汉纪九【登录】

《资治通鉴》 > 《汉纪》·六十卷 > 《汉纪九》 > 拼音版

起(qǐ )重(zhòng )光(guāng )赤(chì )奋(fèn )若(ruò ),尽(jìn )强(qiáng )圉(yǔ )协(xié )洽(qià ),凡(fán )七(qī )年(nián )。

世(shì )宗(zōng )孝(xiào )武(wǔ )皇(huáng )帝(dì )上(shàng )之(zhī )上(shàng )建(jiàn )元(yuán )元(yuán )年(nián )(辛(xīn )丑(chǒu ),公(gōng )元(yuán )前(qián )一(yī )四(sì )零(líng )年(nián ))

冬(dōng ),十(shí )月(yuè ),诏(zhào )举(jǔ )贤(xián )良(liáng )方(fāng )正(zhèng )直(zhí )言(yán )极(jí )谏(jiàn )之(zhī )士(shì ),上(shàng )亲(qīn )策(cè )问(wèn )以(yǐ )古(gǔ )今(jīn )治(zhì )道(dào ),对(duì )者(zhě )百(bǎi )馀(yú )人(rén )。广(guǎng )川(chuān )董(dǒng )仲(zhòng )舒(shū )对(duì )曰(yuē ):“道(dào )者(zhě ),所(suǒ )繇(yáo )适(shì )于(yú )治(zhì )之(zhī )路(lù )也(yě ),仁(rén )、义(yì )、礼(lǐ )、乐(lè ),皆(jiē )其(qí )具(jù )也(yě )。故(gù )圣(shèng )王(wáng )已(yǐ )没(méi ),而(ér )子(zǐ )孙(sūn )长(zhǎng )久(jiǔ ),安(ān )宁(níng )数(shù )百(bǎi )岁(suì ),此(cǐ )皆(jiē )礼(lǐ )乐(lè )教(jiāo )化(huà )之(zhī )功(gōng )也(yě )。夫(fū )人(rén )君(jūn )莫(mò )不(bú )欲(yù )安(ān )存(cún ),而(ér )政(zhèng )乱(luàn )国(guó )危(wēi )者(zhě )甚(shèn )众(zhòng );所(suǒ )任(rèn )者(zhě )非(fēi )其(qí )人(rén )而(ér )所(suǒ )繇(yáo )者(zhě )非(fēi )其(qí )道(dào ),是(shì )以(yǐ )政(zhèng )日(rì )以(yǐ )仆(pú )灭(miè )也(yě )。夫(fū )周(zhōu )道(dào )衰(shuāi )于(yú )幽(yōu )、厉(lì ),非(fēi )道(dào )亡(wáng )也(yě ),幽(yōu )、厉(lì )不(bú )繇(yáo )也(yě )。至(zhì )于(yú )宣(xuān )王(wáng ),思(sī )昔(xī )先(xiān )王(wáng )之(zhī )德(dé ),兴(xìng )滞(zhì )补(bǔ )敝(bì ),明(míng )文(wén )、武(wǔ )之(zhī )功(gōng )业(yè ),周(zhōu )道(dào )粲(càn )然(rán )复(fù )兴(xìng ),此(cǐ )夙(sù )夜(yè )不(bú )懈(xiè )行(háng )善(shàn )之(zhī )所(suǒ )致(zhì )也(yě )。

孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):‘人(rén )能(néng )弘(hóng )道(dào ),非(fēi )道(dào )弘(hóng )人(rén )。’故(gù )治(zhì )乱(luàn )废(fèi )兴(xìng )在(zài )于(yú )己(jǐ ),非(fēi )天(tiān )降(jiàng )命(mìng ),不(bú )可(kě )得(dé )反(fǎn );其(qí )所(suǒ )操(cāo )持(chí )悖(bèi )谬(miù ),失(shī )其(qí )统(tǒng )也(yě )。为(wéi )人(rén )君(jūn )者(zhě ),正(zhèng )心(xīn )以(yǐ )正(zhèng )朝(cháo )廷(tíng ),正(zhèng )朝(cháo )廷(tíng )以(yǐ )正(zhèng )百(bǎi )官(guān ),正(zhèng )百(bǎi )官(guān )以(yǐ )正(zhèng )万(wàn )民(mín ),正(zhèng )万(wàn )民(mín )以(yǐ )正(zhèng )四(sì )方(fāng )。四(sì )方(fāng )正(zhèng ),远(yuǎn )近(jìn )莫(mò )敢(gǎn )不(bú )壹(yī )于(yú )正(zhèng ),而(ér )亡(wáng )有(yǒu )邪(xié )气(qì )奸(jiān )其(qí )间(jiān )者(zhě ),是(shì )以(yǐ )阴(yīn )阳(yáng )调(diào )而(ér )风(fēng )雨(yǔ )时(shí ),群(qún )生(shēng )和(hé )而(ér )万(wàn )民(mín )殖(zhí ),诸(zhū )福(fú )之(zhī )物(wù ),可(kě )致(zhì )之(zhī )祥(xiáng ),莫(mò )不(bú )毕(bì )至(zhì ),而(ér )王(wáng )道(dào )终(zhōng )矣(yǐ )!孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):‘凤(fèng )鸟(niǎo )不(bú )至(zhì ),河(hé )不(bú )出(chū )图(tú ),吾(wú )已(yǐ )矣(yǐ )夫(fū )!’自(zì )悲(bēi )可(kě )致(zhì )此(cǐ )物(wù ),而(ér )身(shēn )卑(bēi )贱(jiàn )不(bú )得(dé )致(zhì )也(yě )。今(jīn )陛(bì )下(xià )贵(guì )为(wéi )天(tiān )子(zǐ ),富(fù )有(yǒu )四(sì )海(hǎi ),居(jū )得(dé )致(zhì )之(zhī )位(wèi ),操(cāo )可(kě )致(zhì )之(zhī )势(shì ),又(yòu )有(yǒu )能(néng )致(zhì )之(zhī )资(zī );行(háng )高(gāo )而(ér )恩(ēn )厚(hòu ),知(zhī )明(míng )而(ér )意(yì )美(měi ),爱(ài )民(mín )而(ér )好(hǎo )士(shì ),可(kě )谓(wèi )谊(yì )主(zhǔ )矣(yǐ )。然(rán )而(ér )天(tiān )地(dì )未(wèi )应(yīng )而(ér )美(měi )祥(xiáng )莫(mò )至(zhì )者(zhě ),何(hé )也(yě )?凡(fán )以(yǐ )教(jiāo )化(huà )不(bú )立(lì )而(ér )万(wàn )民(mín )不(bú )正(zhèng )也(yě )。夫(fū )万(wàn )民(mín )之(zhī )从(cóng )利(lì )也(yě ),如(rú )水(shuǐ )之(zhī )走(zǒu )下(xià ),不(bú )以(yǐ )教(jiāo )化(huà )堤(dī )防(fáng )之(zhī ),不(bú )能(néng )止(zhǐ )也(yě )。古(gǔ )之(zhī )王(wáng )者(zhě )明(míng )于(yú )此(cǐ ),故(gù )南(nán )面(miàn )而(ér )治(zhì )天(tiān )下(xià ),莫(mò )不(bú )以(yǐ )教(jiāo )化(huà )为(wéi )大(dà )务(wù )。立(lì )太(tài )学(xué )以(yǐ )教(jiāo )于(yú )国(guó ),设(shè )痒(yǎng )序(xù )以(yǐ )化(huà )于(yú )邑(yì ),渐(jiàn )民(mín )以(yǐ )仁(rén ),摩(mó )民(mín )以(yǐ )谊(yì ),节(jiē )民(mín )以(yǐ )礼(lǐ ),故(gù )其(qí )刑(xíng )罚(fá )甚(shèn )轻(qīng )而(ér )禁(jìn )不(bú )犯(fàn )者(zhě ),教(jiāo )化(huà )行(háng )而(ér )习(xí )俗(sú )美(měi )也(yě )。圣(shèng )王(wáng )之(zhī )继(jì )乱(luàn )世(shì )也(yě ),扫(sǎo )除(chú )其(qí )迹(jì )而(ér )悉(xī )去(qù )之(zhī ),复(fù )修(xiū )教(jiāo )化(huà )而(ér )崇(chóng )起(qǐ )之(zhī );教(jiāo )化(huà )已(yǐ )明(míng ),习(xí )俗(sú )已(yǐ )成(chéng ),子(zǐ )孙(sūn )循(xún )之(zhī ),行(háng )五(wǔ )六(liù )百(bǎi )岁(suì )尚(shàng )示(shì )败(bài )也(yě )。秦(qín )灭(miè )先(xiān )圣(shèng )之(zhī )道(dào ),为(wéi )苟(gǒu )且(qiě )之(zhī )治(zhì ),故(gù )立(lì )十(shí )四(sì )年(nián )而(ér )亡(wáng ),其(qí )遗(yí )毒(dú )馀(yú )烈(liè )至(zhì )今(jīn )未(wèi )灭(miè ),习(xí )俗(sú )薄(báo )恶(è ),人(rén )民(mín )嚣(xiāo )顽(wán ),抵(dǐ )冒(mào )殊(shū )扞(gǎn ),熟(shú )烂(làn )如(rú )此(cǐ )之(zhī )甚(shèn )者(zhě )也(yě )。窃(qiè )譬(pì )之(zhī ):琴(qín )瑟(sè )不(bú )调(diào ),甚(shèn )者(zhě )必(bì )解(jiě )而(ér )更(gèng )张(zhāng )之(zhī ),乃(nǎi )可(kě )鼓(gǔ )也(yě );为(wéi )政(zhèng )而(ér )不(bú )行(háng ),甚(shèn )者(zhě )必(bì )变(biàn )而(ér )更(gèng )化(huà )之(zhī ),乃(nǎi )可(kě )理(lǐ )也(yě )。故(gù )汉(hàn )得(dé )天(tiān )下(xià )以(yǐ )来(lái ),常(cháng )欲(yù )治(zhì )而(ér )至(zhì )今(jīn )不(bú )可(kě )善(shàn )治(zhì )者(zhě ),失(shī )之(zhī )于(yú )当(dāng )更(gèng )化(huà )而(ér )不(bú )更(gèng )化(huà )也(yě )。

“臣(chén )闻(wén )圣(shèng )王(wáng )之(zhī )治(zhì )天(tiān )下(xià )也(yě ),少(shǎo )则(zé )习(xí )之(zhī )学(xué ),长(zhǎng )则(zé )材(cái )诸(zhū )位(wèi ),爵(jué )禄(lù )以(yǐ )养(yǎng )其(qí )德(dé ),刑(xíng )罚(fá )以(yǐ )威(wēi )其(qí )恶(è ),故(gù )民(mín )晓(xiǎo )于(yú )礼(lǐ )谊(yì )而(ér )耻(chǐ )犯(fàn )其(qí )上(shàng )。武(wǔ )王(wáng )行(háng )大(dà )谊(yì ),平(píng )残(cán )贼(zéi ),周(zhōu )公(gōng )作(zuò )礼(lǐ )乐(lè )以(yǐ )文(wén )之(zhī );至(zhì )于(yú )成(chéng )、康(kāng )之(zhī )隆(lóng ),囹(líng )圄(yǔ )空(kōng )虚(xū )四(sì )十(shí )馀(yú )年(nián )。此(cǐ )亦(yì )教(jiāo )化(huà )之(zhī )渐(jiàn )而(ér )仁(rén )谊(yì )之(zhī )流(liú ),非(fēi )独(dú )伤(shāng )肌(jī )肤(fū )之(zhī )效(xiào )也(yě )。至(zhì )秦(qín )则(zé )不(bú )然(rán ),师(shī )申(shēn )、商(shāng )之(zhī )法(fǎ ),行(háng )韩(hán )非(fēi )之(zhī )说(shuō ),憎(zēng )帝(dì )王(wáng )之(zhī )道(dào ),以(yǐ )贪(tān )狼(láng )为(wéi )俗(sú ),诛(zhū )名(míng )而(ér )不(bú )察(chá )实(shí ),为(wéi )善(shàn )者(zhě )不(bú )必(bì )免(miǎn )而(ér )犯(fàn )恶(è )者(zhě )未(wèi )必(bì )刑(xíng )也(yě )。是(shì )以(yǐ )百(bǎi )官(guān )皆(jiē )饰(shì )虚(xū )辞(cí )而(ér )不(bú )顾(gù )实(shí ),外(wài )有(yǒu )事(shì )君(jūn )之(zhī )礼(lǐ ),内(nèi )有(yǒu )背(bèi )上(shàng )之(zhī )心(xīn ),造(zào )伪(wěi )饰(shì )诈(zhà ),趋(qū )利(lì )无(wú )耻(chǐ ),是(shì )以(yǐ )刑(xíng )者(zhě )甚(shèn )众(zhòng ),死(sǐ )者(zhě )相(xiàng )望(wàng ),而(ér )奸(jiān )不(bú )息(xī ),俗(sú )化(huà )使(shǐ )然(rán )也(yě )。今(jīn )陛(bì )下(xià )并(bìng )有(yǒu )天(tiān )下(xià ),莫(mò )不(bú )率(lǜ )服(fú ),而(ér )功(gōng )不(bú )加(jiā )于(yú )百(bǎi )姓(xìng )者(zhě ),殆(dài )王(wáng )心(xīn )未(wèi )加(jiā )焉(yān )。《曾(céng )子(zǐ )》曰(yuē ):‘尊(zūn )其(qí )所(suǒ )闻(wén ),则(zé )高(gāo )明(míng )矣(yǐ );行(háng )其(qí )所(suǒ )知(zhī ),则(zé )光(guāng )大(dà )矣(yǐ )。高(gāo )明(míng )光(guāng )大(dà ),不(bú )在(zài )于(yú )它(tā ),在(zài )乎(hū )加(jiā )之(zhī )意(yì )而(ér )已(yǐ )。’愿(yuàn )陛(bì )下(xià )因(yīn )用(yòng )所(suǒ )闻(wén ),设(shè )诚(chéng )于(yú )内(nèi )而(ér )致(zhì )行(háng )之(zhī ),则(zé )三(sān )王(wáng )何(hé )异(yì )哉(zāi )!

