知人【登录】

ok8.org > 《反经》 > 《知人》 > 拼音版

臣(chén )闻(wén )主(zhǔ )将(jiāng )之(zhī )法(fǎ ),务(wù )览(lǎn )英(yīng )雄(xióng )之(zhī )心(xīn )。然(rán )人(rén )未(wèi )易(yì )知(zhī ),知(zhī )人(rén )未(wèi )易(yì )。汉(hàn )光(guāng )武(wǔ ),聪(cōng )听(tīng )之(zhī )主(zhǔ )也(yě ),谬(miù )于(yú )庞(páng )萌(méng );曹(cáo )孟(mèng )德(dé ),知(zhī )人(rén )之(zhī )哲(zhé )也(yě ),弊(bì )于(yú )张(zhāng )邈(miǎo )。何(hé )则(zé )?夫(fū )物(wù )类(lèi )者(zhě ),世(shì )之(zhī )所(suǒ )惑(huò )乱(luàn )也(yě )。故(gù )曰(yuē ):狙(jū )者(zhě )类(lèi )智(zhì )而(ér )非(fēi )智(zhì )也(yě ),(狙(jū ),音(yīn )自(zì )舒(shū )反(fǎn )。慢(màn )也(yě )。)愚(yú )者(zhě )类(lèi )君(jūn )子(zǐ )而(ér )非(fēi )君(jūn )子(zǐ )也(yě ),戆(gàng )者(zhě )类(lèi )勇(yǒng )而(ér )非(fēi )勇(yǒng )也(yě )。亡(wáng )国(guó )之(zhī )主(zhǔ )似(sì )智(zhì ),亡(wáng )国(guó )之(zhī )臣(chén )似(sì )忠(zhōng ),幽(yōu )莠(yǒu )之(zhī )幼(yòu )似(sì )禾(hé ),骊(lí )牛(niú )之(zhī )黄(huáng )似(sì )虎(hǔ ),白(bái )骨(gǔ )疑(yí )象(xiàng ),碔(wǔ )砆(fū )类(lèi )玉(yù )。此(cǐ )皆(jiē )似(sì )是(shì )而(ér )非(fēi )也(yě )。

(《人(rén )物(wù )志(zhì )》曰(yuē ):“轻(qīng )诺(nuò )似(sì )烈(liè )而(ér )寡(guǎ )信(xìn ),多(duō )易(yì )似(sì )能(néng )而(ér )无(wú )效(xiào ),进(jìn )锐(ruì )似(sì )精(jīng )而(ér )去(qù )速(sù ),诃(hē )者(zhě )似(sì )察(chá )而(ér )事(shì )烦(fán ),诈(zhà )施(shī )似(sì )惠(huì )而(ér )无(wú )终(zhōng ),面(miàn )从(cóng )似(sì )忠(zhōng )而(ér )退(tuì )违(wéi )。此(cǐ )似(sì )是(shì )而(ér )非(fēi )者(zhě )也(yě )。亦(yì )有(yǒu )似(sì )非(fēi )而(ér )是(shì )者(zhě ):有(yǒu )大(dà )权(quán )似(sì )奸(jiān )而(ér )有(yǒu )功(gōng ),大(dà )智(zhì )似(sì )愚(yú )而(ér )内(nèi )明(míng ),博(bó )爱(ài )似(sì )虚(xū )而(ér )实(shí )厚(hòu ),正(zhèng )言(yán )似(sì )讦(jié )而(ér )情(qíng )忠(zhōng )。非(fēi )天(tiān )下(xià )之(zhī )至(zhì )精(jīng ),孰(shú )能(néng )得(dé )其(qí )实(shí )也(yě )?”)

孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):“凡(fán )人(rén )心(xīn )险(xiǎn )于(yú )山(shān )川(chuān ),难(nán )知(zhī )于(yú )天(tiān )。天(tiān )犹(yóu )有(yǒu )春(chūn )秋(qiū )冬(dōng )夏(xià )、旦(dàn )暮(mù )之(zhī )期(qī ),人(rén )者(zhě )厚(hòu )貌(mào )深(shēn )情(qíng ),故(gù )有(yǒu )貌(mào )愿(yuàn )而(ér )益(yì ),有(yǒu )长(zhǎng )若(ruò )不(bú )肖(xiāo )(长(zhǎng ),音(yīn )竹(zhú )两(liǎng )反(fǎn )。),有(yǒu )顺(shùn )懁(huān )而(ér )达(dá ),有(yǒu )坚(jiān )而(ér )缦(màn ),有(yǒu )缓(huǎn )而(ér )焊(hàn )(音(yīn )汗(hàn ))。”

太(tài )公(gōng )曰(yuē ):“士(shì )有(yǒu )严(yán )而(ér )不(bú )肖(xiāo )者(zhě ),有(yǒu )温(wēn )良(liáng )而(ér )为(wéi )盗(dào )者(zhě ),有(yǒu )外(wài )貌(mào )恭(gōng )敬(jìng )、中(zhōng )心(xīn )欺(qī )慢(màn )者(zhě ),有(yǒu )精(jīng )精(jīng )而(ér )无(wú )情(qíng )者(zhě ),有(yǒu )威(wēi )威(wēi )而(ér )无(wú )成(chéng )者(zhě ),有(yǒu )如(rú )敢(gǎn )断(duàn )而(ér )不(bú )能(néng )断(duàn )者(zhě ),有(yǒu )恍(huǎng )恍(huǎng )惚(hū )惚(hū )而(ér )反(fǎn )忠(zhōng )实(shí )者(zhě ),有(yǒu )倭(wō )倭(wō )迤(yǐ )迤(yǐ )而(ér )有(yǒu )效(xiào )者(zhě ),有(yǒu )貌(mào )勇(yǒng )狠(hěn )而(ér )内(nèi )怯(qiè )者(zhě ),有(yǒu )梦(mèng )梦(mèng )而(ér )反(fǎn )易(yì )人(rén )者(zhě )。无(wú )使(shǐ )不(bú )至(zhì ),无(wú )使(shǐ )不(bú )遂(suí ),天(tiān )下(xià )所(suǒ )贱(jiàn ),圣(shèng )人(rén )所(suǒ )贵(guì ),凡(fán )人(rén )莫(mò )知(zhī ),惟(wéi )有(yǒu )大(dà )明(míng ),乃(nǎi )见(jiàn )其(qí )际(jì )。”此(cǐ )士(shì )之(zhī )外(wài )貌(mào )而(ér )不(bú )与(yǔ )中(zhōng )情(qíng )相(xiàng )应(yīng )者(zhě )也(yě )。

(桓(huán )范(fàn )曰(yuē ):“夫(fū )贤(xián )愚(yú )之(zhī )异(yì ),使(shǐ )若(ruò )葵(kuí )之(zhī )与(yǔ )苋(xiàn ),何(hé )得(dé )不(bú )知(zhī )其(qí )然(rán )?若(ruò )其(qí )莠(yǒu )之(zhī )似(sì )禾(hé ),类(lèi )是(shì )而(ér )非(fēi )是(shì ),类(lèi )贤(xián )而(ér )非(fēi )贤(xián )。”扬(yáng )子(zǐ )《法(fǎ )言(yán )》曰(yuē ):“或(huò )问(wèn )难(nán )知(zhī )曰(yuē ):‘太(tài )山(shān )之(zhī )与(yǔ )蚁(yǐ )蛭(zhì ),江(jiāng )河(hé )之(zhī )与(yǔ )行(háng )潦(liáo ),非(fēi )难(nán )也(yě )。大(dà )圣(shèng )与(yǔ )大(dà )佞(nìng ),难(nán )也(yě )!于(yú )乎(hū )!唯(wéi )能(néng )别(bié )似(sì )者(zhě ),为(wéi )无(wú )难(nán )矣(yǐ )!’”)

知(zhī )此(cǐ )士(shì )者(zhě )而(ér )有(yǒu )术(shù )焉(yān )。微(wēi )察(chá )问(wèn )之(zhī ),以(yǐ )观(guān )其(qí )辞(cí );穷(qióng )之(zhī )以(yǐ )辞(cí ),以(yǐ )观(guān )其(qí )变(biàn );与(yǔ )之(zhī )间(jiān )谋(móu ),以(yǐ )观(guān )其(qí )诚(chéng );明(míng )白(bái )显(xiǎn )问(wèn ),以(yǐ )观(guān )其(qí )德(dé );远(yuǎn )使(shǐ )以(yǐ )财(cái ),以(yǐ )观(guān )其(qí )廉(lián )(又(yòu )曰(yuē ):委(wěi )之(zhī )以(yǐ )财(cái ),以(yǐ )观(guān )其(qí )仁(rén );临(lín )之(zhī )以(yǐ )利(lì ),以(yǐ )观(guān )其(qí )廉(lián )。);试(shì )之(zhī )以(yǐ )色(sè ),以(yǐ )观(guān )其(qí )贞(zhēn )(又(yòu )曰(yuē ):悦(yuè )之(zhī )以(yǐ )色(sè ),以(yǐ )观(guān )其(qí )不(bú )淫(yín )。);告(gào )之(zhī )以(yǐ )难(nán ),以(yǐ )观(guān )其(qí )勇(yǒng )(又(yòu )曰(yuē ):告(gào )之(zhī )以(yǐ )危(wēi ),而(ér )观(guān )其(qí )勇(yǒng )。又(yòu )曰(yuē ):惧(jù )之(zhī ),以(yǐ )验(yàn )其(qí )特(tè )。);醉(zuì )之(zhī )以(yǐ )酒(jiǔ ),以(yǐ )观(guān )其(qí )态(tài )(又(yòu )曰(yuē ):醉(zuì )之(zhī )以(yǐ )酒(jiǔ ),而(ér )观(guān )其(qí )则(zé )。又(yòu )曰(yuē ):醉(zuì )之(zhī )以(yǐ )酒(jiǔ ),观(guān )其(qí )不(bú )失(shī )。)。

