(mìng )者(zhě )七(qī )臣(chén ),干(gàn )位(wèi )者(zhě )三(sān )子(zǐ ),嗣(sì )王(wáng )委(wěi )其(qí )九(jiǔ )鼎(dǐng );凶(xiōng )族(zú )据(jù )其(qí )天(tiān )邑(yì ),钲(zhēng )鼙(pí )震(zhèn )于(yú )阃(kǔn )宇(yǔ ),锋(fēng )镝(dí )流(liú )于(yú )绛(jiàng )阙(què )。然(rán )祸(huò )止(zhǐ )畿(jī )甸(diàn ),害(hài )不(bú )覃(tán )及(jí ),天(tiān )下(xià )晏(yàn )然(rán )。以(yǐ )治(zhì )待(dài )乱(luàn ),是(shì )以(yǐ )宣(xuān )王(wáng )兴(xìng )于(yú )共(gòng )和(hé ),襄(xiāng )、惠(huì )振(zhèn )于(yú )晋(jìn )、郑(zhèng )。岂(qǐ )若(ruò )二(èr )汉(hàn )阶(jiē )闼(tà )暂(zàn )扰(rǎo ),而(ér )四(sì )海(hǎi )已(yǐ )沸(fèi );孽(niè )臣(chén )朝(cháo )入(rù ),而(ér )九(jiǔ )服(fú )夕(xī )乱(luàn )哉(zāi )。远(yuǎn )惟(wéi )王(wáng )莽(mǎng )篡(cuàn )逆(nì )之(zhī )事(shì ),近(jìn )览(lǎn )董(dǒng )卓(zhuó )擅(shàn )权(quán )之(zhī )际(jì ),亿(yì )兆(zhào )悼(dào )心(xīn ),愚(yú )智(zhì )同(tóng )痛(tòng ),岂(qǐ )世(shì )乏(fá )曩(nǎng )时(shí )之(zhī )臣(chén ),士(shì )无(wú )匡(kuāng )合(hé )之(zhī )志(zhì )欤(yú )?盖(gài )远(yuǎn )绩(jì )屈(qū )于(yú )时(shí )异(yì ),雄(xióng )心(xīn )挫(cuò )于(yú )卑(bēi )势(shì )耳(ěr )。