夫(fū )不(bú )素(sù )养(yǎng )士(shì )而(ér )欲(yù )求(qiú )贤(xián ),譬(pì )犹(yóu )不(bú )琢(zhuó )玉(yù )而(ér )求(qiú )文(wén )采(cǎi )也(yě )。故(gù )养(yǎng )士(shì )之(zhī )大(dà )者(zhě ),莫(mò )大(dà )虖(hū )太(tài )学(xué );太(tài )学(xué )者(zhě ),贤(xián )士(shì )之(zhī )所(suǒ )关(guān )也(yě ),教(jiāo )化(huà )之(zhī )本(běn )原(yuán )也(yě )。今(jīn )以(yǐ )一(yī )郡(jùn )、一(yī )国(guó )之(zhī )众(zhòng )对(duì ),亡(wáng )应(yīng )书(shū )者(zhě ),是(shì )王(wáng )道(dào )往(wǎng )往(wǎng )而(ér )绝(jué )也(yě )。臣(chén )愿(yuàn )陛(bì )下(xià )兴(xìng )太(tài )学(xué ),置(zhì )明(míng )师(shī ),以(yǐ )养(yǎng )天(tiān )下(xià )之(zhī )士(shì ),数(shù )考(kǎo )问(wèn )以(yǐ )尽(jìn )其(qí )材(cái ),则(zé )英(yīng )俊(jùn )宜(yí )可(kě )得(dé )矣(yǐ )。今(jīn )之(zhī )郡(jùn )守(shǒu )、县(xiàn )令(lìng ),民(mín )之(zhī )师(shī )帅(shuài ),所(suǒ )使(shǐ )承(chéng )流(liú )而(ér )宣(xuān )化(huà )也(yě );故(gù )师(shī )帅(shuài )不(bú )贤(xián ),则(zé )主(zhǔ )德(dé )不(bú )宣(xuān ),恩(ēn )泽(zé )不(bú )流(liú )。今(jīn )吏(lì )既(jì )亡(wáng )教(jiāo )训(xùn )于(yú )下(xià ),或(huò )不(bú )承(chéng )用(yòng )王(wáng )上(shàng )之(zhī )法(fǎ ),暴(bào )虐(nuè )百(bǎi )姓(xìng ),与(yǔ )奸(jiān )为(wéi )市(shì ),贫(pín )穷(qióng )孤(gū )弱(ruò ),冤(yuān )苦(kǔ )失(shī )职(zhí ),甚(shèn )不(bú )称(chēng )陛(bì )下(xià )之(zhī )意(yì );是(shì )以(yǐ )阴(yīn )阳(yáng )错(cuò )缪(miù ),氛(fēn )气(qì )充(chōng )塞(sāi ),群(qún )生(shēng )寡(guǎ )遂(suí ),黎(lí )民(mín )未(wèi )济(jì ),皆(jiē )长(zhǎng )吏(lì )不(bú )明(míng )使(shǐ )至(zhì )于(yú )此(cǐ )也(yě )!

夫(fū )长(zhǎng )吏(lì )多(duō )出(chū )于(yú )郎(láng )中(zhōng )、中(zhōng )郎(láng )、吏(lì )二(èr )千(qiān )石(shí )子(zǐ )弟(dì ),选(xuǎn )郎(láng )吏(lì )又(yòu )以(yǐ )富(fù )訾(zī ),未(wèi )必(bì )贤(xián )也(yě )。且(qiě )古(gǔ )所(suǒ )谓(wèi )功(gōng )者(zhě ),以(yǐ )任(rèn )官(guān )称(chēng )职(zhí )为(wéi )差(chà ),非(fēi )谓(wèi )积(jī )日(rì )累(lèi )久(jiǔ )也(yě );故(gù )小(xiǎo )材(cái )虽(suī )累(lèi )日(rì ),不(bú )离(lí )于(yú )小(xiǎo )官(guān ),贤(xián )材(cái )虽(suī )未(wèi )久(jiǔ ),不(bú )害(hài )为(wéi )辅(fǔ )佐(zuǒ ),是(shì )以(yǐ )有(yǒu )司(sī )竭(jié )力(lì )尽(jìn )知(zhī ),务(wù )治(zhì )其(qí )业(yè )而(ér )以(yǐ )赴(fù )功(gōng )。今(jīn )则(zé )不(bú )然(rán ),累(lèi )日(rì )以(yǐ )取(qǔ )贵(guì ),积(jī )久(jiǔ )以(yǐ )致(zhì )官(guān ),是(shì )以(yǐ )廉(lián )耻(chǐ )贸(mào )乱(luàn ),贤(xián )不(bú )肖(xiāo )浑(hún )殽(yáo ),未(wèi )得(dé )其(qí )真(zhēn )。臣(chén )愚(yú )以(yǐ )为(wéi )使(shǐ )诸(zhū )列(liè )侯(hóu )、郡(jùn )守(shǒu )、二(èr )千(qiān )石(shí )各(gè )择(zé )其(qí )吏(lì )民(mín )之(zhī )贤(xián )者(zhě ),岁(suì )贡(gòng )各(gè )二(èr )人(rén )以(yǐ )给(gěi )宿(xiǔ )卫(wèi ),且(qiě )以(yǐ )观(guān )大(dà )臣(chén )之(zhī )能(néng );所(suǒ )贡(gòng )贤(xián )者(zhě )有(yǒu )赏(shǎng ),所(suǒ )贡(gòng )不(bú )肖(xiāo )者(zhě )有(yǒu )罚(fá )。夫(fū )如(rú )是(shì ),诸(zhū )吏(lì )二(èr )千(qiān )石(shí )皆(jiē )尽(jìn )心(xīn )于(yú )求(qiú )贤(xián ),天(tiān )下(xià )之(zhī )士(shì )可(kě )得(dé )而(ér )官(guān )使(shǐ )也(yě )。遍(biàn )得(dé )天(tiān )下(xià )之(zhī )贤(xián )人(rén ),则(zé )三(sān )王(wáng )之(zhī )盛(shèng )易(yì )为(wéi ),而(ér )尧(yáo )、舜(shùn )之(zhī )名(míng )可(kě )及(jí )也(yě )。毋(wú )以(yǐ )日(rì )月(yuè )为(wéi )功(gōng ),实(shí )试(shì )贤(xián )能(néng )为(wéi )上(shàng ),量(liàng )材(cái )而(ér )授(shòu )官(guān ),录(lù )德(dé )而(ér )定(dìng )位(wèi ),则(zé )廉(lián )耻(chǐ )殊(shū )路(lù ),贤(xián )不(bú )肖(xiāo )异(yì )处(chù )矣(yǐ )!

“臣(chén )闻(wén )众(zhòng )少(shǎo )成(chéng )多(duō ),积(jī )小(xiǎo )致(zhì )巨(jù ),故(gù )圣(shèng )人(rén )莫(mò )不(bú )以(yǐ )暗(àn )致(zhì )明(míng ),以(yǐ )微(wēi )致(zhì )显(xiǎn );是(shì )以(yǐ )尧(yáo )发(fā )于(yú )诸(zhū )侯(hóu ),舜(shùn )兴(xìng )虖(hū )深(shēn )山(shān ),非(fēi )一(yī )日(rì )而(ér )显(xiǎn )也(yě ),盖(gài )有(yǒu )渐(jiàn )以(yǐ )致(zhì )之(zhī )矣(yǐ )。言(yán )出(chū )于(yú )己(jǐ ),不(bú )可(kě )塞(sāi )也(yě );行(háng )发(fā )于(yú )身(shēn ),不(bú )可(kě )掩(yǎn )也(yě );言(yán )行(háng ),治(zhì )之(zhī )大(dà )者(zhě ),君(jūn )子(zǐ )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )动(dòng )天(tiān )地(dì )也(yě )。故(gù )尽(jìn )小(xiǎo )者(zhě )大(dà ),慎(shèn )微(wēi )者(zhě )著(zhe );积(jī )善(shàn )在(zài )身(shēn ),犹(yóu )长(zhǎng )日(rì )加(jiā )益(yì )而(ér )人(rén )不(bú )知(zhī )也(yě );积(jī )恶(è )在(zài )身(shēn ),犹(yóu )火(huǒ )销(xiāo )膏(gāo )而(ér )人(rén )不(bú )见(jiàn )也(yě );此(cǐ )唐(táng )、虞(yú )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )得(dé )令(lìng )名(míng )而(ér )桀(jié )、纣(zhòu )之(zhī )可(kě )为(wéi )悼(dào )惧(jù )者(zhě )也(yě )。

夫(fū )乐(lè )而(ér )不(bú )乱(luàn ),复(fù )而(ér )不(bú )厌(yàn )者(zhě ),谓(wèi )之(zhī )道(dào )。道(dào )者(zhě ),万(wàn )世(shì )亡(wáng )敝(bì );敝(bì )者(zhě ),道(dào )之(zhī )失(shī )也(yě )。先(xiān )王(wáng )之(zhī )道(dào ),必(bì )有(yǒu )偏(piān )而(ér )不(bú )起(qǐ )之(zhī )处(chù ),故(gù )政(zhèng )有(yǒu )眊(mèi )而(ér )不(bú )行(háng ),举(jǔ )其(qí )偏(piān )者(zhě )以(yǐ )补(bǔ )其(qí )敝(bì )而(ér )已(yǐ )矣(yǐ )。三(sān )王(wáng )之(zhī )道(dào ),所(suǒ )祖(zǔ )不(bú )同(tóng ),非(fēi )其(qí )相(xiàng )反(fǎn ),将(jiāng )以(yǐ )救(jiù )溢(yì )扶(fú )衰(shuāi ),所(suǒ )遭(zāo )之(zhī )变(biàn )然(rán )也(yě )。故(gù )孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):‘无(wú )为(wéi )而(ér )治(zhì )者(zhě )其(qí )舜(shùn )乎(hū )!’改(gǎi )正(zhèng )朔(shuò ),易(yì )服(fú )色(sè ),以(yǐ )顺(shùn )天(tiān )命(mìng )而(ér )已(yǐ );其(qí )馀(yú )尽(jìn )循(xún )尧(yáo )道(dào ),何(hé )更(gèng )为(wéi )哉(zāi )!故(gù )王(wáng )者(zhě )有(yǒu )改(gǎi )制(zhì )之(zhī )名(míng ),亡(wáng )变(biàn )道(dào )之(zhī )实(shí )。然(rán )夏(xià )上(shàng )忠(zhōng ),殷(yīn )上(shàng )敬(jìng ),周(zhōu )上(shàng )文(wén )者(zhě ),所(suǒ )继(jì )之(zhī )救(jiù )当(dāng )用(yòng )此(cǐ )也(yě )。孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):‘殷(yīn )因(yīn )于(yú )夏(xià )礼(lǐ ),所(suǒ )损(sǔn )益(yì )可(kě )知(zhī )也(yě );周(zhōu )因(yīn )于(yú )殷(yīn )礼(lǐ ),所(suǒ )损(sǔn )益(yì )可(kě )知(zhī )也(yě );其(qí )或(huò )继(jì )周(zhōu )者(zhě ),虽(suī )百(bǎi )世(shì )可(kě )知(zhī )也(yě )。’此(cǐ )言(yán )百(bǎi )王(wáng )之(zhī )用(yòng ),以(yǐ )此(cǐ )三(sān )者(zhě )矣(yǐ )。夏(xià )因(yīn )于(yú )虞(yú ),而(ér )独(dú )不(bú )言(yán )所(suǒ )损(sǔn )益(yì )者(zhě ),其(qí )道(dào )一(yī )而(ér )所(suǒ )上(shàng )同(tóng )也(yě )。道(dào )之(zhī )大(dà )原(yuán )出(chū )于(yú )天(tiān ),天(tiān )不(bú )变(biàn ),道(dào )亦(yì )不(bú )变(biàn ),是(shì )以(yǐ )禹(yǔ )继(jì )舜(shùn ),舜(shùn )继(jì )尧(yáo ),三(sān )圣(shèng )相(xiàng )受(shòu )而(ér )守(shǒu )一(yī )道(dào ),亡(wáng )救(jiù )敝(bì )之(zhī )政(zhèng )也(yě ),故(gù )不(bú )言(yán )其(qí )所(suǒ )损(sǔn )益(yì )也(yě )。繇(yáo )是(shì )观(guān )之(zhī ),继(jì )治(zhì )世(shì )者(zhě )其(qí )道(dào )同(tóng ),继(jì )乱(luàn )世(shì )者(zhě )其(qí )道(dào )变(biàn )。

“今(jīn )汉(hàn )继(jì )大(dà )乱(luàn )之(zhī )后(hòu ),若(ruò )宜(yí )少(shǎo )损(sǔn )周(zhōu )之(zhī )文(wén ),致(zhì )用(yòng )夏(xià )之(zhī )忠(zhōng )者(zhě )。夫(fū )古(gǔ )之(zhī )天(tiān )下(xià ),亦(yì )今(jīn )之(zhī )天(tiān )下(xià ),共(gòng )是(shì )天(tiān )下(xià ),以(yǐ )古(gǔ )准(zhǔn )今(jīn ),壹(yī )何(hé )不(bú )相(xiàng )逮(dǎi )之(zhī )远(yuǎn )也(yě )!安(ān )所(suǒ )缪(miù )盭(lì )而(ér )陵(líng )夷(yí )若(ruò )是(shì )?意(yì )者(zhě )有(yǒu )所(suǒ )失(shī )于(yú )古(gǔ )之(zhī )道(dào )与(yǔ ),有(yǒu )所(suǒ )诡(guǐ )于(yú )天(tiān )之(zhī )理(lǐ )与(yǔ )?夫(fū )天(tiān )亦(yì )有(yǒu )所(suǒ )分(fèn )予(yǔ ):予(yǔ )之(zhī )齿(chǐ )者(zhě )去(qù )其(qí )角(jiǎo ),傅(fù )其(qí )翼(yì )者(zhě )两(liǎng )其(qí )足(zú ),是(shì )所(suǒ )受(shòu )大(dà )者(zhě )不(bú )得(dé )取(qǔ )小(xiǎo )也(yě )。古(gǔ )之(zhī )所(suǒ )予(yǔ )禄(lù )者(zhě ),不(bú )食(shí )于(yú )力(lì ),不(bú )动(dòng )于(yú )末(mò ),是(shì )亦(yì )受(shòu )大(dà )者(zhě )不(bú )得(dé )取(qǔ )小(xiǎo ),与(yǔ )天(tiān )同(tóng )意(yì )者(zhě )也(yě )。夫(fū )已(yǐ )受(shòu )大(dà ),又(yòu )取(qǔ )小(xiǎo ),天(tiān )不(bú )能(néng )足(zú ),而(ér )况(kuàng )人(rén )虖(hū )!此(cǐ )民(mín )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )嚣(xiāo )嚣(xiāo )苦(kǔ )不(bú )足(zú )也(yě )。身(shēn )宠(chǒng )而(ér )载(zǎi )高(gāo )位(wèi ),家(jiā )温(wēn )而(ér )食(shí )厚(hòu )禄(lù ),因(yīn )乘(chéng )富(fù )贵(guì )之(zhī )资(zī )力(lì )以(yǐ )与(yǔ )民(mín )争(zhēng )利(lì )于(yú )下(xià ),民(mín )安(ān )能(néng )如(rú )之(zhī )哉(zāi )!民(mín )日(rì )削(xuē )月(yuè )朘(juān ),浸(jìn )以(yǐ )大(dà )穷(qióng )。富(fù )者(zhě )奢(shē )侈(chǐ )羡(xiàn )溢(yì ),贫(pín )者(zhě )穷(qióng )急(jí )愁(chóu )苦(kǔ );民(mín )不(bú )乐(lè )生(shēng ),安(ān )能(néng )避(bì )罪(zuì )!此(cǐ )刑(xíng )罚(fá )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )蕃(fān )而(ér )奸(jiān )邪(xié )不(bú )可(kě )胜(shèng )者(zhě )也(yě )。天(tiān )子(zǐ )大(dà )夫(fū )者(zhě ),下(xià )民(mín )之(zhī )所(suǒ )视(shì )效(xiào ),远(yuǎn )方(fāng )之(zhī )所(suǒ )四(sì )面(miàn )而(ér )内(nèi )望(wàng )也(yě )。近(jìn )者(zhě )视(shì )而(ér )放(fàng )之(zhī ),远(yuǎn )者(zhě )望(wàng )而(ér )效(xiào )之(zhī ),岂(qǐ )可(kě )以(yǐ )居(jū )贤(xián )人(rén )之(zhī )位(wèi )而(ér )为(wéi )庶(shù )人(rén )行(háng )哉(zāi )!夫(fū )皇(huáng )皇(huáng )求(qiú )财(cái )利(lì ),常(cháng )恐(kǒng )乏(fá )匮(kuì )者(zhě ),庶(shù )人(rén )之(zhī )意(yì )也(yě );皇(huáng )皇(huáng )求(qiú )仁(rén )义(yì ),常(cháng )恐(kǒng )不(bú )能(néng )化(huà )民(mín )者(zhě ),大(dà )夫(fū )之(zhī )意(yì )也(yě )。《易(yì )》曰(yuē ):‘负(fù )且(qiě )乘(chéng ),致(zhì )寇(kòu )至(zhì )。’乘(chéng )车(chē )者(zhě ),君(jūn )子(zǐ )之(zhī )位(wèi )也(yě );负(fù )担(dān )者(zhě ),小(xiǎo )人(rén )之(zhī )事(shì )也(yě )。此(cǐ )言(yán )居(jū )君(jūn )子(zǐ )之(zhī )位(wèi )而(ér )为(wéi )庶(shù )人(rén )之(zhī )行(háng )者(zhě ),患(huàn )祸(huò )必(bì )至(zhì )也(yě )。若(ruò )居(jū )君(jūn )子(zǐ )之(zhī )位(wèi ),当(dāng )君(jūn )子(zǐ )之(zhī )行(háng ),则(zé )舍(shě )公(gōng )仪(yí )休(xiū )之(zhī )相(xiàng )鲁(lǔ ),无(wú )可(kě )为(wéi )者(zhě )矣(yǐ )。“《春(chūn )秋(qiū )》大(dà )一(yī )统(tǒng )者(zhě ),天(tiān )地(dì )之(zhī )常(cháng )经(jīng ),古(gǔ )今(jīn )之(zhī )通(tōng )谊(yì )也(yě )。今(jīn )师(shī )异(yì )道(dào ),人(rén )异(yì )论(lùn ),百(bǎi )家(jiā )殊(shū )方(fāng ),指(zhǐ )意(yì )不(bú )同(tóng ),是(shì )以(yǐ )上(shàng )无(wú )以(yǐ )持(chí )一(yī )统(tǒng ),法(fǎ )制(zhì )数(shù )变(biàn ),下(xià )不(bú )知(zhī )所(suǒ )守(shǒu )。臣(chén )愚(yú )以(yǐ )为(wéi )诸(zhū )不(bú )在(zài )六(liù )艺(yì )之(zhī )科(kē )、孔(kǒng )子(zǐ )之(zhī )术(shù )者(zhě ),皆(jiē )绝(jué )其(qí )道(dào ),勿(wù )使(shǐ )并(bìng )进(jìn ),邪(xié )辟(pì )之(zhī )说(shuō )灭(miè )息(xī ),然(rán )后(hòu )统(tǒng )纪(jì )可(kě )一(yī )而(ér )法(fǎ )度(dù )可(kě )明(míng ),民(mín )知(zhī )所(suǒ )从(cóng )矣(yǐ )!”

