唐纪十四【登录】

《资治通鉴》 > 《唐纪》·八十一卷 > 《唐纪十四》 > 拼音版

起(qǐ )旃(zhān )蒙(méng )大(dà )荒(huāng )落(luò )六(liù )月(yuè ),尽(jìn )著(zhe )雍(yōng )涒(yūn )滩(tān )三(sān )月(yuè ),凡(fán )二(èr )年(nián )有(yǒu )奇(qí )。

太(tài )宗(zōng )文(wén )武(wǔ )大(dà )圣(shèng )大(dà )广(guǎng )孝(xiào )皇(huáng )帝(dì )下(xià )之(zhī )上(shàng )

贞(zhēn )观(guān )十(shí )九(jiǔ )年(nián )乙(yǐ )巳(sì ),公(gōng )元(yuán )六(liù )四(sì )五(wǔ )年(nián )

六(liù )月(yuè ),丁(dīng )酉(yǒu ),李(lǐ )世(shì )勣(jì )攻(gōng )白(bái )岩(yán )城(chéng )西(xī )南(nán ),上(shàng )临(lín )其(qí )西(xī )北(běi )。城(chéng )主(zhǔ )孙(sūn )代(dài )音(yīn )潜(qián )遣(qiǎn )腹(fù )心(xīn )请(qǐng )降(jiàng ),临(lín )城(chéng ),投(tóu )刀(dāo )钺(yuè )为(wéi )信(xìn ),且(qiě )曰(yuē ):“奴(nú )愿(yuàn )降(jiàng ),城(chéng )中(zhōng )有(yǒu )不(bú )从(cóng )者(zhě )。”上(shàng )以(yǐ )唐(táng )帜(zhì )与(yǔ )其(qí )使(shǐ ),曰(yuē ):“必(bì )降(jiàng )者(zhě ),宜(yí )建(jiàn )之(zhī )城(chéng )上(shàng )。”代(dài )音(yīn )建(jiàn )帜(zhì ),城(chéng )中(zhōng )人(rén )以(yǐ )为(wéi )唐(táng )兵(bīng )已(yǐ )登(dēng )城(chéng ),皆(jiē )从(cóng )之(zhī )。

上(shàng )之(zhī )克(kè )辽(liáo )东(dōng )也(yě ),白(bái )岩(yán )城(chéng )请(qǐng )降(jiàng ),既(jì )而(ér )中(zhōng )悔(huǐ )。上(shàng )怒(nù )其(qí )反(fǎn )覆(fù ),令(lìng )军(jūn )中(zhōng )曰(yuē ):“得(dé )城(chéng )当(dāng )悉(xī )以(yǐ )人(rén )、物(wù )赏(shǎng )战(zhàn )士(shì )。”李(lǐ )世(shì )勣(jì )见(jiàn )上(shàng )将(jiāng )受(shòu )其(qí )降(jiàng ),帅(shuài )甲(jiǎ )士(shì )数(shù )十(shí )人(rén )请(qǐng )曰(yuē ):“士(shì )卒(zú )所(suǒ )以(yǐ )争(zhēng )冒(mào )矢(shǐ )石(shí )、不(bú )顾(gù )其(qí )死(sǐ )者(zhě ),贪(tān )虏(lǔ )获(huò )耳(ěr );今(jīn )城(chéng )垂(chuí )拔(bá ),奈(nài )何(hé )更(gèng )受(shòu )其(qí )降(jiàng ),孤(gū )战(zhàn )士(shì )之(zhī )心(xīn )!”上(shàng )下(xià )马(mǎ )谢(xiè )曰(yuē ):“将(jiāng )军(jūn )言(yán )是(shì )也(yě )。然(rán )纵(zòng )兵(bīng )杀(shā )人(rén )而(ér )虏(lǔ )其(qí )妻(qī )孥(nú ),朕(zhèn )所(suǒ )不(bú )忍(rěn )。将(jiāng )军(jūn )麾(huī )下(xià )有(yǒu )功(gōng )者(zhě ),朕(zhèn )以(yǐ )库(kù )物(wù )赏(shǎng )之(zhī ),庶(shù )因(yīn )将(jiāng )军(jūn )赎(shú )此(cǐ )一(yī )城(chéng )。”世(shì )勣(jì )乃(nǎi )退(tuì )。得(dé )城(chéng )中(zhōng )男(nán )女(nǚ )万(wàn )馀(yú )口(kǒu ),上(shàng )临(lín )水(shuǐ )设(shè )幄(wò )受(shòu )其(qí )降(jiàng ),仍(réng )赐(cì )之(zhī )食(shí ),八(bā )十(shí )以(yǐ )上(shàng )赐(cì )帛(bó )有(yǒu )差(chà )。他(tā )城(chéng )之(zhī )兵(bīng )在(zài )白(bái )岩(yán )者(zhě )悉(xī )慰(wèi )谕(yù ),给(gěi )粮(liáng )仗(zhàng ),任(rèn )其(qí )所(suǒ )之(zhī )。

先(xiān )是(shì ),辽(liáo )东(dōng )城(chéng )长(zhǎng )史(shǐ )为(wéi )部(bù )下(xià )所(suǒ )杀(shā ),其(qí )省(shěng )事(shì )奉(fèng )其(qí )妻(qī )子(zǐ )奔(bēn )白(bái )岩(yán )。上(shàng )怜(lián )其(qí )有(yǒu )义(yì ),赐(cì )帛(bó )五(wǔ )匹(pǐ ),为(wéi )长(zhǎng )史(shǐ )造(zào )灵(líng )舆(yú ),归(guī )之(zhī )平(píng )壤(rǎng )。以(yǐ )白(bái )岩(yán )城(chéng )为(wéi )岩(yán )州(zhōu ),以(yǐ )孙(sūn )代(dài )音(yīn )为(wéi )刺(cì )史(shǐ )。契(qì )苾(bì )何(hé )力(lì )疮(chuāng )重(zhòng ),上(shàng )自(zì )为(wéi )傅(fù )药(yào ),推(tuī )求(qiú )得(dé )刺(cì )何(hé )力(lì )者(zhě )高(gāo )突(tū )勃(bó ),付(fù )何(hé )力(lì )使(shǐ )自(zì )杀(shā )之(zhī )。何(hé )力(lì )奏(zòu )称(chēng ):“彼(bǐ )为(wéi )其(qí )主(zhǔ )冒(mào )白(bái )刃(rèn )刺(cì )臣(chén ),乃(nǎi )忠(zhōng )勇(yǒng )之(zhī )士(shì )也(yě ),与(yǔ )之(zhī )初(chū )不(bú )相(xiàng )识(shí ),非(fēi )有(yǒu )怨(yuàn )仇(chóu )。”遂(suí )舍(shě )之(zhī )。