(陆(lù )机(jī )曰(yuē ):“或(huò )以(yǐ )诸(zhū )侯(hóu )世(shì )位(wèi ),不(bú )必(bì )常(cháng )全(quán );昏(hūn )主(zhǔ )暴(bào )君(jūn ),有(yǒu )时(shí )比(bǐ )迹(jì ),故(gù )五(wǔ )等(děng )所(suǒ )以(yǐ )多(duō )乱(luàn )也(yě )。今(jīn )之(zhī )牧(mù )守(shǒu ),皆(jiē )方(fāng )庸(yōng )而(ér )进(jìn ),虽(suī )或(huò )失(shī )之(zhī ),其(qí )得(dé )固(gù )多(duō ),故(gù )郡(jùn )县(xiàn )易(yì )以(yǐ )为(wéi )治(zhì )也(yě )。夫(fū )德(dé )之(zhī )休(xiū )明(míng ),罢(bà )陟(zhì )日(rì )用(yòng ),长(zhǎng )率(lǜ )连(lián )属(shǔ ),咸(xián )述(shù )其(qí )职(zhí ),而(ér )淫(yín )昏(hūn )之(zhī )君(jūn ),无(wú )所(suǒ )容(róng )过(guò ),何(hé )患(huàn )其(qí )不(bú )治(zhì )哉(zāi )!故(gù )先(xiān )代(dài )有(yǒu )以(yǐ )之(zhī )兴(xìng )矣(yǐ )。苟(gǒu )或(huò )衰(shuāi )陵(líng ),百(bǎi )度(dù )自(zì )悖(bèi )。鬻(yù )官(guān )之(zhī )吏(lì ),以(yǐ )货(huò )准(zhǔn )才(cái ),则(zé )贪(tān )残(cán )之(zhī )萌(méng )皆(jiē )群(qún )后(hòu )也(yě ),安(ān )在(zài )其(qí )不(bú )乱(luàn )哉(zāi )?故(gù )后(hòu )王(wáng )有(yǒu )以(yǐ )之(zhī )废(fèi )矣(yǐ )。且(qiě )要(yào )而(ér )言(yán )之(zhī ):五(wǔ )等(děng )之(zhī )君(jūn )为(wéi )己(jǐ )思(sī )治(zhì ),郡(jùn )县(xiàn )之(zhī )长(zhǎng )为(wéi )利(lì )图(tú )物(wù )。何(hé )以(yǐ )征(zhēng )之(zhī )?盖(gài )企(qǐ )及(jí )进(jìn )取(qǔ ),仕(shì )子(zǐ )之(zhī )常(cháng )志(zhì );修(xiū )己(jǐ )安(ān )民(mín ),良(liáng )士(shì )所(suǒ )希(xī )及(jí )。夫(fū )进(jìn )取(qǔ )之(zhī )情(qíng )锐(ruì ),而(ér )安(ān )民(mín )之(zhī )誉(yù )迟(chí )。是(shì )故(gù ),侵(qīn )百(bǎi )姓(xìng )以(yǐ )利(lì )己(jǐ )者(zhě ),在(zài )位(wèi )所(suǒ )不(bú )惮(dàn );损(sǔn )实(shí )事(shì )以(yǐ )养(yǎng )名(míng )者(zhě ),官(guān )长(zhǎng )所(suǒ )夙(sù )夜(yè )也(yě )。君(jūn )无(wú )卒(zú )岁(suì )之(zhī )图(tú ),臣(chén )挟(jiā )一(yī )时(shí )之(zhī )志(zhì )。五(wǔ )等(děng )则(zé )不(bú )然(rán ):知(zhī )国(guó )为(wéi )己(jǐ )土(tǔ ),众(zhòng )皆(jiē )吾(wú )民(mín )。民(mín )安(ān )己(jǐ )受(shòu )其(qí )利(lì ),国(guó )伤(shāng )家(jiā )婴(yīng )其(qí )病(bìng ),故(gù )上(shàng )制(zhì )人(rén )欲(yù )以(yǐ )垂(chuí )后(hòu ),后(hòu )嗣(sì )思(sī )其(qí )堂(táng )构(gòu );为(wéi )上(shàng )无(wú )苟(gǒu )且(qiě )之(zhī )心(xīn ),群(qún )下(xià )思(sī )胶(jiāo )固(gù )之(zhī )义(yì )。使(shǐ )其(qí )并(bìng )贤(xián )居(jū )治(zhì ),则(zé )功(gōng )有(yǒu )厚(hòu )薄(báo );两(liǎng )愚(yú )相(xiàng )乱(luàn ),则(zé )过(guò )有(yǒu )深(shēn )浅(qiǎn )。然(rán )则(zé )探(tàn )八(bā )代(dài )之(zhī )制(zhì ),几(jǐ )可(kě )以(yǐ )一(yī )理(lǐ )贯(guàn ),秦(qín )汉(hàn )之(zhī )典(diǎn ),殆(dài )可(kě )以(yǐ )一(yī )言(yán )蔽(bì )也(yě )。”)

魏(wèi )太(tài )祖(zǔ )武(wǔ )皇(huáng )帝(dì )躬(gōng )圣(shèng )明(míng )之(zhī )姿(zī ),兼(jiān )神(shén )武(wǔ )之(zhī )略(luè ),龙(lóng )飞(fēi )谯(qiáo )沛(pèi ),凤(fèng )翔(xiáng )兖(yǎn )豫(yù ),观(guān )五(wǔ )代(dài )之(zhī )存(cún )亡(wáng ),而(ér )不(bú )用(yòng )其(qí )长(zhǎng )策(cè );睹(dǔ )前(qián )车(chē )之(zhī )倾(qīng )覆(fù ),而(ér )不(bú )改(gǎi )其(qí )辙(zhé )迹(jì )。子(zǐ )弟(dì )王(wáng )空(kōng )虚(xū )之(zhī )地(dì ),君(jūn )不(bú )使(shǐ )之(zhī )人(rén )。权(quán )均(jūn )匹(pǐ )夫(fū ),势(shì )齐(qí )凡(fán )庶(shù )。内(nèi )无(wú )深(shēn )根(gēn )不(bú )拔(bá )之(zhī )固(gù ),外(wài )无(wú )盘(pán )石(shí )宗(zōng )盟(méng )之(zhī )助(zhù ),非(fēi )所(suǒ )以(yǐ )安(ān )社(shè )稷(jì ),为(wéi )万(wàn )世(shì )之(zhī )业(yè )也(yě )。

