唐纪十一【登录】

《资治通鉴》 > 《唐纪》·八十一卷 > 《唐纪十一》 > 拼音版

起(qǐ )强(qiáng )圉(yǔ )作(zuò )噩(è )五(wǔ )月(yuè ),尽(jìn )上(shàng )章(zhāng )困(kùn )敦(dūn ),凡(fán )三(sān )年(nián )有(yǒu )奇(qí )。

太(tài )宗(zōng )文(wén )武(wǔ )大(dà )圣(shèng )大(dà )广(guǎng )孝(xiào )皇(huáng )帝(dì )中(zhōng )之(zhī )上(shàng )

贞(zhēn )观(guān )十(shí )一(yī )年(nián )丁(dīng )酉(yǒu ),公(gōng )元(yuán )六(liù )三(sān )七(qī )年(nián )

五(wǔ )月(yuè ),壬(rén )申(shēn ),魏(wèi )征(zhēng )上(shàng )疏(shū ),以(yǐ )为(wéi ):“陛(bì )下(xià )欲(yù )善(shàn )之(zhī )志(zhì )不(bú )及(jí )于(yú )昔(xī )时(shí ),闻(wén )过(guò )必(bì )改(gǎi )少(shǎo )亏(kuī )于(yú )曩(nǎng )日(rì ),谴(qiǎn )罚(fá )积(jī )多(duō ),威(wēi )怒(nù )微(wēi )厉(lì )。乃(nǎi )知(zhī )贵(guì )不(bú )期(qī )骄(jiāo ),富(fù )不(bú )期(qī )侈(chǐ ),非(fēi )虚(xū )言(yán )也(yě )。且(qiě )以(yǐ )隋(suí )之(zhī )府(fǔ )库(kù )、仓(cāng )廪(lǐn )、户(hù )口(kǒu )、甲(jiǎ )兵(bīng )之(zhī )盛(shèng ),考(kǎo )之(zhī )今(jīn )日(rì ),安(ān )得(dé )拟(nǐ )伦(lún )!然(rán )隋(suí )以(yǐ )富(fù )强(qiáng )动(dòng )之(zhī )而(ér )危(wēi ),我(wǒ )以(yǐ )寡(guǎ )弱(ruò )静(jìng )之(zhī )而(ér )安(ān );安(ān )危(wēi )之(zhī )理(lǐ ),皎(jiǎo )然(rán )在(zài )目(mù )。昔(xī )隋(suí )之(zhī )未(wèi )乱(luàn )也(yě ),自(zì )谓(wèi )必(bì )无(wú )乱(luàn );其(qí )未(wèi )亡(wáng )也(yě ),自(zì )谓(wèi )必(bì )无(wú )亡(wáng )。故(gù )赋(fù )役(yì )无(wú )穷(qióng ),征(zhēng )伐(fá )不(bú )息(xī ),以(yǐ )至(zhì )祸(huò )将(jiāng )及(jí )身(shēn )而(ér )尚(shàng )未(wèi )之(zhī )寤(wù )也(yě )。夫(fū )鉴(jiàn )形(xíng )莫(mò )如(rú )止(zhǐ )水(shuǐ ),鉴(jiàn )败(bài )莫(mò )如(rú )亡(wáng )国(guó )。伏(fú )愿(yuàn )取(qǔ )鉴(jiàn )于(yú )隋(suí ),去(qù )奢(shē )从(cóng )约(yuē ),亲(qīn )忠(zhōng )远(yuǎn )佞(nìng ),以(yǐ )当(dāng )今(jīn )之(zhī )无(wú )事(shì ),行(háng )畴(chóu )昔(xī )之(zhī )恭(gōng )俭(jiǎn ),则(zé )尽(jìn )善(shàn )尽(jìn )美(měi ),固(gù )无(wú )得(dé )而(ér )称(chēng )焉(yān )。夫(fū )取(qǔ )之(zhī )实(shí )难(nán ),守(shǒu )之(zhī )甚(shèn )易(yì ),陛(bì )下(xià )能(néng )得(dé )其(qí )所(suǒ )难(nán ),岂(qǐ )不(bú )能(néng )保(bǎo )其(qí )所(suǒ )易(yì )乎(hū )!”

六(liù )月(yuè ),右(yòu )仆(pú )射(shè )虞(yú )恭(gōng )公(gōng )温(wēn )彦(yàn )博(bó )薨(hōng )。彦(yàn )博(bó )久(jiǔ )掌(zhǎng )机(jī )务(wù ),知(zhī )无(wú )不(bú )为(wéi )。上(shàng )谓(wèi )侍(shì )臣(chén )曰(yuē ):“彦(yàn )博(bó )以(yǐ )忧(yōu )国(guó )之(zhī )故(gù ),精(jīng )神(shén )耗(hào )竭(jié ),我(wǒ )见(jiàn )其(qí )不(bú )逮(dǎi ),已(yǐ )二(èr )年(nián )矣(yǐ ),恨(hèn )不(bú )纵(zòng )其(qí )安(ān )逸(yì ),竟(jìng )夭(yāo )天(tiān )年(nián )!”

丁(dīng )巳(sì ),上(shàng )幸(xìng )明(míng )德(dé )宫(gōng )。

己(jǐ )未(wèi ),诏(zhào )荆(jīng )州(zhōu )都(dōu )督(dū )荆(jīng )王(wáng )元(yuán )景(jǐng )等(děng )二(èr )十(shí )一(yī )王(wáng )所(suǒ )任(rèn )刺(cì )史(shǐ ),咸(xián )令(lìng )子(zǐ )孙(sūn )世(shì )袭(xí )。戊(wù )辰(chén ),又(yòu )以(yǐ )功(gōng )臣(chén )长(zhǎng )孙(sūn )无(wú )忌(jì )等(děng )十(shí )四(sì )人(rén )为(wéi )刺(cì )史(shǐ ),亦(yì )令(lìng )世(shì )袭(xí ),非(fēi )有(yǒu )大(dà )故(gù ),无(wú )得(dé )黜(chù )免(miǎn )。己(jǐ )巳(sì ),徙(xǐ )许(xǔ )王(wáng )元(yuán )祥(xiáng )为(wéi )江(jiāng )王(wáng )。

秋(qiū ),七(qī )月(yuè ),癸(guǐ )未(wèi ),大(dà )雨(yǔ ),穀(yù )、洛(luò )溢(yì )入(rù )洛(luò )阳(yáng )宫(gōng ),坏(huài )官(guān )寺(sì )、民(mín )居(jū ),溺(nì )死(sǐ )者(zhě )六(liù )千(qiān )馀(yú )人(rén )。

魏(wèi )征(zhēng )上(shàng )疏(shū ),以(yǐ )为(wéi ):“《文(wén )子(zǐ )》曰(yuē ):‘同(tóng )言(yán )而(ér )信(xìn ),信(xìn )在(zài )言(yán )前(qián );同(tóng )令(lìng )而(ér )行(háng ),诚(chéng )在(zài )令(lìng )外(wài )。’自(zì )王(wáng )道(dào )休(xiū )明(míng ),十(shí )有(yǒu )馀(yú )年(nián ),然(rán )而(ér )德(dé )化(huà )未(wèi )洽(qià )者(zhě ),由(yóu )待(dài )下(xià )之(zhī )情(qíng )未(wèi )尽(jìn )诚(chéng )信(xìn )故(gù )也(yě )。今(jīn )立(lì )政(zhèng )致(zhì )治(zhì ),必(bì )委(wěi )之(zhī )君(jūn )子(zǐ );事(shì )有(yǒu )得(dé )失(shī ),或(huò )访(fǎng )之(zhī )小(xiǎo )人(rén )。其(qí )待(dài )君(jūn )子(zǐ )也(yě )敬(jìng )而(ér )疏(shū ),遇(yù )小(xiǎo )人(rén )也(yě )轻(qīng )而(ér )狎(xiá );狎(xiá )则(zé )言(yán )无(wú )不(bú )尽(jìn ),疏(shū )则(zé )情(qíng )不(bú )上(shàng )通(tōng )。夫(fū )中(zhōng )智(zhì )之(zhī )人(rén ),岂(qǐ )无(wú )小(xiǎo )慧(huì )!然(rán )才(cái )非(fēi )经(jīng )国(guó ),虑(lǜ )不(bú )及(jí )远(yuǎn ),虽(suī )竭(jié )力(lì )尽(jìn )诚(chéng ),犹(yóu )未(wèi )免(miǎn )有(yǒu )败(bài );况(kuàng )内(nèi )怀(huái )奸(jiān )宄(guǐ ),其(qí )祸(huò )岂(qǐ )不(bú )深(shēn )乎(hū )!夫(fū )虽(suī )君(jūn )子(zǐ )不(bú )能(néng )无(wú )小(xiǎo )过(guò ),苟(gǒu )不(bú )害(hài )于(yú )正(zhèng )道(dào ),斯(sī )可(kě )略(luè )矣(yǐ )。既(jì )谓(wèi )之(zhī )君(jūn )子(zǐ )而(ér )复(fù )疑(yí )其(qí )不(bú )信(xìn ),何(hé )异(yì )立(lì )直(zhí )木(mù )而(ér )疑(yí )其(qí )影(yǐng )之(zhī )曲(qǔ )乎(hū )!陛(bì )下(xià )诚(chéng )能(néng )慎(shèn )选(xuǎn )君(jūn )子(zǐ ),以(yǐ )礼(lǐ )信(xìn )用(yòng )之(zhī ),何(hé )忧(yōu )不(bú )治(zhì )!不(bú )然(rán ),危(wēi )亡(wáng )之(zhī )期(qī ),未(wèi )可(kě )保(bǎo )也(yě )。”上(shàng )赐(cì )手(shǒu )诏(zhào )褒(bāo )美(měi )曰(yuē ):“昔(xī )晋(jìn )武(wǔ )帝(dì )平(píng )吴(wú )之(zhī )后(hòu ),志(zhì )意(yì )骄(jiāo )怠(dài ),何(hé )曾(céng )位(wèi )极(jí )台(tái )司(sī ),不(bú )能(néng )直(zhí )谏(jiàn ),乃(nǎi )私(sī )语(yǔ )子(zǐ )孙(sūn ),自(zì )矜(jīn )明(míng )智(zhì ),此(cǐ )不(bú )忠(zhōng )之(zhī )大(dà )者(zhě )也(yě )。得(dé )公(gōng )之(zhī )谏(jiàn ),朕(zhèn )知(zhī )过(guò )矣(yǐ )。当(dāng )置(zhì )之(zhī )几(jǐ )案(àn )以(yǐ )比(bǐ )弦(xián )、韦(wéi )。”

乙(yǐ )未(wèi ),车(chē )驾(jià )还(hái )洛(luò )阳(yáng ),诏(zhào ):“洛(luò )阳(yáng )宫(gōng )为(wéi )水(shuǐ )所(suǒ )毁(huǐ )者(zhě ),少(shǎo )加(jiā )修(xiū )缮(shàn ),才(cái )令(lìng )可(kě )居(jū )。自(zì )外(wài )众(zhòng )材(cái ),给(gěi )城(chéng )中(zhōng )坏(huài )庐(lú )舍(shě )者(zhě )。令(lìng )百(bǎi )官(guān )各(gè )上(shàng )封(fēng )事(shì ),极(jí )言(yán )朕(zhèn )过(guò )。”壬(rén )寅(yín ),废(fèi )明(míng )德(dé )宫(gōng )及(jí )飞(fēi )山(shān )之(zhī )玄(xuán )圃(pǔ )院(yuàn ),给(gěi )遭(zāo )水(shuǐ )者(zhě )。

八(bā )月(yuè ),甲(jiǎ )子(zǐ ),上(shàng )谓(wèi )侍(shì )臣(chén )曰(yuē ):“上(shàng )封(fēng )事(shì )者(zhě )皆(jiē )言(yán )朕(zhèn )游(yóu )猎(liè )太(tài )频(pín );今(jīn )天(tiān )下(xià )无(wú )事(shì ),武(wǔ )备(bèi )不(bú )可(kě )忘(wàng ),朕(zhèn )时(shí )与(yǔ )左(zuǒ )右(yòu )猎(liè )于(yú )后(hòu )苑(yuàn ),无(wú )一(yī )事(shì )烦(fán )民(mín ),夫(fū )亦(yì )何(hé )伤(shāng )!”魏(wèi )征(zhēng )曰(yuē ):“先(xiān )王(wáng )惟(wéi )恐(kǒng )不(bú )闻(wén )其(qí )过(guò )。陛(bì )下(xià )既(jì )使(shǐ )之(zhī )上(shàng )封(fēng )事(shì ),止(zhǐ )得(dé )恣(zì )其(qí )陈(chén )述(shù )。苟(gǒu )其(qí )言(yán )可(kě )取(qǔ ),固(gù )有(yǒu )益(yì )于(yú )国(guó );若(ruò )其(qí )无(wú )取(qǔ ),亦(yì )无(wú )所(suǒ )损(sǔn )。”上(shàng )曰(yuē ):“公(gōng )言(yán )是(shì )也(yě )。”皆(jiē )劳(láo )而(ér )遣(qiǎn )之(zhī )。

侍(shì )御(yù )史(shǐ )马(mǎ )周(zhōu )上(shàng )疏(shū ),以(yǐ )为(wéi ):“三(sān )代(dài )及(jí )汉(hàn ),历(lì )年(nián )多(duō )者(zhě )八(bā )百(bǎi ),少(shǎo )者(zhě )不(bú )减(jiǎn )四(sì )百(bǎi ),良(liáng )以(yǐ )恩(ēn )结(jié )人(rén )心(xīn ),人(rén )不(bú )能(néng )忘(wàng )故(gù )也(yě )。自(zì )是(shì )以(yǐ )降(jiàng ),多(duō )者(zhě )六(liù )十(shí )年(nián ),少(shǎo )者(zhě )才(cái )二(èr )十(shí )馀(yú )年(nián ),皆(jiē )无(wú )恩(ēn )于(yú )人(rén ),本(běn )根(gēn )不(bú )固(gù )故(gù )也(yě )。陛(bì )下(xià )当(dāng )隆(lóng )禹(yǔ )、汤(tāng )、文(wén )、武(wǔ )之(zhī )业(yè ),为(wéi )子(zǐ )孙(sūn )立(lì )万(wàn )代(dài )之(zhī )基(jī ),岂(qǐ )得(dé )但(dàn )持(chí )当(dāng )年(nián )而(ér )已(yǐ )!今(jīn )之(zhī )户(hù )口(kǒu )不(bú )及(jí )隋(suí )之(zhī )什(shí )一(yī ),而(ér )给(gěi )役(yì )者(zhě )兄(xiōng )去(qù )弟(dì )还(hái ),道(dào )路(lù )相(xiàng )继(jì )。陛(bì )下(xià )虽(suī )加(jiā )恩(ēn )诏(zhào ),使(shǐ )之(zhī )裁(cái )损(sǔn ),然(rán )营(yíng )缮(shàn )不(bú )休(xiū ),民(mín )安(ān )得(dé )息(xī )!故(gù )有(yǒu )司(sī )徒(tú )行(háng )文(wén )书(shū ),曾(céng )无(wú )事(shì )实(shí )。昔(xī )汉(hàn )之(zhī )文(wén )、景(jǐng ),恭(gōng )俭(jiǎn )养(yǎng )民(mín ),武(wǔ )帝(dì )承(chéng )其(qí )丰(fēng )富(fù )之(zhī )资(zī ),故(gù )能(néng )穷(qióng )奢(shē )极(jí )欲(yù )而(ér )不(bú )至(zhì )于(yú )乱(luàn )。向(xiàng )使(shǐ )高(gāo )祖(zǔ )之(zhī )后(hòu )即(jí )传(chuán )武(wǔ )帝(dì ),汉(hàn )室(shì )安(ān )得(dé )久(jiǔ )存(cún )乎(hū )!又(yòu ),京(jīng )师(shī )及(jí )四(sì )方(fāng )所(suǒ )造(zào )乘(chéng )舆(yú )器(qì )用(yòng )及(jí )诸(zhū )王(wáng )、妃(fēi )、主(zhǔ )服(fú )饰(shì ),议(yì )者(zhě )皆(jiē )不(bú )以(yǐ )为(wéi )俭(jiǎn )。夫(fū )昧(mèi )爽(shuǎng )丕(pī )显(xiǎn ),后(hòu )世(shì )犹(yóu )怠(dài ),陛(bì )下(xià )少(shǎo )居(jū )民(mín )间(jiān ),知(zhī )民(mín )疾(jí )苦(kǔ ),尚(shàng )复(fù )如(rú )此(cǐ ),况(kuàng )皇(huáng )太(tài )子(zǐ )生(shēng )长(zhǎng )深(shēn )宫(gōng ),不(bú )更(gèng )外(wài )事(shì ),万(wàn )岁(suì )之(zhī )后(hòu ),固(gù )圣(shèng )虑(lǜ )所(suǒ )当(dāng )忧(yōu )也(yě )。臣(chén )观(guān )自(zì )古(gǔ )以(yǐ )来(lái ),百(bǎi )姓(xìng )愁(chóu )怨(yuàn ),聚(jù )为(wéi )盗(dào )贼(zéi ),其(qí )国(guó )未(wèi )有(yǒu )不(bú )亡(wáng )者(zhě ),人(rén )主(zhǔ )虽(suī )欲(yù )追(zhuī )改(gǎi ),不(bú )能(néng )复(fù )全(quán )。故(gù )当(dāng )修(xiū )于(yú )可(kě )修(xiū )之(zhī )时(shí ),不(bú )可(kě )悔(huǐ )之(zhī )于(yú )既(jì )失(shī )之(zhī )后(hòu )也(yě )。盖(gài )幽(yōu )、厉(lì )尝(cháng )笑(xiào )桀(jié )、纣(zhòu )矣(yǐ ),炀(yáng )帝(dì )亦(yì )笑(xiào )周(zhōu )、齐(qí )矣(yǐ ),不(bú )可(kě )使(shǐ )后(hòu )之(zhī )笑(xiào )今(jīn )如(rú )今(jīn )之(zhī )笑(xiào )炀(yáng )帝(dì )也(yě )!贞(zhēn )观(guān )之(zhī )初(chū ),天(tiān )下(xià )饥(jī )歉(qiàn ),斗(dòu )米(mǐ )直(zhí )匹(pǐ )绢(juàn ),而(ér )百(bǎi )姓(xìng )不(bú )怨(yuàn )者(zhě ),知(zhī )陛(bì )下(xià )忧(yōu )念(niàn )不(bú )忘(wàng )故(gù )也(yě )。今(jīn )比(bǐ )年(nián )丰(fēng )穰(ráng ),匹(pǐ )绢(juàn )得(dé )粟(sù )十(shí )馀(yú )斛(hú ),而(ér )百(bǎi )姓(xìng )怨(yuàn )咨(zī )者(zhě ),知(zhī )陛(bì )下(xià )不(bú )复(fù )念(niàn )之(zhī ),多(duō )营(yíng )不(bú )急(jí )之(zhī )务(wù )故(gù )也(yě )。自(zì )古(gǔ )以(yǐ )来(lái ),国(guó )之(zhī )兴(xìng )亡(wáng ),不(bú )以(yǐ )畜(chù )积(jī )多(duō )少(shǎo ),在(zài )于(yú )百(bǎi )姓(xìng )苦(kǔ )乐(lè )。且(qiě )以(yǐ )近(jìn )事(shì )验(yàn )之(zhī ),隋(suí )贮(zhù )洛(luò )口(kǒu )仓(cāng )而(ér )李(lǐ )密(mì )因(yīn )之(zhī ),东(dōng )都(dōu )积(jī )布(bù )帛(bó )而(ér )世(shì )充(chōng )资(zī )之(zhī ),西(xī )京(jīng )府(fǔ )库(kù )亦(yì )为(wéi )国(guó )家(jiā )之(zhī )用(yòng ),至(zhì )今(jīn )未(wèi )尽(jìn )。夫(fū )畜(chù )积(jī )固(gù )不(bú )可(kě )无(wú ),要(yào )当(dāng )人(rén )有(yǒu )馀(yú )力(lì ),然(rán )后(hòu )收(shōu )之(zhī ),不(bú )可(kě )强(qiáng )敛(liǎn )以(yǐ )资(zī )寇(kòu )敌(dí )也(yě )。夫(fū )俭(jiǎn )以(yǐ )息(xī )人(rén ),陛(bì )下(xià )已(yǐ )于(yú )贞(zhēn )观(guān )之(zhī )初(chū )亲(qīn )所(suǒ )履(lǚ )行(háng ),在(zài )于(yú )今(jīn )日(rì )为(wéi )之(zhī ),固(gù )不(bú )难(nán )也(yě )。陛(bì )下(xià )必(bì )欲(yù )为(wéi )久(jiǔ )长(zhǎng )之(zhī )谋(móu ),不(bú )必(bì )远(yuǎn )求(qiú )上(shàng )古(gǔ ),但(dàn )如(rú )贞(zhēn )观(guān )之(zhī )初(chū ),则(zé )天(tiān )下(xià )幸(xìng )甚(shèn )。陛(bì )下(xià )宠(chǒng )遇(yù )诸(zhū )王(wáng ),颇(pō )有(yǒu )过(guò )厚(hòu )者(zhě ),万(wàn )代(dài )之(zhī )后(hòu ),不(bú )可(kě )不(bú )深(shēn )思(sī )也(yě )。且(qiě )魏(wèi )武(wǔ )帝(dì )爱(ài )陈(chén )思(sī )王(wáng ),及(jí )文(wén )帝(dì )即(jí )位(wèi ),囚(qiú )禁(jìn )诸(zhū )王(wáng ),但(dàn )无(wú )缧(léi )绁(xiè )耳(ěr )。然(rán )则(zé )武(wǔ )帝(dì )爱(ài )之(zhī ),适(shì )所(suǒ )以(yǐ )苦(kǔ )之(zhī )也(yě )。又(yòu ),百(bǎi )姓(xìng )所(suǒ )以(yǐ )治(zhì )安(ān ),唯(wéi )在(zài )刺(cì )史(shǐ )、县(xiàn )令(lìng ),苟(gǒu )选(xuǎn )用(yòng )得(dé )人(rén ),则(zé )陛(bì )下(xià )可(kě )以(yǐ )端(duān )拱(gǒng )无(wú )为(wéi )。今(jīn )朝(cháo )廷(tíng )唯(wéi )重(zhòng )内(nèi )官(guān )而(ér )轻(qīng )州(zhōu )县(xiàn )之(zhī )选(xuǎn ),刺(cì )史(shǐ )多(duō )用(yòng )武(wǔ )人(rén ),或(huò )京(jīng )官(guān )不(bú )称(chēng )职(zhí )始(shǐ )补(bǔ )外(wài )任(rèn ),边(biān )远(yuǎn )之(zhī )处(chù ),用(yòng )人(rén )更(gèng )轻(qīng )。所(suǒ )以(yǐ )百(bǎi )姓(xìng )未(wèi )安(ān ),殆(dài )由(yóu )于(yú )此(cǐ )。”疏(shū )奏(zòu ),上(shàng )称(chēng )善(shàn )久(jiǔ )之(zhī )。谓(wèi )侍(shì )臣(chén )曰(yuē ):“刺(cì )史(shǐ ),朕(zhèn )当(dāng )自(zì )选(xuǎn );县(xiàn )令(lìng ),宜(yí )诏(zhào )京(jīng )官(guān )五(wǔ )品(pǐn )已(yǐ )上(shàng )各(gè )举(jǔ )一(yī )人(rén )。”