天(tiān )子(zǐ )善(shàn )其(qí )对(duì ),以(yǐ )仲(zhòng )舒(shū )为(wéi )江(jiāng )都(dōu )相(xiàng )。会(huì )稽(jī )庄(zhuāng )助(zhù )亦(yì )以(yǐ )贤(xián )良(liáng )对(duì )策(cè ),天(tiān )子(zǐ )擢(zhuó )为(wéi )中(zhōng )大(dà )夫(fū )。丞(chéng )相(xiàng )卫(wèi )绾(wǎn )奏(zòu ):“所(suǒ )举(jǔ )贤(xián )良(liáng ),或(huò )治(zhì )申(shēn )、韩(hán )、苏(sū )、张(zhāng )之(zhī )言(yán )乱(luàn )国(guó )政(zhèng )者(zhě ),请(qǐng )皆(jiē )罢(bà )。”奏(zòu )可(kě )。董(dǒng )仲(zhòng )舒(shū )少(shǎo )治(zhì )《春(chūn )秋(qiū )》,孝(xiào )景(jǐng )时(shí )为(wéi )博(bó )士(shì ),进(jìn )退(tuì )容(róng )止(zhǐ ),非(fēi )礼(lǐ )不(bú )行(háng ),学(xué )者(zhě )皆(jiē )师(shī )尊(zūn )之(zhī )。及(jí )为(wéi )江(jiāng )都(dōu )相(xiàng ),事(shì )易(yì )王(wáng )。易(yì )王(wáng ),帝(dì )兄(xiōng ),素(sù )骄(jiāo ),好(hǎo )勇(yǒng )。仲(zhòng )舒(shū )以(yǐ )礼(lǐ )匡(kuāng )正(zhèng ),王(wáng )敬(jìng )重(zhòng )焉(yān )。

春(chūn ),二(èr )月(yuè ),赦(shè )。

行(háng )三(sān )铢(zhū )钱(qián )。

夏(xià ),六(liù )月(yuè ),丞(chéng )相(xiàng )卫(wèi )绾(wǎn )免(miǎn )。丙(bǐng )寅(yín ),以(yǐ )魏(wèi )其(qí )侯(hóu )窦(dòu )婴(yīng )为(wéi )丞(chéng )相(xiàng ),武(wǔ )安(ān )侯(hóu )田(tián )蚡(fén )为(wéi )太(tài )尉(wèi )。上(shàng )雅(yǎ )向(xiàng )儒(rú )术(shù ),婴(yīng )、分(fèn )俱(jù )好(hǎo )儒(rú ),推(tuī )毂(gū )代(dài )赵(zhào )绾(wǎn )为(wéi )御(yù )史(shǐ )大(dà )夫(fū ),兰(lán )陵(líng )王(wáng )臧(zāng )为(wéi )郎(láng )中(zhōng )令(lìng )。绾(wǎn )请(qǐng )立(lì )明(míng )堂(táng )以(yǐ )朝(cháo )诸(zhū )侯(hóu ),且(qiě )荐(jiàn )其(qí )师(shī )申(shēn )公(gōng )。秋(qiū ),天(tiān )子(zǐ )使(shǐ )使(shǐ )束(shù )帛(bó )加(jiā )璧(bì )、安(ān )车(chē )驷(sì )马(mǎ )以(yǐ )迎(yíng )申(shēn )公(gōng )。既(jì )至(zhì ),见(jiàn )天(tiān )子(zǐ )。天(tiān )子(zǐ )问(wèn )治(zhì )乱(luàn )之(zhī )事(shì ),申(shēn )公(gōng )年(nián )八(bā )十(shí )馀(yú )。对(duì )曰(yuē ):“为(wéi )治(zhì )者(zhě )不(bú )至(zhì )多(duō )言(yán ),顾(gù )力(lì )行(háng )何(hé )如(rú )耳(ěr )。”是(shì )时(shí ),天(tiān )子(zǐ )方(fāng )好(hǎo )文(wén )词(cí ),见(jiàn )申(shēn )公(gōng )对(duì ),默(mò )然(rán ),然(rán )已(yǐ )招(zhāo )致(zhì ),则(zé )以(yǐ )为(wéi )太(tài )中(zhōng )大(dà )夫(fū ),舍(shě )鲁(lǔ )邸(dǐ ),议(yì )明(míng )堂(táng )、巡(xún )狩(shòu )、改(gǎi )历(lì )、服(fú )色(sè )事(shì )。

是(shì )岁(suì ),内(nèi )史(shǐ )宁(níng )成(chéng )抵(dǐ )罪(zuì )髡(kūn )钳(qián )。

世(shì )宗(zōng )孝(xiào )武(wǔ )皇(huáng )帝(dì )上(shàng )之(zhī )上(shàng )建(jiàn )元(yuán )二(èr )年(nián )(壬(rén )寅(yín ),公(gōng )元(yuán )前(qián )一(yī )三(sān )九(jiǔ )年(nián ))

冬(dōng ),十(shí )月(yuè ),淮(huái )南(nán )王(wáng )安(ān )来(lái )朝(cháo )。上(shàng )以(yǐ )安(ān )属(shǔ )为(wéi )诸(zhū )父(fù )而(ér )材(cái )高(gāo ),甚(shèn )尊(zūn )重(zhòng )之(zhī ),每(měi )宴(yàn )见(jiàn )谈(tán )语(yǔ ),昏(hūn )暮(mù )然(rán )后(hòu )罢(bà )。

安(ān )雅(yǎ )善(shàn )武(wǔ )安(ān )侯(hóu )田(tián )蚡(fén ),其(qí )入(rù )朝(cháo ),武(wǔ )安(ān )侯(hóu )迎(yíng )之(zhī )霸(bà )上(shàng ),与(yǔ )语(yǔ )曰(yuē ):“上(shàng )无(wú )太(tài )子(zǐ ),王(wáng )亲(qīn )高(gāo )皇(huáng )帝(dì )孙(sūn ),行(háng )仁(rén )义(yì ),天(tiān )下(xià )莫(mò )不(bú )闻(wén )。宫(gōng )车(chē )一(yī )日(rì )晏(yàn )驾(jià ),非(fēi )王(wáng )尚(shàng )谁(shuí )立(lì )者(zhě )!”安(ān )大(dà )喜(xǐ ),厚(hòu )遗(yí )分(fèn )金(jīn )钱(qián )财(cái )物(wù )。

太(tài )皇(huáng )窦(dòu )太(tài )后(hòu )好(hǎo )黄(huáng )、老(lǎo )言(yán ),不(bú )悦(yuè )儒(rú )术(shù )。赵(zhào )绾(wǎn )请(qǐng )毋(wú )奏(zòu )事(shì )东(dōng )宫(gōng )。窦(dòu )太(tài )后(hòu )大(dà )怒(nù )曰(yuē ):“此(cǐ )欲(yù )复(fù )为(wéi )新(xīn )垣(yuán )平(píng )邪(xié )!”阴(yīn )求(qiú )得(dé )赵(zhào )绾(wǎn )、王(wáng )臧(zāng )奸(jiān )利(lì )事(shì ),以(yǐ )让(ràng )上(shàng )。上(shàng )因(yīn )废(fèi )明(míng )堂(táng )事(shì ),诸(zhū )所(suǒ )兴(xìng )为(wéi )皆(jiē )废(fèi )。下(xià )绾(wǎn )、臧(zāng )吏(lì ),皆(jiē )自(zì )杀(shā )。丞(chéng )相(xiàng )婴(yīng )、太(tài )尉(wèi )分(fèn )免(miǎn ),申(shēn )公(gōng )亦(yì )以(yǐ )疾(jí )免(miǎn )归(guī )。

初(chū ),景(jǐng )帝(dì )以(yǐ )太(tài )子(zǐ )太(tài )傅(fù )石(shí )奋(fèn )及(jí )四(sì )子(zǐ )皆(jiē )二(èr )千(qiān )石(shí ),乃(nǎi )集(jí )其(qí )门(mén ),号(hào )奋(fèn )为(wéi )“万(wàn )石(shí )君(jūn )”。万(wàn )石(shí )君(jūn )无(wú )文(wén )学(xué ),而(ér )恭(gōng )谨(jǐn )无(wú )与(yǔ )比(bǐ )。子(zǐ )孙(sūn )为(wéi )小(xiǎo )吏(lì ),来(lái )归(guī )谒(yè ),万(wàn )石(shí )君(jūn )必(bì )朝(cháo )服(fú )见(jiàn )之(zhī ),不(bú )名(míng )。子(zǐ )孙(sūn )有(yǒu )过(guò )失(shī ),不(bú )责(zé )让(ràng ),为(wéi )便(biàn )坐(zuò ),对(duì )案(àn )不(bú )食(shí );然(rán )后(hòu )诸(zhū )子(zǐ )相(xiàng )责(zé ),因(yīn )长(zhǎng )老(lǎo )肉(ròu )袒(tǎn )谢(xiè )罪(zuì ),改(gǎi )之(zhī ),乃(nǎi )许(xǔ )。子(zǐ )孙(sūn )胜(shèng )冠(guàn )者(zhě )在(zài )侧(cè ),虽(suī )燕(yàn )居(jū )必(bì )冠(guàn )。其(qí )执(zhí )丧(sàng ),哀(āi )戚(qī )甚(shèn )悼(dào )。子(zǐ )孙(sūn )遵(zūn )教(jiāo ),皆(jiē )以(yǐ )孝(xiào )谨(jǐn )闻(wén )乎(hū )郡(jùn )国(guó )。及(jí )赵(zhào )绾(wǎn )、王(wáng )臧(zāng )以(yǐ )文(wén )学(xué )获(huò )罪(zuì ),窦(dòu )太(tài )后(hòu )以(yǐ )为(wéi )儒(rú )者(zhě )文(wén )多(duō )质(zhì )少(shǎo ),今(jīn )万(wàn )石(shí )君(jūn )家(jiā )不(bú )言(yán )而(ér )躬(gōng )行(háng ),乃(nǎi )以(yǐ )其(qí )长(zhǎng )子(zǐ )建(jiàn )为(wéi )郎(láng )中(zhōng )令(lìng ),少(shǎo )子(zǐ )庆(qìng )为(wéi )内(nèi )史(shǐ )。建(jiàn )在(zài )上(shàng )侧(cè ),事(shì )有(yǒu )可(kě )言(yán ),屏(píng )人(rén )恣(zì )言(yán )极(jí )切(qiē ),至(zhì )廷(tíng )见(jiàn ),如(rú )不(bú )能(néng )言(yán )者(zhě );上(shàng )以(yǐ )是(shì )亲(qīn )之(zhī )。庆(qìng )尝(cháng )为(wéi )太(tài )仆(pú ),御(yù )出(chū ),上(shàng )问(wèn )车(chē )中(zhōng )几(jǐ )马(mǎ ),庆(qìng )以(yǐ )策(cè )数(shù )马(mǎ )毕(bì ),举(jǔ )手(shǒu )曰(yuē ):“六(liù )马(mǎ )。”庆(qìng )于(yú )诸(zhū )子(zǐ )中(zhōng )最(zuì )为(wéi )简(jiǎn )易(yì )矣(yǐ )。

窦(dòu )婴(yīng )、田(tián )蚡(fén )既(jì )免(miǎn ),以(yǐ )侯(hóu )家(jiā )居(jū )。蚡(fén )虽(suī )不(bú )任(rèn )职(zhí ),以(yǐ )王(wáng )太(tài )后(hòu )故(gù )亲(qīn )幸(xìng ),数(shù )言(yán )事(shì )多(duō )效(xiào )。士(shì )吏(lì )趋(qū )势(shì )利(lì )者(zhě ),皆(jiē )去(qù )婴(yīng )而(ér )归(guī )蚡(fén ),分(fèn )日(rì )益(yì )横(héng )。

