汉纪七【登录】

《资治通鉴》 > 《汉纪》·六十卷 > 《汉纪七》 > 拼音版

起(qǐ )玄(xuán )黓(yì )涒(yūn )滩(tān ),尽(jìn )柔(róu )兆(zhào )阉(yān )茂(mào ),凡(fán )十(shí )五(wǔ )年(nián )。

太(tài )宗(zōng )孝(xiào )文(wén )皇(huáng )帝(dì )下(xià )前(qián )十(shí )一(yī )年(nián )(壬(rén )申(shēn ),公(gōng )元(yuán )前(qián )一(yī )六(liù )九(jiǔ )年(nián ))

冬(dōng ),十(shí )一(yī )月(yuè ),上(shàng )行(háng )幸(xìng )代(dài )。

春(chūn ),正(zhèng )月(yuè ),自(zì )代(dài )还(hái )。

夏(xià ),六(liù )月(yuè ),梁(liáng )怀(huái )王(wáng )揖(yī )薨(hōng ),无(wú )子(zǐ )。贾(jiǎ )谊(yì )复(fù )上(shàng )疏(shū )曰(yuē ):“陛(bì )下(xià )即(jí )不(bú )定(dìng )制(zhì ),如(rú )今(jīn )之(zhī )势(shì ),不(bú )过(guò )一(yī )传(chuán )、再(zài )传(chuán ),诸(zhū )侯(hóu )犹(yóu )且(qiě )人(rén )恣(zì )而(ér )不(bú )制(zhì ),豪(háo )植(zhí )而(ér )大(dà )强(qiáng ),汉(hàn )法(fǎ )不(bú )得(dé )行(háng )矣(yǐ )。陛(bì )下(xià )所(suǒ )以(yǐ )为(wéi )籓(bān )扞(gǎn )及(jí )皇(huáng )太(tài )子(zǐ )之(zhī )所(suǒ )恃(shì )者(zhě ),唯(wéi )淮(huái )阳(yáng )、代(dài )二(èr )国(guó )耳(ěr )。代(dài ),北(běi )边(biān )匈(xiōng )奴(nú ),与(yǔ )强(qiáng )敌(dí )为(wéi )邻(lín ),能(néng )自(zì )完(wán )则(zé )足(zú )矣(yǐ );而(ér )淮(huái )阳(yáng )之(zhī )比(bǐ )大(dà )诸(zhū )侯(hóu ),廑(jǐn )如(rú )黑(hēi )子(zǐ )之(zhī )著(zhe )面(miàn ),适(shì )足(zú )以(yǐ )饵(ěr )大(dà )国(guó ),而(ér )不(bú )足(zú )以(yǐ )有(yǒu )所(suǒ )禁(jìn )御(yù )。方(fāng )今(jīn )制(zhì )在(zài )陛(bì )下(xià ),制(zhì )国(guó )而(ér )令(lìng )子(zǐ )适(shì )足(zú )以(yǐ )为(wéi )饵(ěr ),岂(qǐ )可(kě )谓(wèi )工(gōng )哉(zāi )!臣(chén )之(zhī )愚(yú )计(jì ),愿(yuàn )举(jǔ )淮(huái )南(nán )地(dì )以(yǐ )益(yì )淮(huái )阳(yáng ),而(ér )为(wéi )梁(liáng )王(wáng )立(lì )后(hòu ),割(gē )淮(huái )阳(yáng )北(běi )边(biān )二(èr )、三(sān )列(liè )城(chéng )与(yǔ )东(dōng )郡(jùn )以(yǐ )益(yì )梁(liáng )。不(bú )可(kě )者(zhě ),可(kě )徙(xǐ )代(dài )王(wáng )而(ér )都(dōu )睢(suī )阳(yáng )。梁(liáng )起(qǐ )于(yú )新(xīn )郪(qī )而(ér )北(běi )著(zhe )之(zhī )河(hé ),淮(huái )阳(yáng )包(bāo )陈(chén )而(ér )南(nán )揵(jiàn )之(zhī )江(jiāng ),则(zé )大(dà )诸(zhū )侯(hóu )之(zhī )有(yǒu )异(yì )心(xīn )者(zhě )破(pò )胆(dǎn )而(ér )不(bú )敢(gǎn )谋(móu )。梁(liáng )足(zú )以(yǐ )扞(gǎn )齐(qí )、赵(zhào ),淮(huái )阳(yáng )足(zú )以(yǐ )禁(jìn )吴(wú )、楚(chǔ ),陛(bì )下(xià )高(gāo )枕(zhěn ),终(zhōng )无(wú )山(shān )东(dōng )之(zhī )忧(yōu )矣(yǐ ),此(cǐ )二(èr )世(shì )之(zhī )利(lì )也(yě )。当(dāng )今(jīn )恬(tián )然(rán ),适(shì )遇(yù )诸(zhū )侯(hóu )之(zhī )皆(jiē )少(shǎo );数(shù )岁(suì )之(zhī )后(hòu ),陛(bì )下(xià )且(qiě )见(jiàn )之(zhī )矣(yǐ )。夫(fū )秦(qín )日(rì )夜(yè )苦(kǔ )心(xīn )劳(láo )力(lì )以(yǐ )除(chú )六(liù )国(guó )之(zhī )祸(huò );今(jīn )陛(bì )下(xià )力(lì )制(zhì )天(tiān )下(xià ),颐(yí )指(zhǐ )如(rú )意(yì ),高(gāo )拱(gǒng )以(yǐ )成(chéng )六(liù )国(guó )之(zhī )祸(huò ),难(nán )以(yǐ )言(yán )智(zhì ),苟(gǒu )身(shēn )无(wú )事(shì ),畜(chù )乱(luàn ),宿(xiǔ )祝(zhù ),孰(shú )视(shì )而(ér )不(bú )定(dìng );万(wàn )年(nián )之(zhī )后(hòu ),传(chuán )之(zhī )老(lǎo )母(mǔ )、弱(ruò )子(zǐ ),将(jiāng )使(shǐ )不(bú )宁(níng ),不(bú )可(kě )谓(wèi )仁(rén )。”帝(dì )于(yú )是(shì )从(cóng )谊(yì )计(jì ),徙(xǐ )淮(huái )阳(yáng )王(wáng )武(wǔ )为(wéi )梁(liáng )王(wáng ),北(běi )界(jiè )泰(tài )山(shān ),西(xī )至(zhì )高(gāo )阳(yáng ),得(dé )大(dà )县(xiàn )四(sì )十(shí )馀(yú )城(chéng )。后(hòu )岁(suì )馀(yú ),贾(jiǎ )谊(yì )亦(yì )死(sǐ ),死(sǐ )时(shí )年(nián )三(sān )十(shí )三(sān )矣(yǐ )。徙(xǐ )城(chéng )阳(yáng )王(wáng )喜(xǐ )为(wéi )淮(huái )南(nán )王(wáng )。

匈(xiōng )奴(nú )寇(kòu )狄(dí )道(dào )。

时(shí )匈(xiōng )奴(nú )数(shù )为(wéi )边(biān )患(huàn ),太(tài )子(zǐ )家(jiā )令(lìng )颍(yǐng )川(chuān )晁(cháo )错(cuò )上(shàng )言(yán )兵(bīng )事(shì )曰(yuē ):“《兵(bīng )法(fǎ )》曰(yuē ):‘有(yǒu )必(bì )胜(shèng )之(zhī )将(jiāng ),无(wú )必(bì )胜(shèng )之(zhī )民(mín )。’由(yóu )此(cǐ )观(guān )之(zhī ),安(ān )边(biān )境(jìng ),立(lì )功(gōng )名(míng ),在(zài )于(yú )良(liáng )将(jiāng ),不(bú )可(kě )不(bú )择(zé )也(yě )。

臣(chén )又(yòu )闻(wén ),用(yòng )兵(bīng )临(lín )战(zhàn )合(hé )刃(rèn )之(zhī )急(jí )者(zhě )三(sān ):一(yī )曰(yuē )得(dé )地(dì )形(xíng ),二(èr )曰(yuē )卒(zú )服(fú )习(xí ),三(sān )曰(yuē )器(qì )用(yòng )利(lì )。兵(bīng )法(fǎ ):步(bù )兵(bīng )、车(chē )骑(qí )、弓(gōng )弩(nǔ )、长(zhǎng )戟(jǐ )、矛(máo )鋋(chán )、剑(jiàn )楯(dùn )之(zhī )地(dì ),各(gè )有(yǒu )所(suǒ )宜(yí );不(bú )得(dé )其(qí )宜(yí )者(zhě ),或(huò )十(shí )不(bú )当(dāng )一(yī )。士(shì )不(bú )选(xuǎn )练(liàn ),卒(zú )不(bú )服(fú )习(xí ),起(qǐ )居(jū )不(bú )精(jīng ),动(dòng )静(jìng )不(bú )集(jí ),趋(qū )利(lì )弗(fú )及(jí ),避(bì )难(nán )不(bú )毕(bì ),前(qián )击(jī )后(hòu )解(jiě ),与(yǔ )金(jīn )鼓(gǔ )之(zhī )指(zhǐ )相(xiàng )失(shī ),此(cǐ )不(bú )习(xí )勒(lè )卒(zú )之(zhī )过(guò )也(yě ),百(bǎi )不(bú )当(dāng )十(shí )。兵(bīng )不(bú )完(wán )利(lì ),与(yǔ )空(kōng )手(shǒu )同(tóng );甲(jiǎ )不(bú )坚(jiān )密(mì ),与(yǔ )袒(tǎn )裼(tì )同(tóng );弩(nǔ )不(bú )可(kě )以(yǐ )及(jí )远(yuǎn ),与(yǔ )短(duǎn )兵(bīng )同(tóng );射(shè )不(bú )能(néng )中(zhōng ),与(yǔ )无(wú )矢(shǐ )同(tóng );中(zhōng )不(bú )能(néng )入(rù ),与(yǔ )无(wú )镞(zú )同(tóng );此(cǐ )将(jiāng )不(bú )省(shěng )兵(bīng )之(zhī )祸(huò )也(yě ),五(wǔ )不(bú )当(dāng )一(yī )。故(gù )《兵(bīng )法(fǎ )》曰(yuē ):‘器(qì )械(xiè )不(bú )利(lì ),以(yǐ )其(qí )卒(zú )予(yǔ )敌(dí )也(yě );卒(zú )不(bú )可(kě )用(yòng ),以(yǐ )其(qí )将(jiāng )予(yǔ )敌(dí )也(yě );将(jiāng )不(bú )知(zhī )兵(bīng ),以(yǐ )其(qí )主(zhǔ )予(yǔ )敌(dí )也(yě );君(jūn )不(bú )择(zé )将(jiāng ),以(yǐ )其(qí )国(guó )予(yǔ )敌(dí )也(yě )。’四(sì )者(zhě ),兵(bīng )之(zhī )至(zhì )要(yào )也(yě )。

臣(chén )又(yòu )闻(wén ):小(xiǎo )大(dà )异(yì )形(xíng ),强(qiáng )弱(ruò )异(yì )势(shì ),险(xiǎn )易(yì )异(yì )备(bèi )。夫(fū )卑(bēi )身(shēn )以(yǐ )事(shì )强(qiáng ),小(xiǎo )国(guó )之(zhī )形(xíng )也(yě );合(hé )小(xiǎo )以(yǐ )攻(gōng )大(dà ),敌(dí )国(guó )之(zhī )形(xíng )也(yě );以(yǐ )蛮(mán )夷(yí )攻(gōng )蛮(mán )夷(yí ),中(zhōng )国(guó )之(zhī )形(xíng )也(yě )。今(jīn )匈(xiōng )奴(nú )地(dì )形(xíng )、技(jì )艺(yì )与(yǔ )中(zhōng )国(guó )异(yì ),上(shàng )下(xià )山(shān )阪(bǎn ),出(chū )入(rù )溪(xī )涧(jiàn ),中(zhōng )国(guó )之(zhī )马(mǎ )弗(fú )与(yǔ )也(yě );险(xiǎn )道(dào )倾(qīng )仄(zè ),且(qiě )驰(chí )且(qiě )射(shè ),中(zhōng )国(guó )之(zhī )骑(qí )弗(fú )与(yǔ )也(yě );风(fēng )雨(yǔ )罢(bà )劳(láo ),饥(jī )渴(kě )不(bú )困(kùn ),中(zhōng )国(guó )之(zhī )人(rén )弗(fú )与(yǔ )也(yě );此(cǐ )匈(xiōng )奴(nú )之(zhī )长(zhǎng )技(jì )也(yě )。若(ruò )夫(fū )平(píng )原(yuán )、易(yì )地(dì )、轻(qīng )车(chē )、突(tū )骑(qí ),则(zé )匈(xiōng )奴(nú )之(zhī )众(zhòng )易(yì )挠(náo )乱(luàn )也(yě );劲(jìn )弩(nǔ )、长(zhǎng )戟(jǐ )、射(shè )疏(shū )、及(jí )远(yuǎn ),则(zé )匈(xiōng )奴(nú )之(zhī )弓(gōng )弗(fú )能(néng )格(gé )也(yě );坚(jiān )甲(jiǎ )、利(lì )刃(rèn ),长(zhǎng )短(duǎn )相(xiàng )杂(zá ),游(yóu )弩(nǔ )往(wǎng )来(lái ),什(shí )伍(wǔ )俱(jù )前(qián ),则(zé )匈(xiōng )奴(nú )之(zhī )兵(bīng )弗(fú )能(néng )当(dāng )也(yě );材(cái )官(guān )驺(zōu )发(fā ),矢(shǐ )道(dào )同(tóng )的(de ),则(zé )匈(xiōng )奴(nú )之(zhī )革(gé )笥(sì )、木(mù )荐(jiàn )弗(fú )能(néng )支(zhī )也(yě );下(xià )马(mǎ )地(dì )斗(dòu ),剑(jiàn )戟(jǐ )相(xiàng )接(jiē ),去(qù )就(jiù )相(xiàng )薄(báo ),则(zé )匈(xiōng )奴(nú )之(zhī )足(zú )弗(fú )能(néng )给(gěi )也(yě );此(cǐ )中(zhōng )国(guó )之(zhī )长(zhǎng )技(jì )也(yě )。以(yǐ )此(cǐ )观(guān )之(zhī ),匈(xiōng )奴(nú )之(zhī )长(zhǎng )技(jì )三(sān ),中(zhōng )国(guó )之(zhī )长(zhǎng )技(jì )五(wǔ )。陛(bì )下(xià )又(yòu )兴(xìng )数(shù )十(shí )万(wàn )之(zhī )众(zhòng )以(yǐ )诛(zhū )数(shù )万(wàn )之(zhī )匈(xiōng )奴(nú ),众(zhòng )寡(guǎ )之(zhī )计(jì ),以(yǐ )一(yī )击(jī )十(shí )之(zhī )术(shù )也(yě )。