冬(dōng ),十(shí )月(yuè ),癸(guǐ )丑(chǒu ),诏(zhào )勋(xūn )戚(qī )亡(wáng )者(zhě )皆(jiē )陪(péi )葬(zàng )山(shān )陵(líng )。

上(shàng )猎(liè )于(yú )洛(luò )阳(yáng )苑(yuàn ),有(yǒu )群(qún )豕(shǐ )突(tū )出(chū )林(lín )中(zhōng ),上(shàng )引(yǐn )弓(gōng )四(sì )发(fā ),殪(yì )四(sì )豕(shǐ )。有(yǒu )豕(shǐ )突(tū )前(qián ),及(jí )马(mǎ )镫(dèng );民(mín )部(bù )尚(shàng )书(shū )唐(táng )俭(jiǎn )投(tóu )马(mǎ )搏(bó )之(zhī ),上(shàng )拔(bá )剑(jiàn )斩(zhǎn )豕(shǐ ),顾(gù )笑(xiào )曰(yuē ):“天(tiān )策(cè )长(zhǎng )史(shǐ )不(bú )见(jiàn )上(shàng )将(jiāng )击(jī )贼(zéi )邪(xié ),何(hé )惧(jù )之(zhī )甚(shèn )!”对(duì )曰(yuē ):“汉(hàn )高(gāo )祖(zǔ )以(yǐ )马(mǎ )上(shàng )得(dé )之(zhī ),不(bú )以(yǐ )马(mǎ )上(shàng )治(zhì )之(zhī );陛(bì )下(xià )以(yǐ )神(shén )武(wǔ )定(dìng )四(sì )方(fāng ),岂(qǐ )复(fù )逞(chěng )雄(xióng )心(xīn )于(yú )一(yī )兽(shòu )!”上(shàng )悦(yuè ),为(wéi )之(zhī )罢(bà )猎(liè ),寻(xún )加(jiā )光(guāng )禄(lù )大(dà )夫(fū )。

安(ān )州(zhōu )都(dōu )督(dū )吴(wú )王(wáng )恪(kè )数(shù )出(chū )畋(tián )猎(liè ),颇(pō )损(sǔn )居(jū )人(rén );侍(shì )御(yù )史(shǐ )柳(liǔ )范(fàn )奏(zòu )弹(dàn )之(zhī )。丁(dīng )丑(chǒu ),恪(kè )坐(zuò )免(miǎn )官(guān ),削(xuē )户(hù )三(sān )百(bǎi )。上(shàng )曰(yuē ):“长(zhǎng )史(shǐ )权(quán )万(wàn )纪(jì )事(shì )吾(wú )儿(ér ),不(bú )能(néng )匡(kuāng )正(zhèng ),罪(zuì )当(dāng )死(sǐ )。”柳(liǔ )范(fàn )曰(yuē ):“房(fáng )玄(xuán )龄(líng )事(shì )陛(bì )下(xià ),犹(yóu )不(bú )能(néng )止(zhǐ )畋(tián )猎(liè ),岂(qǐ )得(dé )独(dú )罪(zuì )万(wàn )纪(jì )!”上(shàng )大(dà )怒(nù ),拂(fú )衣(yī )而(ér )入(rù )。久(jiǔ )之(zhī ),独(dú )引(yǐn )范(fàn )谓(wèi )曰(yuē ):“何(hé )面(miàn )折(shé )我(wǒ )?”对(duì )曰(yuē ):“陛(bì )下(xià )仁(rén )明(míng ),臣(chén )不(bú )敢(gǎn )不(bú )尽(jìn )愚(yú )直(zhí )。”上(shàng )悦(yuè )。

十(shí )一(yī )月(yuè ),辛(xīn )卯(mǎo ),上(shàng )幸(xìng )怀(huái )州(zhōu );丙(bǐng )午(wǔ ),还(hái )洛(luò )阳(yáng )宫(gōng )。

故(gù )荆(jīng )州(zhōu )都(dōu )督(dū )武(wǔ )士(shì )彟(yuē )女(nǚ ),年(nián )十(shí )四(sì ),上(shàng )闻(wén )其(qí )美(měi ),召(zhào )入(rù )后(hòu )宫(gōng ),为(wéi )才(cái )人(rén )。

贞(zhēn )观(guān )十(shí )二(èr )年(nián )戊(wù )戌(xū ),公(gōng )元(yuán )六(liù )三(sān )八(bā )年(nián )

春(chūn ),正(zhèng )月(yuè ),乙(yǐ )未(wèi ),礼(lǐ )部(bù )尚(shàng )书(shū )王(wáng )珪(guī )奏(zòu ):“三(sān )品(pǐn )已(yǐ )上(shàng )遇(yù )亲(qīn )王(wáng )于(yú )路(lù )皆(jiē )降(jiàng )乘(chéng ),非(fēi )礼(lǐ )。”上(shàng )曰(yuē ):“卿(qīng )辈(bèi )苟(gǒu )自(zì )崇(chóng )贵(guì ),轻(qīng )我(wǒ )诸(zhū )子(zǐ )。”特(tè )进(jìn )魏(wèi )征(zhēng )曰(yuē ):“诸(zhū )王(wáng )位(wèi )次(cì )三(sān )公(gōng ),今(jīn )三(sān )品(pǐn )皆(jiē )九(jiǔ )卿(qīng )、八(bā )座(zuò ),为(wéi )王(wáng )降(jiàng )乘(chéng ),诚(chéng )非(fēi )所(suǒ )宜(yí )当(dāng )。”上(shàng )曰(yuē ):“人(rén )生(shēng )寿(shòu )夭(yāo )难(nán )期(qī ),万(wàn )一(yī )太(tài )子(zǐ )不(bú )幸(xìng ),安(ān )知(zhī )诸(zhū )王(wáng )他(tā )日(rì )不(bú )为(wéi )公(gōng )辈(bèi )之(zhī )主(zhǔ )!何(hé )得(dé )轻(qīng )之(zhī )!”对(duì )曰(yuē ):“自(zì )周(zhōu )以(yǐ )来(lái ),皆(jiē )子(zǐ )孙(sūn )相(xiàng )继(jì ),不(bú )立(lì )兄(xiōng )弟(dì ),所(suǒ )以(yǐ )绝(jué )庶(shù )孽(niè )之(zhī )窥(kuī )窬(yú ),塞(sāi )祸(huò )乱(luàn )之(zhī )源(yuán )本(běn ),此(cǐ )为(wéi )国(guó )者(zhě )所(suǒ )深(shēn )戒(jiè )也(yě )。”上(shàng )乃(nǎi )从(cóng )珪(guī )奏(zòu )。

吏(lì )部(bù )尚(shàng )书(shū )高(gāo )士(shì )廉(lián )、黄(huáng )门(mén )侍(shì )郎(láng )韦(wéi )挺(tǐng )、礼(lǐ )部(bù )侍(shì )郎(láng )令(lìng )狐(hú )德(dé )葇(róu )、中(zhōng )书(shū )侍(shì )郎(láng )岑(cén )文(wén )本(běn )撰(zhuàn )《氏(shì )族(zú )志(zhì )》成(chéng ),上(shàng )之(zhī )。先(xiān )是(shì ),山(shān )东(dōng )人(rén )士(shì )崔(cuī )、卢(lú )、李(lǐ )、郑(zhèng )诸(zhū )族(zú ),好(hǎo )自(zì )矜(jīn )地(dì )望(wàng ),虽(suī )累(lèi )叶(yè )陵(líng )夷(yí ),苟(gǒu )他(tā )族(zú )欲(yù )与(yǔ )为(wéi )昏(hūn )姻(yīn ),必(bì )多(duō )责(zé )财(cái )币(bì ),或(huò )舍(shě )其(qí )乡(xiāng )里(lǐ )而(ér )妄(wàng )称(chēng )名(míng )族(zú ),或(huò )兄(xiōng )弟(dì )齐(qí )列(liè )而(ér )更(gèng )以(yǐ )妻(qī )族(zú )相(xiàng )陵(líng )。上(shàng )恶(è )之(zhī ),命(mìng )士(shì )廉(lián )等(děng )遍(biàn )责(zé )天(tiān )下(xià )谱(pǔ )谍(dié ),质(zhì )诸(zhū )史(shǐ )籍(jí ),考(kǎo )其(qí )真(zhēn )伪(wěi ),辨(biàn )其(qí )昭(zhāo )穆(mù ),第(dì )其(qí )甲(jiǎ )乙(yǐ ),褒(bāo )进(jìn )忠(zhōng )贤(xián ),贬(biǎn )退(tuì )奸(jiān )逆(nì ),分(fèn )为(wéi )九(jiǔ )等(děng )。士(shì )廉(lián )等(děng )以(yǐ )黄(huáng )门(mén )侍(shì )郎(láng )崔(cuī )民(mín )幹(gàn )为(wéi )第(dì )一(yī )。上(shàng )曰(yuē ):“汉(hàn )高(gāo )祖(zǔ )与(yǔ )萧(xiāo )、曹(cáo )、樊(fán )、灌(guàn )皆(jiē )起(qǐ )闾(lǘ )阎(yán )布(bù )衣(yī ),卿(qīng )辈(bèi )至(zhì )今(jīn )推(tuī )仰(yǎng ),以(yǐ )为(wéi )英(yīng )贤(xián ),岂(qǐ )在(zài )世(shì )禄(lù )乎(hū )!高(gāo )氏(shì )偏(piān )据(jù )山(shān )东(dōng ),梁(liáng )、陈(chén )僻(pì )在(zài )江(jiāng )南(nán ),虽(suī )有(yǒu )人(rén )物(wù ),盖(gài )何(hé )足(zú )言(yán )?况(kuàng )其(qí )子(zǐ )孙(sūn )才(cái )行(háng )衰(shuāi )薄(báo ),官(guān )爵(jué )陵(líng )替(tì ),而(ér )犹(yóu )卬(áng )然(rán )以(yǐ )门(mén )地(dì )自(zì )负(fù ),贩(fàn )鬻(yù )松(sōng )槚(jiǎ ),依(yī )托(tuō )富(fù )贵(guì ),弃(qì )廉(lián )忘(wàng )耻(chǐ ),不(bú )知(zhī )世(shì )人(rén )何(hé )为(wéi )贵(guì )之(zhī )!今(jīn )三(sān )品(pǐn )以(yǐ )上(shàng ),或(huò )以(yǐ )德(dé )行(háng ),或(huò )以(yǐ )勋(xūn )劳(láo ),或(huò )以(yǐ )文(wén )学(xué ),致(zhì )位(wèi )贵(guì )显(xiǎn )。彼(bǐ )衰(shuāi )世(shì )旧(jiù )门(mén ),诚(chéng )何(hé )足(zú )慕(mù )!而(ér )求(qiú )与(yǔ )为(wéi )昏(hūn ),虽(suī )多(duō )输(shū )金(jīn )帛(bó ),犹(yóu )为(wéi )彼(bǐ )所(suǒ )偃(yǎn )蹇(jiǎn ),我(wǒ )不(bú )知(zhī )其(qí )解(jiě )何(hé )也(yě )!今(jīn )欲(yù )厘(lí )正(zhèng )讹(é )谬(miù ),舍(shě )名(míng )取(qǔ )实(shí ),而(ér )卿(qīng )曹(cáo )犹(yóu )以(yǐ )崔(cuī )民(mín )幹(gàn )为(wéi )第(dì )一(yī ),是(shì )轻(qīng )我(wǒ )官(guān )爵(jué )而(ér )徇(xùn )流(liú )俗(sú )之(zhī )情(qíng )也(yě )。”乃(nǎi )更(gèng )命(mìng )刊(kān )定(dìng ),专(zhuān )以(yǐ )今(jīn )朝(cháo )品(pǐn )秩(zhì )为(wéi )高(gāo )下(xià )。于(yú )是(shì )以(yǐ )皇(huáng )族(zú )为(wéi )首(shǒu ),外(wài )戚(qī )次(cì )之(zhī )。降(jiàng )崔(cuī )民(mín )幹(gàn )为(wéi )第(dì )三(sān )。凡(fán )二(èr )百(bǎi )九(jiǔ )十(shí )三(sān )姓(xìng ),千(qiān )六(liù )百(bǎi )五(wǔ )十(shí )一(yī )家(jiā ),颁(bān )于(yú )天(tiān )下(xià )。

二(èr )月(yuè ),乙(yǐ )卯(mǎo ),车(chē )驾(jià )西(xī )还(hái );癸(guǐ )亥(hài ),幸(xìng )河(hé )北(běi ),观(guān )砥(dǐ )柱(zhù )。

甲(jiǎ )子(zǐ ),巫(wū )州(zhōu )獠(liáo )反(fǎn ),夔(kuí )州(zhōu )都(dōu )督(dū )齐(qí )善(shàn )行(háng )败(bài )之(zhī ),俘(fú )男(nán )女(nǚ )三(sān )千(qiān )馀(yú )口(kǒu )。

乙(yǐ )丑(chǒu ),上(shàng )祀(sì )禹(yǔ )庙(miào )。丁(dīng )卯(mǎo ),至(zhì )柳(liǔ )谷(gǔ ),观(guān )盐(yán )池(chí )。庚(gēng )午(wǔ ),至(zhì )蒲(pú )州(zhōu ),刺(cì )史(shǐ )赵(zhào )元(yuán )楷(kǎi )课(kè )父(fù )老(lǎo )服(fú )黄(huáng )纱(shā )单(dān )衣(yī )迎(yíng )车(chē )驾(jià ),盛(shèng )饰(shì )廨(xiè )舍(shě )楼(lóu )观(guān ),又(yòu )饲(sì )羊(yáng )百(bǎi )馀(yú )口(kǒu )、鱼(yú )数(shù )百(bǎi )头(tóu )以(yǐ )馈(kuì )贵(guì )戚(qī )。上(shàng )数(shù )之(zhī )曰(yuē ):“朕(zhèn )巡(xún )省(shěng )河(hé )、洛(luò ),凡(fán )有(yǒu )所(suǒ )须(xū ),皆(jiē )资(zī )库(kù )物(wù )。卿(qīng )所(suǒ )为(wéi )乃(nǎi )亡(wáng )隋(suí )之(zhī )弊(bì )俗(sú )也(yě )。”甲(jiǎ )戌(xū ),幸(xìng )长(zhǎng )春(chūn )宫(gōng )。