春(chūn ),二(èr )月(yuè ),丙(bǐng )戌(xū )朔(shuò ),日(rì )有(yǒu )食(shí )之(zhī )。

三(sān )月(yuè ),乙(yǐ )未(wèi ),以(yǐ )太(tài )常(cháng )柏(bǎi )至(zhì )侯(hóu )许(xǔ )昌(chāng )为(wéi )丞(chéng )相(xiàng )。

初(chū ),堂(táng )邑(yì )侯(hóu )陈(chén )午(wǔ )尚(shàng )帝(dì )姑(gū )馆(guǎn )陶(táo )公(gōng )主(zhǔ )嫖(piáo ),帝(dì )之(zhī )为(wéi )太(tài )子(zǐ ),公(gōng )主(zhǔ )有(yǒu )力(lì )焉(yān ),以(yǐ )其(qí )女(nǚ )为(wéi )太(tài )子(zǐ )妃(fēi ),及(jí )即(jí )位(wèi ),妃(fēi )为(wéi )皇(huáng )后(hòu )。窦(dòu )太(tài )主(zhǔ )恃(shì )功(gōng ),求(qiú )请(qǐng )无(wú )厌(yàn ),上(shàng )患(huàn )之(zhī )。皇(huáng )后(hòu )骄(jiāo )妒(dù ),擅(shàn )宠(chǒng )而(ér )无(wú )子(zǐ ),与(yǔ )医(yī )钱(qián )凡(fán )九(jiǔ )千(qiān )万(wàn ),欲(yù )以(yǐ )求(qiú )子(zǐ ),然(rán )卒(zú )无(wú )之(zhī )。后(hòu )宠(chǒng )浸(jìn )衰(shuāi )。皇(huáng )太(tài )后(hòu )谓(wèi )上(shàng )曰(yuē ):“汝(rǔ )新(xīn )即(jí )位(wèi ),大(dà )臣(chén )未(wèi )服(fú ),先(xiān )为(wéi )明(míng )堂(táng ),太(tài )皇(huáng )太(tài )后(hòu )已(yǐ )怒(nù )。今(jīn )又(yòu )忤(wǔ )长(zhǎng )主(zhǔ ),必(bì )重(zhòng )得(dé )罪(zuì )。妇(fù )人(rén )性(xìng )易(yì )悦(yuè )耳(ěr ),宜(yí )深(shēn )慎(shèn )之(zhī )!”上(shàng )乃(nǎi )于(yú )长(zhǎng )主(zhǔ )、皇(huáng )后(hòu )复(fù )稍(shāo )加(jiā )恩(ēn )礼(lǐ )。

上(shàng )祓(fú )霸(bà )上(shàng ),还(hái ),过(guò )上(shàng )姊(zǐ )平(píng )阳(yáng )公(gōng )主(zhǔ ),悦(yuè )讴(ōu )者(zhě )卫(wèi )子(zǐ )夫(fū )。子(zǐ )夫(fū )母(mǔ )卫(wèi )媪(ǎo ),平(píng )阳(yáng )公(gōng )主(zhǔ )家(jiā )僮(tóng )也(yě )。主(zhǔ )因(yīn )奉(fèng )送(sòng )子(zǐ )夫(fū )入(rù )宫(gōng ),恩(ēn )宠(chǒng )日(rì )隆(lóng )。陈(chén )皇(huáng )后(hòu )闻(wén )之(zhī ),恚(huì ),几(jǐ )死(sǐ )者(zhě )数(shù )矣(yǐ )。上(shàng )愈(yù )怒(nù )。

子(zǐ )夫(fū )同(tóng )母(mǔ )弟(dì )卫(wèi )青(qīng ),其(qí )父(fù )郑(zhèng )季(jì ),本(běn )平(píng )阳(yáng )县(xiàn )吏(lì ),给(gěi )事(shì )侯(hóu )家(jiā ),与(yǔ )卫(wèi )媪(ǎo )私(sī )通(tōng )而(ér )生(shēng )青(qīng ),冒(mào )姓(xìng )卫(wèi )氏(shì )。青(qīng )长(zhǎng ),为(wéi )侯(hóu )家(jiā )骑(qí )奴(nú )。大(dà )长(zhǎng )公(gōng )主(zhǔ )执(zhí )囚(qiú )青(qīng ),欲(yù )杀(shā )之(zhī )。其(qí )友(yǒu )骑(qí )郎(láng )公(gōng )孙(sūn )敖(áo )与(yǔ )壮(zhuàng )士(shì )篡(cuàn )取(qǔ )之(zhī )。上(shàng )闻(wén ),乃(nǎi )召(zhào )青(qīng )为(wéi )建(jiàn )章(zhāng )监(jiān )、侍(shì )中(zhōng ),赏(shǎng )赐(cì )数(shù )日(rì )间(jiān )累(lèi )千(qiān )金(jīn )。既(jì )而(ér )以(yǐ )子(zǐ )夫(fū )为(wéi )夫(fū )人(rén ),青(qīng )为(wéi )太(tài )中(zhōng )大(dà )夫(fū )。

夏(xià ),四(sì )月(yuè ),有(yǒu )星(xīng )如(rú )日(rì ),夜(yè )出(chū )。

初(chū )置(zhì )茂(mào )陵(líng )邑(yì )。

时(shí )大(dà )臣(chén )议(yì )者(zhě )多(duō )冤(yuān )晁(cháo )错(cuò )之(zhī )策(cè ),务(wù )摧(cuī )抑(yì )诸(zhū )侯(hóu )王(wáng ),数(shù )奏(zòu )暴(bào )其(qí )过(guò )恶(è ),吹(chuī )毛(máo )求(qiú )疵(cī ),笞(chī )服(fú )其(qí )臣(chén ),使(shǐ )证(zhèng )其(qí )君(jūn )。诸(zhū )侯(hóu )王(wáng )莫(mò )不(bú )悲(bēi )怨(yuàn )。

世(shì )宗(zōng )孝(xiào )武(wǔ )皇(huáng )帝(dì )上(shàng )之(zhī )上(shàng )建(jiàn )元(yuán )三(sān )年(nián )(癸(guǐ )卯(mǎo ),公(gōng )元(yuán )前(qián )一(yī )三(sān )八(bā )年(nián ))

冬(dōng ),十(shí )月(yuè ),代(dài )王(wáng )登(dēng )、长(zhǎng )沙(shā )王(wáng )发(fā )、中(zhōng )山(shān )王(wáng )胜(shèng )、济(jì )川(chuān )王(wáng )明(míng )来(lái )朝(cháo )。上(shàng )置(zhì )酒(jiǔ ),胜(shèng )闻(wén )乐(lè )声(shēng )而(ér )泣(qì )。上(shàng )问(wèn )其(qí )故(gù ),对(duì )曰(yuē ):“悲(bēi )者(zhě )不(bú )可(kě )为(wéi )累(lèi )欷(xī ),思(sī )者(zhě )不(bú )可(kě )为(wéi )叹(tàn )息(xī )。今(jīn )臣(chén )心(xīn )结(jié )日(rì )久(jiǔ ),每(měi )闻(wén )幼(yòu )眇(miǎo )之(zhī )声(shēng ),不(bú )知(zhī )涕(tì )泣(qì )之(zhī )横(héng )集(jí )也(yě )。臣(chén )得(dé )蒙(méng )肺(fèi )附(fù )为(wéi )东(dōng )籓(bān ),属(shǔ )又(yòu )称(chēng )兄(xiōng )。今(jīn )群(qún )臣(chén )非(fēi )有(yǒu )葭(jiā )莩(piǎo )之(zhī )亲(qīn )、鸿(hóng )毛(máo )之(zhī )重(zhòng ),群(qún )居(jū )党(dǎng )议(yì ),朋(péng )友(yǒu )相(xiàng )为(wéi ),使(shǐ )夫(fū )宗(zōng )室(shì )摈(bìn )却(què ),骨(gǔ )肉(ròu )冰(bīng )释(shì ),臣(chén )窃(qiè )伤(shāng )之(zhī )!”具(jù )以(yǐ )吏(lì )所(suǒ )侵(qīn )闻(wén )。于(yú )是(shì )上(shàng )乃(nǎi )厚(hòu )诸(zhū )侯(hóu )之(zhī )礼(lǐ ),省(shěng )有(yǒu )司(sī )所(suǒ )奏(zòu )诸(zhū )侯(hóu )事(shì ),加(jiā )亲(qīn )亲(qīn )之(zhī )恩(ēn )焉(yān )。

河(hé )水(shuǐ )溢(yì )于(yú )平(píng )原(yuán )。

大(dà )饥(jī ),人(rén )相(xiàng )食(shí )。秋(qiū ),七(qī )月(yuè ),有(yǒu )星(xīng )孛(bó )于(yú )西(xī )北(běi )。

济(jì )川(chuān )王(wáng )明(míng )坐(zuò )杀(shā )中(zhōng )傅(fù ),废(fèi )迁(qiān )房(fáng )陵(líng )。

七(qī )国(guó )之(zhī )败(bài )也(yě ),吴(wú )王(wáng )子(zǐ )驹(jū )亡(wáng )走(zǒu )闽(mǐn )越(yuè ),怨(yuàn )东(dōng )瓯(ōu )杀(shā )其(qí )父(fù ),常(cháng )劝(quàn )闽(mǐn )越(yuè )击(jī )东(dōng )瓯(ōu )。闽(mǐn )粤(yuè )从(cóng )之(zhī ),发(fā )兵(bīng )围(wéi )东(dōng )瓯(ōu ),东(dōng )瓯(ōu )使(shǐ )人(rén )告(gào )急(jí )天(tiān )子(zǐ )。天(tiān )子(zǐ )问(wèn )田(tián )分(fèn ),分(fèn )对(duì )曰(yuē ):“越(yuè )人(rén )相(xiàng )攻(gōng )击(jī ),固(gù )其(qí )常(cháng );又(yòu )数(shù )反(fǎn )覆(fù ),自(zì )秦(qín )时(shí )弃(qì )不(bú )属(shǔ ),不(bú )足(zú )以(yǐ )烦(fán )中(zhōng )国(guó )往(wǎng )救(jiù )也(yě )。”庄(zhuāng )助(zhù )曰(yuē ):“特(tè )患(huàn )力(lì )不(bú )能(néng )救(jiù ),德(dé )不(bú )能(néng )覆(fù )。诚(chéng )能(néng ),何(hé )故(gù )弃(qì )之(zhī )!且(qiě )秦(qín )举(jǔ )咸(xián )阳(yáng )而(ér )弃(qì )之(zhī ),何(hé )但(dàn )越(yuè )也(yě )!今(jīn )小(xiǎo )国(guó )以(yǐ )穷(qióng )困(kùn )来(lái )告(gào )急(jí ),天(tiān )子(zǐ )不(bú )救(jiù ),尚(shàng )安(ān )所(suǒ )愬(sè ),又(yòu )何(hé )以(yǐ )子(zǐ )万(wàn )国(guó )乎(hū )!”上(shàng )曰(yuē ):“太(tài )尉(wèi )不(bú )足(zú )与(yǔ )计(jì )。吾(wú )新(xīn )即(jí )位(wèi ),不(bú )欲(yù )出(chū )虎(hǔ )符(fú )发(fā )兵(bīng )郡(jùn )国(guó )。”乃(nǎi )遣(qiǎn )助(zhù )以(yǐ )节(jiē )发(fā )兵(bīng )会(huì )稽(jī )。会(huì )稽(jī )守(shǒu )欲(yù )距(jù )法(fǎ )不(bú )为(wéi )发(fā ),助(zhù )乃(nǎi )斩(zhǎn )一(yī )司(sī )马(mǎ ),谕(yù )意(yì )指(zhǐ ),遂(suí )发(fā )兵(bīng )浮(fú )海(hǎi )救(jiù )东(dōng )瓯(ōu )。未(wèi )至(zhì ),闽(mǐn )越(yuè )引(yǐn )兵(bīng )罢(bà )。东(dōng )瓯(ōu )请(qǐng )举(jǔ )国(guó )内(nèi )徙(xǐ ),乃(nǎi )悉(xī )举(jǔ )其(qí )众(zhòng )来(lái ),处(chù )于(yú )江(jiāng )、淮(huái )之(zhī )间(jiān )。

九(jiǔ )月(yuè ),丙(bǐng )子(zǐ )晦(huì ),日(rì )有(yǒu )食(shí )之(zhī )。

上(shàng )自(zì )初(chū )即(jí )位(wèi ),招(zhāo )选(xuǎn )天(tiān )下(xià )文(wén )学(xué )材(cái )智(zhì )之(zhī )士(shì ),待(dài )以(yǐ )不(bú )次(cì )之(zhī )位(wèi )。四(sì )方(fāng )士(shì )多(duō )上(shàng )书(shū )言(yán )得(dé )失(shī ),自(zì )眩(xuàn )鬻(yù )者(zhě )以(yǐ )千(qiān )数(shù )。上(shàng )简(jiǎn )拔(bá )其(qí )俊(jùn )异(yì )者(zhě )宠(chǒng )用(yòng )之(zhī )。庄(zhuāng )助(zhù )最(zuì )先(xiān )进(jìn ),后(hòu )又(yòu )得(dé )吴(wú )人(rén )硃(zhū )买(mǎi )臣(chén )、赵(zhào )人(rén )吾(wú )丘(qiū )寿(shòu )王(wáng )、蜀(shǔ )人(rén )司(sī )马(mǎ )相(xiàng )如(rú )、平(píng )原(yuán )东(dōng )方(fāng )朔(shuò )、吴(wú )要(yào )枚(méi )皋(gāo )、济(jì )南(nán )终(zhōng )军(jūn )等(děng ),并(bìng )在(zài )左(zuǒ )右(yòu ),每(měi )令(lìng )与(yǔ )大(dà )臣(chén )辨(biàn )论(lùn ),中(zhōng )外(wài )相(xiàng )应(yīng )以(yǐ )义(yì )理(lǐ )之(zhī )文(wén ),大(dà )臣(chén )数(shù )屈(qū )焉(yān )。然(rán )相(xiàng )如(rú )特(tè )以(yǐ )辞(cí )赋(fù )得(dé )幸(xìng );朔(shuò )、皋(gāo )不(bú )根(gēn )持(chí )论(lùn ),好(hǎo )诙(huī )谐(xié ),上(shàng )以(yǐ )俳(pái )优(yōu )畜(chù )之(zhī ),虽(suī )数(shù )赏(shǎng )赐(cì ),终(zhōng )不(bú )任(rèn )以(yǐ )事(shì )也(yě )。朔(shuò )亦(yì )观(guān )上(shàng )颜(yán )色(sè ),时(shí )时(shí )直(zhí )谏(jiàn ),有(yǒu )所(suǒ )补(bǔ )益(yì )。