《庄(zhuāng )子(zǐ )》曰(yuē ):“远(yuǎn )使(shǐ )之(zhī ),而(ér )观(guān )其(qí )忠(zhōng )(又(yòu )曰(yuē ):远(yuǎn )使(shǐ )之(zhī ),以(yǐ )观(guān )其(qí )不(bú )二(èr )。);近(jìn )使(shǐ )之(zhī ),而(ér )观(guān )其(qí )敬(jìng )(又(yòu )曰(yuē ):近(jìn )之(zhī )以(yǐ )昵(nì ),观(guān )其(qí )不(bú )狎(xiá )。);烦(fán )使(shǐ )之(zhī ),而(ér )观(guān )其(qí )能(néng )(又(yòu )曰(yuē ):烦(fán )之(zhī )以(yǐ )事(shì ),以(yǐ )观(guān )其(qí )理(lǐ )。);卒(zú )然(rán )问(wèn )焉(yān ),而(ér )观(guān )其(qí )智(zhì )(又(yòu )曰(yuē ):设(shè )之(zhī )以(yǐ )谋(móu ),以(yǐ )观(guān )其(qí )智(zhì )。太(tài )公(gōng )曰(yuē ):事(shì )之(zhī )而(ér )不(bú )穷(qióng )者(zhě ),谋(móu )。);急(jí )与(yǔ )之(zhī )期(qī ),而(ér )观(guān )其(qí )信(xìn )(太(tài )公(gōng )曰(yuē ):使(shǐ )之(zhī )而(ér )不(bú )隐(yǐn )者(zhě ),谓(wèi )信(xìn )也(yě )。);杂(zá )之(zhī )以(yǐ )处(chù ),而(ér )观(guān )其(qí )色(sè )(又(yòu )曰(yuē ):纵(zòng )之(zhī )以(yǐ )视(shì ),观(guān )其(qí )无(wú )变(biàn )。)。”

《吕(lǚ )氏(shì )春(chūn )秋(qiū )》曰(yuē ):“通(tōng ),则(zé )观(guān )其(qí )所(suǒ )礼(lǐ )(通(tōng ),达(dá )也(yě )。);贵(guì ),则(zé )观(guān )其(qí )所(suǒ )进(jìn )(又(yòu )曰(yuē ):达(dá ),视(shì )其(qí )所(suǒ )举(jǔ )也(yě )。);富(fù ),则(zé )观(guān )其(qí )所(suǒ )养(yǎng )(又(yòu )曰(yuē ):富(fù ),视(shì )其(qí )所(suǒ )与(yǔ )。又(yòu )曰(yuē ):见(jiàn )富(fù )贵(guì )人(rén ),观(guān )其(qí )有(yǒu )礼(lǐ )施(shī )。太(tài )公(gōng )曰(yuē ):富(fù )之(zhī )而(ér )不(bú )犯(fàn )骄(jiāo )逸(yì )者(zhě ),谓(wèi )仁(rén )也(yě )。);听(tīng ),则(zé )观(guān )其(qí )所(suǒ )行(háng )(行(háng )则(zé )行(háng )仁(rén ));近(jìn ),则(zé )观(guān )其(qí )所(suǒ )好(hǎo )(又(yòu )曰(yuē ):居(jū ),视(shì )其(qí )所(suǒ )亲(qīn )。又(yòu )曰(yuē ):省(shěng )其(qí )居(jū )处(chù ),观(guān )其(qí )贞(zhēn )良(liáng );省(shěng )其(qí )交(jiāo )游(yóu ),观(guān )其(qí )志(zhì )比(bǐ )。);习(xí ),则(zé )观(guān )其(qí )所(suǒ )言(yán )(好(hǎo )则(zé )好(hǎo )义(yì ),言(yán )则(zé )言(yán )道(dào )。);穷(qióng ),则(zé )观(guān )其(qí )所(suǒ )不(bú )爱(ài )(又(yòu )曰(yuē ):穷(qióng ),则(zé )视(shì )其(qí )所(suǒ )不(bú )为(wéi )非(fēi )。又(yòu )曰(yuē ):贫(pín ),视(shì )其(qí )所(suǒ )不(bú )取(qǔ )。);贱(jiàn ),则(zé )观(guān )其(qí )所(suǒ )不(bú )为(wéi )(又(yòu )曰(yuē ):贫(pín )贱(jiàn )人(rén ),观(guān )其(qí )有(yǒu )德(dé )守(shǒu )也(yě )。)。喜(xǐ )之(zhī ),以(yǐ )验(yàn )其(qí )守(shǒu )(守(shǒu ),慎(shèn )守(shǒu )也(yě )。又(yòu )曰(yuē ):喜(xǐ )之(zhī ),以(yǐ )观(guān )其(qí )轻(qīng )。);乐(lè )之(zhī ),以(yǐ )验(yàn )其(qí )僻(pì )(僻(pì ),邪(xié )僻(pì )也(yě )。又(yòu )曰(yuē ):娱(yú )之(zhī )以(yǐ )乐(lè ),以(yǐ )观(guān )其(qí )俭(jiǎn )。);怒(nù )之(zhī ),以(yǐ )验(yàn )其(qí )节(jiē )(节(jiē ),性(xìng )也(yě )。又(yòu )曰(yuē ):怒(nù )之(zhī )仇(chóu ),以(yǐ )观(guān )其(qí )不(bú )怨(yuàn )也(yě )。);哀(āi )之(zhī ),以(yǐ )验(yàn )其(qí )仁(rén )(仁(rén )人(rén ),见(jiàn )可(kě )哀(āi )者(zhě )则(zé )哀(āi )。);苦(kǔ )之(zhī ),以(yǐ )验(yàn )其(qí )志(zhì )(又(yòu )曰(yuē ):检(jiǎn )之(zhī ),以(yǐ )观(guān )其(qí )能(néng )安(ān )。)。”

《经(jīng )》曰(yuē ):“任(rèn )宠(chǒng )之(zhī )人(rén ),观(guān )其(qí )不(bú )骄(jiāo )奢(shē )(太(tài )公(gōng )曰(yuē ):贵(guì )之(zhī ),而(ér )不(bú )骄(jiāo )奢(shē )者(zhě ),义(yì )也(yě )。);疏(shū )废(fèi )之(zhī )人(rén ),观(guān )其(qí )不(bú )背(bèi )越(yuè );荣(róng )显(xiǎn )之(zhī )人(rén ),观(guān )其(qí )不(bú )矜(jīn )夸(kuā );隐(yǐn )约(yuē )之(zhī )人(rén ),观(guān )其(qí )不(bú )慑(shè )惧(jù );少(shǎo )者(zhě ),观(guān )其(qí )恭(gōng )敬(jìng )好(hǎo )学(xué )而(ér )能(néng )悌(tì )(《人(rén )物(wù )志(zhì )》曰(yuē ):“夫(fū )幼(yòu )智(zhì )之(zhī )人(rén ),在(zài )于(yú )童(tóng )[齿(chǐ )乙(yǐ )],皆(jiē )有(yǒu )端(duān )绪(xù )。故(gù )文(wén )本(běn )辞(cí )繁(fán ),辩(biàn )始(shǐ )给(gěi )口(kǒu ),仁(rén )出(chū )慈(cí )恤(xù ),施(shī )发(fā )过(guò )与(yǔ ),慎(shèn )生(shēng )畏(wèi )惧(jù ),廉(lián )起(qǐ )不(bú )取(qǔ )者(zhě )也(yě )。”);壮(zhuàng )者(zhě ),观(guān )其(qí )廉(lián )絜(jié )务(wù )行(háng )而(ér )胜(shèng )其(qí )私(sī );老(lǎo )者(zhě ),观(guān )其(qí )思(sī )慎(shèn ),强(qiáng )其(qí )所(suǒ )不(bú )足(zú )而(ér )不(bú )逾(yú )。父(fù )子(zǐ )之(zhī )间(jiān ),观(guān )其(qí )慈(cí )孝(xiào );兄(xiōng )弟(dì )之(zhī )间(jiān ),观(guān )其(qí )和(hé )友(yǒu );乡(xiāng )党(dǎng )之(zhī )间(jiān ),观(guān )其(qí )信(xìn )义(yì );君(jūn )臣(chén )之(zhī )间(jiān ),观(guān )其(qí )忠(zhōng )惠(huì )(太(tài )公(gōng )曰(yuē ):付(fù )之(zhī )而(ér )不(bú )转(zhuǎn )者(zhě ),忠(zhōng )也(yě )。)。”此(cǐ )之(zhī )谓(wèi )观(guān )诚(chéng )。