戊(wù )寅(yín ),诏(zhào )曰(yuē ):“隋(suí )故(gù )鹰(yīng )击(jī )郎(láng )将(jiāng )尧(yáo )君(jūn )素(sù ),虽(suī )桀(jié )犬(quǎn )吠(fèi )尧(yáo ),有(yǒu )乖(guāi )倒(dǎo )戈(gē )之(zhī )志(zhì ),而(ér )疾(jí )风(fēng )劲(jìn )草(cǎo ),实(shí )表(biǎo )岁(suì )寒(hán )之(zhī )心(xīn );可(kě )赠(zèng )蒲(pú )州(zhōu )刺(cì )史(shǐ ),仍(réng )访(fǎng )其(qí )子(zǐ )孙(sūn )以(yǐ )闻(wén )。”

闰(rùn )月(yuè ),庚(gēng )辰(chén )朔(shuò ),日(rì )有(yǒu )食(shí )之(zhī )。

丁(dīng )未(wèi ),车(chē )驾(jià )至(zhì )京(jīng )师(shī )。

三(sān )月(yuè ),辛(xīn )亥(hài ),著(zhe )作(zuò )佐(zuǒ )郎(láng )邓(dèng )世(shì )隆(lóng )表(biǎo )请(qǐng )集(jí )上(shàng )文(wén )章(zhāng )。上(shàng )曰(yuē ):“朕(zhèn )之(zhī )辞(cí )令(lìng ),有(yǒu )益(yì )于(yú )民(mín )者(zhě ),史(shǐ )皆(jiē )书(shū )之(zhī ),足(zú )为(wéi )不(bú )朽(xiǔ )。若(ruò )其(qí )无(wú )益(yì ),集(jí )之(zhī )何(hé )用(yòng )!梁(liáng )武(wǔ )帝(dì )父(fù )子(zǐ )、陈(chén )后(hòu )主(zhǔ )、隋(suí )炀(yáng )帝(dì )皆(jiē )有(yǒu )文(wén )集(jí )行(háng )于(yú )世(shì ),何(hé )救(jiù )于(yú )亡(wáng )!为(wéi )人(rén )主(zhǔ )患(huàn )无(wú )德(dé )政(zhèng ),文(wén )章(zhāng )何(hé )为(wéi )!”遂(suí )不(bú )许(xǔ )。

丙(bǐng )子(zǐ ),以(yǐ )皇(huáng )孙(sūn )生(shēng ),宴(yàn )五(wǔ )品(pǐn )以(yǐ )上(shàng )于(yú )东(dōng )宫(gōng )。上(shàng )曰(yuē ):“贞(zhēn )观(guān )之(zhī )前(qián ),从(cóng )朕(zhèn )经(jīng )营(yíng )天(tiān )下(xià ),玄(xuán )龄(líng )之(zhī )功(gōng )也(yě )。贞(zhēn )观(guān )以(yǐ )来(lái ),绳(shéng )愆(qiān )纠(jiū )缪(miù ),魏(wèi )征(zhēng )之(zhī )功(gōng )也(yě )。”皆(jiē )赐(cì )之(zhī )佩(pèi )刀(dāo )。上(shàng )谓(wèi )征(zhēng )曰(yuē ):“朕(zhèn )政(zhèng )事(shì )何(hé )如(rú )往(wǎng )年(nián )?”对(duì )曰(yuē ):“威(wēi )德(dé )所(suǒ )加(jiā ),比(bǐ )贞(zhēn )观(guān )之(zhī )初(chū )则(zé )远(yuǎn )矣(yǐ );人(rén )悦(yuè )服(fú )则(zé )不(bú )逮(dǎi )也(yě )。”上(shàng )曰(yuē ):“远(yuǎn )方(fāng )畏(wèi )威(wēi )慕(mù )德(dé ),故(gù )来(lái )服(fú );若(ruò )其(qí )不(bú )逮(dǎi ),何(hé )以(yǐ )致(zhì )之(zhī )?”对(duì )曰(yuē ):“陛(bì )下(xià )往(wǎng )以(yǐ )未(wèi )治(zhì )为(wéi )忧(yōu ),故(gù )德(dé )义(yì )日(rì )新(xīn );今(jīn )以(yǐ )既(jì )治(zhì )为(wéi )安(ān ),故(gù )不(bú )逮(dǎi )。”上(shàng )曰(yuē ):“今(jīn )所(suǒ )为(wéi ),犹(yóu )往(wǎng )年(nián )也(yě ),何(hé )以(yǐ )异(yì )?”对(duì )曰(yuē ):“陛(bì )下(xià )贞(zhēn )观(guān )之(zhī )初(chū ),恐(kǒng )人(rén )不(bú )谏(jiàn ),常(cháng )导(dǎo )之(zhī )使(shǐ )言(yán ),中(zhōng )间(jiān )悦(yuè )而(ér )从(cóng )之(zhī )。今(jīn )则(zé )不(bú )然(rán ),虽(suī )勉(miǎn )从(cóng )之(zhī ),犹(yóu )有(yǒu )难(nán )色(sè )。所(suǒ )以(yǐ )异(yì )也(yě )。”上(shàng )曰(yuē ):“其(qí )事(shì )可(kě )闻(wén )欤(yú )?”对(duì )曰(yuē ):“陛(bì )下(xià )昔(xī )欲(yù )杀(shā )元(yuán )律(lǜ )师(shī ),孙(sūn )伏(fú )伽(gā )以(yǐ )为(wéi )法(fǎ )不(bú )当(dāng )死(sǐ ),陛(bì )下(xià )赐(cì )以(yǐ )兰(lán )陵(líng )公(gōng )主(zhǔ )园(yuán ),直(zhí )百(bǎi )万(wàn )。或(huò )云(yún ):‘赏(shǎng )太(tài )厚(hòu )。’陛(bì )下(xià )云(yún ):‘朕(zhèn )即(jí )位(wèi )以(yǐ )来(lái ),未(wèi )有(yǒu )谏(jiàn )者(zhě ),故(gù )赏(shǎng )之(zhī )。’此(cǐ )导(dǎo )之(zhī )使(shǐ )言(yán )也(yě )。司(sī )户(hù )柳(liǔ )雄(xióng )妄(wàng )诉(sù )隋(suí )资(zī ),陛(bì )下(xià )欲(yù )诛(zhū )之(zhī ),纳(nà )戴(dài )胄(zhòu )之(zhī )谏(jiàn )而(ér )止(zhǐ )。是(shì )悦(yuè )而(ér )从(cóng )之(zhī )也(yě )。近(jìn )皇(huáng )甫(fǔ )德(dé )参(cān )上(shàng )书(shū )谏(jiàn )修(xiū )洛(luò )阳(yáng )宫(gōng ),陛(bì )下(xià )恚(huì )之(zhī ),虽(suī )以(yǐ )臣(chén )言(yán )而(ér )罢(bà ),勉(miǎn )从(cóng )之(zhī )也(yě )。”上(shàng )曰(yuē ):“非(fēi )公(gōng )不(bú )能(néng )及(jí )此(cǐ )。人(rén )苦(kǔ )不(bú )自(zì )知(zhī )耳(ěr )!”

夏(xià ),五(wǔ )月(yuè ),壬(rén )申(shēn ),弘(hóng )文(wén )馆(guǎn )学(xué )士(shì )永(yǒng )兴(xìng )文(wén )懿(yì )公(gōng )虞(yú )世(shì )南(nán )卒(zú ),上(shàng )哭(kū )之(zhī )恸(tòng )。世(shì )南(nán )外(wài )和(hé )柔(róu )而(ér )内(nèi )忠(zhōng )直(zhí ),上(shàng )尝(cháng )称(chēng )世(shì )南(nán )有(yǒu )五(wǔ )绝(jué ):一(yī )德(dé )行(háng ),二(èr )忠(zhōng )直(zhí ),三(sān )博(bó )学(xué ),四(sì )文(wén )辞(cí ),五(wǔ )书(shū )翰(hàn )。

秋(qiū ),七(qī )月(yuè ),癸(guǐ )酉(yǒu ),以(yǐ )吏(lì )部(bù )尚(shàng )书(shū )高(gāo )士(shì )廉(lián )为(wéi )右(yòu )仆(pú )射(shè )。

乙(yǐ )亥(hài ),吐(tǔ )蕃(fān )寇(kòu )弘(hóng )州(zhōu )。

八(bā )月(yuè ),霸(bà )州(zhōu )山(shān )獠(liáo )反(fǎn ),烧(shāo )杀(shā )刺(cì )史(shǐ )向(xiàng )邵(shào )陵(líng )及(jí )吏(lì )民(mín )百(bǎi )馀(yú )家(jiā )。

初(chū ),上(shàng )遣(qiǎn )使(shǐ )者(zhě )冯(féng )德(dé )遐(xiá )抚(fǔ )慰(wèi )吐(tǔ )蕃(fān ),吐(tǔ )蕃(fān )闻(wén )突(tū )厥(jué )、吐(tǔ )谷(gǔ )浑(hún )皆(jiē )尚(shàng )公(gōng )主(zhǔ ),遣(qiǎn )使(shǐ )随(suí )德(dé )遐(xiá )入(rù )朝(cháo ),多(duō )赍(jī )金(jīn )宝(bǎo ),奉(fèng )表(biǎo )求(qiú )婚(hūn );上(shàng )未(wèi )之(zhī )许(xǔ )。使(shǐ )者(zhě )还(hái ),言(yán )于(yú )赞(zàn )普(pǔ )弃(qì )宗(zōng )弄(nòng )赞(zàn )曰(yuē ):“臣(chén )初(chū )至(zhì )唐(táng ),唐(táng )待(dài )我(wǒ )甚(shèn )厚(hòu ),许(xǔ )尚(shàng )公(gōng )主(zhǔ )。会(huì )吐(tǔ )谷(gǔ )浑(hún )王(wáng )入(rù )朝(cháo ),相(xiàng )离(lí )间(jiān ),唐(táng )礼(lǐ )遂(suí )衰(shuāi ),亦(yì )不(bú )许(xǔ )婚(hūn )。”弄(nòng )赞(zàn )遂(suí )发(fā )兵(bīng )击(jī )吐(tǔ )谷(gǔ )浑(hún )。吐(tǔ )谷(gǔ )浑(hún )不(bú )能(néng )支(zhī ),遁(dùn )于(yú )青(qīng )海(hǎi )之(zhī )北(běi ),民(mín )畜(chù )多(duō )为(wéi )吐(tǔ )蕃(fān )所(suǒ )掠(luě )。

吐(tǔ )蕃(fān )进(jìn )破(pò )党(dǎng )项(xiàng )、白(bái )兰(lán )诸(zhū )羌(qiāng ),帅(shuài )众(zhòng )二(èr )十(shí )馀(yú )万(wàn )屯(tún )松(sōng )州(zhōu )西(xī )境(jìng ),遣(qiǎn )使(shǐ )贡(gòng )金(jīn )帛(bó ),云(yún )来(lái )迎(yíng )公(gōng )主(zhǔ )。寻(xún )进(jìn )攻(gōng )松(sōng )州(zhōu ),败(bài )都(dōu )督(dū )韩(hán )威(wēi );羌(qiāng )酋(qiú )阎(yán )州(zhōu )刺(cì )史(shǐ )别(bié )丛(cóng )卧(wò )施(shī )、诺(nuò )州(zhōu )刺(cì )史(shǐ )把(bǎ )利(lì )步(bù )利(lì )并(bìng )以(yǐ )州(zhōu )叛(pàn )归(guī )之(zhī )。连(lián )兵(bīng )不(bú )息(xī ),其(qí )大(dà )臣(chén )谏(jiàn )不(bú )听(tīng )而(ér )自(zì )缢(yì )者(zhě )凡(fán )八(bā )辈(bèi )。壬(rén )寅(yín ),以(yǐ )吏(lì )部(bù )尚(shàng )书(shū )侯(hóu )君(jūn )集(jí )为(wéi )当(dāng )弥(mí )道(dào )行(háng )军(jūn )大(dà )总(zǒng )管(guǎn ),甲(jiǎ )辰(chén ),以(yǐ )右(yòu )领(lǐng )军(jūn )大(dà )将(jiāng )军(jūn )执(zhí )失(shī )思(sī )力(lì )为(wéi )白(bái )兰(lán )道(dào )、左(zuǒ )武(wǔ )卫(wèi )将(jiāng )军(jūn )牛(niú )进(jìn )达(dá )为(wéi )阔(kuò )水(shuǐ )道(dào )、左(zuǒ )领(lǐng )军(jūn )将(jiāng )军(jūn )刘(liú )简(jiǎn )为(wéi )洮(táo )河(hé )道(dào )行(háng )军(jūn )总(zǒng )管(guǎn ),督(dū )步(bù )骑(qí )五(wǔ )万(wàn )击(jī )之(zhī )。

吐(tǔ )蕃(fān )攻(gōng )城(chéng )十(shí )馀(yú )日(rì ),进(jìn )达(dá )为(wéi )先(xiān )锋(fēng ),九(jiǔ )月(yuè ),辛(xīn )亥(hài ),掩(yǎn )其(qí )不(bú )备(bèi ),败(bài )吐(tǔ )蕃(fān )于(yú )松(sōng )州(zhōu )城(chéng )下(xià ),斩(zhǎn )首(shǒu )千(qiān )馀(yú )级(jí )。弄(nòng )赞(zàn )惧(jù ),引(yǐn )兵(bīng )退(tuì ),遣(qiǎn )使(shǐ )谢(xiè )罪(zuì ),因(yīn )复(fù )请(qǐng )婚(hūn );上(shàng )许(xǔ )之(zhī )。

甲(jiǎ )寅(yín ),上(shàng )问(wèn )侍(shì )臣(chén ):“帝(dì )王(wáng )创(chuàng )业(yè )与(yǔ )守(shǒu )成(chéng )孰(shú )难(nán )?”房(fáng )玄(xuán )龄(líng )曰(yuē ):“草(cǎo )昧(mèi )之(zhī )初(chū ),与(yǔ )群(qún )雄(xióng )并(bìng )起(qǐ )角(jiǎo )力(lì )而(ér )后(hòu )臣(chén )之(zhī ),创(chuàng )业(yè )难(nán )矣(yǐ )。”魏(wèi )征(zhēng )曰(yuē ):“自(zì )古(gǔ )帝(dì )王(wáng ),莫(mò )不(bú )得(dé )之(zhī )于(yú )艰(jiān )难(nán ),失(shī )之(zhī )于(yú )安(ān )逸(yì ),守(shǒu )成(chéng )难(nán )矣(yǐ )。”上(shàng )曰(yuē ):“玄(xuán )龄(líng )与(yǔ )吾(wú )共(gòng )取(qǔ )天(tiān )下(xià ),出(chū )百(bǎi )死(sǐ ),得(dé )一(yī )生(shēng ),故(gù )知(zhī )创(chuàng )业(yè )之(zhī )难(nán )。征(zhēng )与(yǔ )吾(wú )共(gòng )安(ān )天(tiān )下(xià ),常(cháng )恐(kǒng )骄(jiāo )奢(shē )生(shēng )于(yú )富(fù )贵(guì ),祸(huò )乱(luàn )生(shēng )于(yú )所(suǒ )忽(hū ),故(gù )知(zhī )守(shǒu )成(chéng )之(zhī )难(nán )。然(rán )创(chuàng )业(yè )之(zhī )难(nán ),既(jì )已(yǐ )往(wǎng )矣(yǐ ),守(shǒu )成(chéng )之(zhī )难(nán ),方(fāng )当(dāng )与(yǔ )诸(zhū )公(gōng )慎(shèn )之(zhī )。”玄(xuán )龄(líng )等(děng )拜(bài )曰(yuē ):“陛(bì )下(xià )及(jí )此(cǐ )言(yán ),四(sì )海(hǎi )之(zhī )福(fú )也(yě )。”

初(chū ),突(tū )厥(jué )颉(jié )利(lì )既(jì )亡(wáng ),北(běi )方(fāng )空(kōng )虚(xū ),薛(xuē )延(yán )陀(tuó )真(zhēn )珠(zhū )可(kě )汗(hàn )帅(shuài )其(qí )部(bù )落(luò )建(jiàn )庭(tíng )于(yú )都(dōu )尉(wèi )犍(jiān )山(shān )北(běi )、独(dú )逻(luó )水(shuǐ )南(nán ),胜(shèng )兵(bīng )二(èr )十(shí )万(wàn ),立(lì )其(qí )二(èr )子(zǐ )拔(bá )酌(zhuó )、颉(jié )利(lì )苾(bì )主(zhǔ )南(nán )、北(běi )部(bù )。上(shàng )以(yǐ )其(qí )强(qiáng )盛(shèng ),恐(kǒng )后(hòu )难(nán )制(zhì ),癸(guǐ )亥(hài ),拜(bài )其(qí )二(èr )子(zǐ )皆(jiē )为(wéi )小(xiǎo )可(kě )汗(hàn ),各(gè )赐(cì )鼓(gǔ )纛(dào ),外(wài )示(shì )优(yōu )崇(chóng ),实(shí )分(fèn )其(qí )势(shì )。

冬(dōng ),十(shí )月(yuè ),乙(yǐ )亥(hài ),巴(bā )州(zhōu )獠(liáo )反(fǎn )。

己(jǐ )卯(mǎo ),畋(tián )于(yú )始(shǐ )平(píng );乙(yǐ )未(wèi ),还(hái )京(jīng )师(shī )。