是(shì )岁(suì ),上(shàng )始(shǐ )为(wéi )微(wēi )行(háng ),北(běi )至(zhì )池(chí )阳(yáng ),西(xī )至(zhì )黄(huáng )山(shān ),南(nán )猎(liè )长(zhǎng )杨(yáng ),东(dōng )游(yóu )宜(yí )春(chūn ),与(yǔ )左(zuǒ )右(yòu )能(néng )骑(qí )射(shè )者(zhě )期(qī )诸(zhū )殿(diàn )门(mén )。常(cháng )以(yǐ )夜(yè )出(chū ),自(zì )称(chēng )平(píng )阳(yáng )侯(hóu );旦(dàn )明(míng ),入(rù )南(nán )山(shān )下(xià ),射(shè )鹿(lù )、豕(shǐ )、狐(hú )、兔(tù ),驰(chí )骛(wù )禾(hé )稼(jià )之(zhī )地(dì ),民(mín )皆(jiē )号(hào )呼(hū )骂(mà )詈(lì )。鄂(è )、杜(dù )令(lìng )欲(yù )执(zhí )之(zhī ),示(shì )以(yǐ )乘(chéng )舆(yú )物(wù ),乃(nǎi )得(dé )免(miǎn )。又(yòu )尝(cháng )夜(yè )至(zhì )伯(bó )谷(gǔ ),投(tóu )逆(nì )旅(lǚ )宿(xiǔ ),就(jiù )逆(nì )旅(lǚ )主(zhǔ )人(rén )求(qiú )浆(jiāng ),主(zhǔ )人(rén )翁(wēng )曰(yuē ):“无(wú )浆(jiāng ),正(zhèng )有(yǒu )溺(nì )耳(ěr )!”且(qiě )疑(yí )上(shàng )为(wéi )奸(jiān )盗(dào ),聚(jù )少(shǎo )年(nián )欲(yù )攻(gōng )之(zhī )。主(zhǔ )人(rén )妪(yù )睹(dǔ )上(shàng )状(zhuàng )貌(mào )而(ér )异(yì )之(zhī ),止(zhǐ )其(qí )翁(wēng )曰(yuē ):“客(kè )非(fēi )常(cháng )人(rén )也(yě ),且(qiě )又(yòu )有(yǒu )备(bèi ),不(bú )可(kě )图(tú )也(yě )。”翁(wēng )不(bú )听(tīng ),妪(yù )饮(yǐn )翁(wēng )以(yǐ )酒(jiǔ ),醉(zuì )而(ér )缚(fù )之(zhī )。少(shǎo )年(nián )皆(jiē )散(sàn )走(zǒu ),妪(yù )乃(nǎi )杀(shā )鸡(jī )为(wéi )食(shí )以(yǐ )谢(xiè )客(kè )。明(míng )日(rì ),上(shàng )归(guī ),召(zhào )妪(yù ),赐(cì )金(jīn )千(qiān )斤(jīn ),拜(bài )其(qí )夫(fū )为(wéi )羽(yǔ )林(lín )郎(láng )。后(hòu )乃(nǎi )私(sī )置(zhì )更(gèng )衣(yī ),从(cóng )宣(xuān )曲(qǔ )以(yǐ )南(nán )十(shí )二(èr )所(suǒ ),夜(yè )投(tóu )宿(xiǔ )长(zhǎng )杨(yáng )、五(wǔ )柞(zhà )等(děng )诸(zhū )宫(gōng )。

上(shàng )以(yǐ )道(dào )远(yuǎn )劳(láo )苦(kǔ ),又(yòu )为(wéi )百(bǎi )姓(xìng )所(suǒ )患(huàn ),乃(nǎi )使(shǐ )太(tài )中(zhōng )大(dà )夫(fū )吾(wú )丘(qiū )寿(shòu )王(wáng )举(jǔ )籍(jí )阿(ā )城(chéng )以(yǐ )南(nán ),盩(zhōu )厔(zhì )以(yǐ )东(dōng ),宜(yí )春(chūn )以(yǐ )西(xī ),提(tí )封(fēng )顷(qǐng )畮(mǔ ),及(jí )其(qí )贾(jiǎ )直(zhí ),欲(yù )除(chú )以(yǐ )为(wéi )上(shàng )林(lín )苑(yuàn ),属(shǔ )之(zhī )南(nán )山(shān )。又(yòu )诏(zhào )中(zhōng )尉(wèi )、左(zuǒ )右(yòu )内(nèi )史(shǐ )表(biǎo )属(shǔ )县(xiàn )草(cǎo )田(tián ),欲(yù )以(yǐ )偿(cháng )鄠(hù )、杜(dù )之(zhī )民(mín )。寿(shòu )王(wáng )奏(zòu )事(shì ),上(shàng )大(dà )说(shuō )称(chēng )善(shàn )。时(shí )东(dōng )方(fāng )朔(shuò )在(zài )傍(bàng ),进(jìn )谏(jiàn )曰(yuē ):“夫(fū )南(nán )山(shān ),天(tiān )下(xià )之(zhī )阻(zǔ )也(yě )。汉(hàn )兴(xìng ),去(qù )三(sān )河(hé )之(zhī )地(dì ),止(zhǐ )霸(bà )、浐(chǎn )以(yǐ )西(xī ),都(dōu )泾(jīng )、渭(wèi )之(zhī )南(nán ),此(cǐ )所(suǒ )谓(wèi )天(tiān )下(xià )陆(lù )海(hǎi )之(zhī )地(dì ),秦(qín )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )虏(lǔ )西(xī )戎(róng )、兼(jiān )山(shān )东(dōng )者(zhě )也(yě )。其(qí )山(shān )出(chū )玉(yù )石(shí )、金(jīn )、银(yín )、铜(tóng )、铁(tiě )、良(liáng )材(cái ),百(bǎi )工(gōng )所(suǒ )取(qǔ )给(gěi ),万(wàn )民(mín )所(suǒ )卬(áng )足(zú )也(yě )。又(yòu )有(yǒu )粳(jīng )、稻(dào )、梨(lí )、栗(lì )、桑(sāng )、麻(má )、竹(zhú )箭(jiàn )之(zhī )饶(ráo ),土(tǔ )宜(yí )姜(jiāng )、芋(yù ),水(shuǐ )多(duō )蛙(wā )、鱼(yú ),贫(pín )者(zhě )得(dé )以(yǐ )人(rén )给(gěi )家(jiā )足(zú ),无(wú )饥(jī )寒(hán )之(zhī )忧(yōu );故(gù )酆(fēng )、镐(gǎo )之(zhī )间(jiān ),号(hào )为(wéi )土(tǔ )膏(gāo ),其(qí )贾(jiǎ )畮(mǔ )一(yī )金(jīn )。今(jīn )规(guī )以(yǐ )为(wéi )苑(yuàn ),绝(jué )陂(bēi )池(chí )水(shuǐ )泽(zé )之(zhī )利(lì )而(ér )取(qǔ )民(mín )膏(gāo )腴(yú )之(zhī )地(dì ),上(shàng )乏(fá )国(guó )家(jiā )之(zhī )用(yòng ),下(xià )夺(duó )农(nóng )桑(sāng )之(zhī )业(yè ),是(shì )其(qí )不(bú )可(kě )一(yī )也(yě )。盛(shèng )荆(jīng )、棘(jí )之(zhī )林(lín ),广(guǎng )狐(hú )、菟(tú )之(zhī )苑(yuàn ),大(dà )虎(hǔ )、狼(láng )之(zhī )虚(xū ),坏(huài )人(rén )冢(zhǒng )墓(mù ),发(fā )人(rén )室(shì )庐(lú ),令(lìng )幼(yòu )弱(ruò )怀(huái )土(tǔ )而(ér )思(sī ),耆(qí )老(lǎo )泣(qì )涕(tì )而(ér )悲(bēi ),是(shì )其(qí )不(bú )可(kě )二(èr )也(yě )。斥(chì )而(ér )营(yíng )之(zhī ),垣(yuán )而(ér )囿(yòu )之(zhī ),骑(qí )驰(chí )东(dōng )西(xī ),车(chē )骛(wù )南(nán )北(běi ),有(yǒu )深(shēn )沟(gōu )大(dà )渠(qú )。夫(fū )一(yī )日(rì )之(zhī )乐(lè ),不(bú )足(zú )以(yǐ )危(wēi )无(wú )堤(dī )之(zhī )舆(yú ),是(shì )其(qí )不(bú )可(kě )三(sān )也(yě )。夫(fū )殷(yīn )作(zuò )九(jiǔ )市(shì )之(zhī )宫(gōng )而(ér )诸(zhū )侯(hóu )畔(pàn ),灵(líng )王(wáng )起(qǐ )章(zhāng )华(huá )之(zhī )台(tái )而(ér )楚(chǔ )民(mín )散(sàn ),秦(qín )兴(xìng )阿(ā )房(fáng )之(zhī )殿(diàn )而(ér )天(tiān )下(xià )乱(luàn )。粪(fèn )土(tǔ )愚(yú )臣(chén ),逆(nì )盛(shèng )意(yì ),罪(zuì )当(dāng )万(wàn )死(sǐ )!”上(shàng )乃(nǎi )拜(bài )朔(shuò )为(wéi )太(tài )中(zhōng )大(dà )夫(fū )、给(gěi )事(shì )中(zhōng ),赐(cì )黄(huáng )金(jīn )百(bǎi )斤(jīn )。然(rán )遂(suí )起(qǐ )上(shàng )林(lín )苑(yuàn ),如(rú )寿(shòu )王(wáng )所(suǒ )奏(zòu )。

上(shàng )又(yòu )好(hǎo )自(zì )击(jī )熊(xióng )、豕(shǐ ),驰(chí )逐(zhú )野(yě )兽(shòu )。司(sī )马(mǎ )相(xiàng )如(rú )上(shàng )疏(shū )谏(jiàn )曰(yuē ):“臣(chén )闻(wén )物(wù )有(yǒu )同(tóng )类(lèi )而(ér )殊(shū )能(néng )者(zhě ),故(gù )力(lì )称(chēng )乌(wū )获(huò ),捷(jié )言(yán )庆(qìng )忌(jì ),勇(yǒng )期(qī )贲(bēn )、育(yù ),臣(chén )之(zhī )愚(yú ),窃(qiè )以(yǐ )为(wéi )人(rén )诚(chéng )有(yǒu )之(zhī ),兽(shòu )亦(yì )宜(yí )然(rán )。今(jīn )陛(bì )下(xià )好(hǎo )陵(líng )阻(zǔ )险(xiǎn ),射(shè )猛(měng )兽(shòu ),卒(zú )然(rán )遇(yù )逸(yì )材(cái )之(zhī )兽(shòu ),骇(hài )不(bú )存(cún )之(zhī )地(dì ),犯(fàn )属(shǔ )车(chē )之(zhī )清(qīng )尘(chén ),舆(yú )不(bú )及(jí )还(hái )辕(yuán ),人(rén )不(bú )暇(xiá )施(shī )巧(qiǎo ),虽(suī )有(yǒu )乌(wū )获(huò )、逄(páng )蒙(méng )之(zhī )技(jì ),不(bú )得(dé )用(yòng ),枯(kū )木(mù )朽(xiǔ )株(zhū ),尽(jìn )为(wéi )难(nán )矣(yǐ )。是(shì )胡(hú )、越(yuè )起(qǐ )于(yú )毂(gū )下(xià )而(ér )羌(qiāng )、夷(yí )接(jiē )轸(zhěn )也(yě ),岂(qǐ )不(bú )殆(dài )哉(zāi )!虽(suī )万(wàn )全(quán )而(ér )无(wú )患(huàn ),然(rán )本(běn )非(fēi )天(tiān )子(zǐ )之(zhī )所(suǒ )宜(yí )近(jìn )也(yě )。宜(yí )夫(fū )清(qīng )道(dào )而(ér )后(hòu )行(háng ),中(zhōng )路(lù )而(ér )驰(chí ),犹(yóu )时(shí )有(yǒu )衔(xián )橛(jué )之(zhī )变(biàn ),况(kuàng )乎(hū )涉(shè )丰(fēng )草(cǎo ),骋(chěng )丘(qiū )虚(xū ),前(qián )有(yǒu )利(lì )兽(shòu )之(zhī )乐(lè ),而(ér )内(nèi )无(wú )存(cún )变(biàn )之(zhī )意(yì ),其(qí )为(wéi )害(hài )也(yě )不(bú )难(nán )矣(yǐ )。夫(fū )轻(qīng )万(wàn )乘(chéng )之(zhī )重(zhòng )不(bú )以(yǐ )为(wéi )安(ān ),乐(lè )出(chū )万(wàn )有(yǒu )一(yī )危(wēi )之(zhī )涂(tú )以(yǐ )为(wéi )娱(yú ),臣(chén )窃(qiè )为(wéi )陛(bì )下(xià )不(bú )取(qǔ )。盖(gài )明(míng )者(zhě )远(yuǎn )见(jiàn )于(yú )未(wèi )萌(méng ),而(ér )知(zhī )者(zhě )避(bì )危(wēi )于(yú )无(wú )形(xíng ),祸(huò )固(gù )多(duō )藏(cáng )于(yú )隐(yǐn )微(wēi )而(ér )发(fā )于(yú )人(rén )之(zhī )所(suǒ )忽(hū )者(zhě )也(yě )。故(gù )鄙(bǐ )谚(yàn )曰(yuē ):‘家(jiā )累(lèi )千(qiān )金(jīn ),坐(zuò )不(bú )垂(chuí )堂(táng )。’此(cǐ )言(yán )虽(suī )小(xiǎo ),可(kě )以(yǐ )谕(yù )大(dà )。”上(shàng )善(shàn )之(zhī )。

世(shì )宗(zōng )孝(xiào )武(wǔ )皇(huáng )帝(dì )上(shàng )之(zhī )上(shàng )建(jiàn )元(yuán )四(sì )年(nián )(甲(jiǎ )辰(chén ),公(gōng )元(yuán )前(qián )一(yī )三(sān )七(qī )年(nián ))

夏(xià ),有(yǒu )风(fēng )赤(chì )如(rú )血(xuè )。

六(liù )月(yuè ),旱(hàn )。

秋(qiū ),九(jiǔ )月(yuè ),有(yǒu )星(xīng )孛(bó )于(yú )东(dōng )北(běi )。

是(shì )岁(suì ),南(nán )越(yuè )王(wáng )佗(tuó )死(sǐ ),其(qí )孙(sūn )文(wén )王(wáng )胡(hú )立(lì )。

世(shì )宗(zōng )孝(xiào )武(wǔ )皇(huáng )帝(dì )上(shàng )之(zhī )上(shàng )建(jiàn )元(yuán )五(wǔ )年(nián )(乙(yǐ )巳(sì ),公(gōng )元(yuán )前(qián )一(yī )三(sān )六(liù )年(nián ))

春(chūn ),罢(bà )三(sān )铢(zhū )钱(qián ),行(háng )半(bàn )两(liǎng )钱(qián )。

置(zhì )五(wǔ )经(jīng )博(bó )士(shì )。

夏(xià ),五(wǔ )月(yuè ),大(dà )蝗(huáng )。

秋(qiū ),八(bā )月(yuè ),广(guǎng )川(chuān )惠(huì )王(wáng )越(yuè )、清(qīng )河(hé )哀(āi )王(wáng )乘(chéng )皆(jiē )薨(hōng ),无(wú )后(hòu ),国(guó )除(chú )。