(傅(fù )子(zǐ )曰(yuē ):“知(zhī )人(rén )之(zhī )难(nán ),莫(mò )难(nán )于(yú )别(bié )真(zhēn )伪(wěi )。设(shè )所(suǒ )修(xiū )出(chū )于(yú )为(wéi )道(dào )者(zhě ),则(zé )言(yán )自(zì )然(rán )而(ér )贵(guì )玄(xuán )虚(xū );所(suǒ )修(xiū )出(chū )于(yú )为(wéi )儒(rú )者(zhě ),则(zé )言(yán )分(fèn )制(zhì )而(ér )贵(guì )公(gōng )正(zhèng );所(suǒ )修(xiū )出(chū )于(yú )为(wéi )纵(zòng )横(héng )者(zhě ),则(zé )言(yán )权(quán )宜(yí )而(ér )贵(guì )变(biàn )常(cháng )。九(jiǔ )家(jiā )殊(shū )务(wù ),各(gè )有(yǒu )所(suǒ )长(zhǎng ),非(fēi )所(suǒ )谓(wèi )难(nán )。所(suǒ )谓(wèi )难(nán )者(zhě ),以(yǐ )默(mò )者(zhě )观(guān )其(qí )行(háng ),以(yǐ )语(yǔ )者(zhě )观(guān )其(qí )辞(cí ),以(yǐ )出(chū )者(zhě )观(guān )其(qí )治(zhì ),以(yǐ )处(chù )者(zhě )观(guān )其(qí )学(xué )。四(sì )德(dé )或(huò )异(yì ),所(suǒ )观(guān )有(yǒu )微(wēi ),又(yòu )非(fēi )所(suǒ )谓(wèi )难(nán )也(yě )。所(suǒ )谓(wèi )难(nán )者(zhě ),典(diǎn )说(shuō )诡(guǐ )合(hé ),转(zhuǎn )应(yīng )无(wú )穷(qióng ),辱(rǔ )而(ér )言(yán )高(gāo ),贪(tān )而(ér )言(yán )廉(lián ),贼(zéi )而(ér )言(yán )仁(rén ),怯(qiè )而(ér )言(yán )勇(yǒng ),诈(zhà )而(ér )言(yán )信(xìn ),淫(yín )而(ér )言(yán )贞(zhēn )。能(néng )设(shè )似(sì )而(ér )乱(luàn )真(zhēn ),多(duō )端(duān )以(yǐ )疑(yí )暗(àn )。此(cǐ )凡(fán )人(rén )之(zhī )所(suǒ )常(cháng )惑(huò ),明(míng )主(zhǔ )之(zhī )所(suǒ )甚(shèn )疾(jí )也(yě )。君(jūn )子(zǐ )内(nèi )洗(xǐ )其(qí )心(xīn ),以(yǐ )虚(xū )受(shòu )人(rén ),立(lì )不(bú )易(yì )方(fāng ),贞(zhēn )观(guān )之(zhī )道(dào )也(yě )。九(jiǔ )流(liú )有(yǒu )主(zhǔ ),贞(zhēn )一(yī )之(zhī )道(dào )也(yě )。内(nèi )贞(zhēn )观(guān )而(ér )外(wài )贞(zhēn )一(yī ),则(zé )执(zhí )伪(wěi )者(zhě )无(wú )地(dì )而(ér )逃(táo )矣(yǐ )。夫(fū )空(kōng )言(yán )易(yì )设(shè ),但(dàn )责(zé )其(qí )实(shí )事(shì )之(zhī )效(xiào ),则(zé )是(shì )非(fēi )之(zhī )验(yàn )立(lì )可(kě )见(jiàn )也(yě )。”

故(gù )韩(hán )子(zǐ )曰(yuē ):“人(rén )皆(jiē )寐(mèi ),盲(máng )者(zhě )不(bú )知(zhī );人(rén )皆(jiē )默(mò ),喑(yīn )者(zhě )不(bú )识(shí )。觉(jiào )而(ér )使(shǐ )之(zhī )视(shì ),问(wèn )而(ér )使(shǐ )之(zhī )对(duì ),则(zé )喑(yīn )、盲(máng )穷(qióng )矣(yǐ )。发(fā )齿(chǐ )吻(wěn ),视(shì )毛(máo )色(sè ),虽(suī )良(liáng )、乐(lè )不(bú )能(néng )必(bì )马(mǎ );连(lián )车(chē )蹴(cù )驾(jià ),试(shì )之(zhī )行(háng )途(tú ),则(zé )臧(zāng )获(huò )定(dìng )其(qí )驽(nú )良(liáng )。观(guān )青(qīng )黄(huáng ),察(chá )锻(duàn )销(xiāo ),虽(suī )欧(ōu )冶(yě )不(bú )能(néng )必(bì )剑(jiàn );陆(lù )断(duàn )狗(gǒu )马(mǎ ),水(shuǐ )截(jié )蛟(jiāo )龙(lóng ),虽(suī )愚(yú )者(zhě )识(shí )其(qí )利(lì )钝(dùn )矣(yǐ )。是(shì )知(zhī )明(míng )试(shì )责(zé )实(shí ),乃(nǎi )圣(shèng )功(gōng )也(yě )。”)

《人(rén )物(wù )志(zhì )》曰(yuē )(凡(fán )有(yǒu )血(xuè )气(qì )者(zhě ),莫(mò )不(bú )禀(bǐng )阴(yīn )阳(yáng )以(yǐ )立(lì )性(xìng ),体(tǐ )五(wǔ )行(háng )而(ér )着(zhe )形(xíng )。其(qí )在(zài )体(tǐ )也(yě ),木(mù )骨(gǔ )、金(jīn )筋(jīn )、火(huǒ )气(qì )、土(tǔ )肌(jī )、水(shuǐ )血(xuè ),五(wǔ )物(wù )之(zhī )象(xiàng )也(yě )。五(wǔ )物(wù )之(zhī )实(shí ),各(gè )有(yǒu )所(suǒ )济(jì )也(yě )。):“骨(gǔ )植(zhí )而(ér )柔(róu )立(lì )者(zhě ),谓(wèi )之(zhī )宏(hóng )毅(yì )。宏(hóng )毅(yì )也(yě )者(zhě ),仁(rén )之(zhī )质(zhì )也(yě )(木(mù )则(zé )垂(chuí )阴(yīn ),为(wéi )仁(rén )之(zhī )质(zhì )。质(zhì )不(bú )宏(hóng )毅(yì ),不(bú )能(néng )成(chéng )仁(rén )。)。

气(qì )清(qīng )而(ér )朗(lǎng )者(zhě ),谓(wèi )之(zhī )文(wén )理(lǐ )。文(wén )理(lǐ )也(yě )者(zhě ),礼(lǐ )之(zhī )本(běn )也(yě )(火(huǒ )则(zé )照(zhào )察(chá ),为(wéi )礼(lǐ )之(zhī )本(běn )。本(běn )无(wú )文(wén )理(lǐ ),不(bú )能(néng )成(chéng )礼(lǐ )。)。

体(tǐ )端(duān )而(ér )实(shí )者(zhě ),谓(wèi )之(zhī )贞(zhēn )固(gù )。贞(zhēn )固(gù )也(yě )者(zhě ),信(xìn )之(zhī )基(jī )也(yě )(土(tǔ )必(bì )吐(tǔ )生(shēng ),为(wéi )信(xìn )之(zhī )基(jī )。基(jī )不(bú )贞(zhēn )固(gù ),不(bú )能(néng )成(chéng )信(xìn )也(yě )。)。

筋(jīn )劲(jìn )而(ér )精(jīng )者(zhě ),谓(wèi )之(zhī )勇(yǒng )敢(gǎn )。勇(yǒng )敢(gǎn )也(yě )者(zhě ),义(yì )之(zhī )决(jué )也(yě )(金(jīn )能(néng )断(duàn )割(gē ),为(wéi )义(yì )之(zhī )决(jué )。决(jué )不(bú )勇(yǒng )敢(gǎn ),不(bú )能(néng )成(chéng )义(yì )也(yě )。)。

色(sè )平(píng )而(ér )畅(chàng )者(zhě ),谓(wèi )之(zhī )通(tōng )微(wēi )。通(tōng )微(wēi )也(yě )者(zhě ),智(zhì )之(zhī )原(yuán )也(yě )(水(shuǐ )流(liú )疏(shū )达(dá ),为(wéi )智(zhì )之(zhī )原(yuán )。原(yuán )不(bú )通(tōng )微(wēi ),不(bú )能(néng )成(chéng )智(zhì )。)。五(wǔ )质(zhì )恒(héng )性(xìng ),故(gù )谓(wèi )之(zhī )五(wǔ )常(cháng )。