钧(jūn )州(zhōu )獠(liáo )反(fǎn );遣(qiǎn )桂(guì )州(zhōu )都(dōu )督(dū )张(zhāng )宝(bǎo )德(dé )讨(tǎo )平(píng )之(zhī )。十(shí )一(yī )月(yuè ),丁(dīng )未(wèi ),初(chū )置(zhì )左(zuǒ )、右(yòu )屯(tún )营(yíng )飞(fēi )骑(qí )于(yú )玄(xuán )武(wǔ )门(mén ),以(yǐ )诸(zhū )将(jiāng )军(jūn )领(lǐng )之(zhī )。又(yòu )简(jiǎn )飞(fēi )骑(qí )才(cái )力(lì )骁(xiāo )健(jiàn )、善(shàn )骑(qí )射(shè )者(zhě ),号(hào )百(bǎi )骑(qí ),衣(yī )五(wǔ )色(sè )袍(páo ),乘(chéng )骏(jùn )马(mǎ ),以(yǐ )虎(hǔ )皮(pí )为(wéi )鞯(jiān ),凡(fán )游(yóu )幸(xìng )则(zé )从(cóng )焉(yān )。

己(jǐ )巳(sì ),明(míng )州(zhōu )獠(liáo )反(fǎn );遣(qiǎn )交(jiāo )州(zhōu )都(dōu )督(dū )李(lǐ )道(dào )彦(yàn )讨(tǎo )平(píng )之(zhī )。

十(shí )二(èr )月(yuè ),辛(xīn )巳(sì ),左(zuǒ )武(wǔ )候(hòu )将(jiāng )军(jūn )上(shàng )官(guān )怀(huái )仁(rén )击(jī )反(fǎn )獠(liáo )于(yú )壁(bì )州(zhōu ),大(dà )破(pò )之(zhī ),虏(lǔ )男(nán )女(nǚ )万(wàn )馀(yú )口(kǒu )。

是(shì )岁(suì ),以(yǐ )给(gěi )事(shì )中(zhōng )马(mǎ )周(zhōu )为(wéi )中(zhōng )书(shū )舍(shě )人(rén )。周(zhōu )有(yǒu )机(jī )辩(biàn ),中(zhōng )书(shū )侍(shì )郎(láng )岑(cén )文(wén )本(běn )常(cháng )称(chēng ):“马(mǎ )君(jūn )论(lùn )事(shì ),援(yuán )引(yǐn )事(shì )类(lèi ),扬(yáng )榷(què )古(gǔ )今(jīn ),举(jǔ )要(yào )删(shān )烦(fán ),会(huì )文(wén )切(qiē )理(lǐ ),一(yī )字(zì )不(bú )可(kě )增(zēng ),亦(yì )不(bú )可(kě )减(jiǎn ),听(tīng )之(zhī )靡(mí )靡(mí ),令(lìng )人(rén )忘(wàng )倦(juàn )。”

霍(huò )王(wáng )元(yuán )轨(guǐ )好(hǎo )读(dú )书(shū ),恭(gōng )谨(jǐn )自(zì )守(shǒu ),举(jǔ )措(cuò )不(bú )妄(wàng )。为(wéi )徐(xú )州(zhōu )刺(cì )史(shǐ ),与(yǔ )处(chù )士(shì )刘(liú )玄(xuán )平(píng )为(wéi )布(bù )衣(yī )交(jiāo )。人(rén )问(wèn )玄(xuán )平(píng )王(wáng )所(suǒ )长(zhǎng ),玄(xuán )平(píng )曰(yuē ):“无(wú )长(zhǎng )。”问(wèn )者(zhě )怪(guài )之(zhī )。玄(xuán )平(píng )曰(yuē ):“夫(fū )人(rén )有(yǒu )所(suǒ )短(duǎn )乃(nǎi )见(jiàn )所(suǒ )长(zhǎng ),至(zhì )于(yú )霍(huò )王(wáng ),无(wú )所(suǒ )短(duǎn ),吾(wú )何(hé )以(yǐ )称(chēng )其(qí )长(zhǎng )哉(zāi )!”

初(chū ),西(xī )突(tū )厥(jué )咥(xī )利(lì )失(shī )可(kě )汗(hàn )分(fèn )其(qí )国(guó )为(wéi )十(shí )部(bù ),每(měi )部(bù )有(yǒu )酋(qiú )长(zhǎng )一(yī )人(rén ),仍(réng )各(gè )赐(cì )一(yī )箭(jiàn ),谓(wèi )之(zhī )十(shí )箭(jiàn )。又(yòu )分(fèn )左(zuǒ )、右(yòu )厢(xiāng ),左(zuǒ )厢(xiāng )号(hào )五(wǔ )咄(duō )陆(lù ),置(zhì )五(wǔ )大(dà )啜(chuò ),居(jū )碎(suì )叶(yè )以(yǐ )东(dōng );右(yòu )厢(xiāng )号(hào )五(wǔ )弩(nǔ )失(shī )毕(bì ),置(zhì )五(wǔ )大(dà )俟(sì )斤(jīn ),居(jū )碎(suì )叶(yè )以(yǐ )西(xī );通(tōng )谓(wèi )之(zhī )十(shí )姓(xìng )。咥(xī )利(lì )失(shī )失(shī )众(zhòng )心(xīn ),为(wéi )其(qí )臣(chén )统(tǒng )吐(tǔ )屯(tún )所(suǒ )袭(xí )。咥(xī )利(lì )失(shī )兵(bīng )败(bài ),与(yǔ )其(qí )弟(dì )步(bù )利(lì )设(shè )走(zǒu )保(bǎo )焉(yān )耆(qí )。统(tǒng )吐(tǔ )屯(tún )等(děng )将(jiāng )立(lì )欲(yù )谷(gǔ )设(shè )为(wéi )大(dà )可(kě )汁(zhī ),会(huì )统(tǒng )吐(tǔ )屯(tún )为(wéi )人(rén )所(suǒ )杀(shā ),欲(yù )谷(gǔ )设(shè )兵(bīng )亦(yì )败(bài ),咥(xī )利(lì )失(shī )复(fù )得(dé )故(gù )地(dì )。至(zhì )是(shì ),西(xī )部(bù )竟(jìng )立(lì )欲(yù )谷(gǔ )设(shè )为(wéi )乙(yǐ )毘(pí )咄(duō )陆(lù )可(kě )汗(hàn )。乙(yǐ )毘(pí )咄(duō )陆(lù )既(jì )立(lì ),与(yǔ )咥(xī )利(lì )失(shī )大(dà )战(zhàn ),杀(shā )伤(shāng )甚(shèn )众(zhòng )。因(yīn )中(zhōng )分(fèn )其(qí )地(dì ),自(zì )伊(yī )列(liè )水(shuǐ )以(yǐ )西(xī )属(shǔ )乙(yǐ )咄(duō )陆(lù ),以(yǐ )东(dōng )属(shǔ )咥(xī )利(lì )失(shī )。

处(chù )月(yuè )、处(chù )密(mì )与(yǔ )高(gāo )昌(chāng )共(gòng )攻(gōng )拔(bá )焉(yān )耆(qí )五(wǔ )城(chéng ),掠(luě )男(nán )女(nǚ )一(yī )千(qiān )五(wǔ )百(bǎi )人(rén ),焚(fén )其(qí )庐(lú )舍(shě )而(ér )去(qù )。

贞(zhēn )观(guān )十(shí )三(sān )年(nián )己(jǐ )亥(hài ),公(gōng )元(yuán )六(liù )三(sān )九(jiǔ )年(nián )

春(chūn ),正(zhèng )月(yuè ),乙(yǐ )巳(sì ),车(chē )驾(jià )谒(yè )献(xiàn )陵(líng );丁(dīng )未(wèi ),还(hái )宫(gōng )。

戊(wù )午(wǔ ),加(jiā )左(zuǒ )仆(pú )射(shè )房(fáng )玄(xuán )龄(líng )太(tài )子(zǐ )少(shǎo )师(shī )。玄(xuán )龄(líng )自(zì )以(yǐ )居(jū )端(duān )揆(kuí )十(shí )五(wǔ )年(nián ),男(nán )遗(yí )爱(ài )尚(shàng )上(shàng )女(nǚ )高(gāo )阳(yáng )公(gōng )主(zhǔ ),女(nǚ )为(wéi )韩(hán )王(wáng )妃(fēi ),深(shēn )畏(wèi )满(mǎn )盈(yíng ),上(shàng )表(biǎo )请(qǐng )解(jiě )机(jī )务(wù );上(shàng )不(bú )许(xǔ )。玄(xuán )龄(líng )固(gù )请(qǐng )不(bú )已(yǐ ),诏(zhào )断(duàn )表(biǎo ),乃(nǎi )就(jiù )职(zhí )。太(tài )子(zǐ )欲(yù )拜(bài )玄(xuán )龄(líng ),设(shè )仪(yí )卫(wèi )待(dài )之(zhī ),玄(xuán )龄(líng )不(bú )敢(gǎn )谒(yè )见(jiàn )而(ér )归(guī ),时(shí )人(rén )美(měi )其(qí )有(yǒu )让(ràng )。玄(xuán )龄(líng )以(yǐ )度(dù )支(zhī )系(xì )天(tiān )下(xià )利(lì )害(hài ),尝(cháng )有(yǒu )阙(què ),求(qiú )其(qí )人(rén )未(wèi )得(dé ),乃(nǎi )自(zì )领(lǐng )之(zhī )。

礼(lǐ )部(bù )尚(shàng )书(shū )永(yǒng )宁(níng )懿(yì )公(gōng )王(wáng )珪(guī )薨(hōng )。珪(guī )性(xìng )宽(kuān )裕(yù ),自(zì )奉(fèng )养(yǎng )甚(shèn )薄(báo )。于(yú )今(jīn ),三(sān )品(pǐn )已(yǐ )上(shàng )皆(jiē )立(lì )家(jiā )庙(miào ),珪(guī )通(tōng )贵(guì )已(yǐ )久(jiǔ ),独(dú )祭(jì )于(yú )寝(qǐn )。为(wéi )法(fǎ )司(sī )所(suǒ )劾(hé ),上(shàng )不(bú )问(wèn ),命(mìng )有(yǒu )司(sī )为(wéi )之(zhī )立(lì )庙(miào )以(yǐ )愧(kuì )之(zhī )。

二(èr )月(yuè ),庚(gēng )辰(chén ),以(yǐ )光(guāng )禄(lù )大(dà )夫(fū )尉(wèi )迟(chí )敬(jìng )德(dé )为(wéi )鄜(fū )州(zhōu )都(dōu )督(dū )。

上(shàng )尝(cháng )谓(wèi )敬(jìng )德(dé )曰(yuē ):“人(rén )或(huò )言(yán )卿(qīng )反(fǎn ),何(hé )也(yě )?”对(duì )曰(yuē ):“臣(chén )反(fǎn )是(shì )实(shí )!臣(chén )从(cóng )陛(bì )下(xià )征(zhēng )伐(fá )四(sì )方(fāng ),身(shēn )经(jīng )百(bǎi )战(zhàn ),今(jīn )之(zhī )存(cún )者(zhě ),皆(jiē )锋(fēng )镝(dí )之(zhī )馀(yú )也(yě )。天(tiān )下(xià )已(yǐ )定(dìng ),乃(nǎi )更(gèng )疑(yí )臣(chén )反(fǎn )乎(hū )!”因(yīn )解(jiě )衣(yī )投(tóu )地(dì ),出(chū )其(qí )瘢(bān )痍(yí )。上(shàng )为(wéi )之(zhī )流(liú )涕(tì ),曰(yuē ):“卿(qīng )复(fù )服(fú ),朕(zhèn )不(bú )疑(yí )卿(qīng ),故(gù )语(yǔ )卿(qīng ),何(hé )更(gèng )恨(hèn )邪(xié )!”

上(shàng )又(yòu )尝(cháng )谓(wèi )敬(jìng )德(dé )曰(yuē ):“朕(zhèn )欲(yù )以(yǐ )女(nǚ )妻(qī )卿(qīng ),何(hé )如(rú )?”敬(jìng )德(dé )叩(kòu )头(tóu )谢(xiè )曰(yuē ):“臣(chén )妻(qī )虽(suī )鄙(bǐ )陋(lòu ),相(xiàng )与(yǔ )共(gòng )贫(pín )贱(jiàn )久(jiǔ )矣(yǐ )。臣(chén )虽(suī )不(bú )学(xué ),闻(wén )古(gǔ )人(rén )富(fù )不(bú )易(yì )妻(qī ),此(cǐ )非(fēi )臣(chén )所(suǒ )愿(yuàn )也(yě )。”上(shàng )乃(nǎi )止(zhǐ )。

戊(wù )戌(xū ),尚(shàng )书(shū )奏(zòu ):“近(jìn )世(shì )掖(yè )庭(tíng )之(zhī )选(xuǎn ),或(huò )微(wēi )贱(jiàn )之(zhī )族(zú ),礼(lǐ )训(xùn )蔑(miè )闻(wén );或(huò )刑(xíng )戮(lù )之(zhī )家(jiā ),忧(yōu )怨(yuàn )所(suǒ )积(jī )。请(qǐng )自(zì )今(jīn )后(hòu )宫(gōng )及(jí )东(dōng )宫(gōng )内(nèi )职(zhí )有(yǒu )阙(què ),皆(jiē )选(xuǎn )良(liáng )家(jiā )有(yǒu )才(cái )行(háng )者(zhě )充(chōng ),以(yǐ )礼(lǐ )聘(pìn )纳(nà );其(qí )没(méi )官(guān )口(kǒu )及(jí )素(sù )微(wēi )贱(jiàn )之(zhī )人(rén ),皆(jiē )不(bú )得(dé )补(bǔ )用(yòng )。”上(shàng )从(cóng )之(zhī )。

上(shàng )既(jì )诏(zhào )宗(zōng )室(shì )群(qún )臣(chén )袭(xí )封(fēng )刺(cì )史(shǐ ),左(zuǒ )庶(shù )子(zǐ )于(yú )志(zhì )宁(níng )以(yǐ )为(wéi )古(gǔ )今(jīn )事(shì )殊(shū ),恐(kǒng )非(fēi )久(jiǔ )安(ān )之(zhī )道(dào ),上(shàng )疏(shū )争(zhēng )之(zhī )。侍(shì )御(yù )史(shǐ )马(mǎ )周(zhōu )亦(yì )上(shàng )疏(shū ),以(yǐ )为(wéi ):“尧(yáo )、舜(shùn )之(zhī )父(fù ),犹(yóu )有(yǒu )硃(zhū )、均(jūn )之(zhī )子(zǐ )。倘(tǎng )有(yǒu )孩(hái )童(tóng )嗣(sì )职(zhí ),万(wàn )一(yī )骄(jiāo )愚(yú ),兆(zhào )庶(shù )被(bèi )其(qí )殃(yāng )而(ér )国(guó )家(jiā )受(shòu )其(qí )败(bài )。正(zhèng )欲(yù )绝(jué )之(zhī )也(yě ),则(zé )子(zǐ )文(wén )之(zhī )治(zhì )犹(yóu )在(zài );正(zhèng )欲(yù )留(liú )之(zhī )也(yě ),而(ér )栾(luán )黡(yǎn )之(zhī )恶(è )已(yǐ )彰(zhāng )。与(yǔ )其(qí )毒(dú )害(hài )于(yú )见(jiàn )存(cún )之(zhī )百(bǎi )姓(xìng ),则(zé )宁(níng )使(shǐ )割(gē )恩(ēn )于(yú )已(yǐ )亡(wáng )之(zhī )一(yī )臣(chén ),明(míng )矣(yǐ )。然(rán )则(zé )向(xiàng )所(suǒ )谓(wèi )爱(ài )之(zhī )者(zhě ),乃(nǎi )适(shì )所(suǒ )以(yǐ )伤(shāng )之(zhī )也(yě )。臣(chén )谓(wèi )宜(yí )赋(fù )以(yǐ )茅(máo )土(tǔ ),畴(chóu )其(qí )户(hù )邑(yì ),必(bì )有(yǒu )材(cái )行(háng ),随(suí )器(qì )授(shòu )官(guān ),使(shǐ )其(qí )人(rén )得(dé )奉(fèng )大(dà )恩(ēn )而(ér )子(zǐ )孙(sūn )终(zhōng )其(qí )福(fú )禄(lù )。”

会(huì )司(sī )空(kōng )、赵(zhào )州(zhōu )刺(cì )史(shǐ )长(zhǎng )孙(sūn )无(wú )忌(jì )等(děng )皆(jiē )不(bú )愿(yuàn )之(zhī )国(guó ),上(shàng )表(biǎo )固(gù )让(ràng ),称(chēng ):“承(chéng )恩(ēn )以(yǐ )来(lái ),形(xíng )影(yǐng )相(xiàng )吊(diào ),若(ruò )履(lǚ )春(chūn )冰(bīng );宗(zōng )戚(qī )忧(yōu )虞(yú ),如(rú )置(zhì )汤(tāng )火(huǒ )。缅(miǎn )惟(wéi )三(sān )代(dài )封(fēng )建(jiàn ),盖(gài )由(yóu )力(lì )不(bú )能(néng )制(zhì ),因(yīn )而(ér )利(lì )之(zhī ),礼(lǐ )乐(lè )节(jiē )文(wén ),多(duō )非(fēi )己(jǐ )出(chū )。两(liǎng )汉(hàn )罢(bà )侯(hóu )置(zhì )守(shǒu ),蠲(juān )除(chú )曩(nǎng )弊(bì ),深(shēn )协(xié )事(shì )宜(yí ),今(jīn )因(yīn )臣(chén )等(děng ),复(fù )有(yǒu )变(biàn )更(gèng ),恐(kǒng )紊(wěn )圣(shèng )朝(cháo )纲(gāng )纪(jì );且(qiě )后(hòu )世(shì )愚(yú )幼(yòu )不(bú )肖(xiāo )之(zhī )嗣(sì ),或(huò )抵(dǐ )冒(mào )邦(bāng )宪(xiàn ),自(zì )取(qǔ )诛(zhū )夷(yí ),更(gèng )因(yīn )延(yán )世(shì )之(zhī )赏(shǎng ),致(zhì )成(chéng )剿(jiǎo )绝(jué )之(zhī )祸(huò ),良(liáng )可(kě )哀(āi )愍(mǐn )。愿(yuàn )停(tíng )涣(huàn )汗(hàn )之(zhī )旨(zhǐ ),赐(cì )其(qí )性(xìng )命(mìng )之(zhī )恩(ēn )。”无(wú )忌(jì )又(yòu )因(yīn )子(zǐ )妇(fù )长(zhǎng )乐(lè )公(gōng )主(zhǔ )固(gù )请(qǐng )于(yú )上(shàng ),且(qiě )言(yán ):“臣(chén )披(pī )荆(jīng )棘(jí )事(shì )陛(bì )下(xià ),今(jīn )海(hǎi )内(nèi )宁(níng )一(yī ),奈(nài )何(hé )弃(qì )之(zhī )外(wài )州(zhōu ),与(yǔ )迁(qiān )徙(xǐ )何(hé )异(yì )!”上(shàng )曰(yuē ):“割(gē )地(dì )以(yǐ )封(fēng )功(gōng )臣(chén ),古(gǔ )今(jīn )通(tōng )义(yì ),意(yì )欲(yù )公(gōng )之(zhī )后(hòu )嗣(sì ),辅(fǔ )朕(zhèn )子(zǐ )孙(sūn ),共(gòng )传(chuán )永(yǒng )久(jiǔ );而(ér )公(gōng )等(děng )乃(nǎi )复(fù )发(fā )言(yán )怨(yuàn )望(wàng ),朕(zhèn )岂(qǐ )强(qiáng )公(gōng )等(děng )以(yǐ )茅(máo )土(tǔ )邪(xié )!”庚(gēng )子(zǐ ),诏(zhào )停(tíng )世(shì )封(fēng )刺(cì )史(shǐ )。