虽(suī )然(rán ),兵(bīng ),凶(xiōng )器(qì );战(zhàn ),危(wēi )事(shì )也(yě )。故(gù )以(yǐ )大(dà )为(wéi )小(xiǎo ),以(yǐ )强(qiáng )为(wéi )弱(ruò ),在(zài )俛(miǎn )仰(yǎng )之(zhī )间(jiān )耳(ěr )。夫(fū )以(yǐ )人(rén )之(zhī )死(sǐ )争(zhēng )胜(shèng ),跌(diē )而(ér )不(bú )振(zhèn ),则(zé )悔(huǐ )之(zhī )无(wú )及(jí )也(yě )。帝(dì )王(wáng )之(zhī )道(dào ),出(chū )于(yú )万(wàn )全(quán )。今(jīn )降(jiàng )胡(hú )、义(yì )渠(qú )、蛮(mán )夷(yí )之(zhī )属(shǔ )来(lái )归(guī )谊(yì )者(zhě ),其(qí )众(zhòng )数(shù )千(qiān ),饮(yǐn )食(shí )、长(zhǎng )技(jì )与(yǔ )匈(xiōng )奴(nú )同(tóng )。可(kě )赐(cì )之(zhī )坚(jiān )甲(jiǎ )、絮(xù )衣(yī )、劲(jìn )弓(gōng )、利(lì )矢(shǐ ),益(yì )以(yǐ )边(biān )郡(jùn )之(zhī )良(liáng )骑(qí ),令(lìng )明(míng )将(jiāng )能(néng )知(zhī )其(qí )习(xí )俗(sú )、和(hé )辑(jí )其(qí )心(xīn )者(zhě ),以(yǐ )陛(bì )下(xià )之(zhī )明(míng )约(yuē )将(jiāng )之(zhī )。即(jí )有(yǒu )险(xiǎn )阻(zǔ ),以(yǐ )此(cǐ )当(dāng )之(zhī );平(píng )地(dì )通(tōng )道(dào ),则(zé )以(yǐ )轻(qīng )车(chē )、材(cái )官(guān )制(zhì )之(zhī );两(liǎng )军(jūn )相(xiàng )为(wéi )表(biǎo )里(lǐ ),各(gè )用(yòng )其(qí )长(zhǎng )技(jì ),衡(héng )加(jiā )之(zhī )以(yǐ )众(zhòng ),此(cǐ )万(wàn )全(quán )之(zhī )术(shù )也(yě )。”

帝(dì )嘉(jiā )之(zhī ),赐(cì )错(cuò )书(shū ),宠(chǒng )答(dá )焉(yān )。错(cuò )又(yòu )上(shàng )言(yán )曰(yuē ):“臣(chén )闻(wén )秦(qín )起(qǐ )兵(bīng )而(ér )攻(gōng )胡(hú )、粤(yuè )者(zhě ),非(fēi )以(yǐ )卫(wèi )边(biān )地(dì )而(ér )救(jiù )民(mín )死(sǐ )也(yě ),贪(tān )戾(lì )而(ér )欲(yù )广(guǎng )大(dà )也(yě ),故(gù )功(gōng )未(wèi )立(lì )而(ér )天(tiān )下(xià )乱(luàn )。且(qiě )夫(fū )起(qǐ )兵(bīng )而(ér )不(bú )知(zhī )其(qí )势(shì ),战(zhàn )则(zé )为(wéi )人(rén )禽(qín ),屯(tún )则(zé )卒(zú )积(jī )死(sǐ )。夫(fū )胡(hú )、貉(mò )之(zhī )人(rén ),其(qí )性(xìng )耐(nài )寒(hán );扬(yáng )、粤(yuè )之(zhī )人(rén ),其(qí )性(xìng )耐(nài )暑(shǔ )。秦(qín )之(zhī )戍(shù )卒(zú )不(bú )耐(nài )其(qí )水(shuǐ )土(tǔ ),戍(shù )者(zhě )死(sǐ )于(yú )边(biān ),输(shū )者(zhě )偾(fèn )于(yú )道(dào )。秦(qín )民(mín )见(jiàn )行(háng ),如(rú )往(wǎng )弃(qì )市(shì ),因(yīn )以(yǐ )谪(zhé )发(fā )之(zhī ),名(míng )曰(yuē )‘谪(zhé )戍(shù )’;先(xiān )发(fā )吏(lì )有(yǒu )谪(zhé )及(jí )赘(zhuì )婿(xù )、贾(jiǎ )人(rén ),后(hòu )以(yǐ )尝(cháng )有(yǒu )市(shì )籍(jí )者(zhě ),又(yòu )后(hòu )以(yǐ )大(dà )父(fù )母(mǔ )、父(fù )母(mǔ )尝(cháng )有(yǒu )市(shì )籍(jí )者(zhě ),后(hòu )入(rù )闾(lǘ )取(qǔ )其(qí )左(zuǒ )。发(fā )之(zhī )不(bú )顺(shùn ),行(háng )者(zhě )愤(fèn )怨(yuàn ),有(yǒu )万(wàn )死(sǐ )之(zhī )害(hài )而(ér )亡(wáng )铢(zhū )两(liǎng )之(zhī )报(bào ),死(sǐ )事(shì )之(zhī )后(hòu ),不(bú )得(dé )一(yī )算(suàn )之(zhī )复(fù ),天(tiān )下(xià )明(míng )知(zhī )祸(huò )烈(liè )及(jí )己(jǐ )也(yě )。陈(chén )胜(shèng )行(háng )戍(shù ),至(zhì )于(yú )大(dà )泽(zé ),为(wéi )天(tiān )下(xià )先(xiān )倡(chàng ),天(tiān )下(xià )从(cóng )之(zhī )如(rú )流(liú )水(shuǐ )者(zhě ),秦(qín )以(yǐ )威(wēi )劫(jié )而(ér )行(háng )之(zhī )之(zhī )敝(bì )也(yě )。

胡(hú )人(rén )衣(yī )食(shí )之(zhī )业(yè ),不(bú )著(zhe )于(yú )地(dì ),其(qí )势(shì )易(yì )以(yǐ )扰(rǎo )乱(luàn )边(biān )境(jìng ),往(wǎng )来(lái )转(zhuǎn )徙(xǐ ),时(shí )至(zhì )时(shí )去(qù )。此(cǐ )胡(hú )人(rén )之(zhī )生(shēng )业(yè ),而(ér )中(zhōng )国(guó )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )离(lí )南(nán )畮(mǔ )也(yě )。今(jīn )胡(hú )人(rén )数(shù )转(zhuǎn )牧(mù )、行(háng )猎(liè )于(yú )塞(sāi )下(xià ),以(yǐ )候(hòu )备(bèi )塞(sāi )之(zhī )卒(zú ),卒(zú )少(shǎo )则(zé )入(rù )。陛(bì )下(xià )不(bú )救(jiù ),则(zé )边(biān )民(mín )绝(jué )望(wàng )而(ér )有(yǒu )降(jiàng )敌(dí )之(zhī )心(xīn );救(jiù )之(zhī ),少(shǎo )发(fā )则(zé )不(bú )足(zú ),多(duō )发(fā ),远(yuǎn )县(xiàn )才(cái )至(zhì ),则(zé )胡(hú )又(yòu )已(yǐ )去(qù )。聚(jù )而(ér )不(bú )罢(bà ),为(wéi )费(fèi )甚(shèn )大(dà );罢(bà )之(zhī ),则(zé )胡(hú )复(fù )入(rù )。如(rú )此(cǐ )连(lián )年(nián ),则(zé )中(zhōng )国(guó )贫(pín )苦(kǔ )而(ér )民(mín )不(bú )安(ān )矣(yǐ )。陛(bì )下(xià )幸(xìng )忧(yōu )边(biān )境(jìng ),遣(qiǎn )将(jiāng )吏(lì )发(fā )卒(zú )以(yǐ )治(zhì )塞(sāi ),甚(shèn )大(dà )惠(huì )也(yě )。然(rán )今(jīn )远(yuǎn )方(fāng )之(zhī )卒(zú )守(shǒu )塞(sāi ),一(yī )岁(suì )而(ér )更(gèng ),不(bú )知(zhī )胡(hú )人(rén )之(zhī )能(néng )。不(bú )如(rú )选(xuǎn )常(cháng )居(jū )者(zhě )家(jiā )室(shì )田(tián )作(zuò ),且(qiě )以(yǐ )备(bèi )之(zhī ),以(yǐ )便(biàn )为(wéi )之(zhī )高(gāo )城(chéng )深(shēn )堑(qiàn );要(yào )害(hài )之(zhī )处(chù ),通(tōng )川(chuān )之(zhī )道(dào ),调(diào )立(lì )城(chéng )邑(yì ),毋(wú )下(xià )千(qiān )家(jiā )。先(xiān )为(wéi )室(shì )屋(wū ),具(jù )田(tián )器(qì ),乃(nǎi )募(mù )民(mín ),免(miǎn )罪(zuì ),拜(bài )爵(jué ),复(fù )其(qí )家(jiā ),予(yǔ )冬(dōng )夏(xià )衣(yī )、禀(bǐng )食(shí ),能(néng )自(zì )给(gěi )而(ér )止(zhǐ )。塞(sāi )下(xià )之(zhī )民(mín ),禄(lù )利(lì )不(bú )厚(hòu ),不(bú )可(kě )使(shǐ )久(jiǔ )居(jū )危(wēi )难(nán )之(zhī )地(dì )。胡(hú )人(rén )入(rù )驱(qū )而(ér )能(néng )止(zhǐ )其(qí )所(suǒ )驱(qū )者(zhě ),以(yǐ )其(qí )半(bàn )予(yǔ )之(zhī ),县(xiàn )官(guān )为(wéi )赎(shú )。其(qí )民(mín )如(rú )是(shì ),则(zé )邑(yì )里(lǐ )相(xiàng )救(jiù )助(zhù ),赴(fù )胡(hú )不(bú )避(bì )死(sǐ )。非(fēi )以(yǐ )德(dé )上(shàng )也(yě ),欲(yù )全(quán )亲(qīn )戚(qī )而(ér )利(lì )其(qí )财(cái )也(yě );此(cǐ )与(yǔ )东(dōng )方(fāng )之(zhī )戍(shù )卒(zú )不(bú )习(xí )地(dì )势(shì )而(ér )心(xīn )畏(wèi )胡(hú )者(zhě )功(gōng )相(xiàng )万(wàn )也(yě )。以(yǐ )陛(bì )下(xià )之(zhī )时(shí ),徙(xǐ )民(mín )实(shí )边(biān ),使(shǐ )远(yuǎn )方(fāng )无(wú )屯(tún )戍(shù )之(zhī )事(shì );塞(sāi )下(xià )之(zhī )民(mín ),父(fù )子(zǐ )相(xiàng )保(bǎo ),无(wú )系(xì )虏(lǔ )之(zhī )患(huàn );利(lì )施(shī )后(hòu )世(shì ),名(míng )称(chēng )圣(shèng )明(míng ),其(qí )与(yǔ )秦(qín )之(zhī )行(háng )怨(yuàn )民(mín ),相(xiàng )去(qù )远(yuǎn )矣(yǐ )。”

上(shàng )从(cóng )其(qí )言(yán ),募(mù )民(mín )徙(xǐ )塞(sāi )下(xià )。

错(cuò )复(fù )言(yán ):“陛(bì )下(xià )幸(xìng )募(mù )民(mín )徙(xǐ )以(yǐ )实(shí )塞(sāi )下(xià ),使(shǐ )屯(tún )戍(shù )之(zhī )事(shì )益(yì )省(shěng ),输(shū )将(jiāng )之(zhī )费(fèi )益(yì )寡(guǎ ),甚(shèn )大(dà )惠(huì )也(yě )。下(xià )吏(lì )诚(chéng )能(néng )称(chēng )厚(hòu )惠(huì ),奉(fèng )明(míng )法(fǎ ),存(cún )恤(xù )所(suǒ )徙(xǐ )之(zhī )老(lǎo )弱(ruò ),善(shàn )遇(yù )其(qí )壮(zhuàng )士(shì ),和(hé )辑(jí )其(qí )心(xīn )而(ér )勿(wù )侵(qīn )刻(kè ),使(shǐ )先(xiān )至(zhì )者(zhě )安(ān )乐(lè )而(ér )不(bú )思(sī )故(gù )乡(xiāng ),则(zé )贫(pín )民(mín )相(xiàng )慕(mù )而(ér )劝(quàn )往(wǎng )矣(yǐ )。臣(chén )闻(wén )古(gǔ )之(zhī )徙(xǐ )民(mín )者(zhě ),相(xiàng )其(qí )阴(yīn )阳(yáng )之(zhī )和(hé ),尝(cháng )其(qí )水(shuǐ )泉(quán )之(zhī )味(wèi ),然(rán )后(hòu )营(yíng )邑(yì )、立(lì )城(chéng )、制(zhì )里(lǐ )、割(gē )宅(zhái ),先(xiān )为(wéi )筑(zhù )室(shì )家(jiā ),置(zhì )器(qì )物(wù )焉(yān )。民(mín )至(zhì )有(yǒu )所(suǒ )居(jū ),作(zuò )有(yǒu )所(suǒ )用(yòng )。此(cǐ )民(mín )所(suǒ )以(yǐ )轻(qīng )去(qù )故(gù )乡(xiāng )而(ér )劝(quàn )之(zhī )新(xīn )邑(yì )也(yě )。为(wéi )置(zhì )医(yī )、巫(wū )以(yǐ )救(jiù )疾(jí )病(bìng ),以(yǐ )修(xiū )祭(jì )祀(sì ),男(nán )女(nǚ )有(yǒu )昏(hūn ),生(shēng )死(sǐ )相(xiàng )恤(xù ),坟(fén )墓(mù )相(xiàng )从(cóng ),种(zhǒng )树(shù )畜(chù )长(zhǎng ),室(shì )屋(wū )完(wán )安(ān )。此(cǐ )所(suǒ )以(yǐ )使(shǐ )民(mín )乐(lè )其(qí )处(chù )而(ér )有(yǒu )长(zhǎng )居(jū )之(zhī )心(xīn )也(yě )。