初(chū ),莫(mò )离(lí )支(zhī )遣(qiǎn )加(jiā )尸(shī )城(chéng )七(qī )百(bǎi )人(rén )戍(shù )盖(gài )牟(móu )城(chéng ),李(lǐ )世(shì )勣(jì )尽(jìn )虏(lǔ )之(zhī ),其(qí )人(rén )请(qǐng )从(cóng )军(jūn )自(zì )效(xiào )。上(shàng )曰(yuē ):“汝(rǔ )家(jiā )皆(jiē )在(zài )加(jiā )尸(shī ),汝(rǔ )为(wéi )我(wǒ )战(zhàn ),莫(mò )离(lí )支(zhī )必(bì )杀(shā )汝(rǔ )妻(qī )子(zǐ )。得(dé )一(yī )人(rén )之(zhī )力(lì )而(ér )灭(miè )一(yī )家(jiā ),吾(wú )不(bú )忍(rěn )也(yě )。”戊(wù )戌(xū ),皆(jiē )廪(lǐn )赐(cì )遣(qiǎn )之(zhī )。

己(jǐ )亥(hài ),以(yǐ )盖(gài )牟(móu )城(chéng )为(wéi )盖(gài )州(zhōu )。

丁(dīng )未(wèi ),车(chē )驾(jià )发(fā )辽(liáo )东(dōng ),丙(bǐng )辰(chén ),至(zhì )安(ān )市(shì )城(chéng ),进(jìn )兵(bīng )攻(gōng )之(zhī )。丁(dīng )巳(sì ),高(gāo )丽(lì )北(běi )部(bù )耨(nòu )萨(sà )延(yán )寿(shòu )、惠(huì )真(zhēn )帅(shuài )高(gāo )丽(lì )、靺(wà )鞨(hé )兵(bīng )十(shí )五(wǔ )万(wàn )救(jiù )安(ān )市(shì )。上(shàng )谓(wèi )侍(shì )臣(chén )曰(yuē ):“今(jīn )为(wéi )延(yán )寿(shòu )策(cè )有(yǒu )三(sān ):引(yǐn )兵(bīng )直(zhí )前(qián ),连(lián )安(ān )市(shì )城(chéng )为(wéi )垒(lěi ),据(jù )高(gāo )山(shān )之(zhī )险(xiǎn ),食(shí )城(chéng )中(zhōng )之(zhī )粟(sù ),纵(zòng )靺(wà )鞨(hé )掠(luě )吾(wú )牛(niú )马(mǎ ),攻(gōng )之(zhī )不(bú )可(kě )猝(cù )下(xià ),欲(yù )归(guī )则(zé )泥(ní )潦(liáo )为(wéi )阻(zǔ ),坐(zuò )困(kùn )吾(wú )军(jūn ),上(shàng )策(cè )也(yě );拔(bá )城(chéng )中(zhōng )之(zhī )众(zhòng ),与(yǔ )之(zhī )宵(xiāo )遁(dùn ),中(zhōng )策(cè )也(yě );不(bú )度(dù )智(zhì )能(néng ),来(lái )与(yǔ )吾(wú )战(zhàn ),下(xià )策(cè )也(yě )。卿(qīng )曹(cáo )观(guān )之(zhī ),彼(bǐ )必(bì )出(chū )下(xià )策(cè ),成(chéng )擒(qín )在(zài )吾(wú )目(mù )中(zhōng )矣(yǐ )。”

高(gāo )丽(lì )有(yǒu )对(duì )卢(lú ),年(nián )老(lǎo )习(xí )事(shì ),谓(wèi )延(yán )寿(shòu )曰(yuē ):“秦(qín )王(wáng )内(nèi )芟(shān )群(qún )雄(xióng ),外(wài )服(fú )戎(róng )狄(dí ),独(dú )立(lì )为(wéi )帝(dì ),此(cǐ )命(mìng )世(shì )之(zhī )材(cái ),今(jīn )举(jǔ )海(hǎi )内(nèi )之(zhī )众(zhòng )而(ér )来(lái ),不(bú )可(kě )敌(dí )也(yě )。为(wéi )吾(wú )计(jì )者(zhě ),莫(mò )若(ruò )顿(dùn )兵(bīng )不(bú )战(zhàn ),旷(kuàng )日(rì )持(chí )久(jiǔ ),分(fèn )遣(qiǎn )奇(qí )兵(bīng )断(duàn )其(qí )运(yùn )道(dào );粮(liáng )食(shí )既(jì )尽(jìn ),求(qiú )战(zhàn )不(bú )得(dé ),欲(yù )归(guī )无(wú )路(lù ),乃(nǎi )可(kě )胜(shèng )也(yě )。”延(yán )寿(shòu )不(bú )从(cóng ),引(yǐn )军(jūn )直(zhí )进(jìn ),去(qù )安(ān )市(shì )城(chéng )四(sì )十(shí )里(lǐ )。上(shàng )犹(yóu )恐(kǒng )其(qí )低(dī )徊(huái )不(bú )至(zhì ),命(mìng )左(zuǒ )卫(wèi )大(dà )将(jiāng )军(jūn )阿(ā )史(shǐ )那(nà )社(shè )尔(ěr )将(jiāng )突(tū )厥(jué )千(qiān )骑(qí )以(yǐ )诱(yòu )之(zhī ),兵(bīng )始(shǐ )交(jiāo )而(ér )伪(wěi )走(zǒu )。高(gāo )丽(lì )相(xiàng )谓(wèi )曰(yuē ):“易(yì )与(yǔ )耳(ěr )!”竞(jìng )进(jìn )乘(chéng )之(zhī ),至(zhì )安(ān )市(shì )城(chéng )东(dōng )南(nán )八(bā )里(lǐ ),依(yī )山(shān )而(ér )陈(chén )。