且(qiě )今(jīn )之(zhī )州(zhōu )牧(mù )郡(jùn )守(shǒu ),古(gǔ )之(zhī )方(fāng )伯(bó )诸(zhū )侯(hóu ),皆(jiē )跨(kuà )有(yǒu )千(qiān )里(lǐ )之(zhī )土(tǔ ),兼(jiān )军(jūn )武(wǔ )之(zhī )任(rèn ),或(huò )比(bǐ )国(guó )数(shù )人(rén ),或(huò )兄(xiōng )弟(dì )并(bìng )据(jù ),而(ér )宗(zōng )室(shì )子(zǐ )弟(dì ),曾(céng )无(wú )一(yī )人(rén )间(jiān )侧(cè )其(qí )间(jiān ),与(yǔ )相(xiàng )维(wéi )持(chí ),非(fēi )所(suǒ )以(yǐ )强(qiáng )干(gàn )弱(ruò )枝(zhī ),备(bèi )万(wàn )一(yī )之(zhī )虑(lǜ )也(yě )。时(shí )不(bú )用(yòng )其(qí )计(jì ),后(hòu )遂(suí )凌(líng )夷(yí )。此(cǐ )周(zhōu )、秦(qín )、汉(hàn )、魏(wèi )立(lì )国(guó )之(zhī )势(shì ),是(shì )以(yǐ )究(jiū )其(qí )始(shǐ )终(zhōng )强(qiáng )弱(ruò )之(zhī )势(shì ),明(míng )鉴(jiàn )戒(jiè )焉(yān )。(荀(xún )悦(yuè )曰(yuē ):“其(qí )后(hòu )遂(suí )皆(jiē )郡(jùn )县(xiàn )治(zhì )人(rén ),而(ér )绝(jué )诸(zhū )侯(hóu )。当(dāng )时(shí )之(zhī )制(zhì ),亦(yì )未(wèi )必(bì )百(bǎi )王(wáng )之(zhī )治(zhì )也(yě )。”)