故(gù )曰(yuē ):直(zhí )而(ér )不(bú )柔(róu )则(zé )木(mù )(木(mù )强(qiáng )僥(yáo )讦(jié ),失(shī )其(qí )正(zhèng )色(sè )。),劲(jìn )而(ér )不(bú )精(jīng )则(zé )力(lì )(负(fù )鼎(dǐng )绝(jué )髌(bìn ),失(shī )其(qí )正(zhèng )劲(jìn )。),固(gù )而(ér )不(bú )端(duān )则(zé )愚(yú )(专(zhuān )己(jǐ )自(zì )是(shì ),陷(xiàn )于(yú )愚(yú )戆(gàng )。),气(qì )而(ér )不(bú )清(qīng )则(zé )越(yuè )(辞(cí )不(bú )清(qīng )顺(shùn ),发(fā )越(yuè )无(wú )成(chéng )。),畅(chàng )而(ér )不(bú )平(píng )则(zé )荡(dàng )(好(hǎo )智(zhì )无(wú )涯(yá ),荡(dàng )然(rán )失(shī )绝(jué )。)。然(rán )则(zé )平(píng )陂(bēi )之(zhī )质(zhì )在(zài )于(yú )神(shén )(神(shén )者(zhě ),质(zhì )之(zhī )主(zhǔ )也(yě )。故(gù )神(shén )平(píng )则(zé )质(zhì )平(píng ),神(shén )陂(bēi )则(zé )质(zhì )陂(bēi )也(yě )。),明(míng )暗(àn )之(zhī )实(shí )在(zài )于(yú )精(jīng )(精(jīng )者(zhě ),实(shí )之(zhī )本(běn )。精(jīng )清(qīng )则(zé )实(shí )明(míng ),精(jīng )浊(zhuó )则(zé )实(shí )暗(àn )。),勇(yǒng )怯(qiè )之(zhī )势(shì )在(zài )于(yú )筋(jīn )(筋(jīn )者(zhě ),势(shì )之(zhī )用(yòng )也(yě )。故(gù )筋(jīn )劲(jìn )则(zé )势(shì )勇(yǒng ),筋(jīn )弱(ruò )则(zé )势(shì )怯(qiè )。),强(qiáng )弱(ruò )之(zhī )植(zhí )在(zài )于(yú )骨(gǔ )(骨(gǔ )者(zhě ),植(zhí )之(zhī )机(jī )。故(gù )骨(gǔ )粗(cū )则(zé )植(zhí )强(qiáng ),骨(gǔ )细(xì )则(zé )植(zhí )弱(ruò )。),躁(zào )静(jìng )之(zhī )决(jué )在(zài )于(yú )气(qì )(气(qì )者(zhě ),决(jué )之(zhī )地(dì )也(yě )。气(qì )盛(shèng ),决(jué )于(yú )躁(zào );气(qì )冲(chōng ),决(jué )于(yú )静(jìng )。),惨(cǎn )怿(yì )之(zhī )情(qíng )在(zài )于(yú )色(sè )(色(sè )者(zhě ),情(qíng )之(zhī )候(hòu )。故(gù )色(sè )悴(cuì )由(yóu )情(qíng )惨(cǎn ),色(sè )悦(yuè )由(yóu )情(qíng )怿(yì )也(yě )。),衰(shuāi )正(zhèng )之(zhī )形(xíng )在(zài )于(yú )仪(yí )(仪(yí )者(zhě ),形(xíng )之(zhī )表(biǎo )。故(gù )仪(yí )衰(shuāi )由(yóu )形(xíng )殆(dài ),仪(yí )正(zhèng )由(yóu )形(xíng )肃(sù )。),态(tài )度(dù )之(zhī )动(dòng )在(zài )于(yú )容(róng )(容(róng )者(zhě ),动(dòng )之(zhī )符(fú )。故(gù )哀(āi )动(dòng )则(zé )容(róng )哀(āi ),态(tài )正(zhèng )则(zé )容(róng )度(dù )也(yě )。),缓(huǎn )急(jí )之(zhī )状(zhuàng )在(zài )于(yú )言(yán )(言(yán )者(zhě ),心(xīn )之(zhī )状(zhuàng )。故(gù )心(xīn )恕(shù )则(zé )言(yán )缓(huǎn ),心(xīn )偏(piān )则(zé )言(yán )急(jí )也(yě )。)。

若(ruò )质(zhì )素(sù )平(píng )淡(dàn ),中(zhōng )睿(ruì )外(wài )朗(lǎng ),筋(jīn )劲(jìn )植(zhí )固(gù ),声(shēng )清(qīng )色(sè )怿(yì ),仪(yí )崇(chóng )容(róng )直(zhí ),则(zé )纯(chún )粹(cuì )之(zhī )德(dé )也(yě )。”

夫(fū )人(rén )有(yǒu )气(qì )。气(qì )也(yě )者(zhě ),谓(wèi )诚(chéng )在(zài )其(qí )中(zhōng ),必(bì )见(jiàn )诸(zhū )外(wài )。故(gù )心(xīn )气(qì )粗(cū )讼(sòng )者(zhě ),其(qí )声(shēng )沉(chén )散(sàn );心(xīn )气(qì )详(xiáng )慎(shèn )者(zhě ),其(qí )声(shēng )和(hé )节(jiē );心(xīn )气(qì )鄙(bǐ )戾(lì )者(zhě ),其(qí )声(shēng )粗(cū )犷(guǎng );心(xīn )气(qì )宽(kuān )柔(róu )者(zhě ),其(qí )声(shēng )温(wēn )润(rùn )。信(xìn )气(qì )中(zhōng )易(yì ),义(yì )气(qì )时(shí )舒(shū ),和(hé )气(qì )简(jiǎn )略(luè ),勇(yǒng )气(qì )壮(zhuàng )立(lì )。此(cǐ )之(zhī )谓(wèi )听(tīng )气(qì )。

(以(yǐ )其(qí )声(shēng ),处(chù )其(qí )实(shí )。气(qì )生(shēng )物(wù ),物(wù )生(shēng )有(yǒu )声(shēng )。声(shēng )有(yǒu )刚(gāng )柔(róu )清(qīng )浊(zhuó ),咸(xián )发(fā )乎(hū )声(shēng )。听(tīng )其(qí )声(shēng ),察(chá )其(qí )气(qì ),考(kǎo )其(qí )所(suǒ )为(wéi ),皆(jiē )可(kě )知(zhī )矣(yǐ )。)

又(yòu )有(yǒu )察(chá )色(sè )。察(chá )色(sè ),谓(wèi )心(xīn )气(qì )内(nèi )蓄(xù ),皆(jiē )可(kě )以(yǐ )色(sè )取(qǔ )之(zhī )。夫(fū )诚(chéng )智(zhì ),必(bì )有(yǒu )难(nán )尽(jìn )之(zhī )色(sè )(又(yòu )曰(yuē ):诚(chéng )智(zhì ),必(bì )有(yǒu )明(míng )达(dá )之(zhī )色(sè )。);诚(chéng )仁(rén ),必(bì )有(yǒu )可(kě )尊(zūn )之(zhī )色(sè )(又(yòu )曰(yuē ):诚(chéng )仁(rén ),必(bì )有(yǒu )温(wēn )柔(róu )之(zhī )色(sè )。);诚(chéng )勇(yǒng ),必(bì )有(yǒu )难(nán )慑(shè )之(zhī )色(sè )(又(yòu )曰(yuē ):诚(chéng )勇(yǒng ),必(bì )有(yǒu )矜(jīn )奋(fèn )之(zhī )色(sè )也(yě ));诚(chéng )忠(zhōng ),必(bì )有(yǒu )可(kě )观(guān )之(zhī )色(sè );诚(chéng )絜(jié ),必(bì )有(yǒu )难(nán )污(wū )之(zhī )色(sè );诚(chéng )贞(zhēn ),必(bì )有(yǒu )可(kě )信(xìn )之(zhī )色(sè )。质(zhì )色(sè )浩(hào )然(rán )固(gù )以(yǐ )安(ān ),伪(wěi )色(sè )曼(màn )然(rán )乱(luàn )以(yǐ )烦(fán )。此(cǐ )之(zhī )谓(wèi )察(chá )色(sè )。

(《人(rén )物(wù )志(zhì )》曰(yuē ):“夫(fū )心(xīn )质(zhì )亮(liàng )直(zhí ),其(qí )仪(yí )劲(jìn )固(gù );心(xīn )质(zhì )平(píng )理(lǐ ),其(qí )仪(yí )安(ān )闲(xián )。夫(fū )仁(rén )目(mù )之(zhī )精(jīng ),悫(què )然(rán )以(yǐ )端(duān );勇(yǒng )胆(dǎn )之(zhī )精(jīng ),晔(yè )然(rán )以(yǐ )强(qiáng )。夫(fū )忧(yōu )患(huàn )之(zhī )色(sè ),乏(fá )而(ér )且(qiě )荒(huāng );疾(jí )疢(chèn )之(zhī )色(sè ),乱(luàn )而(ér )垢(gòu )理(lǐ );喜(xǐ )色(sè ),愉(yú )然(rán )以(yǐ )怿(yì );愠(yùn )色(sè ),厉(lì )然(rán )以(yǐ )扬(yáng );妒(dù )惑(huò )之(zhī )色(sè ),冒(mào )昧(mèi )无(wú )常(cháng )。是(shì )故(gù )其(qí )言(yán )甚(shèn )怿(yì )而(ér )精(jīng )色(sè )不(bú )从(cóng )者(zhě ),中(zhōng )有(yǒu )违(wéi )也(yě );其(qí )言(yán )有(yǒu )违(wéi )而(ér )精(jīng )色(sè )可(kě )信(xìn )者(zhě ),辞(cí )不(bú )敏(mǐn )也(yě );言(yán )未(wèi )发(fā )而(ér )怒(nù )色(sè )先(xiān )见(jiàn )者(zhě ),意(yì )愤(fèn )溢(yì )也(yě );言(yán )已(yǐ )发(fā )而(ér )怒(nù )气(qì )送(sòng )之(zhī )者(zhě ),强(qiáng )所(suǒ )不(bú )然(rán )也(yě )。”凡(fán )此(cǐ )之(zhī )类(lèi ),虽(suī )欲(yù )违(wéi )之(zhī ),精(jīng )色(sè )不(bú )从(cóng ),威(wēi )愕(è )以(yǐ )明(míng ),虽(suī )变(biàn )可(kě )知(zhī )也(yě )。)