上(shàng )悉(xī )召(zhào )诸(zhū )将(jiāng )问(wèn )计(jì ),长(zhǎng )孙(sūn )无(wú )忌(jì )对(duì )曰(yuē ):“臣(chén )闻(wén )临(lín )敌(dí )将(jiāng )战(zhàn ),必(bì )先(xiān )观(guān )士(shì )卒(zú )之(zhī )情(qíng )。臣(chén )适(shì )行(háng )经(jīng )诸(zhū )营(yíng ),见(jiàn )士(shì )卒(zú )闻(wén )高(gāo )丽(lì )至(zhì ),皆(jiē )拔(bá )刀(dāo )结(jié )旆(pèi ),喜(xǐ )形(xíng )于(yú )色(sè ),此(cǐ )必(bì )胜(shèng )之(zhī )兵(bīng )也(yě )。陛(bì )下(xià )未(wèi )冠(guàn ),身(shēn )亲(qīn )行(háng )陈(chén ),凡(fán )出(chū )奇(qí )制(zhì )胜(shèng ),皆(jiē )上(shàng )禀(bǐng )圣(shèng )谋(móu ),诸(zhū )将(jiāng )奉(fèng )成(chéng )算(suàn )而(ér )已(yǐ )。今(jīn )日(rì )之(zhī )事(shì ),乞(qǐ )陛(bì )下(xià )指(zhǐ )踪(zōng )。”上(shàng )笑(xiào )曰(yuē ):“诸(zhū )公(gōng )以(yǐ )此(cǐ )见(jiàn )让(ràng ),朕(zhèn )当(dāng )为(wéi )诸(zhū )公(gōng )商(shāng )度(dù )。”乃(nǎi )与(yǔ )无(wú )忌(jì )等(děng )从(cóng )数(shù )百(bǎi )骑(qí )乘(chéng )高(gāo )望(wàng )之(zhī ),观(guān )山(shān )川(chuān )形(xíng )势(shì ),可(kě )以(yǐ )伏(fú )兵(bīng )及(jí )出(chū )入(rù )之(zhī )所(suǒ )。高(gāo )丽(lì )、靺(wà )鞨(hé )合(hé )兵(bīng )为(wéi )陈(chén ),长(zhǎng )四(sì )十(shí )里(lǐ )。江(jiāng )夏(xià )王(wáng )道(dào )宗(zōng )曰(yuē ):“高(gāo )丽(lì )倾(qīng )国(guó )以(yǐ )拒(jù )王(wáng )师(shī ),平(píng )壤(rǎng )之(zhī )守(shǒu )必(bì )弱(ruò ),愿(yuàn )假(jiǎ )臣(chén )精(jīng )卒(zú )五(wǔ )千(qiān ),覆(fù )其(qí )本(běn )根(gēn ),则(zé )数(shù )十(shí )万(wàn )之(zhī )众(zhòng )可(kě )不(bú )战(zhàn )而(ér )降(jiàng )。”上(shàng )不(bú )应(yīng ),遣(qiǎn )使(shǐ )绐(dài )延(yán )寿(shòu )曰(yuē ):“我(wǒ )以(yǐ )尔(ěr )国(guó )强(qiáng )臣(chén )弑(shì )其(qí )主(zhǔ ),故(gù )来(lái )问(wèn )罪(zuì );至(zhì )于(yú )交(jiāo )战(zhàn ),非(fēi )吾(wú )本(běn )心(xīn )。入(rù )尔(ěr )境(jìng ),刍(chú )粟(sù )不(bú )给(gěi ),故(gù )取(qǔ )尔(ěr )数(shù )城(chéng ),俟(sì )尔(ěr )国(guó )修(xiū )臣(chén )礼(lǐ ),则(zé )所(suǒ )失(shī )必(bì )复(fù )矣(yǐ )。”延(yán )寿(shòu )信(xìn )之(zhī ),不(bú )复(fù )设(shè )备(bèi )。

上(shàng )夜(yè )召(zhào )文(wén )武(wǔ )计(jì )事(shì ),命(mìng )李(lǐ )世(shì )勣(jì )将(jiāng )步(bù )骑(qí )万(wàn )五(wǔ )千(qiān )陈(chén )于(yú )西(xī )岭(lǐng );长(zhǎng )孙(sūn )无(wú )忌(jì )将(jiāng )精(jīng )兵(bīng )万(wàn )一(yī )千(qiān )为(wéi )奇(qí )兵(bīng ),自(zì )山(shān )北(běi )出(chū )于(yú )狭(xiá )谷(gǔ )以(yǐ )冲(chōng )其(qí )后(hòu )。上(shàng )自(zì )将(jiāng )步(bù )骑(qí )四(sì )千(qiān ),挟(jiā )鼓(gǔ )角(jiǎo ),偃(yǎn )旗(qí )帜(zhì ),登(dēng )北(běi )山(shān )上(shàng ),敕(chì )诸(zhū )军(jūn )闻(wén )鼓(gǔ )角(jiǎo )齐(qí )出(chū )奋(fèn )击(jī )。因(yīn )命(mìng )有(yǒu )司(sī )张(zhāng )受(shòu )降(jiàng )幕(mù )于(yú )朝(cháo )堂(táng )之(zhī )侧(cè )。戊(wù )午(wǔ ),延(yán )寿(shòu )等(děng )独(dú )见(jiàn )李(lǐ )世(shì )勣(jì )布(bù )陈(chén ),勒(lè )兵(bīng )欲(yù )战(zhàn )。上(shàng )望(wàng )见(jiàn )无(wú )忌(jì )军(jūn )尘(chén )起(qǐ ),命(mìng )作(zuò )鼓(gǔ )角(jiǎo ),举(jǔ )旗(qí )帜(zhì ),诸(zhū )军(jūn )鼓(gǔ )噪(zào )并(bìng )进(jìn ),延(yán )寿(shòu )等(děng )大(dà )惧(jù ),欲(yù )分(fèn )兵(bīng )御(yù )之(zhī ),而(ér )其(qí )陈(chén )已(yǐ )乱(luàn )。会(huì )有(yǒu )雷(léi )电(diàn ),龙(lóng )门(mén )人(rén )薛(xuē )仁(rén )贵(guì )著(zhe )奇(qí )服(fú ),大(dà )呼(hū )陷(xiàn )陈(chén ),所(suǒ )向(xiàng )无(wú )敌(dí );高(gāo )丽(lì )兵(bīng )披(pī )靡(mí ),大(dà )军(jūn )乘(chéng )之(zhī ),高(gāo )丽(lì )兵(bīng )大(dà )溃(kuì ),斩(zhǎn )首(shǒu )二(èr )万(wàn )馀(yú )级(jí )。上(shàng )望(wàng )见(jiàn )仁(rén )贵(guì ),召(zhào )见(jiàn ),拜(bài )游(yóu )击(jī )将(jiāng )军(jūn )。仁(rén )贵(guì ),安(ān )都(dōu )之(zhī )六(liù )世(shì )孙(sūn ),名(míng )礼(lǐ ),以(yǐ )字(zì )行(háng )。