世(shì )宗(zōng )孝(xiào )武(wǔ )皇(huáng )帝(dì )上(shàng )之(zhī )上(shàng )建(jiàn )元(yuán )六(liù )年(nián )(丙(bǐng )午(wǔ ),公(gōng )元(yuán )前(qián )一(yī )三(sān )五(wǔ )年(nián ))

春(chūn ),二(èr )月(yuè ),乙(yǐ )未(wèi ),辽(liáo )东(dōng )高(gāo )庙(miào )灾(zāi )。

夏(xià ),四(sì )月(yuè ),壬(rén )子(zǐ ),高(gāo )园(yuán )便(biàn )殿(diàn )火(huǒ )。上(shàng )素(sù )服(fú )五(wǔ )日(rì )。

五(wǔ )月(yuè ),丁(dīng )亥(hài ),太(tài )皇(huáng )太(tài )后(hòu )崩(bēng )。

六(liù )月(yuè ),癸(guǐ )巳(sì ),丞(chéng )相(xiàng )昌(chāng )免(miǎn );武(wǔ )安(ān )侯(hóu )田(tián )分(fèn )为(wéi )丞(chéng )相(xiàng )。分(fèn )骄(jiāo )侈(chǐ ),治(zhì )宅(zhái )甲(jiǎ )诸(zhū )第(dì ),田(tián )园(yuán )极(jí )膏(gāo )腴(yú );市(shì )买(mǎi )郡(jùn )县(xiàn )物(wù ),相(xiàng )属(shǔ )于(yú )道(dào );多(duō )受(shòu )四(sì )方(fāng )赂(lù )遗(yí );其(qí )家(jiā )金(jīn )玉(yù )、妇(fù )女(nǚ ),狗(gǒu )马(mǎ )、声(shēng )乐(lè )、玩(wán )好(hǎo ),不(bú )可(kě )胜(shèng )数(shù )。每(měi )入(rù )奏(zòu )事(shì ),坐(zuò )语(yǔ )移(yí )日(rì ),所(suǒ )言(yán )皆(jiē )听(tīng )。荐(jiàn )人(rén )或(huò )起(qǐ )家(jiā )至(zhì )二(èr )千(qiān )石(shí ),权(quán )移(yí )主(zhǔ )上(shàng )。上(shàng )乃(nǎi )曰(yuē ):“君(jūn )除(chú )吏(lì )已(yǐ )尽(jìn )未(wèi )?吾(wú )亦(yì )欲(yù )除(chú )吏(lì )。”尝(cháng )请(qǐng )考(kǎo )工(gōng )地(dì )益(yì )宅(zhái ),上(shàng )怒(nù )曰(yuē ):“君(jūn )何(hé )不(bú )遂(suí )取(qǔ )武(wǔ )库(kù )!”是(shì )后(hòu )乃(nǎi )稍(shāo )退(tuì )。

秋(qiū ),八(bā )月(yuè ),有(yǒu )星(xīng )孛(bó )于(yú )东(dōng )方(fāng ),长(zhǎng )竟(jìng )天(tiān )。

闽(mǐn )越(yuè )王(wáng )郢(yǐng )兴(xìng )兵(bīng )击(jī )南(nán )越(yuè )边(biān )邑(yì ),南(nán )越(yuè )王(wáng )守(shǒu )天(tiān )子(zǐ )约(yuē ),不(bú )敢(gǎn )擅(shàn )兴(xìng )兵(bīng ),使(shǐ )人(rén )上(shàng )书(shū )告(gào )天(tiān )子(zǐ )。于(yú )是(shì )天(tiān )子(zǐ )多(duō )南(nán )越(yuè )义(yì ),大(dà )为(wéi )发(fā )兵(bīng ),遣(qiǎn )大(dà )行(háng )王(wáng )恢(huī )出(chū )豫(yù )章(zhāng ),大(dà )农(nóng )令(lìng )韩(hán )安(ān )国(guó )出(chū )会(huì )稽(jī ),击(jī )闽(mǐn )越(yuè )。

淮(huái )南(nán )王(wáng )安(ān )上(shàng )书(shū )谏(jiàn )曰(yuē ):“陛(bì )下(xià )临(lín )天(tiān )下(xià ),布(bù )德(dé )施(shī )惠(huì ),天(tiān )下(xià )摄(shè )然(rán ),人(rén )安(ān )其(qí )生(shēng ),自(zì )以(yǐ )没(méi )身(shēn )不(bú )见(jiàn )兵(bīng )革(gé )。今(jīn )闻(wén )有(yǒu )司(sī )举(jǔ )兵(bīng )将(jiāng )以(yǐ )诛(zhū )越(yuè ),臣(chén )安(ān )窃(qiè )为(wéi )陛(bì )下(xià )重(zhòng )之(zhī )。

越(yuè ),方(fāng )外(wài )之(zhī )地(dì ),剪(jiǎn )发(fā )文(wén )身(shēn )之(zhī )民(mín )也(yě ),不(bú )可(kě )以(yǐ )冠(guàn )带(dài )之(zhī )国(guó )法(fǎ )度(dù )理(lǐ )也(yě )。自(zì )三(sān )代(dài )之(zhī )盛(shèng ),胡(hú )、越(yuè )不(bú )与(yǔ )受(shòu )正(zhèng )朔(shuò ),非(fēi )强(qiáng )勿(wù )强(qiáng )服(fú ),威(wēi )弗(fú )能(néng )制(zhì )也(yě ),以(yǐ )为(wéi )不(bú )居(jū )之(zhī )地(dì ),不(bú )牧(mù )之(zhī )民(mín ),不(bú )足(zú )以(yǐ )烦(fán )中(zhōng )国(guó )也(yě )。自(zì )汉(hàn )初(chū )定(dìng )已(yǐ )来(lái )七(qī )十(shí )二(èr )年(nián ),越(yuè )人(rén )相(xiàng )攻(gōng )击(jī )者(zhě )不(bú )可(kě )胜(shèng )数(shù ),然(rán )天(tiān )子(zǐ )未(wèi )尝(cháng )举(jǔ )兵(bīng )而(ér )入(rù )其(qí )地(dì )也(yě )。臣(chén )闻(wén )越(yuè )非(fēi )有(yǒu )城(chéng )郭(guō )邑(yì )里(lǐ )也(yě ),处(chù )谿(jī )谷(gǔ )之(zhī )间(jiān ),篁(huáng )竹(zhú )之(zhī )中(zhōng ),习(xí )于(yú )水(shuǐ )斗(dòu ),便(biàn )于(yú )用(yòng )舟(zhōu ),地(dì )深(shēn )昧(mèi )而(ér )多(duō )水(shuǐ )险(xiǎn ),中(zhōng )国(guó )之(zhī )人(rén )不(bú )知(zhī )其(qí )势(shì )阻(zǔ )而(ér )入(rù )其(qí )地(dì ),虽(suī )百(bǎi )不(bú )当(dāng )其(qí )一(yī )。得(dé )其(qí )地(dì ),不(bú )可(kě )郡(jùn )县(xiàn )也(yě );攻(gōng )之(zhī ),不(bú )可(kě )暴(bào )取(qǔ )也(yě )。以(yǐ )地(dì )图(tú )察(chá )其(qí )山(shān )川(chuān )要(yào )塞(sāi ),相(xiàng )去(qù )不(bú )过(guò )寸(cùn )数(shù ),而(ér )间(jiān )独(dú )数(shù )百(bǎi )千(qiān )里(lǐ ),险(xiǎn )阻(zǔ )、林(lín )丛(cóng )弗(fú )能(néng )尽(jìn )著(zhe );视(shì )之(zhī )若(ruò )易(yì ),行(háng )之(zhī )甚(shèn )难(nán )。天(tiān )下(xià )赖(lài )宗(zōng )庙(miào )之(zhī )灵(líng ),方(fāng )内(nèi )大(dà )宁(níng ),戴(dài )白(bái )之(zhī )老(lǎo )不(bú )见(jiàn )兵(bīng )革(gé ),民(mín )得(dé )夫(fū )妇(fù )相(xiàng )守(shǒu ),父(fù )子(zǐ )相(xiàng )保(bǎo ),陛(bì )下(xià )之(zhī )德(dé )也(yě )。越(yuè )人(rén )名(míng )为(wéi )籓(bān )臣(chén ),贡(gòng )酎(zhòu )之(zhī )奉(fèng )不(bú )输(shū )大(dà )内(nèi ),一(yī )卒(zú )之(zhī )用(yòng )不(bú )给(gěi )上(shàng )事(shì );自(zì )相(xiàng )攻(gōng )击(jī ),而(ér )陛(bì )下(xià )发(fā )兵(bīng )救(jiù )之(zhī ),是(shì )反(fǎn )以(yǐ )中(zhōng )国(guó )而(ér )劳(láo )蛮(mán )夷(yí )也(yě )。且(qiě )越(yuè )人(rén )愚(yú )戆(gàng )轻(qīng )薄(báo ),负(fù )约(yuē )反(fǎn )覆(fù ),其(qí )不(bú )用(yòng )天(tiān )子(zǐ )之(zhī )法(fǎ )度(dù ),非(fēi )一(yī )日(rì )之(zhī )积(jī )也(yě )。壹(yī )不(bú )奉(fèng )诏(zhào ),举(jǔ )兵(bīng )诛(zhū )之(zhī ),臣(chén )恐(kǒng )后(hòu )兵(bīng )革(gé )无(wú )时(shí )得(dé )息(xī )也(yě )。

间(jiān )者(zhě ),数(shù )年(nián )岁(suì )比(bǐ )不(bú )登(dēng ),民(mín )待(dài )卖(mài )爵(jué )、赘(zhuì )子(zǐ )以(yǐ )接(jiē )衣(yī )食(shí )。赖(lài )陛(bì )下(xià )德(dé )泽(zé )振(zhèn )救(jiù )之(zhī ),得(dé )毋(wú )转(zhuǎn )死(sǐ )沟(gōu )壑(hè )。四(sì )年(nián )不(bú )登(dēng ),五(wǔ )年(nián )复(fù )蝗(huáng ),民(mín )生(shēng )未(wèi )复(fù )。今(jīn )发(fā )兵(bīng )行(háng )数(shù )千(qiān )里(lǐ ),资(zī )衣(yī )粮(liáng ),入(rù )越(yuè )地(dì ),舆(yú )轿(jiào )而(ér )隃(yú )领(lǐng ),拕(tuō )舟(zhōu )而(ér )入(rù )水(shuǐ ),行(háng )数(shù )百(bǎi )千(qiān )里(lǐ ),夹(jiá )以(yǐ )深(shēn )林(lín )丛(cóng )竹(zhú ),水(shuǐ )道(dào )上(shàng )下(xià )击(jī )石(shí ),林(lín )中(zhōng )多(duō )蝮(fù )蛇(shé )、猛(měng )兽(shòu ),夏(xià )月(yuè )暑(shǔ )时(shí ),欧(ōu )泄(xiè )霍(huò )乱(luàn )之(zhī )病(bìng )相(xiàng )随(suí )属(shǔ )也(yě );曾(céng )未(wèi )施(shī )兵(bīng )接(jiē )刃(rèn ),死(sǐ )伤(shāng )者(zhě )必(bì )众(zhòng )矣(yǐ )。前(qián )时(shí )南(nán )海(hǎi )王(wáng )反(fǎn ),陛(bì )下(xià )先(xiān )臣(chén )使(shǐ )将(jiāng )军(jūn )间(jiān )忌(jì )将(jiāng )兵(bīng )击(jī )之(zhī ),以(yǐ )其(qí )军(jūn )降(jiàng ),处(chù )之(zhī )上(shàng )淦(gàn )。后(hòu )复(fù )反(fǎn ),会(huì )天(tiān )暑(shǔ )多(duō )雨(yǔ ),楼(lóu )船(chuán )卒(zú )水(shuǐ )居(jū )击(jī )棹(zhào ),未(wèi )战(zhàn )而(ér )疾(jí )死(sǐ )者(zhě )过(guò )半(bàn );亲(qīn )老(lǎo )涕(tì )泣(qì ),孤(gū )子(zǐ )啼(tí )号(hào ),破(pò )家(jiā )散(sàn )业(yè ),迎(yíng )尸(shī )千(qiān )里(lǐ )之(zhī )外(wài ),裹(guǒ )骸(hái )骨(gǔ )而(ér )归(guī )。悲(bēi )哀(āi )之(zhī )气(qì ),数(shù )年(nián )不(bú )息(xī ),长(zhǎng )老(lǎo )至(zhì )今(jīn )以(yǐ )为(wéi )记(jì ),曾(céng )未(wèi )入(rù )其(qí )地(dì )而(ér )祸(huò )已(yǐ )至(zhì )此(cǐ )矣(yǐ )。陛(bì )下(xià )德(dé )配(pèi )天(tiān )地(dì ),明(míng )象(xiàng )日(rì )月(yuè ),恩(ēn )至(zhì )禽(qín )兽(shòu ),泽(zé )及(jí )草(cǎo )木(mù ),一(yī )人(rén )有(yǒu )饥(jī )寒(hán ),不(bú )终(zhōng )其(qí )天(tiān )年(nián )而(ér )死(sǐ )者(zhě ),为(wéi )之(zhī )忄(shù )妻(qī )怆(chuàng )于(yú )心(xīn )。今(jīn )方(fāng )内(nèi )无(wú )狗(gǒu )吠(fèi )之(zhī )警(jǐng ),而(ér )使(shǐ )陛(bì )下(xià )甲(jiǎ )卒(zú )死(sǐ )亡(wáng ),暴(bào )露(lù )中(zhōng )原(yuán ),霑(zhān )渍(zì )山(shān )谷(gǔ ),边(biān )境(jìng )之(zhī )民(mín )为(wéi )之(zhī )早(zǎo )闭(bì )晏(yàn )开(kāi ),朝(cháo )不(bú )及(jí )夕(xī ),臣(chén )安(ān )窃(qiè )为(wéi )陛(bì )下(xià )重(zhòng )之(zhī )。