又(yòu )有(yǒu )考(kǎo )志(zhì )。考(kǎo )志(zhì )者(zhě ),谓(wèi )方(fāng )与(yǔ )之(zhī )言(yán ),以(yǐ )察(chá )其(qí )志(zhì )。其(qí )气(qì )宽(kuān )以(yǐ )柔(róu ),其(qí )色(sè )检(jiǎn )而(ér )不(bú )谄(chǎn ),其(qí )礼(lǐ )先(xiān )人(rén ),其(qí )言(yán )后(hòu )人(rén ),每(měi )自(zì )见(jiàn )其(qí )所(suǒ )不(bú )足(zú )者(zhě ),是(shì )益(yì )人(rén )也(yě )。若(ruò )好(hǎo )临(lín )人(rén )以(yǐ )色(sè )、高(gāo )人(rén )以(yǐ )气(qì )、胜(shèng )人(rén )以(yǐ )言(yán ),防(fáng )其(qí )所(suǒ )不(bú )足(zú ),而(ér )废(fèi )其(qí )所(suǒ )不(bú )能(néng )者(zhě ),是(shì )损(sǔn )人(rén )也(yě )。(太(tài )公(gōng )曰(yuē ):“博(bó )文(wén )辩(biàn )辞(cí ),高(gāo )行(háng )论(lùn )议(yì ),而(ér )非(fēi )时(shí )俗(sú ),此(cǐ )奸(jiān )人(rén )也(yě )。王(wáng )者(zhě )慎(shèn )勿(wù )宠(chǒng )之(zhī )也(yě )。”)

其(qí )貌(mào )直(zhí )而(ér )不(bú )侮(wǔ ),其(qí )言(yán )正(zhèng )而(ér )不(bú )私(sī ),不(bú )饰(shì )其(qí )美(měi )、不(bú )隐(yǐn )其(qí )恶(è )、不(bú )防(fáng )其(qí )过(guò )者(zhě ),是(shì )质(zhì )人(rén )也(yě )。(又(yòu )曰(yuē ):与(yǔ )之(zhī )不(bú )为(wéi )喜(xǐ ),夺(duó )之(zhī )不(bú )为(wéi )怒(nù ),沉(chén )静(jìng )而(ér )寡(guǎ )言(yán ),多(duō )信(xìn )而(ér )寡(guǎ )貌(mào )者(zhě ),是(shì )质(zhì )静(jìng )人(rén )也(yě )。议(yì )曰(yuē ):太(tài )公(gōng )曰(yuē ):“朴(pǔ )其(qí )身(shēn )头(tóu ),恶(è )其(qí )衣(yī )服(fú ),语(yǔ )无(wú )为(wéi )以(yǐ )求(qiú )名(míng ),言(yán )无(wú )欲(yù )以(yǐ )求(qiú )得(dé ),此(cǐ )伪(wěi )人(rén )也(yě )。王(wáng )者(zhě )慎(shèn )勿(wù )近(jìn )之(zhī )。夫(fū )质(zhì )人(rén )之(zhī )中(zhōng )有(yǒu )如(rú )此(cǐ )之(zhī )伪(wěi )者(zhě )也(yě )。”)

若(ruò )其(qí )貌(mào )曲(qǔ )媚(mèi ),其(qí )言(yán )谀(yú )巧(qiǎo ),饰(shì )其(qí )见(jiàn )物(wù ),务(wù )其(qí )小(xiǎo )证(zhèng ),以(yǐ )故(gù )自(zì )说(shuō )者(zhě ),是(shì )无(wú )质(zhì )人(rén )也(yě )。(议(yì )曰(yuē ):晏(yàn )子(zǐ )云(yún ):“谗(chán )夫(fū )佞(nìng )人(rén )之(zhī )在(zài )君(jūn )侧(cè ),材(cái )能(néng )皆(jiē )非(fēi )常(cháng )也(yě )。夫(fū )藏(cáng )大(dà )不(bú )诚(chéng )于(yú )中(zhōng )者(zhě ),必(bì )谨(jǐn )小(xiǎo )诚(chéng )于(yú )外(wài ),以(yǐ )成(chéng )其(qí )大(dà )不(bú )诚(chéng )。此(cǐ )难(nán )得(dé )而(ér )知(zhī )也(yě )。荀(xún )悦(yuè )曰(yuē ):“察(chá )人(rén )情(qíng )术(shù ),观(guān )其(qí )言(yán )行(háng ),未(wèi )必(bì )合(hé )道(dào ),而(ér )悦(yuè )于(yú )己(jǐ )者(zhě ),必(bì )佞(nìng )人(rén )也(yě );观(guān )其(qí )言(yán )行(háng ),未(wèi )必(bì )悦(yuè )己(jǐ )而(ér )合(hé )于(yú )道(dào )者(zhě ),必(bì )正(zhèng )人(rén )也(yě )。”此(cǐ )察(chá )人(rén )之(zhī )情(qíng )之(zhī )一(yī )端(duān )也(yě )。)

喜(xǐ )怒(nù )以(yǐ )物(wù )而(ér )色(sè )不(bú )作(zuò ),烦(fán )乱(luàn )以(yǐ )事(shì )而(ér )志(zhì )不(bú )惑(huò ),深(shēn )导(dǎo )以(yǐ )利(lì )而(ér )心(xīn )不(bú )移(yí ),临(lín )慑(shè )以(yǐ )威(wēi )而(ér )气(qì )不(bú )卑(bēi )者(zhě ),是(shì )平(píng )心(xīn )固(gù )守(shǒu )人(rén )也(yě )。(又(yòu )曰(yuē ):荣(róng )之(zhī )以(yǐ )物(wù )而(ér )不(bú )娱(yú ),犯(fàn )之(zhī )以(yǐ )卒(zú )而(ér )不(bú )惧(jù ),置(zhì )义(yì )而(ér )不(bú )迁(qiān ),临(lín )货(huò )而(ér )不(bú )回(huí )者(zhě ),是(shì )果(guǒ )正(zhèng )人(rén )也(yě )。议(yì )曰(yuē ):孔(kǒng )子(zǐ )称(chēng ):“取(qǔ )人(rén )之(zhī )法(fǎ ),无(wú )取(qǔ )健(jiàn )。健(jiàn ),贪(tān )也(yě )。夫(fū )健(jiàn )之(zhī )弊(bì )有(yǒu )如(rú )此(cǐ )者(zhě )矣(yǐ )。”)

若(ruò )喜(xǐ )怒(nù )以(yǐ )物(wù )而(ér )心(xīn )变(biàn )易(yì ),乱(luàn )之(zhī )以(yǐ )事(shì )而(ér )志(zhì )不(bú )治(zhì ),示(shì )之(zhī )以(yǐ )利(lì )而(ér )心(xīn )迁(qiān )动(dòng ),慑(shè )之(zhī )以(yǐ )威(wēi )而(ér )气(qì )恇(kuāng )惧(jù )者(zhě ),是(shì )鄙(bǐ )心(xīn )而(ér )假(jiǎ )气(qì )人(rén )也(yě )。(又(yòu )曰(yuē ):若(ruò )格(gé )易(yì )以(yǐ )言(yán ),志(zhì )不(bú )能(néng )固(gù ),已(yǐ )诺(nuò )而(ér )不(bú )决(jué )者(zhě ),是(shì )情(qíng )弱(ruò )之(zhī )人(rén )也(yě )。)

设(shè )之(zhī )以(yǐ )物(wù )而(ér )数(shù )决(jué ),惊(jīng )之(zhī )以(yǐ )卒(zú )而(ér )屡(lǚ )应(yīng ),不(bú )文(wén )而(ér )慧(huì )者(zhě ),是(shì )有(yǒu )智(zhì )思(sī )之(zhī )人(rén )。(议(yì )曰(yuē ):太(tài )公(gōng )云(yún ):“有(yǒu )名(míng )而(ér )无(wú )实(shí ),出(chū )入(rù )异(yì )言(yán ),扬(yáng )美(měi )掩(yǎn )恶(è ),进(jìn )退(tuì )为(wéi )功(gōng ),王(wáng )者(zhě )慎(shèn )勿(wù )与(yǔ )谋(móu )。夫(fū )智(zhì )思(sī )之(zhī )人(rén ),弊(bì )于(yú )是(shì )矣(yǐ )。”)