臣(chén )又(yòu )闻(wén )古(gǔ )之(zhī )制(zhì )边(biān )县(xiàn )以(yǐ )备(bèi )敌(dí )也(yě ),使(shǐ )五(wǔ )家(jiā )为(wéi )伍(wǔ ),伍(wǔ )有(yǒu )长(zhǎng );十(shí )长(zhǎng )一(yī )里(lǐ ),里(lǐ )有(yǒu )假(jiǎ )士(shì );四(sì )里(lǐ )一(yī )连(lián ),连(lián )有(yǒu )假(jiǎ )五(wǔ )百(bǎi );十(shí )连(lián )一(yī )邑(yì ),邑(yì )有(yǒu )假(jiǎ )候(hòu )。皆(jiē )择(zé )其(qí )邑(yì )之(zhī )贤(xián )材(cái )有(yǒu )护(hù )、习(xí )地(dì )形(xíng )、知(zhī )民(mín )心(xīn )者(zhě )。居(jū )则(zé )习(xí )民(mín )于(yú )射(shè )法(fǎ ),出(chū )则(zé )教(jiāo )民(mín )于(yú )应(yīng )敌(dí )。故(gù )卒(zú )伍(wǔ )成(chéng )于(yú )内(nèi ),则(zé )军(jūn )政(zhèng )定(dìng )于(yú )外(wài )。服(fú )习(xí )以(yǐ )成(chéng ),勿(wù )令(lìng )迁(qiān )徙(xǐ ),幼(yòu )则(zé )同(tóng )游(yóu ),长(zhǎng )则(zé )共(gòng )事(shì )。夜(yè )战(zhàn )声(shēng )相(xiàng )知(zhī ),则(zé )足(zú )以(yǐ )相(xiàng )救(jiù );昼(zhòu )战(zhàn )目(mù )相(xiàng )见(jiàn ),则(zé )足(zú )以(yǐ )相(xiàng )识(shí );欢(huān )爱(ài )之(zhī )心(xīn ),足(zú )以(yǐ )相(xiàng )死(sǐ )。如(rú )此(cǐ )而(ér )劝(quàn )以(yǐ )厚(hòu )赏(shǎng ),威(wēi )以(yǐ )重(zhòng )罚(fá ),则(zé )前(qián )死(sǐ )不(bú )还(hái )踵(zhǒng )矣(yǐ )。所(suǒ )徙(xǐ )之(zhī )民(mín )非(fēi )壮(zhuàng )有(yǒu )材(cái )者(zhě ),但(dàn )费(fèi )衣(yī )粮(liáng ),不(bú )可(kě )用(yòng )也(yě );虽(suī )有(yǒu )材(cái )力(lì ),不(bú )得(dé )良(liáng )吏(lì ),犹(yóu )亡(wáng )功(gōng )也(yě )。

陛(bì )下(xià )绝(jué )匈(xiōng )奴(nú )不(bú )与(yǔ )和(hé )亲(qīn ),臣(chén )窃(qiè )意(yì )其(qí )冬(dōng )来(lái )南(nán )也(yě );壹(yī )大(dà )治(zhì ),则(zé )终(zhōng )身(shēn )创(chuàng )矣(yǐ )。欲(yù )立(lì )威(wēi )者(zhě ),始(shǐ )于(yú )折(shé )胶(jiāo );来(lái )而(ér )不(bú )能(néng )困(kùn ),使(shǐ )得(dé )气(qì )去(qù ),后(hòu )未(wèi )易(yì )服(fú )也(yě )。”

错(cuò )为(wéi )人(rén )峭(qiào )直(zhí )刻(kè )深(shēn ),以(yǐ )其(qí )辩(biàn )得(dé )幸(xìng )太(tài )子(zǐ ),太(tài )子(zǐ )家(jiā )号(hào )曰(yuē )“智(zhì )囊(náng )”。

太(tài )宗(zōng )孝(xiào )文(wén )皇(huáng )帝(dì )下(xià )十(shí )二(èr )年(nián )(癸(guǐ )酉(yǒu ),公(gōng )元(yuán )前(qián )一(yī )六(liù )八(bā )年(nián ))

冬(dōng ),十(shí )二(èr )月(yuè ),河(hé )决(jué )酸(suān )枣(zǎo ),东(dōng )溃(kuì )金(jīn )堤(dī ),东(dōng )郡(jùn )大(dà )兴(xìng )卒(zú )塞(sāi )之(zhī )。

春(chūn ),三(sān )月(yuè ),除(chú )关(guān ),无(wú )用(yòng )传(chuán )。

晁(cháo )错(cuò )言(yán )于(yú )上(shàng )曰(yuē ):“圣(shèng )王(wáng )在(zài )上(shàng )而(ér )民(mín )不(bú )冻(dòng )饥(jī )者(zhě ),非(fēi )能(néng )耕(gēng )而(ér )食(shí )之(zhī ),织(zhī )而(ér )衣(yī )之(zhī )也(yě ),为(wéi )开(kāi )其(qí )资(zī )财(cái )之(zhī )道(dào )也(yě )。故(gù )尧(yáo )有(yǒu )九(jiǔ )年(nián )之(zhī )水(shuǐ ),汤(tāng )有(yǒu )七(qī )年(nián )之(zhī )旱(hàn ),而(ér )国(guó )亡(wáng )捐(juān )瘠(jí )者(zhě ),以(yǐ )畜(chù )积(jī )多(duō )而(ér )备(bèi )先(xiān )具(jù )也(yě )。今(jīn )海(hǎi )内(nèi )为(wéi )一(yī ),土(tǔ )地(dì )、人(rén )民(mín )之(zhī )众(zhòng )不(bú )减(jiǎn )汤(tāng )、禹(yǔ ),加(jiā )以(yǐ )无(wú )天(tiān )灾(zāi )数(shù )年(nián )之(zhī )水(shuǐ )旱(hàn ),而(ér )畜(chù )积(jī )未(wèi )及(jí )者(zhě ),何(hé )也(yě )?地(dì )有(yǒu )遗(yí )利(lì ),民(mín )有(yǒu )馀(yú )力(lì );生(shēng )谷(gǔ )之(zhī )土(tǔ )未(wèi )尽(jìn )垦(kěn ),山(shān )泽(zé )之(zhī )利(lì )未(wèi )尽(jìn )出(chū ),游(yóu )食(shí )之(zhī )民(mín )未(wèi )尽(jìn )归(guī )农(nóng )也(yě )。

夫(fū )寒(hán )之(zhī )于(yú )衣(yī ),不(bú )待(dài )轻(qīng )暖(nuǎn );饥(jī )之(zhī )于(yú )食(shí ),不(bú )待(dài )甘(gān )旨(zhǐ );饥(jī )寒(hán )至(zhì )身(shēn ),不(bú )顾(gù )廉(lián )耻(chǐ )。人(rén )情(qíng ),一(yī )日(rì )不(bú )再(zài )食(shí )则(zé )饥(jī ),终(zhōng )岁(suì )不(bú )制(zhì )衣(yī )则(zé )寒(hán )。夫(fū )腹(fù )饥(jī )不(bú )得(dé )食(shí ),肤(fū )寒(hán )不(bú )得(dé )衣(yī ),虽(suī )慈(cí )母(mǔ )不(bú )能(néng )保(bǎo )其(qí )子(zǐ ),君(jūn )安(ān )能(néng )以(yǐ )有(yǒu )其(qí )民(mín )哉(zāi )!明(míng )主(zhǔ )知(zhī )其(qí )然(rán )也(yě ),故(gù )务(wù )民(mín )于(yú )农(nóng )桑(sāng ),薄(báo )赋(fù )敛(liǎn ),广(guǎng )畜(chù )积(jī ),以(yǐ )实(shí )仓(cāng )廪(lǐn ),备(bèi )水(shuǐ )旱(hàn ),故(gù )民(mín )可(kě )得(dé )而(ér )有(yǒu )也(yě )。民(mín )者(zhě ),在(zài )上(shàng )所(suǒ )以(yǐ )牧(mù )之(zhī );民(mín )之(zhī )趋(qū )利(lì ),如(rú )水(shuǐ )走(zǒu )下(xià ),四(sì )方(fāng )无(wú )择(zé )也(yě )。

夫(fū )珠(zhū )、玉(yù )、金(jīn )、银(yín ),饥(jī )不(bú )可(kě )食(shí ),寒(hán )不(bú )可(kě )衣(yī );然(rán )而(ér )众(zhòng )贵(guì )之(zhī )者(zhě ),以(yǐ )上(shàng )用(yòng )之(zhī )故(gù )也(yě )。其(qí )为(wéi )物(wù )轻(qīng )微(wēi )易(yì )藏(cáng ),在(zài )于(yú )把(bǎ )握(wò ),可(kě )以(yǐ )周(zhōu )海(hǎi )内(nèi )而(ér )无(wú )饥(jī )寒(hán )之(zhī )患(huàn )。此(cǐ )令(lìng )臣(chén )轻(qīng )背(bèi )其(qí )主(zhǔ ),而(ér )民(mín )易(yì )去(qù )其(qí )乡(xiāng ),盗(dào )贼(zéi )有(yǒu )所(suǒ )劝(quàn ),亡(wáng )逃(táo )者(zhě )得(dé )轻(qīng )资(zī )也(yě )。粟(sù )、米(mǐ )、布(bù )、帛(bó ),生(shēng )于(yú )地(dì ),长(zhǎng )于(yú )时(shí ),聚(jù )于(yú )力(lì ),非(fēi )可(kě )一(yī )日(rì )成(chéng )也(yě );数(shù )石(shí )之(zhī )重(zhòng ),中(zhōng )人(rén )弗(fú )胜(shèng ),不(bú )为(wéi )奸(jiān )邪(xié )所(suǒ )利(lì ),一(yī )日(rì )弗(fú )得(dé )而(ér )饥(jī )寒(hán )至(zhì )。是(shì )故(gù )明(míng )君(jūn )贵(guì )五(wǔ )谷(gǔ )而(ér )贱(jiàn )金(jīn )玉(yù )。

今(jīn )农(nóng )夫(fū )五(wǔ )口(kǒu )之(zhī )家(jiā ),其(qí )服(fú )役(yì )者(zhě )不(bú )下(xià )二(èr )人(rén ),其(qí )能(néng )耕(gēng )者(zhě )不(bú )过(guò )百(bǎi )畮(mǔ ),百(bǎi )畮(mǔ )之(zhī )收(shōu )不(bú )过(guò )百(bǎi )石(shí )。春(chūn )耕(gēng ),夏(xià )耘(yún ),秋(qiū )获(huò ),冬(dōng )藏(cáng ),伐(fá )薪(xīn )樵(qiáo ),治(zhì )官(guān )府(fǔ ),给(gěi )繇(yáo )役(yì );春(chūn )不(bú )得(dé )避(bì )风(fēng )尘(chén ),夏(xià )不(bú )得(dé )避(bì )暑(shǔ )热(rè ),秋(qiū )不(bú )得(dé )避(bì )阴(yīn )雨(yǔ ),冬(dōng )不(bú )得(dé )避(bì )寒(hán )冻(dòng ),四(sì )时(shí )之(zhī )间(jiān )亡(wáng )日(rì )休(xiū )息(xī );又(yòu )私(sī )自(zì )送(sòng )往(wǎng )迎(yíng )来(lái )、吊(diào )死(sǐ )问(wèn )疾(jí )、养(yǎng )孤(gū )长(zhǎng )幼(yòu )在(zài )其(qí )中(zhōng )。勤(qín )苦(kǔ )如(rú )此(cǐ ),尚(shàng )复(fù )被(bèi )水(shuǐ )旱(hàn )之(zhī )灾(zāi ),急(jí )政(zhèng )暴(bào )赋(fù ),赋(fù )敛(liǎn )不(bú )时(shí ),朝(cháo )令(lìng )而(ér )暮(mù )改(gǎi )。有(yǒu )者(zhě )半(bàn )贾(jiǎ )而(ér )卖(mài ),无(wú )者(zhě )取(qǔ )倍(bèi )称(chēng )之(zhī )息(xī ),于(yú )是(shì )有(yǒu )卖(mài )田(tián )宅(zhái )、鬻(yù )子(zǐ )孙(sūn )以(yǐ )偿(cháng )责(zé )者(zhě )矣(yǐ )。而(ér )商(shāng )贾(jiǎ )大(dà )者(zhě )积(jī )贮(zhù )倍(bèi )息(xī ),小(xiǎo )者(zhě )坐(zuò )列(liè )贩(fàn )卖(mài ),操(cāo )其(qí )奇(qí )赢(yíng ),日(rì )游(yóu )都(dōu )市(shì ),乘(chéng )上(shàng )之(zhī )急(jí ),所(suǒ )卖(mài )必(bì )倍(bèi )。故(gù )其(qí )男(nán )不(bú )耕(gēng )耘(yún ),女(nǚ )不(bú )蚕(cán )织(zhī ),衣(yī )必(bì )文(wén )采(cǎi ),食(shí )必(bì )粱(liáng )肉(ròu );无(wú )农(nóng )夫(fū )之(zhī )苦(kǔ ),有(yǒu )仟(qiān )伯(bó )之(zhī )得(dé )。因(yīn )其(qí )富(fù )厚(hòu ),交(jiāo )通(tōng )王(wáng )侯(hóu ),力(lì )过(guò )吏(lì )势(shì ),以(yǐ )利(lì )相(xiàng )倾(qīng );千(qiān )里(lǐ )游(yóu )敖(áo ),冠(guàn )盖(gài )相(xiàng )望(wàng ),乘(chéng )坚(jiān )、策(cè )肥(féi ),履(lǚ )丝(sī )、曳(yè )缟(gǎo )。此(cǐ )商(shāng )人(rén )所(suǒ )以(yǐ )兼(jiān )并(bìng )农(nóng )人(rén ),农(nóng )人(rén )所(suǒ )以(yǐ )流(liú )亡(wáng )者(zhě )也(yě )。方(fāng )今(jīn )之(zhī )务(wù ),莫(mò )若(ruò )使(shǐ )民(mín )务(wù )农(nóng )而(ér )已(yǐ )矣(yǐ )。欲(yù )民(mín )务(wù )农(nóng ),在(zài )于(yú )贵(guì )粟(sù )。贵(guì )粟(sù )之(zhī )道(dào ),在(zài )于(yú )使(shǐ )民(mín )以(yǐ )粟(sù )为(wéi )赏(shǎng )罚(fá )。今(jīn )募(mù )天(tiān )下(xià )入(rù )粟(sù )县(xiàn )官(guān ),得(dé )以(yǐ )拜(bài )爵(jué ),得(dé )以(yǐ )除(chú )罪(zuì )。如(rú )此(cǐ ),富(fù )人(rén )有(yǒu )爵(jué ),农(nóng )民(mín )有(yǒu )钱(qián ),粟(sù )有(yǒu )所(suǒ )渫(xiè )。夫(fū )能(néng )入(rù )粟(sù )以(yǐ )受(shòu )爵(jué ),皆(jiē )有(yǒu )馀(yú )者(zhě )也(yě )。取(qǔ )于(yú )有(yǒu )馀(yú )以(yǐ )供(gòng )上(shàng )用(yòng ),则(zé )贫(pín )民(mín )之(zhī )赋(fù )可(kě )损(sǔn ),所(suǒ )谓(wèi )损(sǔn )有(yǒu )馀(yú ),补(bǔ )不(bú )足(zú ),令(lìng )出(chū )而(ér )民(mín )利(lì )者(zhě )也(yě )。今(jīn )令(lìng )民(mín )有(yǒu )车(chē )骑(qí )马(mǎ )一(yī )匹(pǐ )者(zhě ),复(fù )卒(zú )三(sān )人(rén );车(chē )骑(qí )者(zhě ),天(tiān )下(xià )武(wǔ )备(bèi )也(yě ),故(gù )为(wéi )复(fù )卒(zú )。神(shén )农(nóng )之(zhī )教(jiāo )曰(yuē ):‘有(yǒu )石(shí )城(chéng )十(shí )仞(rèn ),汤(tāng )池(chí )百(bǎi )步(bù ),带(dài )甲(jiǎ )百(bǎi )万(wàn ),而(ér )无(wú )粟(sù ),弗(fú )能(néng )守(shǒu )也(yě )。’以(yǐ )是(shì )观(guān )之(zhī ),粟(sù )者(zhě ),王(wáng )者(zhě )大(dà )用(yòng ),政(zhèng )之(zhī )本(běn )务(wù )。令(lìng )民(mín )入(rù )粟(sù )受(shòu )爵(jué )至(zhì )五(wǔ )大(dà )夫(fū )以(yǐ )上(shàng ),乃(nǎi )复(fù )一(yī )人(rén )耳(ěr ),此(cǐ )其(qí )与(yǔ )骑(qí )马(mǎ )之(zhī )功(gōng )相(xiàng )去(qù )远(yuǎn )矣(yǐ )。爵(jué )者(zhě ),上(shàng )之(zhī )所(suǒ )擅(shàn ),出(chū )于(yú )口(kǒu )而(ér )无(wú )穷(qióng );粟(sù )者(zhě ),民(mín )之(zhī )所(suǒ )种(zhǒng ),生(shēng )于(yú )地(dì )而(ér )不(bú )乏(fá )。夫(fū )得(dé )高(gāo )爵(jué )与(yǔ )免(miǎn )罪(zuì ),人(rén )之(zhī )所(suǒ )甚(shèn )欲(yù )也(yě );使(shǐ )天(tiān )下(xià )人(rén )入(rù )粟(sù )于(yú )边(biān )以(yǐ )受(shòu )爵(jué )、免(miǎn )罪(zuì ),不(bú )过(guò )三(sān )岁(suì ),塞(sāi )下(xià )之(zhī )粟(sù )必(bì )多(duō )矣(yǐ )。”