高(gāo )昌(chāng )王(wáng )麹(qū )文(wén )泰(tài )多(duō )遏(è )绝(jué )西(xī )域(yù )朝(cháo )贡(gòng ),伊(yī )吾(wú )先(xiān )臣(chén )西(xī )突(tū )厥(jué ),既(jì )而(ér )内(nèi )属(shǔ ),文(wén )泰(tài )与(yǔ )西(xī )突(tū )厥(jué )共(gòng )击(jī )之(zhī )。上(shàng )下(xià )书(shū )切(qiē )责(zé ),征(zhēng )其(qí )大(dà )臣(chén )阿(ā )史(shǐ )那(nà )矩(jǔ ),欲(yù )与(yǔ )议(yì )事(shì ),文(wén )泰(tài )不(bú )遣(qiǎn ),遣(qiǎn )其(qí )长(zhǎng )史(shǐ )麹(qū )雍(yōng )来(lái )谢(xiè )罪(zuì )。颉(jié )利(lì )之(zhī )亡(wáng )也(yě ),中(zhōng )国(guó )人(rén )在(zài )突(tū )厥(jué )者(zhě )或(huò )奔(bēn )高(gāo )昌(chāng ),诏(zhào )文(wén )泰(tài )归(guī )之(zhī ),文(wén )泰(tài )蔽(bì )匿(nì )不(bú )遣(qiǎn )。又(yòu )与(yǔ )西(xī )突(tū )厥(jué )共(gòng )击(jī )破(pò )焉(yān )耆(qí ),焉(yān )耆(qí )诉(sù )之(zhī )。上(shàng )遣(qiǎn )虞(yú )部(bù )郎(láng )中(zhōng )李(lǐ )道(dào )裕(yù )往(wǎng )问(wèn )状(zhuàng ),且(qiě )谓(wèi )其(qí )使(shǐ )者(zhě )曰(yuē ):“高(gāo )昌(chāng )数(shù )年(nián )以(yǐ )来(lái ),朝(cháo )贡(gòng )脱(tuō )略(luè ),无(wú )籓(bān )臣(chén )礼(lǐ ),所(suǒ )置(zhì )官(guān )号(hào ),皆(jiē )准(zhǔn )天(tiān )朝(cháo ),筑(zhù )城(chéng )掘(jué )沟(gōu ),预(yù )备(bèi )攻(gōng )讨(tǎo )。我(wǒ )使(shǐ )者(zhě )至(zhì )彼(bǐ ),文(wén )泰(tài )语(yǔ )之(zhī )云(yún ):‘鹰(yīng )飞(fēi )于(yú )天(tiān ),雉(zhì )伏(fú )于(yú )蒿(hāo ),猫(māo )游(yóu )于(yú )堂(táng ),鼠(shǔ )噍(jiào )于(yú )穴(xué ),各(gè )得(dé )其(qí )所(suǒ ),岂(qǐ )不(bú )能(néng )自(zì )生(shēng )邪(xié )!’又(yòu )遣(qiǎn )使(shǐ )谓(wèi )薛(xuē )延(yán )陀(tuó )云(yún ):‘既(jì )为(wéi )可(kě )汗(hàn ),则(zé )与(yǔ )天(tiān )子(zǐ )匹(pǐ )敌(dí ),何(hé )为(wéi )拜(bài )其(qí )使(shǐ )者(zhě )!’事(shì )人(rén )无(wú )礼(lǐ ),又(yòu )间(jiān )邻(lín )国(guó ),为(wéi )恶(è )不(bú )诛(zhū ),善(shàn )何(hé )以(yǐ )劝(quàn )!明(míng )年(nián )当(dāng )发(fā )兵(bīng )击(jī )汝(rǔ )。”三(sān )月(yuè ),薛(xuē )延(yán )陀(tuó )可(kě )汗(hàn )遣(qiǎn )使(shǐ )上(shàng )言(yán ):“奴(nú )受(shòu )恩(ēn )思(sī )报(bào ),请(qǐng )发(fā )所(suǒ )部(bù )为(wéi )军(jūn )导(dǎo )以(yǐ )击(jī )高(gāo )昌(chāng )。”上(shàng )遣(qiǎn )民(mín )部(bù )尚(shàng )书(shū )唐(táng )俭(jiǎn )、右(yòu )领(lǐng )军(jūn )大(dà )将(jiāng )军(jūn )执(zhí )失(shī )思(sī )力(lì )赍(jī )缯(zēng )帛(bó )赐(cì )薛(xuē )延(yán )陀(tuó ),与(yǔ )谋(móu )进(jìn )取(qǔ )。

夏(xià ),四(sì )月(yuè ),戊(wù )寅(yín ),上(shàng )幸(xìng )九(jiǔ )成(chéng )宫(gōng )。

初(chū ),突(tū )厥(jué )突(tū )利(lì )可(kě )汗(hàn )之(zhī )弟(dì )结(jié )社(shè )率(lǜ )从(cóng )突(tū )利(lì )入(rù )朝(cháo ),历(lì )位(wèi )中(zhōng )郎(láng )将(jiāng )。居(jū )家(jiā )无(wú )赖(lài ),怨(yuàn )突(tū )利(lì )斥(chì )之(zhī ),乃(nǎi )诬(wū )告(gào )其(qí )谋(móu )反(fǎn ),上(shàng )由(yóu )是(shì )薄(báo )之(zhī ),久(jiǔ )不(bú )进(jìn )秩(zhì )。结(jié )社(shè )率(lǜ )阴(yīn )结(jié )故(gù )部(bù )落(luò ),得(dé )四(sì )十(shí )馀(yú )人(rén ),谋(móu )因(yīn )晋(jìn )王(wáng )治(zhì )四(sì )鼓(gǔ )出(chū )宫(gōng ),开(kāi )门(mén )辟(pì )仗(zhàng ),驰(chí )入(rù )宫(gōng )门(mén ),直(zhí )指(zhǐ )御(yù )帐(zhàng ),可(kě )有(yǒu )大(dà )功(gōng )。甲(jiǎ )申(shēn ),拥(yōng )突(tū )利(lì )之(zhī )子(zǐ )贺(hè )逻(luó )鹘(gǔ )夜(yè )伏(fú )于(yú )宫(gōng )外(wài ),会(huì )大(dà )风(fēng ),晋(jìn )王(wáng )未(wèi )出(chū ),结(jié )社(shè )率(lǜ )恐(kǒng )晓(xiǎo ),遂(suí )犯(fàn )行(háng )宫(gōng ),逾(yú )四(sì )重(zhòng )幕(mù ),弓(gōng )矢(shǐ )乱(luàn )发(fā ),卫(wèi )士(shì )死(sǐ )者(zhě )数(shù )十(shí )人(rén )。折(shé )冲(chōng )孙(sūn )武(wǔ )开(kāi )等(děng )帅(shuài )众(zhòng )奋(fèn )击(jī ),久(jiǔ )之(zhī ),乃(nǎi )退(tuì ),驰(chí )入(rù )御(yù )厩(jiù ),盗(dào )马(mǎ )二(èr )十(shí )馀(yú )匹(pǐ ),北(běi )走(zǒu ),度(dù )渭(wèi ),欲(yù )奔(bēn )其(qí )部(bù )落(luò ),追(zhuī )获(huò ),斩(zhǎn )之(zhī ),原(yuán )贺(hè )逻(luó )鹘(gǔ )投(tóu )于(yú )岭(lǐng )表(biǎo )。

庚(gēng )寅(yín ),遣(qiǎn )武(wǔ )候(hòu )将(jiāng )军(jūn )上(shàng )官(guān )怀(huái )仁(rén )击(jī )巴(bā )、壁(bì )、洋(yáng )、集(jí )四(sì )州(zhōu )反(fǎn )獠(liáo ),平(píng )之(zhī ),虏(lǔ )男(nán )女(nǚ )六(liù )千(qiān )馀(yú )口(kǒu )。

五(wǔ )月(yuè ),旱(hàn )。甲(jiǎ )寅(yín ),诏(zhào )五(wǔ )品(pǐn )以(yǐ )上(shàng )上(shàng )封(fēng )事(shì )。魏(wèi )征(zhēng )上(shàng )疏(shū ),以(yǐ )为(wéi ):“陛(bì )下(xià )志(zhì )业(yè ),比(bǐ )贞(zhēn )观(guān )之(zhī )初(chū ),渐(jiàn )不(bú )克(kè )终(zhōng )者(zhě )凡(fán )十(shí )条(tiáo )。”其(qí )间(jiān )一(yī )条(tiáo )以(yǐ )为(wéi ):“顷(qǐng )年(nián )以(yǐ )来(lái ),轻(qīng )用(yòng )民(mín )力(lì )。乃(nǎi )云(yún ):‘百(bǎi )姓(xìng )无(wú )事(shì )则(zé )骄(jiāo )逸(yì ),劳(láo )役(yì )则(zé )易(yì )使(shǐ )。’自(zì )古(gǔ )未(wèi )有(yǒu )因(yīn )百(bǎi )姓(xìng )逸(yì )而(ér )败(bài )、劳(láo )而(ér )安(ān )者(zhě )也(yě )。此(cǐ )恐(kǒng )非(fēi )兴(xìng )邦(bāng )之(zhī )至(zhì )言(yán )。”上(shàng )深(shēn )加(jiā )奖(jiǎng )叹(tàn ),云(yún ):“已(yǐ )列(liè )诸(zhū )屏(píng )障(zhàng ),朝(cháo )夕(xī )瞻(zhān )仰(yǎng ),并(bìng )录(lù )付(fù )史(shǐ )官(guān )。”仍(réng )赐(cì )征(zhēng )黄(huáng )金(jīn )十(shí )斤(jīn )。厩(jiù )马(mǎ )二(èr )匹(pǐ )。

六(liù )月(yuè ),渝(yú )州(zhōu )人(rén )侯(hóu )弘(hóng )仁(rén )自(zì )牂(zāng )柯(kē )开(kāi )道(dào ),经(jīng )西(xī )赵(zhào ),出(chū )邕(yōng )州(zhōu ),以(yǐ )通(tōng )交(jiāo )、桂(guì ),蛮(mán )、俚(lǐ )降(jiàng )者(zhě )二(èr )万(wàn )八(bā )千(qiān )馀(yú )户(hù )。

丙(bǐng )申(shēn ),立(lì )皇(huáng )弟(dì )元(yuán )婴(yīng )为(wéi )滕(téng )王(wáng )。

自(zì )结(jié )社(shè )率(lǜ )之(zhī )反(fǎn ),言(yán )事(shì )者(zhě )多(duō )云(yún )突(tū )厥(jué )留(liú )河(hé )南(nán )不(bú )便(biàn ),秋(qiū ),七(qī )月(yuè ),庚(gēng )戌(xū ),诏(zhào )右(yòu )武(wǔ )候(hòu )大(dà )将(jiāng )军(jūn )、化(huà )州(zhōu )都(dōu )督(dū )、怀(huái )化(huà )郡(jùn )王(wáng )李(lǐ )思(sī )摩(mó )为(wéi )乙(yǐ )弥(mí )泥(ní )孰(shú )俟(sì )利(lì )苾(bì )可(kě )汗(hàn ),赐(cì )之(zhī )鼓(gǔ )纛(dào );突(tū )厥(jué )及(jí )胡(hú )在(zài )诸(zhū )州(zhōu )安(ān )置(zhì )者(zhě ),并(bìng )令(lìng )渡(dù )河(hé ),还(hái )其(qí )旧(jiù )部(bù ),俾(bǐ )世(shì )作(zuò )籓(bān )屏(píng ),长(zhǎng )保(bǎo )边(biān )塞(sāi )。突(tū )厥(jué )咸(xián )惮(dàn )薛(xuē )延(yán )陀(tuó ),不(bú )肯(kěn )出(chū )塞(sāi )。上(shàng )遣(qiǎn )司(sī )农(nóng )卿(qīng )郭(guō )嗣(sì )本(běn )赐(cì )薛(xuē )延(yán )陀(tuó )玺(xǐ )书(shū ),言(yán )“颉(jié )利(lì )既(jì )败(bài ),其(qí )部(bù )落(luò )咸(xián )来(lái )归(guī )化(huà ),我(wǒ )略(luè )其(qí )旧(jiù )过(guò ),嘉(jiā )其(qí )后(hòu )善(shàn ),待(dài )其(qí )达(dá )官(guān )皆(jiē )如(rú )吾(wú )百(bǎi )寮(liáo )、部(bù )落(luò )皆(jiē )如(rú )吾(wú )百(bǎi )姓(xìng )。中(zhōng )国(guó )贵(guì )尚(shàng )礼(lǐ )义(yì ),不(bú )灭(miè )人(rén )国(guó ),前(qián )破(pò )突(tū )厥(jué ),止(zhǐ )为(wéi )颉(jié )利(lì )一(yī )人(rén )为(wéi )百(bǎi )姓(xìng )害(hài ),实(shí )不(bú )贪(tān )其(qí )土(tǔ )地(dì ),利(lì )其(qí )人(rén )畜(chù ),恒(héng )欲(yù )更(gèng )立(lì )可(kě )汗(hàn ),故(gù )置(zhì )所(suǒ )降(jiàng )部(bù )落(luò )于(yú )河(hé )南(nán ),任(rèn )其(qí )畜(chù )牧(mù )。今(jīn )户(hù )口(kǒu )蕃(fān )滋(zī ),吾(wú )心(xīn )甚(shèn )喜(xǐ )。既(jì )许(xǔ )立(lì )之(zhī ),不(bú )可(kě )失(shī )信(xìn )。秋(qiū )中(zhōng )将(jiāng )遣(qiǎn )突(tū )厥(jué )渡(dù )河(hé ),复(fù )其(qí )故(gù )国(guó )。尔(ěr )薛(xuē )延(yán )陀(tuó )受(shòu )册(cè )在(zài )前(qián ),突(tū )厥(jué )受(shòu )册(cè )在(zài )后(hòu ),后(hòu )者(zhě )为(wéi )小(xiǎo ),前(qián )者(zhě )为(wéi )大(dà )。尔(ěr )在(zài )碛(qì )北(běi ),突(tū )厥(jué )在(zài )碛(qì )南(nán ),各(gè )守(shǒu )土(tǔ )疆(jiāng ),镇(zhèn )抚(fǔ )部(bù )落(luò )。其(qí )逾(yú )分(fèn )故(gù )相(xiàng )抄(chāo )掠(luě ),我(wǒ )则(zé )发(fā )兵(bīng ),各(gè )问(wèn )其(qí )罪(zuì )。”薛(xuē )延(yán )陀(tuó )奉(fèng )诏(zhào )。于(yú )是(shì )遣(qiǎn )思(sī )摩(mó )帅(shuài )所(suǒ )部(bù )建(jiàn )牙(yá )于(yú )河(hé )北(běi ),上(shàng )御(yù )齐(qí )政(zhèng )殿(diàn )饯(jiàn )之(zhī ),思(sī )摩(mó )涕(tì )泣(qì ),奉(fèng )觞(shāng )上(shàng )寿(shòu )曰(yuē ):“奴(nú )等(děng )破(pò )亡(wáng )之(zhī )馀(yú ),分(fèn )为(wéi )灰(huī )壤(rǎng ),陛(bì )下(xià )存(cún )其(qí )骸(hái )骨(gǔ ),复(fù )立(lì )为(wéi )可(kě )汗(hàn ),愿(yuàn )万(wàn )世(shì )子(zǐ )孙(sūn )恒(héng )事(shì )陛(bì )下(xià )。”又(yòu )遣(qiǎn )礼(lǐ )部(bù )尚(shàng )书(shū )赵(zhào )郡(jùn )王(wáng )孝(xiào )恭(gōng )等(děng )赍(jī )册(cè )书(shū ),就(jiù )其(qí )种(zhǒng )落(luò ),筑(zhù )坛(tán )于(yú )河(hé )上(shàng )而(ér )立(lì )之(zhī )。上(shàng )谓(wèi )侍(shì )臣(chén )曰(yuē ):“中(zhōng )国(guó ),根(gēn )幹(gàn )也(yě );四(sì )夷(yí ),枝(zhī )叶(yè )也(yě );割(gē )根(gēn )幹(gàn )以(yǐ )奉(fèng )枝(zhī )叶(yè ),木(mù )安(ān )得(dé )滋(zī )荣(róng )!朕(zhèn )不(bú )用(yòng )魏(wèi )征(zhēng )言(yán ),几(jǐ )致(zhì )狼(láng )狈(bèi )。”又(yòu )以(yǐ )左(zuǒ )屯(tún )卫(wèi )将(jiāng )军(jūn )阿(ā )史(shǐ )那(nà )忠(zhōng )为(wéi )左(zuǒ )贤(xián )王(wáng ),左(zuǒ )武(wǔ )卫(wèi )将(jiāng )军(jūn )阿(ā )史(shǐ )那(nà )泥(ní )熟(shú )为(wéi )右(yòu )贤(xián )王(wáng )。忠(zhōng ),苏(sū )尼(ní )失(shī )之(zhī )子(zǐ )也(yě ),上(shàng )遇(yù )之(zhī )甚(shèn )厚(hòu ),妻(qī )以(yǐ )宗(zōng )女(nǚ );及(jí )出(chū )塞(sāi ),怀(huái )慕(mù )中(zhōng )国(guó ),见(jiàn )使(shǐ )者(zhě )必(bì )泣(qì )涕(tì )请(qǐng )入(rù )侍(shì );诏(zhào )许(xǔ )之(zhī )。