若(ruò )难(nán )设(shè )以(yǐ )物(wù ),难(nán )说(shuō )以(yǐ )言(yán ),守(shǒu )一(yī )而(ér )不(bú )知(zhī )变(biàn ),固(gù )执(zhí )而(ér )不(bú )知(zhī )改(gǎi ),是(shì )愚(yú )佷(hěn )人(rén )也(yě )。(议(yì )曰(yuē ):志(zhì )士(shì )守(shǒu )操(cāo ),愚(yú )佷(hěn )难(nán )变(biàn )。夫(fū )不(bú )变(biàn )是(shì )同(tóng ),而(ér )愚(yú )智(zhì )异(yì )者(zhě ),以(yǐ )道(dào )为(wéi )管(guǎn )也(yě )。何(hé )以(yǐ )言(yán )之(zhī )?《新(xīn )语(yǔ )》云(yún ):“夫(fū )长(zhǎng )于(yú )变(biàn )者(zhě ),不(bú )可(kě )穷(qióng )以(yǐ )诈(zhà );通(tōng )于(yú )道(dào )者(zhě ),不(bú )可(kě )惊(jīng )以(yǐ )怪(guài );审(shěn )于(yú )辞(cí )者(zhě ),不(bú )可(kě )惑(huò )以(yǐ )言(yán );达(dá )于(yú )义(yì )者(zhě ),不(bú )可(kě )动(dòng )以(yǐ )利(lì )。故(gù )君(jūn )子(zǐ )闻(wén )见(jiàn )欲(yù )众(zhòng )而(ér )采(cǎi )择(zé )欲(yù )谨(jǐn ),学(xué )问(wèn )欲(yù )博(bó )而(ér )行(háng )己(jǐ )欲(yù )敦(dūn )。目(mù )不(bú )淫(yín )炫(xuàn )耀(yào )之(zhī )色(sè ),耳(ěr )不(bú )乱(luàn )阿(ā )谀(yú )之(zhī )辞(cí )。虽(suī )利(lì )以(yǐ )齐(qí )鲁(lǔ )之(zhī )富(fù )而(ér )志(zhì )不(bú )移(yí ),设(shè )以(yǐ )松(sōng )乔(qiáo )之(zhī )寿(shòu )而(ér )行(háng )不(bú )改(gǎi ),然(rán )后(hòu )能(néng )一(yī )其(qí )道(dào )而(ér )定(dìng )其(qí )操(cāo ),致(zhì )其(qí )事(shì )而(ér )立(lì )其(qí )功(gōng ),观(guān )其(qí )道(dào )业(yè )。”此(cǐ )其(qí )所(suǒ )以(yǐ )与(yǔ )愚(yú )佷(hěn )异(yì )也(yě )。)

若(ruò )屏(píng )言(yán )而(ér )勿(wù )顾(gù ),自(zì )私(sī )而(ér )不(bú )护(hù ),非(fēi )是(shì )而(ér )强(qiáng )之(zhī ),是(shì )诬(wū )嫉(jí )人(rén )也(yě )。(议(yì )曰(yuē ):刘(liú )备(bèi )以(yǐ )客(kè )见(jiàn )诸(zhū )葛(gě )亮(liàng )而(ér )贤(xián )之(zhī ),亮(liàng )曰(yuē ):“观(guān )客(kè )色(sè )动(dòng )而(ér )神(shén )惧(jù ),视(shì )低(dī )而(ér )忤(wǔ )数(shù )。奸(jiān )形(xíng )外(wài )露(lù ),邪(xié )心(xīn )内(nèi )藏(cáng )。必(bì )曹(cáo )氏(shì )刺(cì )客(kè )。”后(hòu )果(guǒ )然(rán )。夫(fū )奸(jiān )人(rén )容(róng )止(zhǐ ),大(dà )抵(dǐ )如(rú )是(shì )。

何(hé )晏(yàn )、夏(xià )侯(hóu )玄(xuán )、邓(dèng )扬(yáng )等(děng ),求(qiú )交(jiāo )于(yú )傅(fù )嘏(gǔ )而(ér )不(bú )纳(nà )也(yě )。或(huò )怪(guài )而(ér )问(wèn )之(zhī ),嘏(gǔ )曰(yuē ):“泰(tài )初(chū )志(zhì )大(dà ),其(qí )量(liàng )能(néng )合(hé )虚(xū )声(shēng )而(ér )无(wú )实(shí )才(cái );何(hé )平(píng )叔(shū )言(yán )远(yuǎn )而(ér )情(qíng )近(jìn ),好(hǎo )辩(biàn )而(ér )无(wú )诚(chéng ),所(suǒ )谓(wèi )利(lì )口(kǒu )覆(fù )国(guó )之(zhī )人(rén )也(yě );邓(dèng )玄(xuán )茂(mào )有(yǒu )为(wéi )而(ér )无(wú )终(zhōng ),外(wài )要(yào )名(míng )利(lì ),内(nèi )无(wú )关(guān )钥(yào ),贵(guì )同(tóng )而(ér )恶(è )异(yì ),多(duō )言(yán )而(ér )妒(dù )前(qián )。多(duō )言(yán )多(duō )败(bài )衅(xìn ),妒(dù )前(qián )而(ér )无(wú )功(gōng )。以(yǐ )吾(wú )观(guān )此(cǐ )三(sān )人(rén ),皆(jiē )败(bài )德(dé )也(yě )。远(yuǎn )之(zhī )犹(yóu )恐(kǒng )祸(huò )及(jí ),况(kuàng )昵(nì )之(zhī )乎(hū )?”后(hòu )皆(jiē )如(rú )嘏(gǔ )言(yán )。夫(fū )妒(dù )者(zhě )之(zhī )行(háng ),有(yǒu )如(rú )此(cǐ )者(zhě )。)

此(cǐ )之(zhī )谓(wèi )考(kǎo )志(zhì )。

(《人(rén )物(wù )志(zhì )》曰(yuē ):“夫(fū )精(jīng )欲(yù )深(shēn )微(wēi ),质(zhì )欲(yù )懿(yì )重(zhòng ),志(zhì )欲(yù )宏(hóng )大(dà ),心(xīn )欲(yù )嗛(qiàn )小(xiǎo )。精(jīng )微(wēi )所(suǒ )以(yǐ )入(rù )神(shén )妙(miào )也(yě ),懿(yì )重(zhòng )所(suǒ )以(yǐ )崇(chóng )德(dé )宇(yǔ )也(yě ),志(zhì )大(dà )所(suǒ )以(yǐ )堪(kān )物(wù )侄(zhí )也(yě ),心(xīn )小(xiǎo )所(suǒ )以(yǐ )慎(shèn )咎(jiù )悔(huǐ )也(yě )。故(gù )《诗(shī )》咏(yǒng )文(wén )王(wáng ):‘小(xiǎo )心(xīn )翼(yì )翼(yì )’,不(bú )大(dà )声(shēng )以(yǐ )色(sè ),心(xīn )小(xiǎo )也(yě );‘王(wáng )赫(hè )斯(sī )怒(nù )’,以(yǐ )对(duì )于(yú )天(tiān )下(xià ),志(zhì )大(dà )也(yě )。由(yóu )此(cǐ )论(lùn )之(zhī ),心(xīn )小(xiǎo )志(zhì )大(dà )者(zhě ),圣(shèng )贤(xián )之(zhī )伦(lún )也(yě );心(xīn )大(dà )志(zhì )大(dà )者(zhě ),豪(háo )杰(jié )之(zhī )隽(jùn )也(yě );心(xīn )大(dà )志(zhì )小(xiǎo )者(zhě ),傲(ào )荡(dàng )之(zhī )类(lèi )也(yě );心(xīn )小(xiǎo )志(zhì )小(xiǎo )者(zhě ),拘(jū )懦(nuò )之(zhī )人(rén )也(yě )。”)

又(yòu )有(yǒu )测(cè )隐(yǐn )。测(cè )隐(yǐn )者(zhě ),若(ruò )小(xiǎo )施(shī )而(ér )好(hǎo )得(dé ),小(xiǎo )让(ràng )而(ér )大(dà )争(zhēng ),言(yán )愿(yuàn )以(yǐ )为(wéi )质(zhì ),伪(wěi )爱(ài )以(yǐ )为(wéi )忠(zhōng ),尊(zūn )其(qí )行(háng )以(yǐ )收(shōu )其(qí )名(míng )。此(cǐ )隐(yǐn )于(yú )仁(rén )贤(xián )。(孙(sūn )卿(qīng )曰(yuē ):“仲(zhòng )尼(ní )之(zhī )门(mén ),五(wǔ )尺(chǐ )童(tóng )子(zǐ )羞(xiū )言(yán )霸(bà )道(dào )者(zhě ),何(hé )也(yě )?彼(bǐ )非(fēi )本(běn )政(zhèng )教(jiāo )也(yě ),非(fēi )服(fú )人(rén )心(xīn )也(yě ),以(yǐ )让(ràng )饰(shì )争(zhēng ),依(yī )乎(hū )仁(rén )而(ér )蹈(dǎo )利(lì )者(zhě )也(yě )。小(xiǎo )人(rén )之(zhī )桀(jié )耳(ěr ),曷(hé )足(zú )称(chēng )大(dà )君(jūn )子(zǐ )之(zhī )门(mén )乎(hū )?”)