不(bú )习(xí )南(nán )方(fāng )地(dì )形(xíng )者(zhě ),多(duō )以(yǐ )越(yuè )为(wéi )人(rén )众(zhòng )兵(bīng )强(qiáng ),能(néng )难(nán )边(biān )城(chéng )。淮(huái )南(nán )全(quán )国(guó )之(zhī )时(shí ),多(duō )为(wéi )边(biān )吏(lì ),臣(chén )窃(qiè )闻(wén )之(zhī ),与(yǔ )中(zhōng )国(guó )异(yì )。限(xiàn )以(yǐ )高(gāo )山(shān ),人(rén )迹(jì )绝(jué ),车(chē )道(dào )不(bú )通(tōng ),天(tiān )地(dì )所(suǒ )以(yǐ )隔(gé )外(wài )内(nèi )也(yě )。其(qí )入(rù )中(zhōng )国(guó ),必(bì )下(xià )领(lǐng )水(shuǐ ),领(lǐng )水(shuǐ )之(zhī )山(shān )峭(qiào )峻(jùn ),漂(piāo )石(shí )破(pò )舟(zhōu ),不(bú )可(kě )以(yǐ )大(dà )船(chuán )载(zǎi )食(shí )粮(liáng )下(xià )也(yě )。越(yuè )人(rén )欲(yù )为(wéi )变(biàn ),必(bì )先(xiān )田(tián )馀(yú )干(gàn )界(jiè )中(zhōng ),积(jī )食(shí )粮(liáng ),乃(nǎi )入(rù ),伐(fá )材(cái )治(zhì )船(chuán )。边(biān )城(chéng )守(shǒu )候(hòu )诚(chéng )谨(jǐn ),越(yuè )人(rén )有(yǒu )入(rù )伐(fá )材(cái )者(zhě ),辄(zhé )收(shōu )捕(bǔ ),焚(fén )其(qí )积(jī )聚(jù ),虽(suī )百(bǎi )越(yuè ),奈(nài )边(biān )城(chéng )何(hé )!且(qiě )越(yuè )人(rén )绵(mián )力(lì )薄(báo )材(cái ),不(bú )能(néng )陆(lù )战(zhàn ),又(yòu )无(wú )车(chē )骑(qí )、弓(gōng )弩(nǔ )之(zhī )用(yòng ),然(rán )而(ér )不(bú )可(kě )入(rù )者(zhě ),以(yǐ )保(bǎo )地(dì )险(xiǎn ),而(ér )中(zhōng )国(guó )之(zhī )人(rén )不(bú )耐(nài )其(qí )水(shuǐ )土(tǔ )也(yě )。臣(chén )闻(wén )越(yuè )甲(jiǎ )卒(zú )不(bú )下(xià )数(shù )十(shí )万(wàn ),所(suǒ )以(yǐ )入(rù )之(zhī ),五(wǔ )倍(bèi )乃(nǎi )足(zú ),輓(wǎn )车(chē )奉(fèng )饷(xiǎng )者(zhě )不(bú )在(zài )其(qí )中(zhōng )。南(nán )方(fāng )暑(shǔ )湿(shī ),近(jìn )夏(xià )瘅(dān )热(rè ),暴(bào )露(lù )水(shuǐ )居(jū ),蝮(fù )蛇(shé )蠚(hē )生(shēng ),疾(jí )疢(chèn )多(duō )作(zuò ),兵(bīng )未(wèi )血(xuè )刃(rèn )而(ér )病(bìng )死(sǐ )者(zhě )什(shí )二(èr )三(sān ),虽(suī )举(jǔ )越(yuè )国(guó )而(ér )虏(lǔ )之(zhī ),不(bú )足(zú )以(yǐ )偿(cháng )所(suǒ )亡(wáng )。

“臣(chén )闻(wén )道(dào )路(lù )言(yán ):闽(mǐn )越(yuè )王(wáng )弟(dì )甲(jiǎ )弑(shì )而(ér )杀(shā )之(zhī ),甲(jiǎ )以(yǐ )诛(zhū )死(sǐ ),其(qí )民(mín )未(wèi )有(yǒu )所(suǒ )属(shǔ )。陛(bì )下(xià )若(ruò )欲(yù )来(lái ),内(nèi )处(chù )之(zhī )中(zhōng )国(guó ),使(shǐ )重(zhòng )臣(chén )临(lín )存(cún ),施(shī )德(dé )垂(chuí )赏(shǎng )以(yǐ )招(zhāo )致(zhì )之(zhī ),此(cǐ )必(bì )携(xié )幼(yòu )扶(fú )老(lǎo )以(yǐ )归(guī )圣(shèng )德(dé )。若(ruò )陛(bì )下(xià )无(wú )所(suǒ )用(yòng )之(zhī ),则(zé )继(jì )其(qí )绝(jué )世(shì ),存(cún )其(qí )亡(wáng )国(guó ),建(jiàn )其(qí )王(wáng )侯(hóu ),以(yǐ )为(wéi )畜(chù )越(yuè ),此(cǐ )必(bì )委(wěi )质(zhì )为(wéi )籓(bān )臣(chén ),世(shì )共(gòng )贡(gòng )职(zhí )。陛(bì )下(xià )以(yǐ )方(fāng )寸(cùn )之(zhī )印(yìn ),丈(zhàng )二(èr )之(zhī )组(zǔ ),填(tián )抚(fǔ )方(fāng )外(wài ),不(bú )劳(láo )一(yī )卒(zú ),不(bú )顿(dùn )一(yī )戟(jǐ ),而(ér )威(wēi )德(dé )并(bìng )行(háng )。今(jīn )以(yǐ )兵(bīng )入(rù )其(qí )地(dì ),此(cǐ )必(bì )震(zhèn )恐(kǒng ),以(yǐ )有(yǒu )司(sī )为(wéi )欲(yù )屠(tú )灭(miè )之(zhī )也(yě ),必(bì )雉(zhì )兔(tù )逃(táo ),入(rù )山(shān )林(lín )险(xiǎn )阻(zǔ )。背(bèi )而(ér )去(qù )之(zhī ),则(zé )复(fù )相(xiàng )群(qún )聚(jù );留(liú )而(ér )守(shǒu )之(zhī ),历(lì )岁(suì )经(jīng )年(nián ),则(zé )士(shì )卒(zú )罢(bà )倦(juàn ),食(shí )粮(liáng )乏(fá )绝(jué ),民(mín )苦(kǔ )兵(bīng )事(shì ),盗(dào )贼(zéi )必(bì )起(qǐ )。臣(chén )闻(wén )长(zhǎng )老(lǎo )言(yán ):秦(qín )之(zhī )时(shí ),尝(cháng )使(shǐ )尉(wèi )屠(tú )睢(suī )击(jī )越(yuè ),又(yòu )使(shǐ )监(jiān )禄(lù )凿(záo )渠(qú )通(tōng )道(dào ),越(yuè )人(rén )逃(táo )入(rù )深(shēn )山(shān )林(lín )丛(cóng ),不(bú )可(kě )得(dé )攻(gōng );留(liú )军(jūn )屯(tún )守(shǒu )空(kōng )地(dì ),旷(kuàng )日(rì )引(yǐn )久(jiǔ ),士(shì )卒(zú )劳(láo )倦(juàn );越(yuè )出(chū )击(jī )之(zhī ),秦(qín )兵(bīng )大(dà )破(pò ),乃(nǎi )发(fā )缊(wēn )戍(shù )以(yǐ )备(bèi )之(zhī )。当(dāng )此(cǐ )之(zhī )时(shí ),外(wài )内(nèi )骚(sāo )动(dòng ),皆(jiē )不(bú )聊(liáo )生(shēng ),亡(wáng )逃(táo )相(xiàng )从(cóng ),群(qún )为(wéi )盗(dào )贼(zéi ),于(yú )是(shì )山(shān )东(dōng )之(zhī )难(nán )始(shǐ )兴(xìng )。兵(bīng )者(zhě )凶(xiōng )事(shì ),一(yī )方(fāng )有(yǒu )急(jí ),四(sì )面(miàn )皆(jiē )耸(sǒng )。臣(chén )恐(kǒng )变(biàn )故(gù )之(zhī )生(shēng ),奸(jiān )邪(xié )之(zhī )作(zuò ),由(yóu )此(cǐ )始(shǐ )也(yě )。

“臣(chén )闻(wén )天(tiān )子(zǐ )之(zhī )兵(bīng )有(yǒu )征(zhēng )而(ér )无(wú )战(zhàn ),言(yán )莫(mò )敢(gǎn )校(xiào )也(yě )。如(rú )使(shǐ )越(yuè )人(rén )蒙(méng )徼(jiǎo )幸(xìng )以(yǐ )逆(nì )执(zhí )事(shì )之(zhī )颜(yán )行(háng ),厮(sī )舆(yú )之(zhī )卒(zú )有(yǒu )一(yī )不(bú )备(bèi )而(ér )归(guī )者(zhě ),虽(suī )得(dé )越(yuè )王(wáng )之(zhī )首(shǒu ),臣(chén )犹(yóu )窃(qiè )为(wéi )大(dà )汉(hàn )羞(xiū )之(zhī )。陛(bì )下(xià )以(yǐ )四(sì )海(hǎi )为(wéi )境(jìng ),生(shēng )民(mín )之(zhī )属(shǔ ),皆(jiē )为(wéi )臣(chén )妾(qiè )。垂(chuí )德(dé )惠(huì )以(yǐ )覆(fù )露(lù )之(zhī ),使(shǐ )安(ān )生(shēng )乐(lè )业(yè ),则(zé )泽(zé )被(bèi )万(wàn )世(shì ),传(chuán )之(zhī )子(zǐ )孙(sūn ),施(shī )之(zhī )无(wú )穷(qióng )。天(tiān )下(xià )之(zhī )安(ān ),犹(yóu )泰(tài )山(shān )而(ér )四(sì )维(wéi )之(zhī )也(yě ),夷(yí )狄(dí )之(zhī )地(dì ),何(hé )足(zú )以(yǐ )为(wéi )一(yī )日(rì )之(zhī )闲(xián ),而(ér )烦(fán )汗(hàn )马(mǎ )之(zhī )劳(láo )乎(hū )!《诗(shī )》云(yún ):‘王(wáng )犹(yóu )允(yǔn )塞(sāi ),徐(xú )方(fāng )既(jì )来(lái )。’言(yán )王(wáng )道(dào )甚(shèn )大(dà )而(ér )远(yuǎn )方(fāng )怀(huái )之(zhī )也(yě )。臣(chén )安(ān )窃(qiè )恐(kǒng )将(jiāng )吏(lì )之(zhī )以(yǐ )十(shí )万(wàn )之(zhī )师(shī )为(wéi )一(yī )使(shǐ )之(zhī )任(rèn )也(yě )。”

是(shì )时(shí ),汉(hàn )兵(bīng )遂(suí )出(chū ),未(wèi )逾(yú )领(lǐng ),闽(mǐn )越(yuè )王(wáng )郢(yǐng )发(fā )兵(bīng )距(jù )险(xiǎn )。其(qí )弟(dì )馀(yú )善(shàn )乃(nǎi )与(yǔ )相(xiàng )、宗(zōng )族(zú )谋(móu )曰(yuē ):“王(wáng )以(yǐ )擅(shàn )发(fā )兵(bīng )击(jī )南(nán )越(yuè )不(bú )请(qǐng ),故(gù )天(tiān )子(zǐ )兵(bīng )来(lái )诛(zhū )。汉(hàn )兵(bīng )众(zhòng )强(qiáng ),即(jí )幸(xìng )胜(shèng )之(zhī ),兵(bīng )来(lái )益(yì )多(duō ),终(zhōng )灭(miè )国(guó )而(ér )止(zhǐ )。今(jīn )杀(shā )王(wáng )以(yǐ )谢(xiè )天(tiān )子(zǐ ),天(tiān )子(zǐ )听(tīng ),罢(bà )兵(bīng ),固(gù )国(guó )完(wán );不(bú )听(tīng ),乃(nǎi )力(lì )战(zhàn );不(bú )胜(shèng ),即(jí )亡(wáng )入(rù )海(hǎi )。”皆(jiē )曰(yuē ):“善(shàn )!”即(jí )鏦(cōng )杀(shā )王(wáng ),使(shǐ )使(shǐ )奉(fèng )其(qí )头(tóu )致(zhì )大(dà )行(háng )。大(dà )行(háng )曰(yuē ):“所(suǒ )为(wéi )来(lái )者(zhě ),诛(zhū )王(wáng )。今(jīn )王(wáng )头(tóu )至(zhì ),谢(xiè )罪(zuì );不(bú )战(zhàn )而(ér )殒(yǔn ),利(lì )莫(mò )大(dà )焉(yān )。”乃(nǎi )以(yǐ )便(biàn )宜(yí )案(àn )兵(bīng ),告(gào )大(dà )农(nóng )军(jūn ),而(ér )使(shǐ )使(shǐ )奉(fèng )王(wáng )头(tóu )驰(chí )报(bào )天(tiān )子(zǐ )。诏(zhào )罢(bà )两(liǎng )将(jiāng )兵(bīng ),曰(yuē ):“郢(yǐng )等(děng )首(shǒu )恶(è ),独(dú )无(wú )诸(zhū )孙(sūn )繇(yáo )君(jūn )丑(chǒu )不(bú )与(yǔ )谋(móu )焉(yān )。”乃(nǎi )使(shǐ )中(zhōng )郎(láng )将(jiāng )立(lì )丑(chǒu )为(wéi )越(yuè )繇(yáo )王(wáng ),奉(fèng )闽(mǐn )越(yuè )先(xiān )祭(jì )祀(sì )。馀(yú )善(shàn )已(yǐ )杀(shā )郢(yǐng ),威(wēi )地(dì )于(yú )国(guó ),国(guó )民(mín )多(duō )属(shǔ ),窃(qiè )自(zì )立(lì )为(wéi )王(wáng ),繇(yáo )王(wáng )不(bú )能(néng )制(zhì )。上(shàng )闻(wén )之(zhī ),为(wéi )馀(yú )善(shàn )不(bú )足(zú )复(fù )兴(xìng )师(shī ),曰(yuē ):“馀(yú )善(shàn )数(shù )与(yǔ )郢(yǐng )谋(móu )乱(luàn ),而(ér )后(hòu )首(shǒu )诛(zhū )郢(yǐng ),师(shī )得(dé )不(bú )劳(láo )。”因(yīn )立(lì )馀(yú )善(shàn )为(wéi )东(dōng )越(yuè )王(wáng ),与(yǔ )繇(yáo )王(wáng )并(bìng )处(chù )。

上(shàng )使(shǐ )庄(zhuāng )助(zhù )谕(yù )意(yì )南(nán )粤(yuè )。南(nán )粤(yuè )王(wáng )胡(hú )顿(dùn )首(shǒu )曰(yuē ):“天(tiān )子(zǐ )乃(nǎi )为(wéi )臣(chén )兴(xìng )兵(bīng )讨(tǎo )闽(mǐn )越(yuè ),死(sǐ )无(wú )以(yǐ )报(bào )德(dé )!”遣(qiǎn )太(tài )子(zǐ )婴(yīng )齐(qí )入(rù )宿(xiǔ )卫(wèi ),谓(wèi )助(zhù )曰(yuē ):“国(guó )新(xīn )被(bèi )寇(kòu ),使(shǐ )者(zhě )行(háng )矣(yǐ ),胡(hú )方(fāng )日(rì )夜(yè )装(zhuāng ),入(rù )见(jiàn )天(tiān )子(zǐ )。”助(zhù )还(hái ),过(guò )淮(huái )南(nán ),上(shàng )又(yòu )使(shǐ )助(zhù )谕(yù )淮(huái )南(nán )王(wáng )安(ān )以(yǐ )讨(tǎo )越(yuè )事(shì ),嘉(jiā )答(dá )其(qí )意(yì ),安(ān )谢(xiè )不(bú )及(jí )。助(zhù )既(jì )去(qù )南(nán )越(yuè ),南(nán )越(yuè )大(dà )臣(chén )皆(jiē )谏(jiàn )其(qí )王(wáng )曰(yuē ):“汉(hàn )兴(xìng )兵(bīng )诛(zhū )郢(yǐng ),亦(yì )行(háng )以(yǐ )惊(jīng )动(dòng )南(nán )越(yuè )。且(qiě )先(xiān )王(wáng )昔(xī )言(yán ):‘事(shì )天(tiān )子(zǐ )期(qī )无(wú )失(shī )礼(lǐ )。’要(yào )之(zhī ),不(bú )可(kě )以(yǐ )说(shuō )好(hǎo )语(yǔ )入(rù )见(jiàn ),则(zé )不(bú )得(dé )复(fù )归(guī ),亡(wáng )国(guó )之(zhī )势(shì )也(yě )。”于(yú )是(shì )胡(hú )称(chēng )病(bìng ),竟(jìng )不(bú )入(rù )见(jiàn )。