八(bā )月(yuè ),辛(xīn )未(wèi )朔(shuò ),日(rì )有(yǒu )食(shí )之(zhī )。

诏(zhào )以(yǐ )“身(shēn )体(tǐ )发(fā )肤(fū ),不(bú )敢(gǎn )毁(huǐ )伤(shāng )。比(bǐ )来(lái )诉(sù )讼(sòng )者(zhě )或(huò )自(zì )毁(huǐ )耳(ěr )目(mù ),自(zì )今(jīn )有(yǒu )犯(fàn ),先(xiān )笞(chī )四(sì )十(shí ),然(rán )后(hòu )依(yī )法(fǎ )。”

冬(dōng ),十(shí )月(yuè ),甲(jiǎ )申(shēn ),车(chē )驾(jià )还(hái )京(jīng )师(shī )。

十(shí )一(yī )月(yuè ),辛(xīn )亥(hài ),以(yǐ )侍(shì )中(zhōng )杨(yáng )师(shī )道(dào )为(wéi )中(zhōng )书(shū )令(lìng )。

戊(wù )辰(chén ),尚(shàng )书(shū )左(zuǒ )丞(chéng )刘(liú )洎(jì )为(wéi )黄(huáng )门(mén )侍(shì )郎(láng )、参(cān )知(zhī )政(zhèng )事(shì )。

上(shàng )犹(yóu )冀(jì )高(gāo )昌(chāng )王(wáng )文(wén )泰(tài )悔(huǐ )过(guò ),复(fù )下(xià )玺(xǐ )书(shū ),示(shì )以(yǐ )祸(huò )福(fú ),征(zhēng )之(zhī )入(rù )朝(cháo );文(wén )泰(tài )竟(jìng )称(chēng )疾(jí )不(bú )至(zhì )。十(shí )二(èr )月(yuè ),壬(rén )申(shēn ),遣(qiǎn )交(jiāo )河(hé )行(háng )军(jūn )大(dà )总(zǒng )管(guǎn )、吏(lì )部(bù )尚(shàng )书(shū )侯(hóu )君(jūn )集(jí ),副(fù )总(zǒng )管(guǎn )兼(jiān )左(zuǒ )屯(tún )卫(wèi )大(dà )将(jiāng )军(jūn )薛(xuē )万(wàn )均(jūn )等(děng )将(jiāng )兵(bīng )击(jī )之(zhī )。

乙(yǐ )亥(hài ),立(lì )皇(huáng )子(zǐ )福(fú )为(wéi )赵(zhào )王(wáng )。

己(jǐ )丑(chǒu ),吐(tǔ )谷(gǔ )浑(hún )王(wáng )诺(nuò )曷(hé )钵(bō )来(lái )朝(cháo ),以(yǐ )宗(zōng )女(nǚ )为(wéi )弘(hóng )化(huà )公(gōng )主(zhǔ ),妻(qī )之(zhī )。

壬(rén )辰(chén ),上(shàng )畋(tián )于(yú )咸(xián )阳(yáng ),癸(guǐ )巳(sì ),还(hái )宫(gōng )。

太(tài )子(zǐ )承(chéng )乾(qián )颇(pō )以(yǐ )游(yóu )畋(tián )废(fèi )学(xué ),右(yòu )庶(shù )子(zǐ )张(zhāng )玄(xuán )素(sù )谏(jiàn ),不(bú )听(tīng )。

是(shì )岁(suì ),天(tiān )下(xià )州(zhōu )府(fǔ )凡(fán )三(sān )百(bǎi )五(wǔ )十(shí )八(bā ),县(xiàn )一(yī )千(qiān )五(wǔ )百(bǎi )一(yī )十(shí )一(yī )。

太(tài )史(shǐ )令(lìng )傅(fù )奕(yì )精(jīng )究(jiū )术(shù )数(shù )之(zhī )书(shū ),而(ér )终(zhōng )不(bú )之(zhī )信(xìn ),遇(yù )病(bìng ),不(bú )呼(hū )医(yī )饵(ěr )药(yào )。有(yǒu )僧(sēng )自(zì )西(xī )域(yù )来(lái ),善(shàn )咒(zhòu )术(shù ),能(néng )令(lìng )人(rén )立(lì )死(sǐ ),复(fù )咒(zhòu )之(zhī )使(shǐ )苏(sū )。上(shàng )择(zé )飞(fēi )骑(qí )中(zhōng )壮(zhuàng )者(zhě )试(shì )之(zhī ),皆(jiē )如(rú )其(qí )言(yán );以(yǐ )告(gào )奕(yì ),奕(yì )曰(yuē ):“此(cǐ )邪(xié )术(shù )也(yě )。臣(chén )闻(wén )邪(xié )不(bú )干(gàn )正(zhèng ),请(qǐng )使(shǐ )咒(zhòu )臣(chén ),必(bì )不(bú )能(néng )行(háng )。”上(shàng )命(mìng )僧(sēng )咒(zhòu )奕(yì ),奕(yì )初(chū )无(wú )所(suǒ )觉(jiào ),须(xū )臾(yú ),僧(sēng )忽(hū )僵(jiāng )仆(pú ),若(ruò )为(wéi )物(wù )所(suǒ )击(jī ),遂(suí )不(bú )复(fù )苏(sū )。又(yòu )有(yǒu )婆(pó )罗(luó )门(mén )僧(sēng ),言(yán )得(dé )佛(fó )齿(chǐ ),所(suǒ )击(jī )前(qián )无(wú )坚(jiān )物(wù )。长(zhǎng )安(ān )士(shì )女(nǚ )辐(fú )凑(còu )如(rú )市(shì )。奕(yì )时(shí )卧(wò )疾(jí ),谓(wèi )其(qí )子(zǐ )曰(yuē ):“吾(wú )闻(wén )有(yǒu )金(jīn )刚(gāng )石(shí )者(zhě ),性(xìng )至(zhì )坚(jiān ),物(wù )莫(mò )能(néng )伤(shāng ),唯(wéi )羚(líng )羊(yáng )角(jiǎo )能(néng )破(pò )之(zhī ),汝(rǔ )往(wǎng )试(shì )焉(yān )。”其(qí )子(zǐ )往(wǎng )见(jiàn )佛(fó )齿(chǐ ),出(chū )角(jiǎo )叩(kòu )之(zhī ),应(yīng )手(shǒu )而(ér )碎(suì ),观(guān )者(zhě )乃(nǎi )止(zhǐ )。奕(yì )临(lín )终(zhōng ),戒(jiè )其(qí )子(zǐ )无(wú )得(dé )学(xué )佛(fó )书(shū ),时(shí )年(nián )八(bā )十(shí )五(wǔ )。又(yòu )集(jí )魏(wèi )、晋(jìn )以(yǐ )来(lái )驳(bó )佛(fó )教(jiāo )者(zhě )为(wéi )《高(gāo )识(shí )传(chuán )》十(shí )卷(juàn ),行(háng )于(yú )世(shì )。

西(xī )突(tū )厥(jué )咥(xī )利(lì )失(shī )可(kě )汗(hàn )之(zhī )臣(chén )俟(sì )利(lì )发(fā )与(yǔ )乙(yǐ )毘(pí )咄(duō )陆(lù )可(kě )汗(hàn )通(tōng )谋(móu )作(zuò )乱(luàn ),咥(xī )利(lì )失(shī )穷(qióng )蹙(cù ),逃(táo )奔(bēn )汗(hàn )而(ér )死(sǐ )。弩(nǔ )失(shī )毕(bì )部(bù )落(luò )迎(yíng )其(qí )弟(dì )子(zǐ )薄(báo )布(bù )特(tè )勒(lè )立(lì )之(zhī ),是(shì )为(wéi )乙(yǐ )毘(pí )沙(shā )钵(bō )罗(luó )叶(yè )护(hù )可(kě )汗(hàn )。沙(shā )钵(bō )罗(luó )叶(yè )护(hù )既(jì )立(lì ),建(jiàn )庭(tíng )于(yú )虽(suī )合(hé )水(shuǐ )北(běi ),谓(wèi )之(zhī )南(nán )庭(tíng ),自(zì )龟(guī )兹(zī )、鄯(shàn )善(shàn )、且(qiě )末(mò )、吐(tǔ )火(huǒ )罗(luó )、焉(yān )耆(qí )、石(shí )、史(shǐ )、何(hé )、穆(mù )、康(kāng )等(děng )国(guó )皆(jiē )附(fù )之(zhī )。咄(duō )陆(lù )建(jiàn )牙(yá )于(yú )镞(zú )曷(hé )山(shān )西(xī ),谓(wèi )之(zhī )北(běi )庭(tíng ),自(zì )厥(jué )越(yuè )失(shī )、拔(bá )悉(xī )弥(mí )、驳(bó )马(mǎ )、结(jié )骨(gǔ )、火(huǒ )燖(xún )、触(chù )水(shuǐ )昆(kūn )等(děng )国(guó )皆(jiē )附(fù )之(zhī ),以(yǐ )伊(yī )列(liè )水(shuǐ )为(wéi )境(jìng )。

贞(zhēn )观(guān )十(shí )四(sì )年(nián )庚(gēng )子(zǐ ),公(gōng )元(yuán )六(liù )四(sì )零(líng )年(nián )

春(chūn ),正(zhèng )月(yuè ),甲(jiǎ )寅(yín ),上(shàng )幸(xìng )魏(wèi )王(wáng )泰(tài )第(dì ),赦(shè )雍(yōng )州(zhōu )长(zhǎng )安(ān )系(xì )囚(qiú )大(dà )辟(pì )以(yǐ )下(xià ),免(miǎn )延(yán )康(kāng )里(lǐ )今(jīn )年(nián )租(zū )赋(fù ),赐(cì )泰(tài )府(fǔ )僚(liáo )属(shǔ )及(jí )同(tóng )里(lǐ )老(lǎo )人(rén )有(yǒu )差(chà )。

二(èr )月(yuè ),丁(dīng )丑(chǒu ),上(shàng )幸(xìng )国(guó )子(zǐ )监(jiān ),观(guān )释(shì )奠(diàn ),命(mìng )祭(jì )酒(jiǔ )孔(kǒng )颖(yǐng )达(dá )讲(jiǎng )《孝(xiào )经(jīng )》,赐(cì )祭(jì )酒(jiǔ )以(yǐ )下(xià )至(zhì )诸(zhū )生(shēng )高(gāo )第(dì )帛(bó )有(yǒu )差(chà )。是(shì )时(shí )上(shàng )大(dà )征(zhēng )天(tiān )下(xià )名(míng )儒(rú )为(wéi )学(xué )官(guān ),数(shù )幸(xìng )国(guó )子(zǐ )监(jiān ),使(shǐ )之(zhī )讲(jiǎng )论(lùn ),学(xué )生(shēng )能(néng )明(míng )一(yī )大(dà )经(jīng )已(yǐ )上(shàng )皆(jiē )得(dé )补(bǔ )官(guān )。增(zēng )筑(zhù )学(xué )舍(shě )千(qiān )二(èr )百(bǎi )间(jiān ),增(zēng )学(xué )生(shēng )满(mǎn )三(sān )千(qiān )二(èr )百(bǎi )六(liù )十(shí )员(yuán ),自(zì )屯(tún )营(yíng )飞(fēi )骑(qí ),亦(yì )给(gěi )博(bó )士(shì ),使(shǐ )授(shòu )以(yǐ )经(jīng ),有(yǒu )能(néng )通(tōng )经(jīng )者(zhě ),听(tīng )得(dé )贡(gòng )举(jǔ )。于(yú )是(shì )四(sì )方(fāng )学(xué )者(zhě )云(yún )集(jí )京(jīng )师(shī ),乃(nǎi )至(zhì )高(gāo )丽(lì )、百(bǎi )济(jì )、新(xīn )罗(luó )、高(gāo )昌(chāng )、吐(tǔ )蕃(fān )诸(zhū )酋(qiú )长(zhǎng )亦(yì )遣(qiǎn )子(zǐ )弟(dì )请(qǐng )入(rù )国(guó )学(xué ),升(shēng )讲(jiǎng )筵(yàn )者(zhě )至(zhì )八(bā )千(qiān )馀(yú )人(rén )。上(shàng )以(yǐ )师(shī )说(shuō )多(duō )门(mén ),章(zhāng )句(jù )繁(fán )杂(zá ),命(mìng )孔(kǒng )颖(yǐng )达(dá )与(yǔ )诸(zhū )儒(rú )撰(zhuàn )定(dìng )《五(wǔ )经(jīng )》疏(shū ),谓(wèi )之(zhī )《正(zhèng )义(yì )》,令(lìng )学(xué )者(zhě )习(xí )之(zhī )。

壬(rén )午(wǔ ),上(shàng )幸(xìng )骊(lí )山(shān )温(wēn )汤(tāng );辛(xīn )卯(mǎo ),还(hái )宫(gōng )。

乙(yǐ )未(wèi ),诏(zhào )求(qiú )近(jìn )世(shì )名(míng )儒(rú )梁(liáng )皇(huáng )甫(fǔ )侃(kǎn )、褚(chǔ )仲(zhòng )都(dōu ),周(zhōu )熊(xióng )安(ān )生(shēng )、沈(shěn )重(zhòng ),陈(chén )沈(shěn )文(wén )阿(ā )、周(zhōu )弘(hóng )正(zhèng )、张(zhāng )讥(jī ),隋(suí )何(hé )妥(tuǒ )、刘(liú )炫(xuàn )等(děng )子(zǐ )孙(sūn )以(yǐ )闻(wén ),当(dāng )加(jiā )引(yǐn )擢(zhuó )。

三(sān )月(yuè ),窦(dòu )州(zhōu )道(dào )行(háng )军(jūn )总(zǒng )管(guǎn )党(dǎng )仁(rén )弘(hóng )击(jī )罗(luó )窦(dòu )反(fǎn )獠(liáo ),破(pò )之(zhī ),俘(fú )七(qī )千(qiān )馀(yú )口(kǒu )。

辛(xīn )丑(chǒu ),流(liú )鬼(guǐ )国(guó )遣(qiǎn )使(shǐ )入(rù )贡(gòng )。去(qù )京(jīng )师(shī )万(wàn )五(wǔ )千(qiān )里(lǐ ),滨(bīn )于(yú )北(běi )海(hǎi ),南(nán )邻(lín )靺(wà )鞨(hé ),未(wèi )尝(cháng )通(tōng )中(zhōng )国(guó ),重(zhòng )三(sān )译(yì )而(ér )来(lái )。上(shàng )以(yǐ )其(qí )使(shǐ )者(zhě )佘(shé )志(zhì )为(wéi )骑(qí )都(dōu )尉(wèi )。

丙(bǐng )辰(chén ),置(zhì )宁(níng )朔(shuò )大(dà )使(shǐ )以(yǐ )护(hù )突(tū )厥(jué )。

夏(xià ),五(wǔ )月(yuè ),壬(rén )寅(yín ),徙(xǐ )燕(yàn )王(wáng )灵(líng )夔(kuí )为(wéi )鲁(lǔ )王(wáng )。

上(shàng )将(jiāng )幸(xìng )洛(luò )阳(yáng ),命(mìng )将(jiāng )作(zuò )大(dà )匠(jiàng )阎(yán )立(lì )德(dé )行(háng )清(qīng )暑(shǔ )之(zhī )地(dì )。秋(qiū ),八(bā )月(yuè ),庚(gēng )午(wǔ ),作(zuò )襄(xiāng )城(chéng )宫(gōng )于(yú )汝(rǔ )州(zhōu )西(xī )山(shān )。立(lì )德(dé ),立(lì )本(běn )之(zhī )兄(xiōng )也(yě )。

高(gāo )昌(chāng )王(wáng )文(wén )泰(tài )闻(wén )唐(táng )兵(bīng )起(qǐ ),谓(wèi )其(qí )国(guó )人(rén )曰(yuē ):“唐(táng )去(qù )我(wǒ )七(qī )千(qiān )里(lǐ ),沙(shā )碛(qì )居(jū )其(qí )二(èr )千(qiān )里(lǐ ),地(dì )无(wú )水(shuǐ )草(cǎo ),寒(hán )风(fēng )如(rú )刀(dāo ),热(rè )风(fēng )如(rú )烧(shāo ),安(ān )能(néng )致(zhì )大(dà )军(jūn )乎(hū )!往(wǎng )吾(wú )入(rù )朝(cháo ),见(jiàn )秦(qín )、陇(lǒng )之(zhī )北(běi ),城(chéng )邑(yì )萧(xiāo )条(tiáo ),非(fēi )复(fù )有(yǒu )隋(suí )之(zhī )比(bǐ )。今(jīn )来(lái )伐(fá )我(wǒ ),发(fā )兵(bīng )多(duō )则(zé )粮(liáng )运(yùn )不(bú )给(gěi );三(sān )万(wàn )已(yǐ )下(xià ),吾(wú )力(lì )能(néng )制(zhì )之(zhī )。当(dāng )以(yǐ )逸(yì )待(dài )劳(láo ),坐(zuò )收(shōu )其(qí )弊(bì )。若(ruò )顿(dùn )兵(bīng )城(chéng )下(xià ),不(bú )过(guò )二(èr )十(shí )日(rì ),食(shí )尽(jìn )必(bì )走(zǒu ),然(rán )后(hòu )从(cóng )而(ér )虏(lǔ )之(zhī )。何(hé )足(zú )忧(yōu )也(yě )!”及(jí )闻(wén )唐(táng )兵(bīng )临(lín )碛(qì )口(kǒu ),忧(yōu )惧(jù )不(bú )知(zhī )所(suǒ )为(wéi ),发(fā )疾(jí )卒(zú ),子(zǐ )智(zhì )盛(shèng )立(lì )。

军(jūn )至(zhì )柳(liǔ )谷(gǔ ),诇(xiòng )者(zhě )言(yán )文(wén )泰(tài )刻(kè )日(rì )将(jiāng )葬(zàng ),国(guó )人(rén )咸(xián )集(jí )于(yú )彼(bǐ ),诸(zhū )将(jiāng )请(qǐng )袭(xí )之(zhī ),侯(hóu )君(jūn )集(jí )曰(yuē ):“不(bú )可(kě ),天(tiān )子(zǐ )以(yǐ )高(gāo )昌(chāng )无(wú )礼(lǐ ),故(gù )使(shǐ )吾(wú )讨(tǎo )之(zhī ),今(jīn )袭(xí )人(rén )于(yú )墟(xū )墓(mù )之(zhī )间(jiān ),非(fēi )问(wèn )罪(zuì )之(zhī )师(shī )也(yě )。”于(yú )是(shì )鼓(gǔ )行(háng )而(ér )进(jìn ),至(zhì )田(tián )城(chéng ),谕(yù )之(zhī ),不(bú )下(xià ),诘(jié )朝(cháo )攻(gōng )之(zhī ),及(jí )午(wǔ )而(ér )克(kè ),虏(lǔ )男(nán )女(nǚ )七(qī )千(qiān )馀(yú )口(kǒu )。以(yǐ )中(zhōng )郎(láng )将(jiāng )辛(xīn )獠(liáo )儿(ér )为(wéi )前(qián )锋(fēng ),夜(yè ),趋(qū )其(qí )都(dōu )城(chéng ),高(gāo )昌(chāng )逆(nì )战(zhàn )而(ér )败(bài ),大(dà )军(jūn )继(jì )至(zhì ),抵(dǐ )其(qí )城(chéng )下(xià )。