若(ruò )问(wèn )则(zé )不(bú )对(duì ),详(xiáng )而(ér )不(bú )穷(qióng ),貌(mào )示(shì )有(yǒu )余(yú ),假(jiǎ )道(dào )自(zì )从(cóng ),困(kùn )之(zhī )以(yǐ )物(wù ),穷(qióng )则(zé )托(tuō )深(shēn )。此(cǐ )隐(yǐn )于(yú )艺(yì )文(wén )也(yě )。(又(yòu )曰(yuē ):虑(lǜ )诚(chéng )不(bú )及(jí )而(ér )佯(yáng )为(wéi )不(bú )言(yán ),内(nèi )诚(chéng )不(bú )足(zú )而(ér )色(sè )亦(yì )有(yǒu )余(yú ),此(cǐ )隐(yǐn )于(yú )智(zhì )术(shù )者(zhě )也(yě )。《人(rén )物(wù )志(zhì )》曰(yuē ):“有(yǒu )处(chù )后(hòu )持(chí )长(zhǎng ),从(cóng )众(zhòng )所(suǒ )安(ān ),似(sì )能(néng )听(tīng )断(duàn )者(zhě );有(yǒu )避(bì )难(nán )不(bú )应(yīng ),似(sì )若(ruò )有(yǒu )余(yú )而(ér )实(shí )不(bú )解(jiě )者(zhě );有(yǒu )因(yīn )胜(shèng )情(qíng )错(cuò )失(shī )、穷(qióng )而(ér )称(chēng )妙(miào ),似(sì )理(lǐ )不(bú )可(kě )屈(qū )者(zhě )。此(cǐ )数(shù )似(sì )者(zhě ),众(zhòng )人(rén )之(zhī )所(suǒ )惑(huò )也(yě )。”)

若(ruò )高(gāo )言(yán )以(yǐ )为(wéi )廉(lián ),矫(jiǎo )厉(lì )以(yǐ )为(wéi )勇(yǒng ),内(nèi )恐(kǒng )外(wài )夸(kuā ),亟(jí )而(ér )称(chēng )说(shuō ),以(yǐ )诈(zhà )气(qì )临(lín )人(rén )。此(cǐ )隐(yǐn )于(yú )廉(lián )勇(yǒng )也(yě )。(议(yì )曰(yuē ):太(tài )公(gōng )云(yún ):“无(wú )智(zhì )略(luè )大(dà )谋(móu ),而(ér )以(yǐ )重(zhòng )赏(shǎng )尊(zūn )爵(jué )之(zhī )故(gù ),强(qiáng )勇(yǒng )轻(qīng )战(zhàn ),侥(yáo )幸(xìng )于(yú )外(wài )。王(wáng )者(zhě )慎(shèn )勿(wù )使(shǐ )将(jiāng )。”此(cǐ )诈(zhà )勇(yǒng )之(zhī )弊(bì )也(yě )。)

若(ruò )自(zì )事(shì )君(jūn )亲(qīn )而(ér )好(hǎo )以(yǐ )告(gào )人(rén ),饰(shì )其(qí )见(jiàn )物(wù )而(ér )不(bú )诚(chéng )于(yú )内(nèi ),发(fā )名(míng )以(yǐ )君(jūn )亲(qīn ),因(yīn )名(míng )以(yǐ )私(sī )身(shēn )。此(cǐ )隐(yǐn )于(yú )忠(zhōng )孝(xiào )也(yě )。此(cǐ )谓(wèi )测(cè )隐(yǐn )矣(yǐ )。(《人(rén )物(wù )志(zhì )》曰(yuē ):“尤(yóu )妙(miào )之(zhī )人(rén ),含(hán )精(jīng )内(nèi )真(zhēn ),外(wài )无(wú )饰(shì )姿(zī );尤(yóu )虚(xū )之(zhī )人(rén ),硕(shuò )言(yán )瑰(guī )姿(zī ),内(nèi )实(shí )乖(guāi )违(wéi )。而(ér )人(rén )之(zhī )求(qiú )奇(qí ),不(bú )以(yǐ )精(jīng )微(wēi )测(cè )其(qí )玄(xuán )机(jī ),或(huò )以(yǐ )貌(mào )少(shǎo )为(wéi )不(bú )足(zú ),或(huò )以(yǐ )瑰(guī )姿(zī )为(wéi )巨(jù )伟(wěi ),或(huò )以(yǐ )真(zhēn )露(lù )为(wéi )虚(xū )华(huá ),或(huò )以(yǐ )巧(qiǎo )饰(shì )为(wéi )真(zhēn )实(shí )。”何(hé )自(zì )得(dé )哉(zāi )?故(gù )须(xū )测(cè )隐(yǐn )焉(yān )。)

夫(fū )人(rén )言(yán )行(háng )不(bú )类(lèi ),终(zhōng )始(shǐ )相(xiàng )悖(bèi ),外(wài )内(nèi )不(bú )合(hé ),而(ér )立(lì )假(jiǎ )节(jiē )以(yǐ )惑(huò )视(shì )听(tīng )者(zhě ),曰(yuē )毁(huǐ )志(zhì )者(zhě )也(yě )。(《人(rén )物(wù )志(zhì )》曰(yuē ):“夫(fū )纯(chún )讦(jié )性(xìng )违(wéi ),不(bú )能(néng )公(gōng )正(zhèng ),依(yī )讦(jié )似(sì )直(zhí ),以(yǐ )计(jì )讦(jié )善(shàn );纯(chún )宕(dàng )似(sì )流(liú ),不(bú )能(néng )信(xìn )道(dào ),依(yī )宕(dàng )似(sì )通(tōng ),行(háng )傲(ào )过(guò )节(jiē )。故(gù )曰(yuē ):直(zhí )者(zhě )亦(yì )讦(jié ),讦(jié )者(zhě )亦(yì )讦(jié ),其(qí )讦(jié )则(zé )同(tóng ),其(qí )所(suǒ )以(yǐ )为(wéi )讦(jié )则(zé )异(yì );通(tōng )者(zhě )亦(yì )宕(dàng ),宕(dàng )者(zhě )亦(yì )宕(dàng ),其(qí )宕(dàng )则(zé )同(tóng ),其(qí )所(suǒ )以(yǐ )为(wéi )宕(dàng )则(zé )异(yì )。观(guān )其(qí )依(yī )似(sì ),则(zé )毁(huǐ )志(zhì )可(kě )知(zhī )也(yě )。”)

若(ruò )饮(yǐn )食(shí )以(yǐ )亲(qīn ),货(huò )赂(lù )以(yǐ )交(jiāo ),损(sǔn )利(lì )以(yǐ )合(hé ),得(dé )其(qí )权(quán )誉(yù )而(ér )隐(yǐn )于(yú )物(wù )者(zhě ),曰(yuē )贪(tān )鄙(bǐ )者(zhě )也(yě )。(太(tài )公(gōng )曰(yuē ):“果(guǒ )敢(gǎn )轻(qīng )死(sǐ ),苟(gǒu )以(yǐ )贪(tān )得(dé ),尊(zūn )爵(jué )重(zhòng )禄(lù ),不(bú )图(tú )大(dà )事(shì ),待(dài )利(lì )而(ér )动(dòng ),王(wáng )者(zhě )慎(shèn )勿(wù )使(shǐ )也(yě )。”)

若(ruò )小(xiǎo )知(zhī )而(ér )不(bú )大(dà )解(jiě ),小(xiǎo )能(néng )而(ér )不(bú )大(dà )成(chéng ),规(guī )小(xiǎo )物(wù )而(ér )不(bú )知(zhī )大(dà )伦(lún ),曰(yuē )华(huá )诞(dàn )者(zhě )也(yě )。(文(wén )子(zǐ )曰(yuē ):“夫(fū )人(rén )情(qíng )莫(mò )不(bú )有(yǒu )所(suǒ )短(duǎn ):诚(chéng )其(qí )大(dà )略(luè )是(shì )也(yě ),虽(suī )有(yǒu )小(xiǎo )过(guò ),不(bú )足(zú )以(yǐ )为(wéi )累(lèi );诚(chéng )其(qí )大(dà )略(luè )非(fēi )也(yě ),闾(lǘ )里(lǐ )之(zhī )行(háng ),未(wèi )足(zú )多(duō )也(yě )。”)