是(shì )岁(suì ),韩(hán )安(ān )国(guó )为(wéi )御(yù )史(shǐ )大(dà )夫(fū )。

东(dōng )海(hǎi )太(tài )守(shǒu )濮(pú )阳(yáng )汲(jí )黯(àn )为(wéi )主(zhǔ )爵(jué )都(dōu )尉(wèi )。始(shǐ ),黯(àn )为(wéi )谒(yè )者(zhě ),以(yǐ )严(yán )见(jiàn )惮(dàn )。东(dōng )越(yuè )相(xiàng )攻(gōng ),上(shàng )使(shǐ )黯(àn )往(wǎng )视(shì )之(zhī );不(bú )至(zhì ),至(zhì )吴(wú )而(ér )还(hái ),报(bào )曰(yuē ):“越(yuè )人(rén )相(xiàng )攻(gōng ),固(gù )其(qí )俗(sú )然(rán ),不(bú )足(zú )以(yǐ )辱(rǔ )天(tiān )子(zǐ )之(zhī )使(shǐ )。”河(hé )内(nèi )失(shī )火(huǒ ),延(yán )烧(shāo )千(qiān )馀(yú )家(jiā ),上(shàng )使(shǐ )黯(àn )往(wǎng )视(shì )之(zhī );还(hái ),报(bào )曰(yuē ):“家(jiā )人(rén )失(shī )火(huǒ ),屋(wū )比(bǐ )延(yán )烧(shāo ),不(bú )足(zú )忧(yōu )也(yě )。臣(chén )过(guò )河(hé )南(nán ),河(hé )南(nán )贫(pín )人(rén )伤(shāng )水(shuǐ )旱(hàn )万(wàn )馀(yú )家(jiā ),或(huò )父(fù )子(zǐ )相(xiàng )食(shí ),臣(chén )谨(jǐn )以(yǐ )便(biàn )宜(yí ),持(chí )节(jiē )发(fā )河(hé )南(nán )仓(cāng )粟(sù )以(yǐ )振(zhèn )贫(pín )民(mín )。臣(chén )请(qǐng )归(guī )节(jiē ),伏(fú )矫(jiǎo )制(zhì )之(zhī )罪(zuì )。”上(shàng )贤(xián )而(ér )释(shì )之(zhī )。其(qí )在(zài )东(dōng )海(hǎi ),治(zhì )官(guān )理(lǐ )民(mín ),好(hǎo )清(qīng )静(jìng ),择(zé )丞(chéng )、史(shǐ )任(rèn )之(zhī ),责(zé )大(dà )指(zhǐ )而(ér )已(yǐ ),不(bú )苛(kē )小(xiǎo )。黯(àn )多(duō )病(bìng ),卧(wò )闺(guī )阁(gé )内(nèi )不(bú )出(chū )。岁(suì )馀(yú ),东(dōng )海(hǎi )大(dà )治(zhì ),称(chēng )之(zhī )。上(shàng )闻(wén ),召(zhào )为(wéi )主(zhǔ )爵(jué )都(dōu )尉(wèi ),列(liè )于(yú )九(jiǔ )卿(qīng )。其(qí )治(zhì )务(wù )在(zài )无(wú )为(wéi ),引(yǐn )大(dà )体(tǐ ),不(bú )拘(jū )文(wén )法(fǎ )。

黯(àn )为(wéi )人(rén ),性(xìng )倨(jù )少(shǎo )礼(lǐ ),面(miàn )折(shé ),不(bú )能(néng )容(róng )人(rén )之(zhī )过(guò )。时(shí )天(tiān )子(zǐ )方(fāng )招(zhāo )文(wén )学(xué )儒(rú )者(zhě ),上(shàng )曰(yuē ):“吾(wú )欲(yù )云(yún )云(yún )。”黯(àn )对(duì )曰(yuē ):“陛(bì )下(xià )内(nèi )多(duō )欲(yù )而(ér )外(wài )施(shī )仁(rén )义(yì ),奈(nài )何(hé )欲(yù )效(xiào )唐(táng )、虞(yú )之(zhī )治(zhì )乎(hū )!”上(shàng )默(mò )然(rán ),怒(nù ),变(biàn )色(sè )而(ér )罢(bà )朝(cháo ),公(gōng )卿(qīng )皆(jiē )为(wéi )黯(àn )惧(jù )。上(shàng )退(tuì ),谓(wèi )左(zuǒ )右(yòu )曰(yuē ):“甚(shèn )矣(yǐ )汲(jí )黯(àn )之(zhī )戆(gàng )也(yě )!”群(qún )臣(chén )或(huò )数(shù )黯(àn ),黯(àn )曰(yuē ):“天(tiān )子(zǐ )置(zhì )公(gōng )卿(qīng )辅(fǔ )弼(bì )之(zhī )臣(chén ),宁(níng )令(lìng )从(cóng )谀(yú )承(chéng )意(yì ),陷(xiàn )主(zhǔ )于(yú )不(bú )义(yì )乎(hū )?且(qiě )已(yǐ )在(zài )其(qí )位(wèi ),纵(zòng )爱(ài )身(shēn ),奈(nài )辱(rǔ )朝(cháo )廷(tíng )何(hé )!”黯(àn )多(duō )病(bìng ),病(bìng )且(qiě )满(mǎn )三(sān )月(yuè );上(shàng )常(cháng )赐(cì )告(gào )者(zhě )数(shù ),终(zhōng )不(bú )愈(yù )。最(zuì )后(hòu )病(bìng ),庄(zhuāng )助(zhù )为(wéi )请(qǐng )告(gào )。上(shàng )曰(yuē ):“汲(jí )黯(àn )何(hé )如(rú )人(rén )哉(zāi )?”助(zhù )曰(yuē ):“使(shǐ )黯(àn )任(rèn )职(zhí )居(jū )官(guān ),无(wú )以(yǐ )逾(yú )人(rén );然(rán )至(zhì )其(qí )辅(fǔ )少(shǎo )主(zhǔ ),守(shǒu )城(chéng )深(shēn )坚(jiān ),招(zhāo )之(zhī )不(bú )来(lái ),麾(huī )之(zhī )不(bú )去(qù ),虽(suī )自(zì )谓(wèi )贲(bēn )、育(yù ),亦(yì )不(bú )能(néng )夺(duó )之(zhī )矣(yǐ )。”上(shàng )曰(yuē ):“然(rán ),古(gǔ )有(yǒu )社(shè )稷(jì )之(zhī )臣(chén ),至(zhì )如(rú )黯(àn ),近(jìn )之(zhī )矣(yǐ )。”

匈(xiōng )奴(nú )来(lái )请(qǐng )和(hé )亲(qīn ),天(tiān )子(zǐ )下(xià )其(qí )议(yì )。大(dà )行(háng )王(wáng )恢(huī ),燕(yàn )人(rén )也(yě ),习(xí )胡(hú )事(shì ),议(yì )曰(yuē ):“汉(hàn )与(yǔ )匈(xiōng )奴(nú )和(hé )亲(qīn ),率(lǜ )不(bú )过(guò )数(shù )岁(suì ),即(jí )复(fù )倍(bèi )约(yuē );不(bú )如(rú )勿(wù )许(xǔ ),兴(xìng )兵(bīng )击(jī )之(zhī )。”韩(hán )安(ān )国(guó )曰(yuē ):“匈(xiōng )奴(nú )迁(qiān )徙(xǐ )鸟(niǎo )举(jǔ ),难(nán )得(dé )而(ér )制(zhì ),自(zì )上(shàng )古(gǔ )不(bú )属(shǔ )为(wéi )人(rén )。今(jīn )汉(hàn )行(háng )数(shù )千(qiān )里(lǐ )与(yǔ )之(zhī )争(zhēng )利(lì ),则(zé )人(rén )马(mǎ )罢(bà )乏(fá );虏(lǔ )以(yǐ )全(quán )制(zhì )其(qí )敝(bì ),此(cǐ )危(wēi )道(dào )也(yě )。不(bú )如(rú )和(hé )亲(qīn )。”群(qún )臣(chén )议(yì )者(zhě )多(duō )附(fù )安(ān )国(guó )。于(yú )是(shì )上(shàng )许(xǔ )和(hé )亲(qīn )。

世(shì )宗(zōng )孝(xiào )武(wǔ )皇(huáng )帝(dì )上(shàng )之(zhī )上(shàng )元(yuán )光(guāng )元(yuán )年(nián )(丁(dīng )未(wèi ),公(gōng )元(yuán )前(qián )一(yī )三(sān )四(sì )年(nián ))

冬(dōng ),十(shí )一(yī )月(yuè ),初(chū )令(lìng )郡(jùn )国(guó )举(jǔ )孝(xiào )廉(lián )各(gè )一(yī )人(rén ),从(cóng )董(dǒng )仲(zhòng )舒(shū )之(zhī )言(yán )也(yě )。

卫(wèi )尉(wèi )李(lǐ )广(guǎng )为(wéi )骁(xiāo )骑(qí )将(jiāng )军(jūn ),屯(tún )云(yún )中(zhōng );中(zhōng )尉(wèi )程(chéng )不(bú )识(shí )为(wéi )车(chē )骑(qí )将(jiāng )军(jūn ),屯(tún )雁(yàn )门(mén )。六(liù )月(yuè ),罢(bà )。广(guǎng )与(yǔ )不(bú )识(shí )俱(jù )以(yǐ )边(biān )太(tài )守(shǒu )将(jiāng )兵(bīng ),有(yǒu )名(míng )当(dāng )时(shí )。广(guǎng )行(háng )无(wú )部(bù )伍(wǔ )、行(háng )陈(chén ),就(jiù )善(shàn )水(shuǐ )草(cǎo )舍(shě )止(zhǐ ),人(rén )人(rén )自(zì )便(biàn ),不(bú )击(jī )刁(diāo )斗(dòu )以(yǐ )自(zì )卫(wèi ),莫(mò )府(fǔ )省(shěng )约(yuē )文(wén )书(shū );然(rán )亦(yì )远(yuǎn )斥(chì )候(hòu ),未(wèi )尝(cháng )遇(yù )害(hài )。程(chéng )不(bú )识(shí )正(zhèng )部(bù )曲(qǔ )、行(háng )伍(wǔ )、营(yíng )陈(chén ),击(jī )刁(diāo )斗(dòu ),士(shì )吏(lì )治(zhì )军(jūn )簿(bù )至(zhì )明(míng ),军(jūn )不(bú )得(dé )休(xiū )息(xī );然(rán )亦(yì )未(wèi )尝(cháng )遇(yù )害(hài )。不(bú )识(shí )曰(yuē ):“李(lǐ )广(guǎng )军(jūn )极(jí )简(jiǎn )易(yì ),然(rán )虏(lǔ )卒(zú )犯(fàn )之(zhī ),无(wú )以(yǐ )禁(jìn )也(yě )。而(ér )其(qí )士(shì )卒(zú )亦(yì )佚(yì )乐(lè ),咸(xián )乐(lè )为(wéi )之(zhī )死(sǐ )。我(wǒ )军(jūn )虽(suī )烦(fán )扰(rǎo ),然(rán )虏(lǔ )亦(yì )不(bú )得(dé )犯(fàn )我(wǒ )。”然(rán )匈(xiōng )奴(nú )畏(wèi )李(lǐ )广(guǎng )之(zhī )略(luè ),士(shì )卒(zú )亦(yì )多(duō )乐(lè )从(cóng )李(lǐ )广(guǎng )而(ér )苦(kǔ )程(chéng )不(bú )识(shí )。

臣(chén )光(guāng )曰(yuē ):《易(yì )》曰(yuē ):“师(shī )出(chū )以(yǐ )律(lǜ ),否(fǒu )臧(zāng )凶(xiōng )。”言(yán )治(zhì )众(zhòng )而(ér )不(bú )用(yòng )法(fǎ ),无(wú )不(bú )凶(xiōng )也(yě )。李(lǐ )广(guǎng )之(zhī )将(jiāng ),使(shǐ )人(rén )人(rén )自(zì )便(biàn )。以(yǐ )广(guǎng )之(zhī )材(cái ),如(rú )此(cǐ )焉(yān )可(kě )也(yě );然(rán )不(bú )可(kě )以(yǐ )为(wéi )法(fǎ )。何(hé )则(zé )?其(qí )继(jì )者(zhě )难(nán )也(yě ),况(kuàng )与(yǔ )之(zhī )并(bìng )时(shí )而(ér )为(wéi )将(jiāng )乎(hū )!夫(fū )小(xiǎo )人(rén )之(zhī )情(qíng ),乐(lè )于(yú )安(ān )肆(sì )而(ér )昧(mèi )于(yú )近(jìn )祸(huò ),彼(bǐ )既(jì )以(yǐ )程(chéng )不(bú )识(shí )为(wéi )烦(fán )扰(rǎo )而(ér )乐(lè )于(yú )从(cóng )广(guǎng ),且(qiě )将(jiāng )仇(chóu )其(qí )上(shàng )而(ér )不(bú )服(fú )。然(rán )则(zé )简(jiǎn )易(yì )之(zhī )害(hài ),非(fēi )徒(tú )广(guǎng )军(jūn )无(wú )以(yǐ )禁(jìn )虏(lǔ )之(zhī )仓(cāng )卒(zú )而(ér )已(yǐ )也(yě )。故(gù )曰(yuē )“兵(bīng )事(shì )以(yǐ )严(yán )终(zhōng )”,为(wéi )将(jiāng )者(zhě ),亦(yì )严(yán )而(ér )已(yǐ )矣(yǐ )。然(rán )则(zé )效(xiào )程(chéng )不(bú )识(shí ),虽(suī )无(wú )功(gōng ),犹(yóu )不(bú )败(bài );效(xiào )李(lǐ )广(guǎng ),鲜(xiān )不(bú )覆(fù )亡(wáng )哉(zāi )!

夏(xià ),四(sì )月(yuè ),赦(shè )天(tiān )下(xià )。

五(wǔ )月(yuè ),诏(zhào )举(jǔ )贤(xián )良(liáng )、文(wén )学(xué ),上(shàng )亲(qīn )策(cè )之(zhī )。

秋(qiū ),七(qī )月(yuè ),癸(guǐ )未(wèi ),日(rì )有(yǒu )食(shí )之(zhī )。

阅读:25275

打赏捐助〔Donate〕>>>

《汉纪九》简体版

©2015-2026 ok8.org 文学库