帝(dì )从(cóng )之(zhī ),令(lìng )民(mín )入(rù )粟(sù )边(biān ),拜(bài )爵(jué )各(gè )以(yǐ )多(duō )少(shǎo )级(jí )数(shù )为(wéi )差(chà )。

错(cuò )复(fù )奏(zòu )言(yán ):“陛(bì )下(xià )幸(xìng )使(shǐ )天(tiān )下(xià )入(rù )粟(sù )塞(sāi )下(xià )以(yǐ )拜(bài )爵(jué ),甚(shèn )大(dà )惠(huì )也(yě )。窃(qiè )恐(kǒng )塞(sāi )卒(zú )之(zhī )食(shí )不(bú )足(zú )用(yòng ),大(dà )渫(xiè )天(tiān )下(xià )粟(sù )。边(biān )食(shí )足(zú )以(yǐ )支(zhī )五(wǔ )岁(suì ),可(kě )令(lìng )入(rù )粟(sù )郡(jùn )县(xiàn )矣(yǐ );郡(jùn )县(xiàn )足(zú )支(zhī )一(yī )岁(suì )以(yǐ )上(shàng ),可(kě )时(shí )赦(shè ),勿(wù )收(shōu )农(nóng )民(mín )租(zū )。如(rú )此(cǐ ),德(dé )泽(zé )加(jiā )于(yú )万(wàn )民(mín ),民(mín )愈(yù )勤(qín )农(nóng ),大(dà )富(fù )乐(lè )矣(yǐ )。”

上(shàng )复(fù )从(cóng )其(qí )言(yán ),诏(zhào )曰(yuē ):“道(dào )民(mín )之(zhī )路(lù ),在(zài )于(yú )务(wù )本(běn )。朕(zhèn )亲(qīn )率(lǜ )天(tiān )下(xià )农(nóng ),十(shí )年(nián )于(yú )今(jīn ),而(ér )野(yě )不(bú )加(jiā )辟(pì ),岁(suì )一(yī )不(bú )登(dēng ),民(mín )有(yǒu )饥(jī )色(sè );是(shì )从(cóng )事(shì )焉(yān )尚(shàng )寡(guǎ )而(ér )吏(lì )未(wèi )加(jiā )务(wù )。吾(wú )诏(zhào )书(shū )数(shù )下(xià ),岁(suì )劝(quàn )民(mín )种(zhǒng )树(shù )而(ér )功(gōng )未(wèi )兴(xìng ),是(shì )吏(lì )奉(fèng )吾(wú )诏(zhào )不(bú )勤(qín )而(ér )劝(quàn )民(mín )不(bú )明(míng )也(yě )。且(qiě )吾(wú )农(nóng )民(mín )甚(shèn )苦(kǔ )而(ér )吏(lì )莫(mò )之(zhī )省(shěng ),将(jiāng )何(hé )以(yǐ )功(gōng )焉(yān )!其(qí )赐(cì )农(nóng )民(mín )今(jīn )年(nián )租(zū )税(shuì )之(zhī )半(bàn )。”

太(tài )宗(zōng )孝(xiào )文(wén )皇(huáng )帝(dì )下(xià )十(shí )三(sān )年(nián )(甲(jiǎ )戌(xū ),公(gōng )元(yuán )前(qián )一(yī )六(liù )七(qī )年(nián ))

春(chūn ),二(èr )月(yuè ),甲(jiǎ )寅(yín ),诏(zhào )日(rì );“朕(zhèn )亲(qīn )率(lǜ )天(tiān )下(xià )农(nóng )耕(gēng )以(yǐ )供(gòng )粢(zī )盛(shèng ),皇(huáng )后(hòu )亲(qīn )桑(sāng )以(yǐ )供(gòng )祭(jì )服(fú );其(qí )具(jù )礼(lǐ )仪(yí )。”

初(chū ),秦(qín )时(shí )祝(zhù )官(guān )有(yǒu )袐(bì )祝(zhù ),即(jí )有(yǒu )灾(zāi )祥(xiáng ),辄(zhé )移(yí )过(guò )于(yú )下(xià )。夏(xià ),诏(zhào )曰(yuē ):“盖(gài )闻(wén )天(tiān )道(dào ),祸(huò )自(zì )怨(yuàn )起(qǐ )而(ér )福(fú )繇(yáo )德(dé )兴(xìng ),百(bǎi )官(guān )之(zhī )非(fēi ),宜(yí )由(yóu )朕(zhèn )躬(gōng )。今(jīn )袐(bì )祝(zhù )之(zhī )官(guān )移(yí )过(guò )于(yú )下(xià ),以(yǐ )彰(zhāng )吾(wú )之(zhī )不(bú )德(dé ),朕(zhèn )甚(shèn )弗(fú )取(qǔ )。其(qí )除(chú )之(zhī )!”

齐(qí )太(tài )仓(cāng )令(lìng )淳(chún )于(yú )意(yì )有(yǒu )罪(zuì ),当(dāng )刑(xíng ),诏(zhào )狱(yù )逮(dǎi )系(xì )长(zhǎng )安(ān )。其(qí )少(shǎo )女(nǚ )缇(tí )萦(yíng )上(shàng )书(shū )曰(yuē ):“妾(qiè )父(fù )为(wéi )吏(lì ),齐(qí )中(zhōng )皆(jiē )称(chēng )其(qí )廉(lián )平(píng );今(jīn )坐(zuò )法(fǎ )当(dāng )刑(xíng )。妾(qiè )伤(shāng )夫(fū )死(sǐ )者(zhě )不(bú )可(kě )复(fù )生(shēng ),刑(xíng )者(zhě )不(bú )可(kě )复(fù )属(shǔ ),虽(suī )后(hòu )欲(yù )改(gǎi )过(guò )自(zì )新(xīn ),其(qí )道(dào )无(wú )繇(yáo )也(yě )。妾(qiè )愿(yuàn )没(méi )入(rù )为(wéi )官(guān )婢(bì ),以(yǐ )赎(shú )父(fù )刑(xíng )罪(zuì ),使(shǐ )得(dé )自(zì )新(xīn )。”

天(tiān )子(zǐ )怜(lián )悲(bēi )其(qí )意(yì ),五(wǔ )月(yuè ),诏(zhào )曰(yuē ):“《诗(shī )》曰(yuē ):‘恺(kǎi )弟(dì )君(jūn )子(zǐ ),民(mín )之(zhī )父(fù )母(mǔ )。’今(jīn )人(rén )有(yǒu )过(guò ),教(jiāo )未(wèi )施(shī )而(ér )刑(xíng )已(yǐ )加(jiā )焉(yān ),或(huò )欲(yù )改(gǎi )行(háng )为(wéi )善(shàn )而(ér )道(dào )无(wú )繇(yáo )至(zhì ),朕(zhèn )甚(shèn )怜(lián )之(zhī )!夫(fū )刑(xíng )至(zhì )断(duàn )支(zhī )体(tǐ ),刻(kè )肌(jī )肤(fū ),终(zhōng )身(shēn )不(bú )息(xī ),何(hé )其(qí )刑(xíng )之(zhī )痛(tòng )而(ér )不(bú )德(dé )也(yě )!岂(qǐ )为(wéi )民(mín )父(fù )母(mǔ )之(zhī )意(yì )哉(zāi )!其(qí )除(chú )肉(ròu )刑(xíng ),有(yǒu )以(yǐ )易(yì )之(zhī );及(jí )令(lìng )罪(zuì )人(rén )各(gè )以(yǐ )轻(qīng )重(zhòng ),不(bú )记(jì )逃(táo ),有(yǒu )年(nián )而(ér )免(miǎn )。具(jù )为(wéi )令(lìng )!”丞(chéng )相(xiàng )张(zhāng )苍(cāng )、御(yù )史(shǐ )大(dà )夫(fū )冯(féng )敬(jìng )奏(zòu )请(qǐng )定(dìng )律(lǜ )曰(yuē ):“诸(zhū )当(dāng )髡(kūn )者(zhě )为(wéi )城(chéng )旦(dàn )、舂(chōng );当(dāng )黥(qíng )者(zhě )髡(kūn )钳(qián )为(wéi )城(chéng )旦(dàn )、舂(chōng );当(dāng )劓(yì )者(zhě )笞(chī )三(sān )百(bǎi );当(dāng )斩(zhǎn )左(zuǒ )止(zhǐ )者(zhě )笞(chī )五(wǔ )百(bǎi );当(dāng )斩(zhǎn )右(yòu )止(zhǐ )及(jí )杀(shā )人(rén )先(xiān )自(zì )告(gào )及(jí )吏(lì )坐(zuò )受(shòu )赇(qiú )、枉(wǎng )法(fǎ )、守(shǒu )县(xiàn )官(guān )财(cái )物(wù )而(ér )即(jí )盗(dào )之(zhī )、已(yǐ )论(lùn )而(ér )复(fù )有(yǒu )笞(chī )罪(zuì )皆(jiē )弃(qì )市(shì )。罪(zuì )人(rén )狱(yù )已(yǐ )决(jué )为(wéi )城(chéng )旦(dàn )、舂(chōng )者(zhě ),各(gè )有(yǒu )岁(suì )数(shù )以(yǐ )免(miǎn )。”制(zhì )曰(yuē ):“可(kě )。”是(shì )时(shí ),上(shàng )既(jì )躬(gōng )修(xiū )玄(xuán )默(mò ),而(ér )将(jiāng )相(xiàng )皆(jiē )旧(jiù )功(gōng )臣(chén ),少(shǎo )文(wén )多(duō )质(zhì )。惩(chéng )恶(è )亡(wáng )秦(qín )之(zhī )政(zhèng ),论(lùn )议(yì )务(wù )在(zài )宽(kuān )厚(hòu ),耻(chǐ )言(yán )人(rén )之(zhī )过(guò )失(shī ),化(huà )行(háng )天(tiān )下(xià ),告(gào )讦(jié )之(zhī )俗(sú )易(yì )。吏(lì )安(ān )其(qí )官(guān ),民(mín )乐(lè )其(qí )业(yè ),畜(chù )积(jī )岁(suì )增(zēng ),户(hù )口(kǒu )浸(jìn )息(xī )。风(fēng )流(liú )笃(dǔ )厚(hòu ),禁(jìn )罔(wǎng )疏(shū )阔(kuò ),罪(zuì )疑(yí )者(zhě )予(yǔ )民(mín ),是(shì )以(yǐ )刑(xíng )罚(fá )大(dà )省(shěng ),至(zhì )于(yú )断(duàn )狱(yù )四(sì )百(bǎi ),有(yǒu )刑(xíng )错(cuò )之(zhī )风(fēng )焉(yān )。

六(liù )月(yuè ),诏(zhào )曰(yuē ):“农(nóng ),天(tiān )下(xià )之(zhī )本(běn ),务(wù )莫(mò )大(dà )焉(yān )。今(jīn )勤(qín )身(shēn )从(cóng )事(shì )而(ér )有(yǒu )租(zū )税(shuì )之(zhī )赋(fù ),是(shì )为(wéi )本(běn )末(mò )者(zhě )无(wú )以(yǐ )异(yì )也(yě ),其(qí )于(yú )劝(quàn )农(nóng )之(zhī )道(dào )未(wèi )备(bèi )。其(qí )除(chú )田(tián )之(zhī )租(zū )税(shuì )。”

太(tài )宗(zōng )孝(xiào )文(wén )皇(huáng )帝(dì )下(xià )十(shí )四(sì )年(nián )(乙(yǐ )亥(hài ),公(gōng )元(yuán )前(qián )一(yī )六(liù )六(liù )年(nián ))