延(yán )寿(shòu )等(děng )将(jiāng )馀(yú )众(zhòng )依(yī )山(shān )自(zì )固(gù ),上(shàng )命(mìng )诸(zhū )军(jūn )围(wéi )之(zhī ),长(zhǎng )孙(sūn )无(wú )忌(jì )悉(xī )撤(chè )桥(qiáo )梁(liáng ),断(duàn )其(qí )归(guī )路(lù )。己(jǐ )未(wèi ),延(yán )寿(shòu )、惠(huì )真(zhēn )帅(shuài )其(qí )众(zhòng )三(sān )万(wàn )六(liù )千(qiān )八(bā )百(bǎi )人(rén )请(qǐng )降(jiàng ),入(rù )军(jūn )门(mén ),膝(xī )行(háng )而(ér )前(qián ),拜(bài )伏(fú )请(qǐng )命(mìng )。上(shàng )语(yǔ )之(zhī )曰(yuē ):“东(dōng )夷(yí )少(shǎo )年(nián ),跳(tiào )梁(liáng )海(hǎi )曲(qǔ ),至(zhì )于(yú )摧(cuī )坚(jiān )决(jué )胜(shèng ),故(gù )当(dāng )不(bú )及(jí )老(lǎo )人(rén ),自(zì )今(jīn )复(fù )敢(gǎn )与(yǔ )天(tiān )子(zǐ )战(zhàn )乎(hū )?”皆(jiē )伏(fú )地(dì )不(bú )能(néng )对(duì )。上(shàng )简(jiǎn )耨(nòu )萨(sà )已(yǐ )下(xià )酋(qiú )长(zhǎng )三(sān )千(qiān )五(wǔ )百(bǎi )人(rén ),授(shòu )以(yǐ )戎(róng )秩(zhì ),迁(qiān )之(zhī )内(nèi )地(dì ),馀(yú )皆(jiē )纵(zòng )之(zhī ),使(shǐ )还(hái )平(píng )壤(rǎng );皆(jiē )双(shuāng )举(jǔ )手(shǒu )以(yǐ )颡(sǎng )顿(dùn )地(dì ),欢(huān )呼(hū )闻(wén )数(shù )十(shí )里(lǐ )外(wài )。收(shōu )靺(wà )鞨(hé )三(sān )千(qiān )三(sān )百(bǎi )人(rén ),悉(xī )坑(kēng )之(zhī )。获(huò )马(mǎ )五(wǔ )万(wàn )匹(pǐ ),牛(niú )五(wǔ )万(wàn )头(tóu ),铁(tiě )甲(jiǎ )万(wàn )领(lǐng ),他(tā )器(qì )械(xiè )称(chēng )是(shì )。高(gāo )丽(lì )举(jǔ )国(guó )大(dà )骇(hài ),后(hòu )黄(huáng )城(chéng )、银(yín )城(chéng )皆(jiē )自(zì )拔(bá )遁(dùn )去(qù ),数(shù )百(bǎi )里(lǐ )无(wú )复(fù )人(rén )烟(yān )。

上(shàng )驿(yì )书(shū )报(bào )太(tài )子(zǐ ),仍(réng )与(yǔ )高(gāo )士(shì )廉(lián )等(děng )书(shū )曰(yuē ):“朕(zhèn )为(wéi )将(jiāng )如(rú )此(cǐ ),何(hé )如(rú )?”更(gèng )名(míng )所(suǒ )幸(xìng )山(shān )曰(yuē )驻(zhù )骅(huá )山(shān )。

秋(qiū ),七(qī )月(yuè ),辛(xīn )未(wèi ),上(shàng )徙(xǐ )营(yíng )安(ān )市(shì )城(chéng )东(dōng )岭(lǐng )。己(jǐ )卯(mǎo ),诏(zhào )标(biāo )识(shí )战(zhàn )死(sǐ )者(zhě )尸(shī ),俟(sì )军(jūn )还(hái )与(yǔ )之(zhī )俱(jù )归(guī )。戊(wù )子(zǐ ),以(yǐ )高(gāo )延(yán )寿(shòu )为(wéi )鸿(hóng )胪(lú )卿(qīng ),高(gāo )惠(huì )真(zhēn )为(wéi )司(sī )农(nóng )卿(qīng )。

张(zhāng )亮(liàng )军(jūn )过(guò )建(jiàn )安(ān )城(chéng )下(xià ),壁(bì )垒(lěi )未(wèi )固(gù ),士(shì )卒(zú )多(duō )出(chū )樵(qiáo )牧(mù ),高(gāo )丽(lì )兵(bīng )奄(yǎn )至(zhì ),军(jūn )中(zhōng )骇(hài )扰(rǎo )。亮(liàng )素(sù )怯(qiè ),踞(jù )胡(hú )床(chuáng ),直(zhí )视(shì )不(bú )言(yán ),将(jiāng )士(shì )见(jiàn )之(zhī ),更(gèng )以(yǐ )为(wéi )勇(yǒng )。总(zǒng )管(guǎn )张(zhāng )金(jīn )树(shù )等(děng )鸣(míng )鼓(gǔ )勒(lè )兵(bīng )击(jī )高(gāo )丽(lì ),破(pò )之(zhī )。

八(bā )月(yuè ),甲(jiǎ )辰(chén ),候(hòu )骑(qí )获(huò )莫(mò )离(lí )支(zhī )谍(dié )者(zhě )高(gāo )竹(zhú )离(lí ),反(fǎn )接(jiē )诣(yì )军(jūn )门(mén )。上(shàng )召(zhào )见(jiàn ),解(jiě )缚(fù )问(wèn )曰(yuē ):“何(hé )瘦(shòu )之(zhī )甚(shèn )?”对(duì )曰(yuē ):“窍(qiào )道(dào )间(jiān )行(háng ),不(bú )食(shí )数(shù )日(rì )矣(yǐ )。”命(mìng )赐(cì )之(zhī )食(shí ),谓(wèi )曰(yuē ):“尔(ěr )为(wéi )谍(dié ),宜(yí )速(sù )反(fǎn )命(mìng )。为(wéi )我(wǒ )寄(jì )语(yǔ )莫(mò )离(lí )支(zhī ):欲(yù )知(zhī )军(jūn )中(zhōng )消(xiāo )息(xī ),可(kě )遣(qiǎn )人(rén )径(jìng )诣(yì )吾(wú )所(suǒ ),何(hé )必(bì )间(jiān )行(háng )辛(xīn )苦(kǔ )也(yě )!”竹(zhú )离(lí )徒(tú )跣(xiǎn ),上(shàng )赐(cì )屩(juē )而(ér )遣(qiǎn )之(zhī )。

丙(bǐng )午(wǔ ),徙(xǐ )营(yíng )于(yú )安(ān )市(shì )城(chéng )南(nán )。上(shàng )在(zài )辽(liáo )外(wài ),凡(fán )置(zhì )营(yíng ),但(dàn )明(míng )斥(chì )候(hòu ),不(bú )为(wéi )堑(qiàn )垒(lěi ),虽(suī )逼(bī )其(qí )城(chéng ),高(gāo )丽(lì )终(zhōng )不(bú )敢(gǎn )出(chū )为(wéi )寇(kòu )抄(chāo ),军(jūn )士(shì )单(dān )行(háng )野(yě )宿(xiǔ )如(rú )中(zhōng )国(guó )焉(yān )。