智(zhì )盛(shèng )致(zhì )书(shū )于(yú )君(jūn )集(jí )曰(yuē ):“得(dé )罪(zuì )于(yú )天(tiān )子(zǐ )者(zhě ),先(xiān )王(wáng )也(yě ),天(tiān )罚(fá )所(suǒ )加(jiā ),身(shēn )已(yǐ )物(wù )故(gù )。智(zhì )盛(shèng )袭(xí )位(wèi )未(wèi )几(jǐ ),惟(wéi )尚(shàng )书(shū )怜(lián )察(chá )。”君(jūn )集(jí )报(bào )曰(yuē ):“苟(gǒu )能(néng )悔(huǐ )过(guò ),当(dāng )束(shù )手(shǒu )军(jūn )门(mén )。”智(zhì )盛(shèng )犹(yóu )不(bú )出(chū )。君(jūn )集(jí )命(mìng )填(tián )堑(qiàn )攻(gōng )之(zhī ),飞(fēi )石(shí )雨(yǔ )下(xià ),城(chéng )中(zhōng )人(rén )皆(jiē )室(shì )处(chù )。又(yòu )为(wéi )巢(cháo )车(chē ),高(gāo )十(shí )丈(zhàng ),俯(fǔ )瞰(kàn )城(chéng )中(zhōng )。有(yǒu )行(háng )人(rén )及(jí )飞(fēi )石(shí )所(suǒ )中(zhōng ),皆(jiē )唱(chàng )言(yán )之(zhī )。先(xiān )是(shì ),文(wén )泰(tài )与(yǔ )西(xī )突(tū )厥(jué )可(kě )汗(hàn )相(xiàng )结(jié ),约(yuē )有(yǒu )急(jí )相(xiàng )助(zhù );可(kě )汗(hàn )遣(qiǎn )其(qí )叶(yè )护(hù )屯(tún )可(kě )汗(hàn )浮(fú )图(tú )城(chéng ),为(wéi )文(wén )泰(tài )声(shēng )援(yuán )。及(jí )君(jūn )集(jí )至(zhì ),可(kě )汗(hàn )惧(jù )而(ér )西(xī )走(zǒu )千(qiān )馀(yú )里(lǐ ),叶(yè )护(hù )以(yǐ )城(chéng )降(jiàng )。智(zhì )盛(shèng )穷(qióng )蹙(cù ),癸(guǐ )酉(yǒu ),开(kāi )门(mén )出(chū )降(jiàng )。君(jūn )集(jí )分(fèn )兵(bīng )略(luè )地(dì ),下(xià )其(qí )二(èr )十(shí )二(èr )城(chéng ),户(hù )八(bā )千(qiān )四(sì )十(shí )六(liù ),口(kǒu )一(yī )万(wàn )七(qī )千(qiān )七(qī )百(bǎi ),地(dì )东(dōng )西(xī )八(bā )百(bǎi )里(lǐ ),南(nán )北(běi )五(wǔ )百(bǎi )里(lǐ )。

上(shàng )欲(yù )以(yǐ )高(gāo )昌(chāng )为(wéi )州(zhōu )县(xiàn ),魏(wèi )征(zhēng )谏(jiàn )曰(yuē ):“陛(bì )下(xià )初(chū )即(jí )位(wèi ),文(wén )泰(tài )夫(fū )妇(fù )首(shǒu )来(lái )朝(cháo ),其(qí )后(hòu )稍(shāo )骄(jiāo )倨(jù ),故(gù )王(wáng )诛(zhū )加(jiā )之(zhī )。罪(zuì )止(zhǐ )文(wén )泰(tài )可(kě )矣(yǐ ),宜(yí )抚(fǔ )其(qí )百(bǎi )姓(xìng ),存(cún )其(qí )社(shè )稷(jì ),复(fù )立(lì )其(qí )子(zǐ ),则(zé )威(wēi )德(dé )被(bèi )于(yú )遐(xiá )荒(huāng ),四(sì )夷(yí )皆(jiē )悦(yuè )服(fú )矣(yǐ )。今(jīn )若(ruò )利(lì )其(qí )土(tǔ )地(dì )以(yǐ )为(wéi )州(zhōu )县(xiàn ),则(zé )常(cháng )须(xū )千(qiān )馀(yú )人(rén )镇(zhèn )守(shǒu ),数(shù )年(nián )一(yī )易(yì ),往(wǎng )来(lái )死(sǐ )者(zhě )什(shí )有(yǒu )三(sān )四(sì ),供(gòng )办(bàn )衣(yī )资(zī ),违(wéi )离(lí )亲(qīn )戚(qī ),十(shí )年(nián )之(zhī )后(hòu ),陇(lǒng )右(yòu )虚(xū )耗(hào )矣(yǐ )。陛(bì )下(xià )终(zhōng )不(bú )得(dé )高(gāo )昌(chāng )撮(cuō )粟(sù )尺(chǐ )帛(bó )以(yǐ )佐(zuǒ )中(zhōng )国(guó ),所(suǒ )谓(wèi )散(sàn )有(yǒu )用(yòng )以(yǐ )事(shì )无(wú )用(yòng )。臣(chén )未(wèi )见(jiàn )其(qí )可(kě )。”上(shàng )不(bú )从(cóng ),九(jiǔ )月(yuè ),以(yǐ )其(qí )地(dì )为(wéi )西(xī )州(zhōu ),以(yǐ )可(kě )汗(hàn )浮(fú )图(tú )城(chéng )为(wéi )庭(tíng )州(zhōu ),各(gè )置(zhì )属(shǔ )县(xiàn ),乙(yǐ )卯(mǎo ),置(zhì )安(ān )西(xī )都(dōu )护(hù )府(fǔ )于(yú )交(jiāo )河(hé )城(chéng ),留(liú )兵(bīng )镇(zhèn )之(zhī )。

君(jūn )集(jí )虏(lǔ )高(gāo )昌(chāng )王(wáng )智(zhì )盛(shèng )及(jí )其(qí )群(qún )臣(chén )豪(háo )杰(jié )而(ér )还(hái )。于(yú )是(shì )唐(táng )地(dì )东(dōng )极(jí )于(yú )海(hǎi ),西(xī )至(zhì )焉(yān )耆(qí ),南(nán )尽(jìn )林(lín )邑(yì ),北(běi )抵(dǐ )大(dà )漠(mò ),皆(jiē )为(wéi )州(zhōu )县(xiàn ),凡(fán )东(dōng )西(xī )九(jiǔ )千(qiān )五(wǔ )百(bǎi )一(yī )十(shí )里(lǐ ),南(nán )北(běi )一(yī )万(wàn )九(jiǔ )百(bǎi )一(yī )十(shí )八(bā )里(lǐ )。

侯(hóu )君(jūn )集(jí )之(zhī )讨(tǎo )高(gāo )昌(chāng )也(yě ),遣(qiǎn )使(shǐ )约(yuē )焉(yān )耆(qí )与(yǔ )之(zhī )合(hé )势(shì ),焉(yān )耆(qí )喜(xǐ ),听(tīng )命(mìng )。及(jí )高(gāo )昌(chāng )破(pò ),焉(yān )耆(qí )王(wáng )诣(yì )军(jūn )门(mén )谒(yè )见(jiàn )君(jūn )集(jí ),且(qiě )言(yán )焉(yān )耆(qí )三(sān )城(chéng )先(xiān )为(wéi )高(gāo )昌(chāng )所(suǒ )夺(duó ),君(jūn )集(jí )奏(zòu )并(bìng )高(gāo )昌(chāng )所(suǒ )掠(luě )焉(yān )耆(qí )民(mín )悉(xī )归(guī )之(zhī )。

冬(dōng ),十(shí )月(yuè ),甲(jiǎ )戌(xū ),荆(jīng )王(wáng )元(yuán )景(jǐng )等(děng )复(fù )表(biǎo )请(qǐng )封(fēng )禅(chán ),上(shàng )不(bú )许(xǔ )。

初(chū ),陈(chén )仓(cāng )折(shé )冲(chōng )都(dōu )尉(wèi )鲁(lǔ )宁(níng )坐(zuò )事(shì )系(xì )狱(yù ),自(zì )恃(shì )高(gāo )班(bān ),慢(màn )骂(mà )陈(chén )仓(cāng )尉(wèi )尉(wèi )氏(shì )刘(liú )仁(rén )轨(guǐ ),仁(rén )轨(guǐ )杖(zhàng )杀(shā )之(zhī )。州(zhōu )司(sī )以(yǐ )闻(wén )。上(shàng )怒(nù ),命(mìng )斩(zhǎn )之(zhī ),怒(nù )犹(yóu )不(bú )解(jiě ),曰(yuē ):“何(hé )物(wù )县(xiàn )尉(wèi ),敢(gǎn )杀(shā )吾(wú )折(shé )冲(chōng )!”命(mìng )追(zhuī )至(zhì )长(zhǎng )安(ān )面(miàn )诘(jié )之(zhī )。仁(rén )轨(guǐ )曰(yuē ):“鲁(lǔ )宁(níng )对(duì )臣(chén )百(bǎi )姓(xìng )辱(rǔ )臣(chén )如(rú )此(cǐ ),臣(chén )实(shí )忿(fèn )而(ér )杀(shā )之(zhī )。”辞(cí )色(sè )自(zì )若(ruò )。魏(wèi )征(zhēng )侍(shì )侧(cè ),曰(yuē ):“陛(bì )下(xià )知(zhī )隋(suí )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )亡(wáng )乎(hū )?”上(shàng )曰(yuē ):“何(hé )也(yě )?”征(zhēng )曰(yuē ):“隋(suí )末(mò ),百(bǎi )姓(xìng )强(qiáng )而(ér )陵(líng )官(guān )吏(lì ),如(rú )鲁(lǔ )宁(níng )之(zhī )比(bǐ )是(shì )也(yě )。”上(shàng )悦(yuè ),擢(zhuó )仁(rén )轨(guǐ )为(wéi )栎(lì )阳(yáng )丞(chéng )。

上(shàng )将(jiāng )幸(xìng )同(tóng )州(zhōu )校(xiào )猎(liè ),仁(rén )轨(guǐ )上(shàng )言(yán ):“今(jīn )秋(qiū )大(dà )稔(rěn ),民(mín )收(shōu )获(huò )者(zhě )才(cái )一(yī )二(èr ),使(shǐ )之(zhī )供(gòng )承(chéng )猎(liè )事(shì ),治(zhì )道(dào )葺(qì )桥(qiáo ),动(dòng )费(fèi )一(yī )二(èr )万(wàn )功(gōng ),实(shí )妨(fáng )农(nóng )事(shì )。愿(yuàn )少(shǎo )停(tíng )銮(luán )舆(yú )旬(xún )日(rì ),俟(sì )其(qí )毕(bì )务(wù ),则(zé )公(gōng )私(sī )俱(jù )济(jì )。”上(shàng )赐(cì )玺(xǐ )书(shū )嘉(jiā )纳(nà )之(zhī ),寻(xún )迁(qiān )新(xīn )安(ān )令(lìng )。闰(rùn )月(yuè ),乙(yǐ )未(wèi ),行(háng )幸(xìng )同(tóng )州(zhōu );庚(gēng )戌(xū ),还(hái )宫(gōng )。

丙(bǐng )辰(chén ),吐(tǔ )蕃(fān )赞(zàn )普(pǔ )遣(qiǎn )其(qí )相(xiàng )禄(lù )东(dōng )赞(zàn )献(xiàn )金(jīn )五(wǔ )千(qiān )两(liǎng )及(jí )珍(zhēn )玩(wán )数(shù )百(bǎi ),以(yǐ )请(qǐng )婚(hūn )。上(shàng )许(xǔ )以(yǐ )文(wén )成(chéng )公(gōng )主(zhǔ )妻(qī )之(zhī )。

十(shí )一(yī )月(yuè ),甲(jiǎ )子(zǐ )朔(shuò ),冬(dōng )至(zhì ),上(shàng )祀(sì )南(nán )郊(jiāo )。时(shí )《戊(wù )寅(yín )历(lì )》以(yǐ )癸(guǐ )亥(hài )为(wéi )朔(shuò ),宣(xuān )义(yì )郎(láng )李(lǐ )淳(chún )风(fēng )表(biǎo )称(chēng ):“古(gǔ )历(lì )分(fèn )日(rì )起(qǐ )于(yú )子(zǐ )半(bàn ),今(jīn )岁(suì )甲(jiǎ )子(zǐ )朔(shuò )冬(dōng )至(zhì ),而(ér )故(gù )太(tài )史(shǐ )令(lìng )傅(fù )仁(rén )均(jūn )减(jiǎn )馀(yú )稍(shāo )多(duō ),子(zǐ )初(chū )为(wéi )朔(shuò ),遂(suí )差(chà )三(sān )刻(kè ),用(yòng )乖(guāi )天(tiān )正(zhèng ),请(qǐng )更(gèng )加(jiā )考(kǎo )定(dìng )。”众(zhòng )议(yì )以(yǐ )仁(rén )均(jūn )定(dìng )朔(shuò )微(wēi )差(chà ),淳(chún )风(fēng )推(tuī )校(xiào )精(jīng )密(mì ),请(qǐng )如(rú )淳(chún )风(fēng )议(yì ),从(cóng )之(zhī )。

丁(dīng )卯(mǎo ),礼(lǐ )官(guān )奏(zòu )请(qǐng )加(jiā )高(gāo )祖(zǔ )父(fù )母(mǔ )服(fú )齐(qí )衰(shuāi )五(wǔ )月(yuè ),嫡(dí )子(zǐ )妇(fù )服(fú )期(qī ),嫂(sǎo )、叔(shū )、弟(dì )妻(qī )、夫(fū )兄(xiōng )、舅(jiù )皆(jiē )服(fú )小(xiǎo )功(gōng );从(cóng )之(zhī )。

丙(bǐng )子(zǐ ),百(bǎi )官(guān )复(fù )表(biǎo )请(qǐng )封(fēng )禅(chán ),诏(zhào )许(xǔ )之(zhī )。更(gèng )命(mìng )诸(zhū )儒(rú )详(xiáng )定(dìng )仪(yí )注(zhù );以(yǐ )太(tài )常(cháng )卿(qīng )韦(wéi )挺(tǐng )等(děng )为(wéi )封(fēng )禅(chán )使(shǐ )。

司(sī )门(mén )员(yuán )外(wài )郎(láng )韦(wéi )元(yuán )方(fāng )给(gěi )给(gěi )使(shǐ )过(guò )所(suǒ )稽(jī )缓(huǎn ),给(gěi )使(shǐ )奏(zòu )之(zhī );上(shàng )怒(nù ),出(chū )元(yuán )方(fāng )为(wéi )华(huá )阴(yīn )令(lìng )。魏(wèi )征(zhēng )谏(jiàn )曰(yuē ):“帝(dì )王(wáng )震(zhèn )怒(nù ),不(bú )可(kě )妄(wàng )发(fā )。前(qián )为(wéi )给(gěi )使(shǐ ),遂(suí )夜(yè )出(chū )敕(chì )书(shū ),事(shì )如(rú )军(jūn )机(jī ),谁(shuí )不(bú )惊(jīng )骇(hài )!况(kuàng )宦(huàn )者(zhě )之(zhī )徒(tú ),古(gǔ )来(lái )难(nán )养(yǎng ),轻(qīng )为(wéi )言(yán )语(yǔ ),易(yì )生(shēng )患(huàn )害(hài ),独(dú )行(háng )远(yuǎn )使(shǐ ),深(shēn )非(fēi )事(shì )宜(yí ),渐(jiàn )不(bú )可(kě )长(zhǎng ),所(suǒ )宜(yí )深(shēn )慎(shèn )。”上(shàng )纳(nà )其(qí )言(yán )。

尚(shàng )书(shū )左(zuǒ )丞(chéng )韦(wéi )悰(cóng )句(jù )司(sī )农(nóng )木(mù )橦(tóng )价(jià )贵(guì )于(yú )民(mín )间(jiān ),奏(zòu )其(qí )隐(yǐn )没(méi )。上(shàng )召(zhào )大(dà )理(lǐ )卿(qīng )孙(sūn )伏(fú )伽(gā )书(shū )司(sī )农(nóng )罪(zuì )。伏(fú )伽(gā )曰(yuē ):“司(sī )农(nóng )无(wú )罪(zuì )。”上(shàng )怪(guài ),问(wèn )其(qí )故(gù ),对(duì )曰(yuē ):“只(zhī )为(wéi )官(guān )橦(tóng )贵(guì ),所(suǒ )以(yǐ )私(sī )橦(tóng )贱(jiàn )。向(xiàng )使(shǐ )官(guān )橦(tóng )贱(jiàn ),私(sī )橦(tóng )无(wú )由(yóu )贱(jiàn )矣(yǐ )。但(dàn )见(jiàn )司(sī )农(nóng )识(shí )大(dà )体(tǐ ),不(bú )知(zhī )其(qí )过(guò )也(yě )。”上(shàng )悟(wù ),屡(lǚ )称(chēng )其(qí )善(shàn );顾(gù )谓(wèi )韦(wéi )悰(cóng )曰(yuē ):“卿(qīng )识(shí )用(yòng )不(bú )逮(dǎi )伏(fú )伽(gā )远(yuǎn )矣(yǐ )。”

十(shí )二(èr )月(yuè ),丁(dīng )酉(yǒu ),侯(hóu )君(jūn )集(jí )献(xiàn )俘(fú )于(yú )观(guān )德(dé )殿(diàn )。行(háng )饮(yǐn )至(zhì )礼(lǐ ),大(dà )酺(pú )三(sān )日(rì )。寻(xún )以(yǐ )智(zhì )盛(shèng )为(wéi )左(zuǒ )武(wǔ )卫(wèi )将(jiāng )军(jūn )、金(jīn )城(chéng )郡(jùn )公(gōng )。上(shàng )得(dé )高(gāo )昌(chāng )乐(lè )工(gōng ),以(yǐ )付(fù )太(tài )常(cháng ),增(zēng )九(jiǔ )部(bù )乐(lè )为(wéi )十(shí )部(bù )。