冬(dōng ),匈(xiōng )奴(nú )老(lǎo )上(shàng )单(dān )于(yú )十(shí )四(sì )万(wàn )骑(qí )入(rù )朝(cháo )那(nà )、萧(xiāo )关(guān ),杀(shā )北(běi )地(dì )都(dōu )尉(wèi )卬(áng ),虏(lǔ )人(rén )民(mín )畜(chù )产(chǎn )甚(shèn )多(duō );遂(suí )至(zhì )彭(péng )阳(yáng ),使(shǐ )奇(qí )兵(bīng )入(rù )烧(shāo )回(huí )中(zhōng )宫(gōng ),候(hòu )骑(qí )至(zhì )雍(yōng )甘(gān )泉(quán )。帝(dì )以(yǐ )中(zhōng )尉(wèi )周(zhōu )舍(shě )、郎(láng )中(zhōng )令(lìng )张(zhāng )武(wǔ )为(wéi )将(jiāng )军(jūn ),发(fā )车(chē )千(qiān )乘(chéng )、骑(qí )卒(zú )十(shí )万(wàn )军(jūn )长(zhǎng )安(ān )旁(páng ),以(yǐ )备(bèi )胡(hú )寇(kòu );而(ér )拜(bài )昌(chāng )侯(hóu )卢(lú )卿(qīng )为(wéi )上(shàng )郡(jùn )将(jiāng )军(jūn ),甯(níng )侯(hóu )魏(wèi )遬(sù )为(wéi )北(běi )地(dì )将(jiāng )军(jūn ),隆(lóng )虑(lǜ )侯(hóu )周(zhōu )灶(zào )为(wéi )陇(lǒng )西(xī )将(jiāng )军(jūn ),屯(tún )三(sān )郡(jùn )。上(shàng )亲(qīn )劳(láo )军(jūn ),勒(lè )兵(bīng ),申(shēn )教(jiāo )令(lìng ),赐(cì )吏(lì )卒(zú ),自(zì )欲(yù )征(zhēng )匈(xiōng )奴(nú )。群(qún )臣(chén )谏(jiàn ),不(bú )听(tīng );皇(huáng )太(tài )后(hòu )固(gù )要(yào ),上(shàng )乃(nǎi )止(zhǐ )。于(yú )是(shì )以(yǐ )东(dōng )阳(yáng )侯(hóu )张(zhāng )相(xiàng )如(rú )为(wéi )大(dà )将(jiāng )军(jūn ),成(chéng )侯(hóu )董(dǒng )赤(chì )、内(nèi )史(shǐ )栾(luán )布(bù )皆(jiē )为(wéi )将(jiāng )军(jūn ),击(jī )匈(xiōng )奴(nú )。单(dān )于(yú )留(liú )塞(sāi )内(nèi )月(yuè )馀(yú ),乃(nǎi )去(qù )。汉(hàn )逐(zhú )出(chū )塞(sāi )即(jí )还(hái ),不(bú )能(néng )有(yǒu )所(suǒ )杀(shā )。

上(shàng )辇(niǎn )过(guò )郎(láng )署(shǔ ),问(wèn )郎(láng )署(shǔ )长(zhǎng )冯(féng )唐(táng )曰(yuē ):“父(fù )家(jiā )安(ān )在(zài )?”对(duì )曰(yuē ):“臣(chén )大(dà )父(fù )赵(zhào )人(rén ),父(fù )徙(xǐ )代(dài )。”上(shàng )曰(yuē ):“吾(wú )居(jū )代(dài )时(shí ),吾(wú )尚(shàng )食(shí )监(jiān )高(gāo )祛(qū )数(shù )为(wéi )我(wǒ )言(yán )赵(zhào )将(jiāng )李(lǐ )齐(qí )之(zhī )贤(xián ),战(zhàn )于(yú )巨(jù )鹿(lù )下(xià )。今(jīn )吾(wú )每(měi )饭(fàn )意(yì )未(wèi )尝(cháng )不(bú )在(zài )巨(jù )鹿(lù )也(yě )。父(fù )知(zhī )之(zhī )乎(hū )?”唐(táng )对(duì )曰(yuē ):“尚(shàng )不(bú )如(rú )廉(lián )颇(pō )、李(lǐ )牧(mù )之(zhī )为(wéi )将(jiāng )也(yě )。”上(shàng )搏(bó )髀(bì )曰(yuē ):“嗟(jiē )乎(hū )!吾(wú )独(dú )不(bú )得(dé )廉(lián )颇(pō )、李(lǐ )牧(mù )为(wéi )将(jiāng )!吾(wú )岂(qǐ )忧(yōu )匈(xiōng )奴(nú )哉(zāi )!”唐(táng )曰(yuē ):“陛(bì )下(xià )虽(suī )得(dé )廉(lián )颇(pō )、李(lǐ )牧(mù ),弗(fú )能(néng )用(yòng )也(yě )。”上(shàng )怒(nù ),起(qǐ ),入(rù )禁(jìn )中(zhōng ),良(liáng )久(jiǔ ),召(zhào )唐(táng ),让(ràng )曰(yuē ):“公(gōng )奈(nài )何(hé )众(zhòng )辱(rǔ )我(wǒ ),独(dú )无(wú )间(jiān )处(chù )乎(hū )!”唐(táng )谢(xiè )曰(yuē ):“鄙(bǐ )人(rén )不(bú )知(zhī )忌(jì )讳(huì )。”上(shàng )方(fāng )以(yǐ )胡(hú )寇(kòu )为(wéi )意(yì ),乃(nǎi )卒(zú )复(fù )问(wèn )唐(táng )曰(yuē ):“公(gōng )何(hé )以(yǐ )知(zhī )吾(wú )不(bú )能(néng )用(yòng )廉(lián )颇(pō )、李(lǐ )牧(mù )也(yě )?”唐(táng )对(duì )曰(yuē ):“臣(chén )闻(wén )上(shàng )古(gǔ )王(wáng )者(zhě )之(zhī )遣(qiǎn )将(jiāng )也(yě ),跪(guì )而(ér )推(tuī )毂(gū ),曰(yuē ):‘阃(kǔn )以(yǐ )内(nèi )者(zhě ),寡(guǎ )人(rén )制(zhì )之(zhī );阃(kǔn )以(yǐ )外(wài )者(zhě ),将(jiāng )军(jūn )制(zhì )之(zhī )。’军(jūn )功(gōng )爵(jué )赏(shǎng )皆(jiē )决(jué )于(yú )外(wài ),归(guī )而(ér )奏(zòu )之(zhī ),此(cǐ )非(fēi )虚(xū )言(yán )也(yě )。臣(chén )大(dà )父(fù )言(yán ):李(lǐ )牧(mù )为(wéi )赵(zhào )将(jiāng ),居(jū )边(biān ),军(jūn )市(shì )之(zhī )租(zū ),皆(jiē )自(zì )用(yòng )飨(xiǎng )士(shì );赏(shǎng )赐(cì )决(jué )于(yú )外(wài ),不(bú )从(cóng )中(zhōng )覆(fù )也(yě )。委(wěi )任(rèn )而(ér )责(zé )成(chéng )功(gōng ),故(gù )李(lǐ )牧(mù )乃(nǎi )得(dé )尽(jìn )其(qí )智(zhì )能(néng );选(xuǎn )车(chē )千(qiān )三(sān )百(bǎi )乘(chéng ),彀(gòu )骑(qí )万(wàn )三(sān )千(qiān ),百(bǎi )金(jīn )之(zhī )士(shì )十(shí )万(wàn ),是(shì )以(yǐ )北(běi )逐(zhú )单(dān )于(yú ),破(pò )东(dōng )胡(hú ),灭(miè )澹(dàn )林(lín ),西(xī )抑(yì )强(qiáng )秦(qín ),南(nán )支(zhī )韩(hán )、魏(wèi )。当(dāng )是(shì )之(zhī )时(shí ),赵(zhào )几(jǐ )霸(bà )。其(qí )后(hòu )会(huì )赵(zhào )王(wáng )迁(qiān )立(lì ),用(yòng )郭(guō )开(kāi )谗(chán ),卒(zú )诛(zhū )李(lǐ )牧(mù ),令(lìng )颜(yán )聚(jù )代(dài )之(zhī );是(shì )以(yǐ )兵(bīng )破(pò )士(shì )北(běi ),为(wéi )秦(qín )所(suǒ )禽(qín )灭(miè )。今(jīn )臣(chén )窃(qiè )闻(wén )魏(wèi )尚(shàng )为(wéi )云(yún )中(zhōng )守(shǒu ),其(qí )军(jūn )市(shì )租(zū )尽(jìn )以(yǐ )飨(xiǎng )士(shì )卒(zú ),私(sī )养(yǎng )钱(qián )五(wǔ )日(rì )一(yī )椎(zhuī )牛(niú ),自(zì )飨(xiǎng )宾(bīn )客(kè )、军(jūn )吏(lì )、舍(shě )人(rén ),是(shì )以(yǐ )匈(xiōng )奴(nú )远(yuǎn )避(bì ),不(bú )近(jìn )云(yún )中(zhōng )之(zhī )塞(sāi )。虏(lǔ )曾(céng )一(yī )入(rù ),尚(shàng )率(lǜ )车(chē )骑(qí )击(jī )之(zhī ),所(suǒ )杀(shā )甚(shèn )众(zhòng )。夫(fū )士(shì )卒(zú )尽(jìn )家(jiā )人(rén )子(zǐ ),起(qǐ )田(tián )中(zhōng )从(cóng )军(jūn ),安(ān )知(zhī )尺(chǐ )籍(jí )、伍(wǔ )符(fú )!终(zhōng )日(rì )力(lì )战(zhàn ),斩(zhǎn )首(shǒu )捕(bǔ )虏(lǔ ),上(shàng )功(gōng )幕(mù )府(fǔ ),一(yī )言(yán )不(bú )相(xiàng )应(yīng ),文(wén )吏(lì )以(yǐ )法(fǎ )绳(shéng )之(zhī ),其(qí )赏(shǎng )不(bú )行(háng ),而(ér )吏(lì )奉(fèng )法(fǎ )必(bì )用(yòng )。臣(chén )愚(yú )以(yǐ )为(wéi )陛(bì )下(xià )赏(shǎng )太(tài )轻(qīng ),罚(fá )太(tài )重(zhòng )。且(qiě )云(yún )中(zhōng )守(shǒu )魏(wèi )尚(shàng )坐(zuò )上(shàng )功(gōng )首(shǒu )虏(lǔ )差(chà )六(liù )级(jí ),陛(bì )下(xià )下(xià )之(zhī )吏(lì ),削(xuē )其(qí )爵(jué ),罚(fá )作(zuò )之(zhī )。由(yóu )此(cǐ )言(yán )之(zhī ),陛(bì )下(xià )虽(suī )得(dé )廉(lián )颇(pō )、李(lǐ )牧(mù ),弗(fú )能(néng )用(yòng )也(yě )!”上(shàng )说(shuō )。是(shì )日(rì ),令(lìng )唐(táng )持(chí )节(jiē )赦(shè )魏(wèi )尚(shàng ),复(fù )以(yǐ )为(wéi )云(yún )中(zhōng )守(shǒu ),而(ér )拜(bài )唐(táng )为(wéi )车(chē )骑(qí )都(dōu )尉(wèi )。春(chūn ),诏(zhào )广(guǎng )增(zēng )诸(zhū )祀(sì )坛(tán )场(chǎng )、珪(guī )币(bì ),且(qiě )曰(yuē ):“吾(wú )闻(wén )祠(cí )官(guān )祝(zhù )釐(lí ),皆(jiē )归(guī )福(fú )于(yú )朕(zhèn )躬(gōng ),不(bú )为(wéi )百(bǎi )姓(xìng ),朕(zhèn )甚(shèn )愧(kuì )之(zhī )。夫(fū )以(yǐ )朕(zhèn )之(zhī )不(bú )德(dé ),而(ér )专(zhuān )飨(xiǎng )独(dú )美(měi )其(qí )福(fú ),百(bǎi )姓(xìng )不(bú )与(yǔ )焉(yān ),是(shì )重(zhòng )吾(wú )不(bú )德(dé )也(yě )。其(qí )令(lìng )祠(cí )官(guān )致(zhì )敬(jìng ),无(wú )有(yǒu )所(suǒ )祈(qí )!”

是(shì )岁(suì ),河(hé )间(jiān )文(wén )王(wáng )辟(pì )强(qiáng )薨(hōng )。

初(chū ),丞(chéng )相(xiàng )张(zhāng )苍(cāng )以(yǐ )为(wéi )汉(hàn )得(dé )水(shuǐ )德(dé ),鲁(lǔ )人(rén )公(gōng )孙(sūn )臣(chén )以(yǐ )为(wéi )汉(hàn )当(dāng )土(tǔ )德(dé ),其(qí )应(yīng ),黄(huáng )龙(lóng )见(jiàn );苍(cāng )以(yǐ )为(wéi )非(fēi )是(shì ),罢(bà )之(zhī )。

太(tài )宗(zōng )孝(xiào )文(wén )皇(huáng )帝(dì )下(xià )十(shí )五(wǔ )年(nián )(丙(bǐng )子(zǐ ),公(gōng )元(yuán )前(qián )一(yī )六(liù )五(wǔ )年(nián ))

春(chūn ),黄(huáng )龙(lóng )见(jiàn )成(chéng )纪(jì )。帝(dì )召(zhào )公(gōng )孙(sūn )臣(chén ),拜(bài )为(wéi )博(bó )士(shì ),与(yǔ )诸(zhū )生(shēng )申(shēn )明(míng )土(tǔ )德(dé ),草(cǎo )改(gǎi )历(lì )、服(fú )色(sè )事(shì )。张(zhāng )苍(cāng )由(yóu )此(cǐ )自(zì )绌(chù )。

夏(xià ),四(sì )月(yuè ),上(shàng )始(shǐ )幸(xìng )雍(yōng ),郊(jiāo )见(jiàn )五(wǔ )帝(dì ),赦(shè )天(tiān )下(xià )。

九(jiǔ )月(yuè ),诏(zhào )诸(zhū )侯(hóu )王(wáng )、公(gōng )卿(qīng )、郡(jùn )守(shǒu )举(jǔ )贤(xián )良(liáng )、能(néng )直(zhí )言(yán )极(jí )谏(jiàn )者(zhě ),上(shàng )亲(qīn )策(cè )之(zhī )。太(tài )子(zǐ )家(jiā )令(lìng )晁(cháo )错(cuò )对(duì )策(cè )高(gāo )第(dì ),擢(zhuó )为(wéi )中(zhōng )大(dà )夫(fū )。错(cuò )又(yòu )上(shàng )言(yán )宜(yí )削(xuē )诸(zhū )侯(hóu )及(jí )法(fǎ )令(lìng )可(kě )更(gèng )定(dìng )者(zhě )书(shū )凡(fán )三(sān )十(shí )篇(piān )。上(shàng )虽(suī )不(bú )尽(jìn )听(tīng ),然(rán )奇(qí )其(qí )材(cái )。

是(shì )岁(suì ),齐(qí )文(wén )王(wáng )则(zé )、河(hé )间(jiān )哀(āi )王(wáng )福(fú )皆(jiē )薨(hōng ),无(wú )子(zǐ ),国(guó )除(chú )。

赵(zhào )人(rén )新(xīn )垣(yuán )平(píng )以(yǐ )望(wàng )气(qì )见(jiàn )上(shàng ),言(yán )长(zhǎng )安(ān )东(dōng )北(běi )有(yǒu )神(shén )气(qì ),成(chéng )五(wǔ )采(cǎi ),于(yú )是(shì )作(zuò )渭(wèi )阳(yáng )五(wǔ )帝(dì )庙(miào )。

太(tài )宗(zōng )孝(xiào )文(wén )皇(huáng )帝(dì )下(xià )十(shí )六(liù )年(nián )(丁(dīng )丑(chǒu ),公(gōng )元(yuán )前(qián )一(yī )六(liù )四(sì )年(nián ))