上(shàng )之(zhī )将(jiāng )伐(fá )高(gāo )丽(lì )也(yě ),薛(xuē )延(yán )陀(tuó )遣(qiǎn )使(shǐ )入(rù )贡(gòng ),上(shàng )谓(wèi )之(zhī )曰(yuē ):“语(yǔ )尔(ěr )可(kě )汗(hàn ):今(jīn )我(wǒ )父(fù )子(zǐ )东(dōng )征(zhēng )高(gāo )丽(lì ),汝(rǔ )能(néng )为(wéi )寇(kòu ),宜(yí )亟(jí )来(lái )!”真(zhēn )珠(zhū )可(kě )汗(hàn )惶(huáng )恐(kǒng ),遣(qiǎn )使(shǐ )致(zhì )谢(xiè ),且(qiě )请(qǐng )发(fā )兵(bīng )助(zhù )军(jūn );上(shàng )不(bú )许(xǔ )。及(jí )高(gāo )丽(lì )败(bài )于(yú )驻(zhù )骅(huá )山(shān ),莫(mò )离(lí )支(zhī )使(shǐ )靺(wà )鞨(hé )说(shuō )真(zhēn )珠(zhū ),啖(dàn )以(yǐ )厚(hòu )利(lì ),真(zhēn )珠(zhū )慑(shè )服(fú )不(bú )敢(gǎn )动(dòng )。九(jiǔ )月(yuè ),壬(rén )申(shēn ),真(zhēn )珠(zhū )卒(zú ),上(shàng )为(wéi )之(zhī )发(fā )哀(āi )。

初(chū ),真(zhēn )珠(zhū )请(qǐng )以(yǐ )其(qí )庶(shù )长(zhǎng )子(zǐ )曳(yè )莽(mǎng )为(wéi )突(tū )利(lì )失(shī )可(kě )汗(hàn ),居(jū )东(dōng )方(fāng ),统(tǒng )杂(zá )种(zhǒng );嫡(dí )子(zǐ )拔(bá )灼(zhuó )为(wéi )肆(sì )叶(yè )护(hù )可(kě )汗(hàn ),居(jū )西(xī )方(fāng ),统(tǒng )薛(xuē )延(yán )陀(tuó );诏(zhào )许(xǔ )之(zhī ),皆(jiē )以(yǐ )礼(lǐ )册(cè )命(mìng )。曳(yè )莽(mǎng )性(xìng )躁(zào )扰(rǎo ),轻(qīng )用(yòng )兵(bīng ),与(yǔ )拔(bá )灼(zhuó )不(bú )协(xié )。真(zhēn )珠(zhū )卒(zú ),来(lái )会(huì )丧(sàng )。既(jì )葬(zàng ),曳(yè )莽(mǎng )恐(kǒng )拔(bá )灼(zhuó )图(tú )己(jǐ ),先(xiān )还(hái )所(suǒ )部(bù ),拔(bá )灼(zhuó )追(zhuī )袭(xí )杀(shā )之(zhī ),自(zì )立(lì )为(wéi )颉(jié )利(lì )俱(jù )利(lì )薛(xuē )沙(shā )多(duō )弥(mí )可(kě )汗(hàn )。

上(shàng )之(zhī )克(kè )白(bái )岩(yán )也(yě ),谓(wèi )李(lǐ )世(shì )勣(jì )曰(yuē ):“吾(wú )闻(wén )安(ān )市(shì )城(chéng )险(xiǎn )而(ér )兵(bīng )精(jīng ),其(qí )城(chéng )主(zhǔ )材(cái )勇(yǒng ),莫(mò )离(lí )支(zhī )之(zhī )乱(luàn ),城(chéng )守(shǒu )不(bú )服(fú ),莫(mò )离(lí )支(zhī )击(jī )之(zhī )不(bú )能(néng )下(xià ),因(yīn )而(ér )与(yǔ )之(zhī )。建(jiàn )安(ān )兵(bīng )弱(ruò )而(ér )粮(liáng )少(shǎo ),若(ruò )出(chū )其(qí )不(bú )意(yì ),攻(gōng )之(zhī )必(bì )克(kè )。公(gōng )可(kě )先(xiān )攻(gōng )建(jiàn )安(ān ),建(jiàn )安(ān )下(xià ),则(zé )安(ān )市(shì )在(zài )吾(wú )腹(fù )中(zhōng ),此(cǐ )兵(bīng )法(fǎ )所(suǒ )谓(wèi )‘城(chéng )有(yǒu )所(suǒ )不(bú )攻(gōng )’者(zhě )也(yě )。”对(duì )曰(yuē ):“建(jiàn )安(ān )在(zài )南(nán ),安(ān )市(shì )在(zài )北(běi ),吾(wú )军(jūn )粮(liáng )皆(jiē )在(zài )辽(liáo )东(dōng );今(jīn )逾(yú )安(ān )市(shì )而(ér )攻(gōng )建(jiàn )安(ān ),若(ruò )贼(zéi )断(duàn )吾(wú )运(yùn )道(dào ),将(jiāng )若(ruò )之(zhī )何(hé )?不(bú )如(rú )先(xiān )攻(gōng )安(ān )市(shì ),安(ān )市(shì )下(xià ),则(zé )鼓(gǔ )行(háng )而(ér )取(qǔ )建(jiàn )安(ān )耳(ěr )。”上(shàng )曰(yuē ):“以(yǐ )公(gōng )为(wéi )将(jiāng ),安(ān )得(dé )不(bú )用(yòng )公(gōng )策(cè )。勿(wù )误(wù )吾(wú )事(shì )!”世(shì )勣(jì )遂(suí )攻(gōng )安(ān )市(shì )。