君(jūn )集(jí )之(zhī )破(pò )高(gāo )昌(chāng )也(yě ),私(sī )取(qǔ )其(qí )珍(zhēn )宝(bǎo );将(jiāng )士(shì )知(zhī )之(zhī ),竞(jìng )为(wéi )盗(dào )窃(qiè ),君(jūn )集(jí )不(bú )能(néng )禁(jìn ),为(wéi )有(yǒu )司(sī )所(suǒ )劾(hé ),诏(zhào )下(xià )君(jūn )集(jí )等(děng )狱(yù )。中(zhōng )书(shū )侍(shì )郎(láng )岑(cén )文(wén )本(běn )上(shàng )疏(shū ),以(yǐ )为(wéi ):“高(gāo )昌(chāng )昏(hūn )迷(mí ),陛(bì )下(xià )命(mìng )君(jūn )集(jí )等(děng )讨(tǎo )而(ér )克(kè )之(zhī ),不(bú )逾(yú )旬(xún )日(rì ),并(bìng )付(fù )大(dà )理(lǐ )。虽(suī )君(jūn )集(jí )等(děng )自(zì )挂(guà )网(wǎng )罗(luó ),恐(kǒng )海(hǎi )内(nèi )之(zhī )人(rén )疑(yí )陛(bì )下(xià )唯(wéi )录(lù )其(qí )过(guò ),而(ér )遗(yí )其(qí )功(gōng )也(yě )。臣(chén )闻(wén )命(mìng )将(jiāng )出(chū )师(shī ),主(zhǔ )于(yú )克(kè )敌(dí ),苟(gǒu )能(néng )克(kè )敌(dí ),虽(suī )贪(tān )可(kě )赏(shǎng );若(ruò )其(qí )败(bài )绩(jì ),虽(suī )廉(lián )可(kě )诛(zhū )。是(shì )以(yǐ )汉(hàn )之(zhī )李(lǐ )广(guǎng )利(lì )、陈(chén )汤(tāng ),晋(jìn )之(zhī )王(wáng )浚(xùn ),隋(suí )之(zhī )韩(hán )擒(qín )虎(hǔ ),皆(jiē )负(fù )罪(zuì )谴(qiǎn ),人(rén )主(zhǔ )以(yǐ )其(qí )有(yǒu )功(gōng ),咸(xián )受(shòu )封(fēng )赏(shǎng )。由(yóu )是(shì )观(guān )之(zhī ),将(jiāng )帅(shuài )之(zhī )臣(chén ),廉(lián )慎(shèn )者(zhě )寡(guǎ ),贪(tān )求(qiú )者(zhě )众(zhòng )。是(shì )以(yǐ )黄(huáng )石(shí )公(gōng )《军(jūn )势(shì )》曰(yuē ):‘使(shǐ )智(zhì ),使(shǐ )勇(yǒng ),使(shǐ )贪(tān ),使(shǐ )愚(yú ),故(gù )智(zhì )者(zhě )乐(lè )立(lì )其(qí )功(gōng ),勇(yǒng )者(zhě )好(hǎo )行(háng )其(qí )志(zhì ),贪(tān )者(zhě )急(jí )趋(qū )其(qí )利(lì ),愚(yú )者(zhě )不(bú )计(jì )其(qí )死(sǐ )。’伏(fú )愿(yuàn )录(lù )其(qí )微(wēi )劳(láo ),忘(wàng )其(qí )大(dà )过(guò ),使(shǐ )君(jūn )集(jí )重(zhòng )升(shēng )朝(cháo )列(liè ),复(fù )备(bèi )驱(qū )驰(chí ),虽(suī )非(fēi )清(qīng )贞(zhēn )之(zhī )臣(chén ),犹(yóu )得(dé )贪(tān )愚(yú )之(zhī )将(jiāng ),斯(sī )则(zé )陛(bì )下(xià )虽(suī )屈(qū )法(fǎ )而(ér )德(dé )弥(mí )显(xiǎn ),君(jūn )集(jí )等(děng )虽(suī )蒙(méng )宥(yòu )而(ér )过(guò )更(gèng )彰(zhāng )矣(yǐ )。”上(shàng )乃(nǎi )释(shì )之(zhī )。

又(yòu )有(yǒu )告(gào )薛(xuē )万(wàn )均(jūn )私(sī )通(tōng )高(gāo )昌(chāng )妇(fù )女(nǚ )者(zhě ),万(wàn )均(jūn )不(bú )服(fú ),内(nèi )出(chū )高(gāo )昌(chāng )妇(fù )女(nǚ )付(fù )大(dà )理(lǐ ),与(yǔ )万(wàn )均(jūn )对(duì )辩(biàn ),魏(wèi )征(zhēng )谏(jiàn )曰(yuē ):“臣(chén )闻(wén )‘君(jūn )使(shǐ )臣(chén )以(yǐ )礼(lǐ ),臣(chén )事(shì )君(jūn )以(yǐ )忠(zhōng )。’今(jīn )遣(qiǎn )大(dà )将(jiāng )军(jūn )与(yǔ )亡(wáng )国(guó )妇(fù )女(nǚ )对(duì )辩(biàn )帷(wéi )箔(bó )之(zhī )私(sī ),实(shí )则(zé )所(suǒ )得(dé )者(zhě )轻(qīng ),虚(xū )则(zé )所(suǒ )失(shī )者(zhě )重(zhòng )。昔(xī )秦(qín )穆(mù )饮(yǐn )盗(dào )马(mǎ )之(zhī )士(shì ),楚(chǔ )庄(zhuāng )赦(shè )绝(jué )缨(yīng )之(zhī )罪(zuì ),况(kuàng )陛(bì )下(xià )道(dào )高(gāo )尧(yáo )、舜(shùn ),而(ér )曾(céng )二(èr )君(jūn )之(zhī )不(bú )逮(dǎi )乎(hū )!”上(shàng )遽(jù )释(shì )之(zhī )。

侯(hóu )君(jūn )集(jí )马(mǎ )病(bìng )蚛(zhòng )颡(sǎng ),行(háng )军(jūn )总(zǒng )管(guǎn )赵(zhào )元(yuán )楷(kǎi )亲(qīn )以(yǐ )指(zhǐ )沾(zhān )其(qí )脓(nóng )而(ér )嗅(xiù )之(zhī ),御(yù )史(shǐ )劾(hé )奏(zòu )其(qí )谄(chǎn ),左(zuǒ )迁(qiān )括(kuò )州(zhōu )刺(cì )史(shǐ )。

高(gāo )昌(chāng )之(zhī )平(píng )也(yě ),诸(zhū )将(jiāng )皆(jiē )即(jí )受(shòu )赏(shǎng ),行(háng )军(jūn )总(zǒng )管(guǎn )阿(ā )史(shǐ )那(nà )社(shè )尔(ěr )以(yǐ )无(wú )敕(chì )旨(zhǐ ),独(dú )不(bú )受(shòu ),及(jí )别(bié )敕(chì )既(jì )下(xià ),乃(nǎi )受(shòu )之(zhī ),所(suǒ )取(qǔ )唯(wéi )老(lǎo )弱(ruò )故(gù )弊(bì )而(ér )已(yǐ )。上(shàng )嘉(jiā )其(qí )廉(lián )慎(shèn ),以(yǐ )高(gāo )昌(chāng )所(suǒ )得(dé )宝(bǎo )刀(dāo )及(jí )杂(zá )彩(cǎi )千(qiān )段(duàn )赐(cì )之(zhī )。

癸(guǐ )卯(mǎo ),上(shàng )猎(liè )于(yú )樊(fán )川(chuān );乙(yǐ )巳(sì ),还(hái )宫(gōng )。

魏(wèi )征(zhēng )上(shàng )疏(shū ),以(yǐ )为(wéi ):“在(zài )朝(cháo )群(qún )臣(chén ),当(dāng )枢(shū )机(jī )之(zhī )寄(jì )者(zhě ),任(rèn )之(zhī )虽(suī )重(zhòng ),信(xìn )之(zhī )未(wèi )笃(dǔ ),是(shì )以(yǐ )人(rén )或(huò )自(zì )疑(yí ),心(xīn )怀(huái )苟(gǒu )且(qiě )。陛(bì )下(xià )宽(kuān )于(yú )大(dà )事(shì ),急(jí )于(yú )小(xiǎo )罪(zuì ),临(lín )时(shí )责(zé )怒(nù ),未(wèi )免(miǎn )爱(ài )憎(zēng )。夫(fū )委(wěi )大(dà )臣(chén )以(yǐ )大(dà )体(tǐ ),责(zé )小(xiǎo )臣(chén )以(yǐ )小(xiǎo )事(shì ),为(wéi )治(zhì )之(zhī )道(dào )也(yě )。今(jīn )委(wěi )之(zhī )以(yǐ )职(zhí ),则(zé )重(zhòng )大(dà )臣(chén )而(ér )轻(qīng )小(xiǎo )臣(chén );至(zhì )于(yú )有(yǒu )事(shì ),则(zé )信(xìn )小(xiǎo )臣(chén )而(ér )疑(yí )大(dà )臣(chén )。信(xìn )其(qí )所(suǒ )轻(qīng ),疑(yí )其(qí )所(suǒ )重(zhòng ),将(jiāng )求(qiú )致(zhì )治(zhì ),其(qí )可(kě )得(dé )乎(hū )!若(ruò )任(rèn )以(yǐ )大(dà )官(guān ),求(qiú )其(qí )细(xì )过(guò ),刀(dāo )笔(bǐ )之(zhī )吏(lì ),顺(shùn )旨(zhǐ )承(chéng )风(fēng ),舞(wǔ )文(wén )弄(nòng )法(fǎ ),曲(qǔ )成(chéng )其(qí )罪(zuì )。自(zì )陈(chén )也(yě ),则(zé )以(yǐ )为(wéi )心(xīn )不(bú )伏(fú )辜(gū );不(bú )言(yán )也(yě ),则(zé )以(yǐ )为(wéi )所(suǒ )犯(fàn )皆(jiē )实(shí );进(jìn )退(tuì )惟(wéi )谷(gǔ ),莫(mò )能(néng )自(zì )明(míng ),则(zé )苟(gǒu )求(qiú )免(miǎn )祸(huò ),矫(jiǎo )伪(wěi )成(chéng )俗(sú )矣(yǐ )。”上(shàng )纳(nà )之(zhī )。

上(shàng )谓(wèi )侍(shì )臣(chén )曰(yuē ):“朕(zhèn )虽(suī )平(píng )定(dìng )天(tiān )下(xià ),其(qí )守(shǒu )之(zhī )甚(shèn )难(nán )。”魏(wèi )征(zhēng )对(duì )曰(yuē ):“臣(chén )闻(wén )战(zhàn )胜(shèng )易(yì ),守(shǒu )胜(shèng )难(nán ),陛(bì )下(xià )之(zhī )及(jí )此(cǐ )言(yán ),宗(zōng )庙(miào )社(shè )稷(jì )之(zhī )福(fú )也(yě )!”

上(shàng )闻(wén )右(yòu )庶(shù )子(zǐ )张(zhāng )玄(xuán )素(sù )在(zài )东(dōng )宫(gōng )数(shù )谏(jiàn )争(zhēng ),擢(zhuó )为(wéi )银(yín )青(qīng )光(guāng )禄(lù )大(dà )夫(fū ),行(háng )左(zuǒ )庶(shù )子(zǐ )。太(tài )子(zǐ )尝(cháng )于(yú )宫(gōng )中(zhōng )击(jī )鼓(gǔ ),玄(xuán )素(sù )叩(kòu )阁(gé )切(qiē )谏(jiàn );太(tài )子(zǐ )出(chū )其(qí )鼓(gǔ ),对(duì )玄(xuán )素(sù )毁(huǐ )之(zhī )。太(tài )子(zǐ )久(jiǔ )不(bú )出(chū )见(jiàn )官(guān )属(shǔ ),玄(xuán )素(sù )谏(jiàn )曰(yuē ):“朝(cháo )廷(tíng )选(xuǎn )俊(jùn )贤(xián )以(yǐ )辅(fǔ )至(zhì )德(dé ),今(jīn )动(dòng )经(jīng )时(shí )月(yuè ),不(bú )见(jiàn )宫(gōng )臣(chén ),将(jiāng )何(hé )以(yǐ )裨(bì )益(yì )万(wàn )一(yī )!且(qiě )宫(gōng )中(zhōng )唯(wéi )有(yǒu )妇(fù )人(rén ),不(bú )知(zhī )有(yǒu )能(néng )如(rú )樊(fán )姬(jī )者(zhě )乎(hū )?”太(tài )子(zǐ )不(bú )听(tīng )。

玄(xuán )素(sù )少(shǎo )为(wéi )刑(xíng )部(bù )令(lìng )史(shǐ ),上(shàng )尝(cháng )对(duì )朝(cháo )臣(chén )问(wèn )之(zhī )曰(yuē ):“卿(qīng )在(zài )隋(suí )何(hé )官(guān )?”对(duì )曰(yuē ):“县(xiàn )尉(wèi )。”又(yòu )问(wèn ):“未(wèi )为(wéi )尉(wèi )时(shí )何(hé )官(guān )?”对(duì )曰(yuē ):“流(liú )外(wài )。”又(yòu )问(wèn ):“何(hé )曹(cáo )?”玄(xuán )素(sù )耻(chǐ )之(zhī ),出(chū )阁(gé )殆(dài )不(bú )能(néng )步(bù ),色(sè )如(rú )死(sǐ )灰(huī )。谏(jiàn )议(yì )大(dà )夫(fū )褚(chǔ )遂(suí )良(liáng )上(shàng )疏(shū ),以(yǐ )为(wéi ):“君(jūn )能(néng )礼(lǐ )其(qí )臣(chén ),乃(nǎi )能(néng )尽(jìn )其(qí )力(lì )。玄(xuán )素(sù )虽(suī )出(chū )寒(hán )微(wēi ),陛(bì )下(xià )重(zhòng )其(qí )才(cái ),擢(zhuó )至(zhì )三(sān )品(pǐn ),翼(yì )赞(zàn )皇(huáng )储(chǔ ),岂(qǐ )可(kě )复(fù )对(duì )群(qún )臣(chén )穷(qióng )其(qí )门(mén )户(hù )!弃(qì )宿(xiǔ )昔(xī )之(zhī )恩(ēn ),成(chéng )一(yī )朝(cháo )之(zhī )耻(chǐ ),使(shǐ )之(zhī )郁(yù )结(jié )于(yú )怀(huái ),何(hé )以(yǐ )责(zé )其(qí )伏(fú )节(jiē )死(sǐ )义(yì )乎(hū )!”上(shàng )曰(yuē ):“朕(zhèn )亦(yì )悔(huǐ )此(cǐ )问(wèn ),卿(qīng )疏(shū )深(shēn )会(huì )我(wǒ )心(xīn )。”遂(suí )良(liáng ),亮(liàng )之(zhī )子(zǐ )也(yě )。孙(sūn )伏(fú )伽(gā )与(yǔ )玄(xuán )素(sù )在(zài )隋(suí )皆(jiē )为(wéi )令(lìng )史(shǐ ),伏(fú )伽(gā )或(huò )于(yú )广(guǎng )坐(zuò )自(zì )陈(chén )往(wǎng )事(shì ),一(yī )无(wú )所(suǒ )隐(yǐn )。

戴(dài )州(zhōu )刺(cì )史(shǐ )贾(jiǎ )崇(chóng )以(yǐ )所(suǒ )部(bù )有(yǒu )犯(fàn )十(shí )恶(è )者(zhě ),御(yù )史(shǐ )劾(hé )之(zhī )。上(shàng )曰(yuē ):“昔(xī )唐(táng )、虞(yú )大(dà )圣(shèng ),贵(guì )为(wéi )天(tiān )子(zǐ ),不(bú )能(néng )化(huà )其(qí )子(zǐ );况(kuàng )崇(chóng )为(wéi )刺(cì )史(shǐ ),独(dú )能(néng )使(shǐ )其(qí )民(mín )比(bǐ )屋(wū )为(wéi )善(shàn )乎(hū )!若(ruò )坐(zuò )是(shì )贬(biǎn )黜(chù ),则(zé )州(zhōu )县(xiàn )互(hù )相(xiàng )掩(yǎn )蔽(bì ),纵(zòng )舍(shě )罪(zuì )人(rén )。自(zì )今(jīn )诸(zhū )州(zhōu )有(yǒu )犯(fàn )十(shí )恶(è )者(zhě ),勿(wù )劾(hé )刺(cì )史(shǐ ),但(dàn )令(lìng )明(míng )加(jiā )纠(jiū )察(chá ),如(rú )法(fǎ )施(shī )罪(zuì ),庶(shù )以(yǐ )肃(sù )清(qīng )奸(jiān )恶(è )耳(ěr )。”

上(shàng )自(zì )临(lín )治(zhì )兵(bīng ),以(yǐ )部(bù )陈(chén )不(bú )整(zhěng ),命(mìng )大(dà )将(jiāng )军(jūn )张(zhāng )士(shì )贵(guì )杖(zhàng )中(zhōng )郎(láng )将(jiāng )等(děng );怒(nù )其(qí )杖(zhàng )轻(qīng ),下(xià )士(shì )贵(guì )吏(lì )。魏(wèi )征(zhēng )谏(jiàn )曰(yuē ):“将(jiāng )军(jūn )之(zhī )职(zhí ),为(wéi )国(guó )爪(zhǎo )牙(yá );使(shǐ )之(zhī )执(zhí )杖(zhàng ),已(yǐ )非(fēi )后(hòu )法(fǎ ),况(kuàng )以(yǐ )杖(zhàng )轻(qīng )下(xià )吏(lì )乎(hū )!”上(shàng )亟(jí )释(shì )之(zhī )。

言(yán )事(shì )者(zhě )多(duō )请(qǐng )上(shàng )亲(qīn )览(lǎn )表(biǎo )奏(zòu ),以(yǐ )防(fáng )壅(yōng )蔽(bì )。上(shàng )以(yǐ )问(wèn )魏(wèi )征(zhēng ),对(duì )曰(yuē ):“斯(sī )人(rén )不(bú )知(zhī )大(dà )体(tǐ ),必(bì )使(shǐ )陛(bì )下(xià )一(yī )一(yī )亲(qīn )之(zhī ),岂(qǐ )惟(wéi )朝(cháo )堂(táng ),州(zhōu )县(xiàn )之(zhī )事(shì )亦(yì )当(dāng )亲(qīn )之(zhī )矣(yǐ )。”

阅读:25780

打赏捐助〔Donate〕>>>

《唐纪十一》简体版

©2015-2026 ok8.org 文学库