夏(xià ),四(sì )月(yuè ),上(shàng )郊(jiāo )祀(sì )上(shàng )帝(dì )于(yú )渭(wèi )阳(yáng )五(wǔ )帝(dì )庙(miào )。于(yú )是(shì )贵(guì )新(xīn )垣(yuán )平(píng )至(zhì )上(shàng )大(dà )夫(fū ),赐(cì )累(lèi )千(qiān )金(jīn );而(ér )使(shǐ )博(bó )士(shì )、诸(zhū )生(shēng )刺(cì )《六(liù )经(jīng )》中(zhōng )作(zuò )《王(wáng )制(zhì )》,谋(móu )议(yì )巡(xún )狩(shòu )、封(fēng )禅(chán )事(shì )。又(yòu )于(yú )长(zhǎng )门(mén )道(dào )北(běi )立(lì )五(wǔ )帝(dì )坛(tán )。

徙(xǐ )淮(huái )南(nán )王(wáng )喜(xǐ )复(fù )为(wéi )城(chéng )阳(yáng )王(wáng ),又(yòu )分(fèn )齐(qí )为(wéi )六(liù )国(guó );丙(bǐng )寅(yín ),立(lì )齐(qí )悼(dào )惠(huì )王(wáng )子(zǐ )在(zài )者(zhě )六(liù )人(rén ):杨(yáng )虚(xū )侯(hóu )将(jiāng )闾(lǘ )为(wéi )齐(qí )王(wáng ),安(ān )都(dōu )侯(hóu )志(zhì )为(wéi )济(jì )北(běi )王(wáng ),武(wǔ )成(chéng )侯(hóu )贤(xián )为(wéi )菑(zī )川(chuān )王(wáng ),白(bái )石(shí )侯(hóu )雄(xióng )渠(qú )为(wéi )胶(jiāo )东(dōng )王(wáng ),平(píng )昌(chāng )侯(hóu )卬(áng )为(wéi )胶(jiāo )西(xī )王(wáng ),扐(lè )侯(hóu )辟(pì )光(guāng )为(wéi )济(jì )南(nán )王(wáng )。淮(huái )南(nán )厉(lì )王(wáng )子(zǐ )在(zài )者(zhě )三(sān )人(rén ):阜(fù )陵(líng )安(ān )为(wéi )淮(huái )南(nán )王(wáng ),安(ān )阳(yáng )侯(hóu )勃(bó )为(wéi )衡(héng )山(shān )王(wáng ),阳(yáng )周(zhōu )侯(hóu )赐(cì )为(wéi )庐(lú )江(jiāng )王(wáng )。

秋(qiū ),九(jiǔ )月(yuè ),新(xīn )垣(yuán )平(píng )使(shǐ )人(rén )持(chí )玉(yù )杯(bēi )上(shàng )书(shū )阙(què )下(xià )献(xiàn )之(zhī )。平(píng )言(yán )上(shàng )曰(yuē ):“阙(què )下(xià )有(yǒu )宝(bǎo )玉(yù )气(qì )来(lái )者(zhě )。”已(yǐ ),视(shì )之(zhī ),果(guǒ )有(yǒu )献(xiàn )玉(yù )杯(bēi )者(zhě ),刻(kè )曰(yuē )“人(rén )主(zhǔ )延(yán )寿(shòu )”。平(píng )又(yòu )言(yán ):“臣(chén )侯(hóu )日(rì )再(zài )中(zhōng )。”居(jū )顷(qǐng )之(zhī ),日(rì )却(què ),复(fù )中(zhōng )。于(yú )是(shì )始(shǐ )更(gèng )以(yǐ )十(shí )七(qī )年(nián )为(wéi )元(yuán )年(nián ),令(lìng )天(tiān )下(xià )大(dà )酺(pú )。平(píng )言(yán )曰(yuē ):“周(zhōu )鼎(dǐng )亡(wáng )在(zài )泗(sì )水(shuǐ )中(zhōng )。今(jīn )河(hé )决(jué ),通(tōng )于(yú )泗(sì ),臣(chén )望(wàng )东(dōng )北(běi )汾(fén )阴(yīn )直(zhí )有(yǒu )金(jīn )宝(bǎo )气(qì ),意(yì )周(zhōu )鼎(dǐng )其(qí )出(chū )乎(hū )!兆(zhào )见(jiàn ),不(bú )迎(yíng )则(zé )不(bú )至(zhì )。”于(yú )是(shì )上(shàng )使(shǐ )使(shǐ )治(zhì )庙(miào )汾(fén )阴(yīn )南(nán ),临(lín )河(hé ),欲(yù )祠(cí )出(chū )周(zhōu )鼎(dǐng )。

太(tài )宗(zōng )孝(xiào )文(wén )皇(huáng )帝(dì )下(xià )后(hòu )元(yuán )年(nián )(戊(wù )寅(yín ),公(gōng )元(yuán )前(qián )一(yī )六(liù )三(sān )年(nián ))

冬(dōng ),十(shí )月(yuè ),人(rén )有(yǒu )上(shàng )书(shū )告(gào )新(xīn )垣(yuán )平(píng )“所(suǒ )言(yán )谐(xié )诈(zhà )也(yě )”;下(xià )吏(lì )治(zhì ),诛(zhū )夷(yí )平(píng )。是(shì )后(hòu ),上(shàng )亦(yì )怠(dài )于(yú )改(gǎi )正(zhèng )、服(fú )、鬼(guǐ )神(shén )之(zhī )事(shì ),而(ér )渭(wèi )阳(yáng )、长(zhǎng )门(mén )五(wǔ )帝(dì ),使(shǐ )祠(cí )官(guān )领(lǐng ),以(yǐ )时(shí )致(zhì )礼(lǐ ),不(bú )往(wǎng )焉(yān )。

春(chūn ),三(sān )月(yuè ),孝(xiào )惠(huì )皇(huáng )后(hòu )张(zhāng )氏(shì )薨(hōng )。诏(zhào )曰(yuē ):“间(jiān )者(zhě )数(shù )年(nián )不(bú )登(dēng ),又(yòu )有(yǒu )水(shuǐ )旱(hàn )、疾(jí )疫(yì )之(zhī )灾(zāi ),朕(zhèn )甚(shèn )忧(yōu )之(zhī )。愚(yú )而(ér )不(bú )明(míng ),未(wèi )达(dá )其(qí )咎(jiù ):意(yì )者(zhě )朕(zhèn )之(zhī )政(zhèng )有(yǒu )所(suǒ )失(shī )而(ér )行(háng )有(yǒu )过(guò )与(yǔ )?乃(nǎi )天(tiān )道(dào )有(yǒu )不(bú )顺(shùn ),地(dì )利(lì )或(huò )不(bú )得(dé ),人(rén )事(shì )多(duō )失(shī )和(hé ),鬼(guǐ )神(shén )废(fèi )不(bú )享(xiǎng )与(yǔ )?何(hé )以(yǐ )致(zhì )此(cǐ )?将(jiāng )百(bǎi )官(guān )之(zhī )奉(fèng )养(yǎng )或(huò )废(fèi ),无(wú )用(yòng )之(zhī )事(shì )或(huò )多(duō )与(yǔ )?何(hé )其(qí )民(mín )食(shí )之(zhī )寡(guǎ )乏(fá )也(yě )?夫(fū )度(dù )田(tián )非(fēi )益(yì )寡(guǎ ),而(ér )计(jì )民(mín )未(wèi )加(jiā )益(yì ),以(yǐ )口(kǒu )量(liàng )地(dì ),其(qí )于(yú )古(gǔ )犹(yóu )有(yǒu )馀(yú ),而(ér )食(shí )之(zhī )甚(shèn )不(bú )足(zú )者(zhě ),其(qí )咎(jiù )安(ān )在(zài )?无(wú )乃(nǎi )百(bǎi )姓(xìng )之(zhī )从(cóng )事(shì )于(yú )末(mò )以(yǐ )害(hài )农(nóng )者(zhě )蕃(fān ),为(wéi )酒(jiǔ )醪(láo )以(yǐ )靡(mí )谷(gǔ )者(zhě )多(duō ),六(liù )畜(chù )之(zhī )食(shí )焉(yān )者(zhě )众(zhòng )与(yǔ )?细(xì )大(dà )之(zhī )义(yì ),吾(wú )未(wèi )得(dé )其(qí )中(zhōng ),其(qí )与(yǔ )丞(chéng )相(xiàng )、列(liè )侯(hóu )、吏(lì )二(èr )千(qiān )石(shí )、博(bó )士(shì )议(yì )之(zhī )。有(yǒu )可(kě )以(yǐ )佐(zuǒ )百(bǎi )姓(xìng )者(zhě ),率(lǜ )意(yì )远(yuǎn )思(sī ),无(wú )有(yǒu )所(suǒ )隐(yǐn )!”

太(tài )宗(zōng )孝(xiào )文(wén )皇(huáng )帝(dì )下(xià )二(èr )年(nián )(己(jǐ )卯(mǎo ),公(gōng )元(yuán )前(qián )一(yī )六(liù )二(èr )年(nián ))

夏(xià ),上(shàng )行(háng )幸(xìng )雍(yōng )棫(yù )阳(yáng )宫(gōng )。

六(liù )月(yuè ),代(dài )孝(xiào )王(wáng )参(cān )薨(hōng )。

匈(xiōng )奴(nú )连(lián )岁(suì )入(rù )边(biān ),杀(shā )略(luè )人(rén )民(mín )、畜(chù )产(chǎn )甚(shèn )多(duō );云(yún )中(zhōng )、辽(liáo )东(dōng )最(zuì )甚(shèn ),郡(jùn )万(wàn )馀(yú )人(rén )。上(shàng )患(huàn )之(zhī ),乃(nǎi )使(shǐ )使(shǐ )遗(yí )匈(xiōng )奴(nú )书(shū )。单(dān )于(yú )亦(yì )使(shǐ )当(dāng )户(hù )报(bào )谢(xiè ),复(fù )与(yǔ )匈(xiōng )奴(nú )和(hé )亲(qīn )。

八(bā )月(yuè ),戊(wù )戌(xū ),丞(chéng )相(xiàng )张(zhāng )苍(cāng )免(miǎn )。帝(dì )以(yǐ )皇(huáng )后(hòu )弟(dì )窦(dòu )广(guǎng )国(guó )贤(xián ),有(yǒu )行(háng ),欲(yù )相(xiàng )之(zhī ),曰(yuē ):“恐(kǒng )天(tiān )下(xià )以(yǐ )吾(wú )私(sī )广(guǎng )国(guó ),久(jiǔ )念(niàn )不(bú )可(kě )。”而(ér )高(gāo )帝(dì )时(shí )大(dà )臣(chén ),馀(yú )见(jiàn )无(wú )可(kě )者(zhě )。御(yù )史(shǐ )大(dà )夫(fū )梁(liáng )国(guó )申(shēn )屠(tú )嘉(jiā ),故(gù )以(yǐ )材(cái )官(guān )蹶(juě )张(zhāng )从(cóng )高(gāo )帝(dì ),封(fēng )关(guān )内(nèi )侯(hóu );庚(gēng )午(wǔ ),以(yǐ )嘉(jiā )为(wéi )丞(chéng )相(xiàng ),封(fēng )故(gù )安(ān )侯(hóu )。嘉(jiā )为(wéi )人(rén )廉(lián )直(zhí ),门(mén )不(bú )受(shòu )私(sī )谒(yè )。是(shì )时(shí ),太(tài )中(zhōng )大(dà )夫(fū )邓(dèng )通(tōng )方(fāng )爱(ài )幸(xìng ),赏(shǎng )赐(cì )累(lèi )巨(jù )万(wàn )。帝(dì )尝(cháng )燕(yàn )饮(yǐn )通(tōng )家(jiā ),其(qí )宠(chǒng )幸(xìng )无(wú )比(bǐ )。嘉(jiā )尝(cháng )入(rù )朝(cháo ),而(ér )通(tōng )居(jū )上(shàng )旁(páng ),有(yǒu )怠(dài )慢(màn )之(zhī )礼(lǐ ),嘉(jiā )奏(zòu )事(shì )毕(bì ),因(yīn )言(yán )曰(yuē ):“陛(bì )下(xià )幸(xìng )爱(ài )群(qún )臣(chén ),则(zé )富(fù )贵(guì )之(zhī );至(zhì )于(yú )朝(cháo )廷(tíng )之(zhī )礼(lǐ ),不(bú )可(kě )以(yǐ )不(bú )肃(sù )。”上(shàng )曰(yuē ):“君(jūn )勿(wù )言(yán ),吾(wú )私(sī )之(zhī )。”罢(bà )朝(cháo ),坐(zuò )府(fǔ )中(zhōng ),嘉(jiā )为(wéi )檄(xí )召(zhào )通(tōng )诣(yì )丞(chéng )相(xiàng )府(fǔ ),不(bú )来(lái ),且(qiě )斩(zhǎn )通(tōng )。通(tōng )恐(kǒng ),入(rù )言(yán )上(shàng );上(shàng )曰(yuē ):“汝(rǔ )第(dì )往(wǎng ),吾(wú )今(jīn )使(shǐ )人(rén )召(zhào )若(ruò )。”通(tōng )诣(yì )丞(chéng )相(xiàng ),免(miǎn )冠(guàn )、徒(tú )跣(xiǎn ),顿(dùn )首(shǒu )谢(xiè )嘉(jiā )。嘉(jiā )坐(zuò )自(zì )如(rú ),弗(fú )为(wéi )礼(lǐ ),责(zé )曰(yuē ):“夫(fū )朝(cháo )廷(tíng )者(zhě ),高(gāo )帝(dì )之(zhī )朝(cháo )廷(tíng )也(yě )。通(tōng )小(xiǎo )臣(chén ),戏(xì )殿(diàn )上(shàng ),大(dà )不(bú )敬(jìng ),当(dāng )斩(zhǎn )。吏(lì )!今(jīn )行(háng )斩(zhǎn )之(zhī )!”通(tōng )顿(dùn )首(shǒu ),首(shǒu )尽(jìn )出(chū )血(xuè ),不(bú )解(jiě )。上(shàng )度(dù )丞(chéng )相(xiàng )已(yǐ )困(kùn )通(tōng ),使(shǐ )使(shǐ )持(chí )节(jiē )召(zhào )通(tōng )而(ér )谢(xiè )丞(chéng )相(xiàng ):“此(cǐ )吾(wú )弄(nòng )臣(chén ),君(jūn )释(shì )之(zhī )!”邓(dèng )通(tōng )既(jì )至(zhì ),为(wéi )上(shàng )泣(qì )曰(yuē ):“丞(chéng )相(xiàng )几(jǐ )杀(shā )臣(chén )!”