安(ān )市(shì )人(rén )望(wàng )见(jiàn )上(shàng )旗(qí )盖(gài ),辄(zhé )乘(chéng )城(chéng )鼓(gǔ )噪(zào ),上(shàng )怒(nù ),世(shì )勣(jì )请(qǐng )克(kè )城(chéng )之(zhī )日(rì ),男(nán )子(zǐ )皆(jiē )坑(kēng )之(zhī )。安(ān )市(shì )人(rén )闻(wén )之(zhī ),益(yì )坚(jiān )守(shǒu ),攻(gōng )久(jiǔ )不(bú )下(xià )。高(gāo )延(yán )寿(shòu )、高(gāo )惠(huì )真(zhēn )请(qǐng )于(yú )上(shàng )曰(yuē ):“奴(nú )既(jì )委(wěi )身(shēn )大(dà )国(guó ),不(bú )敢(gǎn )不(bú )献(xiàn )其(qí )诚(chéng ),欲(yù )天(tiān )子(zǐ )早(zǎo )成(chéng )大(dà )功(gōng ),奴(nú )得(dé )与(yǔ )妻(qī )子(zǐ )相(xiàng )见(jiàn )。安(ān )市(shì )人(rén )顾(gù )惜(xī )其(qí )家(jiā ),人(rén )自(zì )为(wéi )战(zhàn ),未(wèi )易(yì )猝(cù )拔(bá )。今(jīn )奴(nú )以(yǐ )高(gāo )丽(lì )十(shí )馀(yú )万(wàn )众(zhòng ),望(wàng )旗(qí )沮(jǔ )溃(kuì ),国(guó )人(rén )胆(dǎn )破(pò ),乌(wū )骨(gǔ )城(chéng )耨(nòu )萨(sà )老(lǎo )耄(mào ),不(bú )能(néng )坚(jiān )守(shǒu ),移(yí )兵(bīng )临(lín )之(zhī ),朝(cháo )至(zhì )夕(xī )克(kè )。其(qí )馀(yú )当(dāng )道(dào )小(xiǎo )城(chéng ),必(bì )望(wàng )风(fēng )奔(bēn )溃(kuì )。然(rán )后(hòu )收(shōu )其(qí )资(zī )粮(liáng ),鼓(gǔ )行(háng )而(ér )前(qián ),平(píng )壤(rǎng )必(bì )不(bú )守(shǒu )矣(yǐ )。”群(qún )臣(chén )亦(yì )言(yán ):“张(zhāng )亮(liàng )兵(bīng )在(zài )沙(shā )城(chéng ),召(zhào )之(zhī )信(xìn )宿(xiǔ )可(kě )至(zhì ),乘(chéng )高(gāo )丽(lì )凶(xiōng )惧(jù ),并(bìng )力(lì )拔(bá )乌(wū )骨(gǔ )城(chéng ),渡(dù )鸭(yā )绿(lǜ )水(shuǐ ),直(zhí )取(qǔ )平(píng )壤(rǎng ),在(zài )此(cǐ )举(jǔ )矣(yǐ )。”上(shàng )将(jiāng )从(cóng )之(zhī ),独(dú )长(zhǎng )孙(sūn )无(wú )忌(jì )以(yǐ )为(wéi ):“天(tiān )子(zǐ )亲(qīn )征(zhēng ),异(yì )于(yú )诸(zhū )将(jiāng ),不(bú )可(kě )乘(chéng )危(wēi )徼(jiǎo )幸(xìng )。今(jīn )建(jiàn )安(ān )、新(xīn )城(chéng )之(zhī )虏(lǔ ),众(zhòng )犹(yóu )十(shí )万(wàn ),若(ruò )向(xiàng )乌(wū )骨(gǔ ),皆(jiē )蹑(niè )吾(wú )后(hòu ),不(bú )如(rú )先(xiān )破(pò )安(ān )市(shì ),取(qǔ )建(jiàn )安(ān ),然(rán )后(hòu )长(zhǎng )驱(qū )而(ér )进(jìn ),此(cǐ )万(wàn )全(quán )之(zhī )策(cè )也(yě )。”上(shàng )乃(nǎi )止(zhǐ )。

诸(zhū )军(jūn )急(jí )攻(gōng )安(ān )市(shì ),上(shàng )闻(wén )城(chéng )中(zhōng )鸡(jī )彘(zhì )声(shēng ),谓(wèi )李(lǐ )世(shì )勣(jì )曰(yuē ):“围(wéi )城(chéng )积(jī )久(jiǔ ),城(chéng )中(zhōng )烟(yān )火(huǒ )日(rì )微(wēi ),今(jīn )鸡(jī )彘(zhì )甚(shèn )喧(xuān ),此(cǐ )必(bì )飨(xiǎng )士(shì ),欲(yù )夜(yè )出(chū )袭(xí )我(wǒ ),宜(yí )严(yán )兵(bīng )备(bèi )之(zhī )。”是(shì )夜(yè ),高(gāo )丽(lì )数(shù )百(bǎi )人(rén )缒(zhuì )城(chéng )而(ér )下(xià )。上(shàng )闻(wén )之(zhī ),自(zì )至(zhì )城(chéng )下(xià ),召(zhào )兵(bīng )急(jí )击(jī ),斩(zhǎn )首(shǒu )数(shù )十(shí )级(jí ),高(gāo )丽(lì )退(tuì )走(zǒu )。

江(jiāng )夏(xià )王(wáng )道(dào )宗(zōng )督(dū )众(zhòng )筑(zhù )土(tǔ )山(shān )于(yú )城(chéng )东(dōng )南(nán )隅(yú ),浸(jìn )逼(bī )其(qí )城(chéng ),城(chéng )中(zhōng )亦(yì )增(zēng )高(gāo )其(qí )城(chéng )以(yǐ )拒(jù )之(zhī )。士(shì )卒(zú )分(fèn )番(fān )交(jiāo )战(zhàn ),日(rì )六(liù )、七(qī )合(hé ),冲(chōng )车(chē )砲(pào )石(shí ),坏(huài )其(qí )楼(lóu )堞(dié ),城(chéng )中(zhōng )随(suí )立(lì )木(mù )栅(shān )以(yǐ )塞(sāi )其(qí )缺(quē )。道(dào )宗(zōng )伤(shāng )足(zú ),上(shàng )亲(qīn )为(wéi )之(zhī )针(zhēn )。筑(zhù )山(shān )昼(zhòu )夜(yè )不(bú )息(xī ),凡(fán )六(liù )旬(xún ),用(yòng )功(gōng )五(wǔ )十(shí )万(wàn ),山(shān )顶(dǐng )去(qù )城(chéng )数(shù )丈(zhàng ),下(xià )临(lín )城(chéng )中(zhōng ),道(dào )宗(zōng )使(shǐ )果(guǒ )毅(yì )傅(fù )伏(fú )爱(ài )将(jiāng )兵(bīng )屯(tún )山(shān )顶(dǐng )以(yǐ )备(bèi )敌(dí )。山(shān )颓(tuí ),压(yā )城(chéng ),城(chéng )崩(bēng ),会(huì )伏(fú )爱(ài )私(sī )离(lí )所(suǒ )部(bù ),高(gāo )丽(lì )数(shù )百(bǎi )人(rén )从(cóng )城(chéng )缺(quē )出(chū )战(zhàn ),遂(suí )夺(duó )据(jù )土(tǔ )山(shān ),堑(qiàn )而(ér )守(shǒu )之(zhī )。上(shàng )怒(nù ),斩(zhǎn )伏(fú )爱(ài )以(yǐ )徇(xùn ),命(mìng )诸(zhū )将(jiāng )攻(gōng )之(zhī ),三(sān )日(rì )不(bú )能(néng )克(kè )。道(dào )宗(zōng )徒(tú )跣(xiǎn )诣(yì )旗(qí )下(xià )请(qǐng )罪(zuì ),上(shàng )曰(yuē ):“汝(rǔ )罪(zuì )当(dāng )死(sǐ ),但(dàn )朕(zhèn )以(yǐ )汉(hàn )武(wǔ )杀(shā )王(wáng )恢(huī ),不(bú )如(rú )秦(qín )穆(mù )用(yòng )孟(mèng )明(míng ),且(qiě )有(yǒu )破(pò )盖(gài )牟(móu )、辽(liáo )东(dōng )之(zhī )功(gōng ),故(gù )特(tè )赦(shè )汝(rǔ )耳(ěr )。”