论(lùn )曰(yuē ):周(zhōu )有(yǒu )天(tiān )下(xià )八(bā )百(bǎi )余(yú )年(nián ),后(hòu )代(dài )衰(shuāi )微(wēi ),而(ér )诸(zhū )侯(hóu )纵(zòng )横(héng )矣(yǐ )。至(zhì )末(mò )孙(sūn )王(wáng )赧(nǎn )降(jiàng )为(wéi )庶(shù )人(rén ),犹(yóu )能(néng )枝(zhī )叶(yè )相(xiàng )持(chí ),名(míng )为(wéi )天(tiān )下(xià )共(gòng )主(zhǔ )。当(dāng )是(shì )时(shí )也(yě ),楚(chǔ )人(rén )问(wèn )鼎(dǐng ),晋(jìn )侯(hóu )请(qǐng )隧(suì ),虽(suī )欲(yù )阚(kàn )周(zhōu )室(shì ),而(ér )见(jiàn )厄(è )诸(zhū )姬(jī )。夫(fū )岂(qǐ )无(wú )奸(jiān )雄(xióng ),赖(lài )诸(zhū )侯(hóu )以(yǐ )维(wéi )持(chí )之(zhī )也(yě )。故(gù )语(yǔ )曰(yuē ):“百(bǎi )足(zú )之(zhī )虫(chóng ),至(zhì )死(sǐ )不(bú )僵(jiāng )。持(chí )之(zhī )者(zhě )众(zhòng )。”此(cǐ )之(zhī )谓(wèi )乎(hū )!及(jí )嬴(yíng )氏(shì )擅(shàn )场(chǎng ),惩(chéng )周(zhōu )之(zhī )失(shī ),废(fèi )五(wǔ )等(děng ),立(lì )郡(jùn )县(xiàn );君(jūn )有(yǒu )海(hǎi )内(nèi ),而(ér )子(zǐ )弟(dì )为(wéi )匹(pǐ )夫(fū );功(gōng )臣(chén )效(xiào )勤(qín ),而(ér )干(gàn )城(chéng )无(wú )茅(máo )土(tǔ ),孤(gū )制(zhì )天(tiān )下(xià ),独(dú )擅(shàn )其(qí )利(lì ),身(shēn )死(sǐ )之(zhī )日(rì ),海(hǎi )内(nèi )分(fèn )崩(bēng )。陈(chén )胜(shèng )偏(piān )袒(tǎn )唱(chàng )于(yú )前(qián ),刘(liú )季(jì )提(tí )剑(jiàn )兴(xìng )于(yú )后(hòu ),虎(hǔ )啸(xiào )龙(lóng )睇(dì ),遂(suí )亡(wáng )秦(qín )族(zú )。夫(fū )刘(liú )陈(chén )诸(zhū )杰(jié ),布(bù )衣(yī )也(yě ),无(wú )吴(wú )楚(chǔ )之(zhī )势(shì )、立(lì )锥(zhuī )之(zhī )地(dì ),然(rán )而(ér )驱(qū )白(bái )徒(tú )之(zhī )众(zhòng ),得(dé )与(yǔ )天(tiān )子(zǐ )争(zhēng )衡(héng )者(zhě ),百(bǎi )姓(xìng )思(sī )乱(luàn ),无(wú )诸(zhū )侯(hóu )勤(qín )王(wáng )之(zhī )可(kě )惮(dàn )也(yě )。故(gù )语(yǔ )曰(yuē ):夫(fū )乱(luàn )政(zhèng )虐(nuè )刑(xíng ),所(suǒ )以(yǐ )资(zī )英(yīng )雄(xióng )而(ér )自(zì )速(sù )祸(huò )也(yě )。此(cǐ )之(zhī )谓(wèi )矣(yǐ )。夫(fū )伐(fá )深(shēn )根(gēn )者(zhě )难(nán )为(wéi )功(gōng ),摧(cuī )枯(kū )朽(xiǔ )者(zhě )易(yì )为(wéi )力(lì )。今(jīn )五(wǔ )等(děng ),深(shēn )根(gēn )者(zhě )也(yě );郡(jùn )县(xiàn ),枯(kū )朽(xiǔ )者(zhě )也(yě )。故(gù )自(zì )秦(qín )以(yǐ )下(xià ),迄(qì )于(yú )周(zhōu )隋(suí ),失(shī )神(shén )器(qì )者(zhě )非(fēi )侵(qīn )弱(ruò ),得(dé )天(tiān )下(xià )者(zhě )非(fēi )持(chí )久(jiǔ ),国(guó )势(shì )然(rán )也(yě )。呜(wū )呼(hū )!郡(jùn )县(xiàn )而(ér )理(lǐ ),则(zé )生(shēng )布(bù )衣(yī )之(zhī )心(xīn );五(wǔ )等(děng )御(yù )代(dài ),则(zé )有(yǒu )纵(zòng )横(héng )之(zhī )祸(huò )。故(gù )知(zhī )法(fǎ )也(yě )者(zhě ),皆(jiē )有(yǒu )弊(bì )焉(yān )。非(fēi )谓(wèi )侯(hóu )伯(bó )无(wú )可(kě )乱(luàn )之(zhī )符(fú ),郡(jùn )县(xiàn )非(fēi )致(zhì )理(lǐ )之(zhī )具(jù ),但(dàn )经(jīng )始(shǐ )图(tú )其(qí )多(duō )福(fú ),虑(lǜ )终(zhōng )取(qǔ )其(qí )少(shǎo )祸(huò ),故(gù )贵(guì )于(yú )五(wǔ )等(děng )耳(ěr )。圣(shèng )人(rén )知(zhī )其(qí )如(rú )此(cǐ ),是(shì )以(yǐ )兢(jīng )兢(jīng )业(yè )业(yè ),日(rì )慎(shèn )一(yī )日(rì ),修(xiū )德(dé )以(yǐ )镇(zhèn )之(zhī ),择(zé )贤(xián )而(ér )使(shǐ )之(zhī )。德(dé )修(xiū )贤(xián )择(zé ),黎(lí )元(yuán )乐(lè )业(yè )。虽(suī )有(yǒu )汤(tāng )武(wǔ )之(zhī )圣(shèng ),不(bú )能(néng )兴(xìng )矣(yǐ )。况(kuàng )于(yú )布(bù )衣(yī )之(zhī )细(xì ),而(ér )敢(gǎn )偏(piān )袒(tǎn )大(dà )呼(hū )哉(zāi )?不(bú )可(kě )不(bú )察(chá )。

阅读:25758

打赏捐助〔Donate〕>>>

《七雄略 》简体版

©2015-2026 ok8.org 文学库