太(tài )宗(zōng )孝(xiào )文(wén )皇(huáng )帝(dì )下(xià )三(sān )年(nián )(庚(gēng )辰(chén ),公(gōng )元(yuán )前(qián )一(yī )六(liù )一(yī )年(nián ))

春(chūn ),二(èr )月(yuè ),上(shàng )行(háng )幸(xìng )代(dài )。

是(shì )岁(suì ),匈(xiōng )奴(nú )老(lǎo )上(shàng )单(dān )于(yú )死(sǐ ),子(zǐ )军(jūn )臣(chén )单(dān )于(yú )立(lì )。

太(tài )宗(zōng )孝(xiào )文(wén )皇(huáng )帝(dì )下(xià )四(sì )年(nián )(辛(xīn )巳(sì ),公(gōng )元(yuán )前(qián )一(yī )六(liù )零(líng )年(nián ))

夏(xià ),四(sì )月(yuè ),丙(bǐng )寅(yín )晦(huì ),日(rì )有(yǒu )食(shí )之(zhī )。五(wǔ )月(yuè ),赦(shè )天(tiān )下(xià )。

上(shàng )行(háng )幸(xìng )雍(yōng )。

太(tài )宗(zōng )孝(xiào )文(wén )皇(huáng )帝(dì )下(xià )五(wǔ )年(nián )(壬(rén )午(wǔ ),公(gōng )元(yuán )前(qián )一(yī )五(wǔ )九(jiǔ )年(nián ))

春(chūn ),正(zhèng )月(yuè ),上(shàng )行(háng )幸(xìng )陇(lǒng )西(xī );三(sān )月(yuè ),行(háng )幸(xìng )雍(yōng );秋(qiū ),七(qī )月(yuè ),行(háng )幸(xìng )代(dài )。

太(tài )宗(zōng )孝(xiào )文(wén )皇(huáng )帝(dì )下(xià )六(liù )年(nián )(癸(guǐ )未(wèi ),公(gōng )元(yuán )前(qián )一(yī )五(wǔ )八(bā )年(nián ))

冬(dōng ),匈(xiōng )奴(nú )三(sān )万(wàn )骑(qí )入(rù )上(shàng )郡(jùn ),三(sān )万(wàn )骑(qí )入(rù )云(yún )中(zhōng ),所(suǒ )杀(shā )略(luè )甚(shèn )众(zhòng ),烽(fēng )火(huǒ )通(tōng )于(yú )甘(gān )泉(quán )、长(zhǎng )安(ān )。以(yǐ )中(zhōng )大(dà )夫(fū )令(lìng )免(miǎn )为(wéi )车(chē )骑(qí )将(jiāng )军(jūn ),屯(tún )飞(fēi )狐(hú );故(gù )楚(chǔ )相(xiàng )苏(sū )意(yì )为(wéi )将(jiāng )军(jūn ),屯(tún )句(jù )注(zhù );将(jiāng )军(jūn )张(zhāng )武(wǔ )屯(tún )北(běi )地(dì );河(hé )内(nèi )太(tài )守(shǒu )周(zhōu )亚(yà )夫(fū )为(wéi )将(jiāng )军(jūn ),次(cì )细(xì )柳(liǔ );宗(zōng )正(zhèng )刘(liú )礼(lǐ )为(wéi )将(jiāng )军(jūn ),次(cì )霸(bà )上(shàng ),祝(zhù )兹(zī )侯(hóu )徐(xú )厉(lì )为(wéi )将(jiāng )军(jūn ),次(cì )棘(jí )门(mén );以(yǐ )备(bèi )胡(hú )。

上(shàng )自(zì )劳(láo )军(jūn ),至(zhì )霸(bà )上(shàng )及(jí )棘(jí )门(mén )军(jūn ),直(zhí )驰(chí )入(rù ),将(jiāng )以(yǐ )下(xià )骑(qí )送(sòng )迎(yíng )。已(yǐ )而(ér )之(zhī )细(xì )柳(liǔ )军(jūn ),军(jūn )士(shì )吏(lì )被(bèi )甲(jiǎ ),锐(ruì )兵(bīng )刃(rèn ),彀(gòu )弓(gōng )弩(nǔ )持(chí )满(mǎn ),天(tiān )子(zǐ )先(xiān )驱(qū )至(zhì ),不(bú )得(dé )入(rù )。先(xiān )驱(qū )曰(yuē ):“天(tiān )子(zǐ )且(qiě )至(zhì )!”军(jūn )门(mén )都(dōu )尉(wèi )曰(yuē );“将(jiāng )军(jūn )令(lìng )曰(yuē ):‘军(jūn )中(zhōng )闻(wén )将(jiāng )军(jūn )令(lìng ),不(bú )闻(wén )天(tiān )子(zǐ )之(zhī )诏(zhào )!’”居(jū )无(wú )何(hé ),上(shàng )至(zhì ),又(yòu )不(bú )得(dé )入(rù )。于(yú )是(shì )上(shàng )乃(nǎi )使(shǐ )使(shǐ )持(chí )节(jiē )诏(zhào )将(jiāng )军(jūn ):“吾(wú )欲(yù )入(rù )营(yíng )劳(láo )军(jūn )。”亚(yà )夫(fū )乃(nǎi )传(chuán )言(yán )“开(kāi )壁(bì )门(mén )”。壁(bì )门(mén )士(shì )请(qǐng )车(chē )骑(qí )曰(yuē ):“将(jiāng )军(jūn )约(yuē ):军(jūn )中(zhōng )不(bú )得(dé )驱(qū )驰(chí )。”于(yú )是(shì )天(tiān )子(zǐ )乃(nǎi )按(àn )辔(pèi )徐(xú )行(háng )。至(zhì )营(yíng ),将(jiāng )军(jūn )亚(yà )夫(fū )持(chí )兵(bīng )揖(yī )曰(yuē ):“介(jiè )胄(zhòu )之(zhī )士(shì )不(bú )拜(bài ),请(qǐng )以(yǐ )军(jūn )礼(lǐ )见(jiàn )。”天(tiān )子(zǐ )为(wéi )动(dòng ),改(gǎi )容(róng ),式(shì )车(chē ),使(shǐ )人(rén )称(chēng )谢(xiè ):“皇(huáng )帝(dì )敬(jìng )劳(láo )将(jiāng )军(jūn )。”成(chéng )礼(lǐ )而(ér )去(qù )。既(jì )出(chū )军(jūn )门(mén ),群(qún )臣(chén )皆(jiē )惊(jīng )。上(shàng )曰(yuē ):“嗟(jiē )乎(hū ),此(cǐ )真(zhēn )将(jiāng )军(jūn )矣(yǐ )!曩(nǎng )者(zhě )霸(bà )上(shàng )、棘(jí )门(mén )军(jūn )若(ruò )儿(ér )戏(xì )耳(ěr ),其(qí )将(jiāng )固(gù )可(kě )袭(xí )而(ér )虏(lǔ )也(yě )。至(zhì )于(yú )亚(yà )夫(fū ),可(kě )得(dé )而(ér )犯(fàn )耶(yē )!”称(chēng )善(shàn )者(zhě )久(jiǔ )之(zhī )。月(yuè )馀(yú ),汉(hàn )后(hòu )至(zhì )边(biān ),匈(xiōng )奴(nú )亦(yì )远(yuǎn )塞(sāi ),汉(hàn )兵(bīng )亦(yì )罢(bà )。乃(nǎi )拜(bài )周(zhōu )亚(yà )夫(fū )为(wéi )中(zhōng )尉(wèi )。

夏(xià ),四(sì )月(yuè ),大(dà )旱(hàn ),蝗(huáng )。令(lìng )诸(zhū )侯(hóu )无(wú )入(rù )贡(gòng );弛(chí )山(shān )泽(zé ),减(jiǎn )诸(zhū )服(fú )御(yù ),损(sǔn )郎(láng )吏(lì )员(yuán );发(fā )仓(cāng )庾(yǔ )以(yǐ )振(zhèn )民(mín );民(mín )得(dé )卖(mài )爵(jué )。

太(tài )宗(zōng )孝(xiào )文(wén )皇(huáng )帝(dì )下(xià )七(qī )年(nián )(甲(jiǎ )申(shēn ),公(gōng )元(yuán )前(qián )一(yī )五(wǔ )七(qī )年(nián ))

夏(xià ),六(liù )月(yuè ),已(yǐ )亥(hài ),帝(dì )崩(bēng )于(yú )未(wèi )央(yāng )宫(gōng )。遗(yí )诏(zhào )曰(yuē ):“朕(zhèn )闻(wén )之(zhī ):盖(gài )天(tiān )下(xià )万(wàn )物(wù )之(zhī )萌(méng )生(shēng ),靡(mí )有(yǒu )不(bú )死(sǐ )。死(sǐ )者(zhě ),天(tiān )地(dì )之(zhī )理(lǐ ),物(wù )之(zhī )自(zì )然(rán ),奚(xī )可(kě )甚(shèn )哀(āi )!当(dāng )今(jīn )之(zhī )世(shì ),咸(xián )嘉(jiā )生(shēng )而(ér )恶(è )死(sǐ ),厚(hòu )葬(zàng )以(yǐ )破(pò )业(yè ),重(zhòng )服(fú )以(yǐ )伤(shāng )生(shēng ),吾(wú )甚(shèn )不(bú )取(qǔ )。且(qiě )朕(zhèn )既(jì )不(bú )德(dé ),无(wú )在(zài )佐(zuǒ )百(bǎi )姓(xìng );今(jīn )崩(bēng ),又(yòu )使(shǐ )重(zhòng )服(fú )久(jiǔ )临(lín )以(yǐ )罹(lí )寒(hán )暑(shǔ )之(zhī )数(shù ),哀(āi )人(rén )父(fù )子(zǐ ),伤(shāng )长(zhǎng )老(lǎo )之(zhī )志(zhì ),损(sǔn )其(qí )饮(yǐn )食(shí ),绝(jué )鬼(guǐ )神(shén )之(zhī )祭(jì )祀(sì ),以(yǐ )重(zhòng )吾(wú )不(bú )德(dé ),谓(wèi )天(tiān )下(xià )何(hé )!朕(zhèn )获(huò )保(bǎo )宗(zōng )庙(miào ),以(yǐ )眇(miǎo )眇(miǎo )之(zhī )身(shēn )托(tuō )于(yú )天(tiān )下(xià )君(jūn )王(wáng )之(zhī )上(shàng ),二(èr )十(shí )有(yǒu )馀(yú )年(nián )矣(yǐ )。赖(lài )天(tiān )之(zhī )灵(líng ),社(shè )稷(jì )之(zhī )福(fú ),方(fāng )内(nèi )安(ān )宁(níng ),靡(mí )有(yǒu )兵(bīng )革(gé )。朕(zhèn )既(jì )不(bú )敏(mǐn ),常(cháng )畏(wèi )过(guò )行(háng )以(yǐ )羞(xiū )先(xiān )帝(dì )之(zhī )遗(yí )德(dé ),惟(wéi )年(nián )之(zhī )久(jiǔ )长(zhǎng ),惧(jù )于(yú )不(bú )终(zhōng )。今(jīn )乃(nǎi )幸(xìng )以(yǐ )天(tiān )年(nián )得(dé )复(fù )供(gòng )养(yǎng )于(yú )高(gāo )庙(miào ),其(qí )奚(xī )哀(āi )念(niàn )之(zhī )有(yǒu )!其(qí )令(lìng )天(tiān )下(xià )吏(lì )民(mín ):令(lìng )到(dào ),出(chū )临(lín )三(sān )日(rì ),皆(jiē )释(shì )服(fú );毋(wú )禁(jìn )取(qǔ )妇(fù )、嫁(jià )女(nǚ )、祠(cí )祀(sì )、饮(yǐn )酒(jiǔ )、食(shí )肉(ròu ),自(zì )当(dāng )给(gěi )丧(sàng )事(shì )服(fú )临(lín )者(zhě ),皆(jiē )无(wú )跣(xiǎn );绖(dié )带(dài )毋(wú )过(guò )三(sān )寸(cùn );毋(wú )布(bù )车(chē )及(jí )兵(bīng )器(qì );毋(wú )发(fā )民(mín )哭(kū )临(lín )宫(gōng )殿(diàn )中(zhōng );殿(diàn )中(zhōng )当(dāng )临(lín )者(zhě ),皆(jiē )以(yǐ )旦(dàn )夕(xī )各(gè )十(shí )五(wǔ )举(jǔ )音(yīn ),礼(lǐ )毕(bì )罢(bà );非(fēi )旦(dàn )夕(xī )临(lín )时(shí ),禁(jìn )毋(wú )得(dé )擅(shàn )哭(kū )临(lín );已(yǐ )下(xià )棺(guān ),服(fú )大(dà )功(gōng )十(shí )五(wǔ )日(rì ),小(xiǎo )功(gōng )十(shí )四(sì )日(rì ),纤(xiān )七(qī )日(rì ),释(shì )服(fú )。它(tā )不(bú )在(zài )令(lìng )中(zhōng )者(zhě ),皆(jiē )以(yǐ )此(cǐ )令(lìng )比(bǐ )类(lèi )从(cóng )事(shì )。布(bù )告(gào )天(tiān )下(xià ),使(shǐ )明(míng )知(zhī )朕(zhèn )意(yì )。霸(bà )陵(líng )山(shān )川(chuān )因(yīn )其(qí )故(gù ),毋(wú )有(yǒu )所(suǒ )改(gǎi )。归(guī )夫(fū )以(yǐ )下(xià )至(zhì )少(shǎo )使(shǐ )。”乙(yǐ )巳(sì ),葬(zàng )霸(bà )陵(líng )。帝(dì )即(jí )位(wèi )二(èr )十(shí )三(sān )年(nián ),宫(gōng )室(shì )、苑(yuàn )囿(yòu )、车(chē )骑(qí )、服(fú )御(yù ),无(wú )所(suǒ )增(zēng )益(yì );有(yǒu )不(bú )便(biàn ),辄(zhé )驰(chí )以(yǐ )利(lì )民(mín )。尝(cháng )欲(yù )作(zuò )露(lù )台(tái ),召(zhào )匠(jiàng )计(jì )之(zhī ),直(zhí )百(bǎi )金(jīn )。上(shàng )曰(yuē ):“百(bǎi )金(jīn ),中(zhōng )人(rén )十(shí )家(jiā )之(zhī )产(chǎn )也(yě )。吾(wú )奉(fèng )先(xiān )帝(dì )宫(gōng )室(shì ),常(cháng )恐(kǒng )羞(xiū )之(zhī ),何(hé )以(yǐ )台(tái )为(wéi )!”身(shēn )衣(yī )弋(yì )绨(tí );所(suǒ )幸(xìng )慎(shèn )夫(fū )人(rén ),衣(yī )不(bú )曳(yè )地(dì );帷(wéi )帐(zhàng )无(wú )文(wén )绣(xiù );以(yǐ )示(shì )敦(dūn )朴(pǔ ),为(wéi )天(tiān )下(xià )先(xiān )。治(zhì )霸(bà )陵(líng ),皆(jiē )瓦(wǎ )器(qì ),不(bú )得(dé )以(yǐ )金(jīn )、银(yín )、铜(tóng )、锡(xī )为(wéi )饰(shì ),因(yīn )其(qí )山(shān ),不(bú )起(qǐ )坟(fén )。吴(wú )王(wáng )诈(zhà )病(bìng )不(bú )朝(cháo ),赐(cì )以(yǐ )几(jǐ )杖(zhàng )。群(qún )臣(chén )袁(yuán )盎(àng )等(děng )谏(jiàn )说(shuō )虽(suī )切(qiē ),常(cháng )假(jiǎ )借(jiè )纳(nà )用(yòng )焉(yān )。张(zhāng )武(wǔ )等(děng )受(shòu )赂(lù )金(jīn )钱(qián ),觉(jiào ),更(gèng )加(jiā )赏(shǎng )赐(cì )以(yǐ )愧(kuì )其(qí )心(xīn );专(zhuān )务(wù )以(yǐ )德(dé )化(huà )民(mín )。是(shì )以(yǐ )海(hǎi )内(nèi )安(ān )宁(níng ),家(jiā )给(gěi )人(rén )足(zú ),后(hòu )世(shì )鲜(xiān )能(néng )及(jí )之(zhī )。丁(dīng )未(wèi ),太(tài )子(zǐ )即(jí )皇(huáng )帝(dì )位(wèi ),尊(zūn )皇(huáng )太(tài )后(hòu )薄(báo )氏(shì )曰(yuē )太(tài )皇(huáng )太(tài )后(hòu ),皇(huáng )后(hòu )曰(yuē )皇(huáng )太(tài )后(hòu )。