上(shàng )以(yǐ )辽(liáo )左(zuǒ )早(zǎo )寒(hán ),草(cǎo )枯(kū )水(shuǐ )冻(dòng ),士(shì )马(mǎ )难(nán )久(jiǔ )留(liú ),且(qiě )粮(liáng )食(shí )将(jiāng )尽(jìn ),癸(guǐ )未(wèi ),敕(chì )班(bān )师(shī )。先(xiān )拔(bá )辽(liáo )、盖(gài )二(èr )州(zhōu )户(hù )口(kǒu )渡(dù )辽(liáo ),乃(nǎi )耀(yào )兵(bīng )于(yú )安(ān )市(shì )城(chéng )下(xià )而(ér )旋(xuán ),城(chéng )中(zhōng )皆(jiē )屏(píng )迹(jì )不(bú )出(chū )。城(chéng )主(zhǔ )登(dēng )城(chéng )拜(bài )辞(cí ),上(shàng )嘉(jiā )其(qí )固(gù )守(shǒu ),赐(cì )缣(jiān )百(bǎi )匹(pǐ ),以(yǐ )励(lì )事(shì )君(jūn )。命(mìng )李(lǐ )世(shì )勣(jì )、江(jiāng )夏(xià )王(wáng )道(dào )宗(zōng )将(jiāng )步(bù )骑(qí )四(sì )万(wàn )为(wéi )殿(diàn )。

乙(yǐ )酉(yǒu ),至(zhì )辽(liáo )东(dōng )。丙(bǐng )戌(xū ),渡(dù )辽(liáo )水(shuǐ )。辽(liáo )泽(zé )泥(ní )潦(liáo ),车(chē )马(mǎ )不(bú )通(tōng ),命(mìng )长(zhǎng )孙(sūn )无(wú )忌(jì )将(jiāng )万(wàn )人(rén ),剪(jiǎn )草(cǎo )填(tián )道(dào ),水(shuǐ )深(shēn )处(chù )以(yǐ )车(chē )为(wéi )梁(liáng ),上(shàng )自(zì )系(xì )薪(xīn )于(yú )马(mǎ )鞘(qiào )以(yǐ )助(zhù )役(yì )。冬(dōng ),十(shí )月(yuè ),丙(bǐng )申(shēn )朔(shuò ),上(shàng )至(zhì )蒲(pú )沟(gōu )驻(zhù )马(mǎ ),督(dū )填(tián )道(dào )诸(zhū )军(jūn )渡(dù )渤(bó )错(cuò )水(shuǐ ),暴(bào )风(fēng )雪(xuě ),士(shì )卒(zú )沾(zhān )湿(shī )多(duō )死(sǐ )者(zhě ),敕(chì )然(rán )火(huǒ )于(yú )道(dào )以(yǐ )待(dài )之(zhī )。

凡(fán )征(zhēng )高(gāo )丽(lì ),拔(bá )玄(xuán )菟(tú )、横(héng )山(shān )、盖(gài )牟(móu )、磨(mó )米(mǐ )、辽(liáo )东(dōng )、白(bái )岩(yán )、卑(bēi )沙(shā )、麦(mài )谷(gǔ )、银(yín )山(shān )、后(hòu )黄(huáng )十(shí )城(chéng ),徙(xǐ )辽(liáo )、盖(gài )、岩(yán )三(sān )州(zhōu )户(hù )口(kǒu )入(rù )中(zhōng )国(guó )者(zhě )七(qī )万(wàn )人(rén )。新(xīn )城(chéng )、建(jiàn )安(ān )、驻(zhù )跸(bì )三(sān )大(dà )战(zhàn ),斩(zhǎn )首(shǒu )四(sì )万(wàn )馀(yú )级(jí ),战(zhàn )士(shì )死(sǐ )者(zhě )几(jǐ )二(èr )千(qiān )人(rén ),战(zhàn )马(mǎ )死(sǐ )者(zhě )什(shí )七(qī )、八(bā )。上(shàng )以(yǐ )不(bú )能(néng )成(chéng )功(gōng ),深(shēn )悔(huǐ )之(zhī ),叹(tàn )曰(yuē ):“魏(wèi )征(zhēng )若(ruò )在(zài ),不(bú )使(shǐ )我(wǒ )有(yǒu )是(shì )行(háng )也(yě )!”命(mìng )驰(chí )驿(yì )祀(sì )征(zhēng )以(yǐ )少(shǎo )牢(láo ),复(fù )立(lì )所(suǒ )制(zhì )碑(bēi ),召(zhào )其(qí )妻(qī )子(zǐ )诣(yì )行(háng )在(zài ),劳(láo )赐(cì )之(zhī )。

丙(bǐng )午(wǔ ),至(zhì )营(yíng )州(zhōu )。诏(zhào )辽(liáo )东(dōng )战(zhàn )亡(wáng )士(shì )卒(zú )骸(hái )骨(gǔ )并(bìng )集(jí )柳(liǔ )城(chéng )东(dōng )南(nán ),命(mìng )有(yǒu )司(sī )设(shè )太(tài )牢(láo ),上(shàng )自(zì )作(zuò )文(wén )以(yǐ )祭(jì )之(zhī ),临(lín )哭(kū )尽(jìn )哀(āi )。其(qí )父(fù )母(mǔ )闻(wén )之(zhī ),曰(yuē ):“吾(wú )儿(ér )死(sǐ )而(ér )天(tiān )子(zǐ )哭(kū )之(zhī ),死(sǐ )何(hé )所(suǒ )恨(hèn )!”上(shàng )谓(wèi )薛(xuē )仁(rén )贵(guì )曰(yuē ):“朕(zhèn )诸(zhū )将(jiāng )皆(jiē )老(lǎo ),思(sī )得(dé )新(xīn )进(jìn )骁(xiāo )勇(yǒng )者(zhě )将(jiāng )之(zhī ),无(wú )如(rú )卿(qīng )者(zhě );朕(zhèn )不(bú )喜(xǐ )得(dé )辽(liáo )东(dōng ),喜(xǐ )得(dé )卿(qīng )也(yě )。”