又(yòu )有(yǒu )揆(kuí )德(dé )。揆(kuí )德(dé )者(zhě ),其(qí )有(yǒu )言(yán )忠(zhōng )行(háng )夷(yí ),秉(bǐng )志(zhì )无(wú )私(sī ),施(shī )不(bú )求(qiú )反(fǎn ),情(qíng )忠(zhōng )而(ér )察(chá ),貌(mào )拙(zhuō )而(ér )安(ān )者(zhě ),曰(yuē )仁(rén )心(xīn )者(zhě )也(yě )。有(yǒu )事(shì )变(biàn )而(ér )能(néng )治(zhì )效(xiào ),穷(qióng )而(ér )能(néng )达(dá ),措(cuò )身(shēn )立(lì )功(gōng )而(ér )能(néng )遂(suí ),曰(yuē )有(yǒu )知(zhī )者(zhě )也(yě )。有(yǒu )富(fù )贵(guì )恭(gōng )俭(jiǎn )而(ér )能(néng )威(wēi )严(yán ),有(yǒu )礼(lǐ )而(ér )不(bú )骄(jiāo ),曰(yuē )有(yǒu )德(dé )者(zhě )也(yě )。(议(yì )曰(yuē ):鱼(yú )豢(huàn )云(yún ):“贪(tān )不(bú )学(xué )俭(jiǎn ),卑(bēi )不(bú )学(xué )恭(gōng ),非(fēi )人(rén )性(xìng )分(fèn ),处(chù )所(suǒ )然(rán )耳(ěr )。”是(shì )知(zhī )别(bié )恭(gōng )俭(jiǎn )者(zhě ),必(bì )在(zài )于(yú )富(fù )贵(guì )人(rén )也(yě )。)有(yǒu )隐(yǐn )约(yuē )而(ér )不(bú )慑(shè ),安(ān )乐(lè )而(ér )不(bú )奢(shē ),勋(xūn )劳(láo )而(ér )不(bú )变(biàn ),喜(xǐ )怒(nù )而(ér )有(yǒu )度(dù ),曰(yuē )有(yǒu )守(shǒu )者(zhě )也(yě )。有(yǒu )恭(gōng )敬(jìng )以(yǐ )事(shì )君(jūn ),恩(ēn )爱(ài )以(yǐ )事(shì )亲(qīn ),情(qíng )乖(guāi )而(ér )不(bú )叛(pàn ),力(lì )竭(jié )而(ér )无(wú )违(wéi ),曰(yuē )忠(zhōng )孝(xiào )者(zhě )也(yě )。此(cǐ )之(zhī )谓(wèi )揆(kuí )德(dé )。

(桓(huán )范(fàn )曰(yuē ):“夫(fū )帝(dì )王(wáng )之(zhī )君(jūn ),历(lì )代(dài )相(xiàng )踵(zhǒng ),莫(mò )不(bú )慕(mù )霸(bà )王(wáng )之(zhī )任(rèn )贤(xián ),恶(è )亡(wáng )国(guó )之(zhī )失(shī )士(shì )。然(rán )犹(yóu )授(shòu )在(zài )凶(xiōng )愚(yú ),破(pò )亡(wáng )相(xiàng )属(shǔ ),其(qí )故(gù )何(hé )哉(zāi )?由(yóu )取(qǔ )人(rén )不(bú )求(qiú )合(hé )道(dào ),而(ér )求(qiú )合(hé )己(jǐ )也(yě )。”故(gù )《人(rén )物(wù )志(zhì )》曰(yuē ):“清(qīng )节(jiē )之(zhī )人(rén ),以(yǐ )正(zhèng )直(zhí )为(wéi )度(dù ),故(gù )其(qí )历(lì )众(zhòng )材(cái )也(yě ),能(néng )识(shí )性(xìng )行(háng )之(zhī )常(cháng )而(ér )或(huò )疑(yí )法(fǎ )术(shù )之(zhī )诡(guǐ );术(shù )谋(móu )之(zhī )人(rén ),以(yǐ )思(sī )谋(móu )为(wéi )度(dù ),故(gù )能(néng )识(shí )策(cè )略(luè )之(zhī )奇(qí )而(ér )或(huò )失(shī )遵(zūn )法(fǎ )之(zhī )良(liáng );伎(jì )俩(liǎng )之(zhī )人(rén ),以(yǐ )邀(yāo )功(gōng )为(wéi )度(dù ),故(gù )能(néng )识(shí )进(jìn )趋(qū )之(zhī )功(gōng )而(ér )不(bú )信(xìn )道(dào )德(dé )之(zhī )化(huà );言(yán )语(yǔ )之(zhī )人(rén ),以(yǐ )辩(biàn )析(xī )为(wéi )度(dù ),故(gù )能(néng )识(shí )捷(jié )给(gěi )之(zhī )慧(huì )而(ér )不(bú )知(zhī )含(hán )章(zhāng )之(zhī )美(měi ),是(shì )以(yǐ )互(hù )相(xiàng )非(fēi )驳(bó ),莫(mò )肯(kěn )相(xiàng )是(shì )。凡(fán )此(cǐ )之(zhī )类(lèi ),皆(jiē )谓(wèi )一(yī )流(liú )。故(gù )一(yī )流(liú )之(zhī )人(rén )能(néng )识(shí )一(yī )流(liú )之(zhī )善(shàn ),二(èr )流(liú )之(zhī )人(rén )能(néng )识(shí )二(èr )流(liú )之(zhī )美(měi )。尽(jìn )有(yǒu )诸(zhū )流(liú ),则(zé )亦(yì )能(néng )兼(jiān )达(dá )众(zhòng )材(cái )矣(yǐ )。”又(yòu )曰(yuē ):“夫(fū )务(wù )名(míng )者(zhě )不(bú )能(néng )出(chū )陵(líng )己(jǐ )之(zhī )后(hòu ),是(shì )故(gù ),性(xìng )同(tóng )而(ér )材(cái )倾(qīng ),则(zé )相(xiàng )援(yuán )而(ér )相(xiàng )赖(lài )也(yě );性(xìng )同(tóng )而(ér )势(shì )均(jūn ),则(zé )相(xiàng )竞(jìng )而(ér )相(xiàng )害(hài )也(yě )。此(cǐ )又(yòu )同(tóng )体(tǐ )之(zhī )变(biàn ),不(bú )可(kě )不(bú )察(chá )也(yě )。”)

夫(fū )贤(xián )圣(shèng )之(zhī )所(suǒ )美(měi ),莫(mò )美(měi )乎(hū )聪(cōng )明(míng );聪(cōng )明(míng )之(zhī )所(suǒ )贵(guì ),莫(mò )贵(guì )乎(hū )知(zhī )人(rén )。知(zhī )人(rén )识(shí )智(zhì ),则(zé )众(zhòng )材(cái )得(dé )其(qí )序(xù ),而(ér )庶(shù )绩(jì )之(zhī )业(yè )兴(xìng )矣(yǐ )。(又(yòu )曰(yuē ):夫(fū )天(tiān )下(xià )之(zhī )人(rén )不(bú )可(kě )尽(jìn )与(yǔ )游(yóu )处(chù )。何(hé )以(yǐ )知(zhī )之(zhī )?欲(yù )观(guān )其(qí )一(yī )隅(yú ),则(zé )终(zhōng )朝(cháo )足(zú )以(yǐ )识(shí )之(zhī );将(jiāng )究(jiū )其(qí )详(xiáng ),必(bì )三(sān )日(rì )而(ér )后(hòu )足(zú )。何(hé )谓(wèi )三(sān )日(rì )而(ér )后(hòu )足(zú )?夫(fū )国(guó )体(tǐ )之(zhī )人(rén ),兼(jiān )有(yǒu )三(sān )材(cái ),故(gù )谈(tán )不(bú )三(sān )日(rì ),不(bú )足(zú )以(yǐ )尽(jìn )之(zhī )。一(yī )以(yǐ )论(lùn )道(dào )德(dé ),二(èr )以(yǐ )论(lùn )法(fǎ )制(zhì ),三(sān )以(yǐ )论(lùn )策(cè )术(shù )。然(rán )后(hòu )乃(nǎi )能(néng )竭(jié )其(qí )所(suǒ )长(zhǎng ),而(ér )举(jǔ )之(zhī )不(bú )疑(yí )。然(rán )则(zé )何(hé )以(yǐ )知(zhī )其(qí )兼(jiān )偏(piān )而(ér )与(yǔ )之(zhī )言(yán )乎(hū )?其(qí )为(wéi )人(rén )务(wù )以(yǐ )流(liú )数(shù ),抒(shū )人(rén )之(zhī )所(suǒ )长(zhǎng ),而(ér )为(wéi )之(zhī )名(míng )目(mù )。如(rú )是(shì )者(zhě ),谓(wèi )兼(jiān )也(yě );好(hǎo )陈(chén )己(jǐ )善(shàn ),欲(yù )人(rén )称(chēng )之(zhī ),不(bú )欲(yù )知(zhī )人(rén )之(zhī )所(suǒ )有(yǒu )。如(rú )是(shì )者(zhě ),谓(wèi )偏(piān )也(yě )。)是(shì )故(gù ),仲(zhòng )尼(ní )训(xùn )“六(liù )蔽(bì )”,以(yǐ )戒(jiè )偏(piān )材(cái )之(zhī )失(shī )(仁(rén )者(zhě )爱(ài )物(wù ),蔽(bì )在(zài )无(wú )断(duàn );信(xìn )者(zhě )露(lù )诚(chéng ),蔽(bì )在(zài )无(wú )隐(yǐn )。此(cǐ )偏(piān )材(cái )之(zhī )常(cháng )失(shī )也(yě ))。思(sī )狂(kuáng )狷(juàn )以(yǐ )通(tōng )拘(jū )抗(kàng )之(zhī )材(cái ),疾(jí )悾(kōng )悾(kōng )而(ér )无(wú )信(xìn ),以(yǐ )明(míng )为(wéi )似(sì )之(zhī )难(nán )保(bǎo )。察(chá )其(qí )所(suǒ )安(ān ),观(guān )其(qí )所(suǒ )由(yóu ),以(yǐ )知(zhī )居(jū )止(zhǐ )之(zhī )行(háng )。率(lǜ )此(cǐ )道(dào )也(yě ),人(rén )焉(yān )廋(sōu )哉(zāi )!人(rén )焉(yān )廋(sōu )哉(zāi )!

阅读:26962

打赏捐助〔Donate〕>>>

《知人》简体版

©2015-2026 ok8.org 文学库