九(jiǔ )月(yuè ),有(yǒu )星(xīng )孛(bó )于(yú )西(xī )方(fāng )。

是(shì )岁(suì ),长(zhǎng )沙(shā )王(wáng )吴(wú )著(zhe )薨(hōng ),无(wú )子(zǐ ),国(guó )除(chú )。

初(chū ),高(gāo )祖(zǔ )贤(xián )文(wén )王(wáng )芮(ruì ),制(zhì )诰(gào )御(yù )史(shǐ ):“长(zhǎng )沙(shā )王(wáng )忠(zhōng ),其(qí )令(lìng )著(zhe )令(lìng )。”至(zhì )孝(xiào )惠(huì )、高(gāo )后(hòu )时(shí ),封(fēng )芮(ruì )庶(shù )子(zǐ )二(èr )人(rén )为(wéi )列(liè )侯(hóu ),传(chuán )国(guó )数(shù )世(shì )绝(jué )。

孝(xiào )景(jǐng )皇(huáng )帝(dì )上(shàng )

元(yuán )年(nián )乙(yǐ )酉(yǒu ),公(gōng )元(yuán )前(qián )一(yī )五(wǔ )六(liù )年(nián )

冬(dōng ),十(shí )月(yuè ),丞(chéng )相(xiàng )嘉(jiā )等(děng )奏(zòu ):“功(gōng )莫(mò )大(dà )于(yú )高(gāo )皇(huáng )帝(dì ),德(dé )莫(mò )盛(shèng )于(yú )孝(xiào )文(wén )皇(huáng )帝(dì )。高(gāo )皇(huáng )帝(dì )庙(miào ),宜(yí )为(wéi )帝(dì )者(zhě )太(tài )祖(zǔ )之(zhī )庙(miào );孝(xiào )文(wén )皇(huáng )帝(dì )庙(miào ),宜(yí )为(wéi )帝(dì )者(zhě )太(tài )宗(zōng )之(zhī )庙(miào )。天(tiān )子(zǐ )宜(yí )世(shì )世(shì )献(xiàn )祖(zǔ )宗(zōng )之(zhī )庙(miào ),郡(jùn )国(guó )诸(zhū )侯(hóu )宜(yí )各(gè )为(wéi )孝(xiào )文(wén )皇(huáng )帝(dì )立(lì )太(tài )宗(zōng )之(zhī )庙(miào )。”制(zhì )曰(yuē ):“可(kě )。”

夏(xià ),四(sì )月(yuè ),乙(yǐ )卯(mǎo ),赦(shè )天(tiān )下(xià )。

遣(qiǎn )御(yù )史(shǐ )大(dà )夫(fū )青(qīng )至(zhì )代(dài )下(xià )与(yǔ )匈(xiōng )奴(nú )和(hé )亲(qīn )。

五(wǔ )月(yuè ),复(fù )收(shōu )民(mín )田(tián )半(bàn )租(zū ),三(sān )十(shí )而(ér )税(shuì )一(yī )。

初(chū ),文(wén )帝(dì )除(chú )肉(ròu )刑(xíng ),外(wài )有(yǒu )轻(qīng )刑(xíng )之(zhī )名(míng ),内(nèi )实(shí )杀(shā )人(rén );斩(zhǎn )右(yòu )止(zhǐ )者(zhě )又(yòu )当(dāng )死(sǐ );斩(zhǎn )左(zuǒ )止(zhǐ )者(zhě )笞(chī )五(wǔ )百(bǎi ),当(dāng )劓(yì )者(zhě )笞(chī )三(sān )百(bǎi ),率(lǜ )多(duō )死(sǐ )。是(shì )岁(suì ),下(xià )诏(zhào )曰(yuē ):“加(jiā )笞(chī )、重(zhòng )罪(zuì )无(wú )异(yì );幸(xìng )而(ér )不(bú )死(sǐ ),不(bú )可(kě )为(wéi )人(rén )。其(qí )定(dìng )律(lǜ ):笞(chī )五(wǔ )百(bǎi )曰(yuē )三(sān )百(bǎi ),笞(chī )三(sān )百(bǎi )曰(yuē )二(èr )百(bǎi )。”

以(yǐ )太(tài )中(zhōng )大(dà )夫(fū )周(zhōu )仁(rén )为(wéi )郎(láng )中(zhōng )令(lìng ),张(zhāng )欧(ōu )为(wéi )廷(tíng )尉(wèi ),楚(chǔ )元(yuán )王(wáng )子(zǐ )平(píng )陆(lù )侯(hóu )礼(lǐ )为(wéi )宗(zōng )正(zhèng ),中(zhōng )大(dà )夫(fū )晁(cháo )错(cuò )为(wéi )左(zuǒ )内(nèi )史(shǐ )。仁(rén )始(shǐ )为(wéi )太(tài )子(zǐ )舍(shě )人(rén ),以(yǐ )廉(lián )谨(jǐn )得(dé )幸(xìng )。张(zhāng )欧(ōu )亦(yì )事(shì )帝(dì )于(yú )太(tài )子(zǐ )宫(gōng ),虽(suī )治(zhì )刑(xíng )名(míng )家(jiā ),为(wéi )人(rén )长(zhǎng )者(zhě ),帝(dì )由(yóu )是(shì )重(zhòng )之(zhī ),用(yòng )为(wéi )九(jiǔ )卿(qīng )。欧(ōu )为(wéi )吏(lì )未(wèi )尝(cháng )言(yán )按(àn )人(rén ),专(zhuān )以(yǐ )诚(chéng )长(zhǎng )者(zhě )处(chù )官(guān );官(guān )属(shǔ )以(yǐ )为(wéi )长(zhǎng )者(zhě ),亦(yì )不(bú )敢(gǎn )大(dà )欺(qī )。

二(èr )年(nián )丙(bǐng )戌(xū ),公(gōng )元(yuán )前(qián )一(yī )五(wǔ )五(wǔ )年(nián )

冬(dōng ),十(shí )二(èr )月(yuè ),有(yǒu )星(xīng )孛(bó )于(yú )西(xī )南(nán )。

令(lìng )天(tiān )下(xià )男(nán )子(zǐ )年(nián )二(èr )十(shí )始(shǐ )傅(fù )。

春(chūn ),三(sān )月(yuè ),甲(jiǎ )寅(yín ),立(lì )皇(huáng )子(zǐ )德(dé )为(wéi )河(hé )间(jiān )王(wáng ),阏(è )为(wéi )临(lín )江(jiāng )王(wáng ),馀(yú )为(wéi )淮(huái )阳(yáng )王(wáng ),非(fēi )为(wéi )汝(rǔ )南(nán )王(wáng ),彭(péng )祖(zǔ )为(wéi )广(guǎng )川(chuān )王(wáng ),发(fā )为(wéi )长(zhǎng )沙(shā )王(wáng )。

夏(xià ),四(sì )月(yuè ),壬(rén )午(wǔ ),太(tài )皇(huáng )太(tài )后(hòu )薄(báo )氏(shì )崩(bēng )。

六(liù )月(yuè ),丞(chéng )相(xiàng )申(shēn )屠(tú )嘉(jiā )薨(hōng )。时(shí )内(nèi )史(shǐ )晁(cháo )错(cuò )数(shù )请(qǐng )间(jiān )言(yán )事(shì ),辄(zhé )听(tīng ),宠(chǒng )幸(xìng )倾(qīng )九(jiǔ )卿(qīng ),法(fǎ )令(lìng )多(duō )所(suǒ )更(gèng )定(dìng )。丞(chéng )相(xiàng )嘉(jiā )自(zì )绌(chù )所(suǒ )言(yán )不(bú )用(yòng ),疾(jí )错(cuò )。错(cuò )为(wéi )内(nèi )史(shǐ ),东(dōng )出(chū )不(bú )便(biàn ),更(gèng )穿(chuān )一(yī )门(mén )南(nán )出(chū )。南(nán )出(chū )者(zhě ),太(tài )上(shàng )皇(huáng )庙(miào )堧(nuò )垣(yuán )也(yě )。嘉(jiā )闻(wén )错(cuò )穿(chuān )宗(zōng )庙(miào )垣(yuán ),为(wéi )奏(zòu ),请(qǐng )诛(zhū )错(cuò )。客(kè )有(yǒu )语(yǔ )错(cuò ),错(cuò )恐(kǒng ),夜(yè )入(rù )宫(gōng )上(shàng )谒(yè ),自(zì )归(guī )上(shàng )。至(zhì )朝(cháo ),嘉(jiā )请(qǐng )诛(zhū )内(nèi )史(shǐ )错(cuò )。上(shàng )曰(yuē ):“错(cuò )所(suǒ )穿(chuān )非(fēi )真(zhēn )庙(miào )垣(yuán ),乃(nǎi )外(wài )耎(nuò )垣(yuán ),故(gù )冗(rǒng )官(guān )居(jū )其(qí )中(zhōng );且(qiě )又(yòu )我(wǒ )使(shǐ )为(wéi )之(zhī ),错(cuò )无(wú )罪(zuì )。”丞(chéng )相(xiàng )嘉(jiā )谢(xiè )。罢(bà )朝(cháo ),嘉(jiā )谓(wèi )长(zhǎng )史(shǐ )曰(yuē ):“吾(wú )悔(huǐ )不(bú )先(xiān )斩(zhǎn )错(cuò )乃(nǎi )请(qǐng )之(zhī ),为(wéi )错(cuò )所(suǒ )卖(mài )。”至(zhì )舍(shě ),因(yīn )欧(ōu )血(xuè )而(ér )死(sǐ )。错(cuò )以(yǐ )此(cǐ )愈(yù )贵(guì )。

秋(qiū ),与(yǔ )匈(xiōng )奴(nú )和(hé )亲(qīn )。

八(bā )月(yuè ),丁(dīng )未(wèi ),以(yǐ )御(yù )史(shǐ )大(dà )夫(fū )开(kāi )封(fēng )侯(hóu )陶(táo )青(qīng )为(wéi )丞(chéng )相(xiàng )。丁(dīng )巳(sì ),以(yǐ )内(nèi )史(shǐ )晁(cháo )错(cuò )为(wéi )御(yù )史(shǐ )大(dà )夫(fū )。

彗(huì )星(xīng )出(chū )东(dōng )北(běi )。

秋(qiū ),衡(héng )山(shān )雨(yǔ )雹(báo ),大(dà )者(zhě )五(wǔ )寸(cùn ),深(shēn )者(zhě )二(èr )尺(chǐ )。

荧(yíng )惑(huò )逆(nì )行(háng )守(shǒu )北(běi )辰(chén ),月(yuè )出(chū )北(běi )辰(chén )间(jiān );岁(suì )星(xīng )逆(nì )行(háng )天(tiān )廷(tíng )中(zhōng )。

梁(liáng )孝(xiào )王(wáng )以(yǐ )窦(dòu )太(tài )后(hòu )少(shǎo )子(zǐ )故(gù ),有(yǒu )宠(chǒng ),王(wáng )四(sì )十(shí )馀(yú )城(chéng ),居(jū )天(tiān )下(xià )膏(gāo )腴(yú )地(dì )。赏(shǎng )赐(cì )不(bú )可(kě )胜(shèng )道(dào ),府(fǔ )库(kù )金(jīn )钱(qián )且(qiě )百(bǎi )巨(jù )万(wàn ),珠(zhū )玉(yù )宝(bǎo )器(qì )多(duō )于(yú )京(jīng )师(shī )。筑(zhù )东(dōng )苑(yuàn ),方(fāng )三(sān )百(bǎi )馀(yú )里(lǐ ),广(guǎng )睢(suī )阳(yáng )城(chéng )七(qī )十(shí )里(lǐ ),大(dà )治(zhì )宫(gōng )室(shì ),为(wéi )复(fù )道(dào ),自(zì )宫(gōng )连(lián )属(shǔ )于(yú )平(píng )台(tái )三(sān )十(shí )馀(yú )里(lǐ )。招(zhāo )延(yán )四(sì )方(fāng )豪(háo )俊(jùn )之(zhī )士(shì ),如(rú )吴(wú )人(rén )枚(méi )乘(chéng )、严(yán )忌(jì ),齐(qí )人(rén )羊(yáng )胜(shèng )、公(gōng )孙(sūn )诡(guǐ )、邹(zōu )阳(yáng ),蜀(shǔ )人(rén )司(sī )马(mǎ )相(xiàng )如(rú )之(zhī )属(shǔ )皆(jiē )从(cóng )之(zhī )游(yóu )。每(měi )入(rù )朝(cháo ),上(shàng )使(shǐ )使(shǐ )持(chí )节(jiē )以(yǐ )乘(chéng )舆(yú )驷(sì )马(mǎ )迎(yíng )梁(liáng )王(wáng )于(yú )关(guān )下(xià )。既(jì )至(zhì ),宠(chǒng )幸(xìng )无(wú )比(bǐ ),入(rù )则(zé )侍(shì )上(shàng )同(tóng )辇(niǎn ),出(chū )则(zé )同(tóng )车(chē ),射(shè )猎(liè )上(shàng )林(lín )中(zhōng )。因(yīn )上(shàng )疏(shū )请(qǐng )留(liú ),且(qiě )半(bàn )岁(suì )。梁(liáng )侍(shì )中(zhōng )、郎(láng )、谒(yè )者(zhě )著(zhe )籍(jí )引(yǐn )出(chū )入(rù )天(tiān )子(zǐ )殿(diàn )门(mén ),与(yǔ )汉(hàn )宦(huàn )官(guān )无(wú )异(yì )。

阅读:25192

打赏捐助〔Donate〕>>>

《汉纪七》简体版

©2015-2026 ok8.org 文学库