丙(bǐng )辰(chén ),上(shàng )闻(wén )太(tài )子(zǐ )奉(fèng )迎(yíng )将(jiāng )至(zhì ),从(cóng )飞(fēi )骑(qí )三(sān )千(qiān )人(rén )驰(chí )入(rù )临(lín )渝(yú )关(guān ),道(dào )逢(féng )太(tài )子(zǐ )。上(shàng )之(zhī )发(fā )定(dìng )州(zhōu )也(yě ),指(zhǐ )所(suǒ )御(yù )褐(hè )袍(páo )谓(wèi )太(tài )子(zǐ )曰(yuē ):“俟(sì )见(jiàn )汝(rǔ ),乃(nǎi )易(yì )此(cǐ )袍(páo )耳(ěr )。”在(zài )辽(liáo )左(zuǒ ),虽(suī )盛(shèng )暑(shǔ )流(liú )汗(hàn ),弗(fú )之(zhī )易(yì )。及(jí )秋(qiū ),穿(chuān )败(bài ),左(zuǒ )右(yòu )请(qǐng )易(yì )之(zhī ),上(shàng )曰(yuē ):“军(jūn )士(shì )衣(yī )多(duō )弊(bì ),吾(wú )独(dú )御(yù )新(xīn )衣(yī ),可(kě )乎(hū )?”至(zhì )是(shì ),太(tài )子(zǐ )进(jìn )新(xīn )衣(yī ),乃(nǎi )易(yì )之(zhī )。

诸(zhū )军(jūn )所(suǒ )虏(lǔ )高(gāo )丽(lì )民(mín )万(wàn )四(sì )千(qiān )口(kǒu ),先(xiān )集(jí )幽(yōu )州(zhōu ),将(jiāng )以(yǐ )赏(shǎng )军(jūn )士(shì ),上(shàng )愍(mǐn )其(qí )父(fù )子(zǐ )夫(fū )妇(fù )离(lí )散(sàn ),命(mìng )有(yǒu )司(sī )平(píng )其(qí )直(zhí ),悉(xī )以(yǐ )钱(qián )布(bù )赎(shú )为(wéi )民(mín ),欢(huān )呼(hū )之(zhī )声(shēng ),三(sān )日(rì )不(bú )息(xī )。十(shí )一(yī )月(yuè ),辛(xīn )未(wèi ),车(chē )驾(jià )至(zhì )幽(yōu )州(zhōu ),高(gāo )丽(lì )民(mín )迎(yíng )于(yú )城(chéng )东(dōng ),拜(bài )舞(wǔ )号(hào )呼(hū ),宛(wǎn )转(zhuǎn )于(yú )地(dì ),尘(chén )埃(āi )弥(mí )望(wàng )。

庚(gēng )辰(chén ),过(guò )易(yì )州(zhōu )境(jìng ),司(sī )马(mǎ )陈(chén )元(yuán )璹(shú )使(shǐ )民(mín )于(yú )地(dì )室(shì )蓄(xù )火(huǒ )种(zhǒng )蔬(shū )而(ér )进(jìn )之(zhī );上(shàng )恶(è )其(qí )谄(chǎn ),免(miǎn )元(yuán )璹(shú )官(guān )。

丙(bǐng )戌(xū ),车(chē )驾(jià )至(zhì )定(dìng )州(zhōu )。

丁(dīng )亥(hài ),吏(lì )部(bù )尚(shàng )书(shū )杨(yáng )师(shī )道(dào )坐(zuò )所(suǒ )署(shǔ )用(yòng )多(duō )非(fēi )其(qí )才(cái ),左(zuǒ )迁(qiān )工(gōng )部(bù )尚(shàng )书(shū )。

壬(rén )辰(chén ),车(chē )驾(jià )发(fā )定(dìng )州(zhōu )。十(shí )二(èr )月(yuè ),辛(xīn )丑(chǒu ),上(shàng )病(bìng )痈(yōng ),御(yù )步(bù )辇(niǎn )而(ér )行(háng )。戊(wù )申(shēn ),至(zhì )并(bìng )州(zhōu ),太(tài )子(zǐ )为(wéi )上(shàng )吮(shǔn )痈(yōng ),扶(fú )辇(niǎn )步(bù )从(cóng )者(zhě )数(shù )日(rì )。辛(xīn )亥(hài ),上(shàng )疾(jí )瘳(chōu ),百(bǎi )官(guān )皆(jiē )贺(hè )。

上(shàng )之(zhī )征(zhēng )高(gāo )丽(lì )也(yě ),使(shǐ )右(yòu )领(lǐng )军(jūn )大(dà )将(jiāng )军(jūn )执(zhí )失(shī )思(sī )力(lì )将(jiāng )突(tū )厥(jué )屯(tún )夏(xià )州(zhōu )之(zhī )北(běi ),以(yǐ )备(bèi )薛(xuē )延(yán )陀(tuó )。薛(xuē )延(yán )陀(tuó )多(duō )弥(mí )可(kě )汗(hàn )既(jì )立(lì ),以(yǐ )上(shàng )出(chū )征(zhēng )未(wèi )还(hái ),引(yǐn )兵(bīng )寇(kòu )河(hé )南(nán ),上(shàng )遣(qiǎn )左(zuǒ )武(wǔ )候(hòu )中(zhōng )郎(láng )将(jiāng )长(zhǎng )安(ān )田(tián )仁(rén )会(huì )与(yǔ )思(sī )力(lì )合(hé )兵(bīng )击(jī )之(zhī )。思(sī )力(lì )羸(léi )形(xíng )伪(wěi )退(tuì ),诱(yòu )之(zhī )深(shēn )入(rù ),及(jí )夏(xià )州(zhōu )之(zhī )境(jìng ),整(zhěng )陈(chén )以(yǐ )待(dài )之(zhī )。薛(xuē )延(yán )陀(tuó )大(dà )败(bài ),追(zhuī )奔(bēn )六(liù )百(bǎi )馀(yú )里(lǐ ),耀(yào )威(wēi )碛(qì )北(běi )而(ér )还(hái )。多(duō )弥(mí )复(fù )发(fā )兵(bīng )寇(kòu )夏(xià )州(zhōu ),己(jǐ )未(wèi ),敕(chì )礼(lǐ )部(bù )尚(shàng )书(shū )江(jiāng )夏(xià )王(wáng )道(dào )宗(zōng ),发(fā )朔(shuò )、并(bìng )、汾(fén )、箕(jī )、岚(lán )、代(dài )、忻(xīn )、蔚(wèi )、云(yún )九(jiǔ )州(zhōu )兵(bīng )镇(zhèn )朔(shuò )州(zhōu );右(yòu )卫(wèi )大(dà )将(jiāng )军(jūn )代(dài )州(zhōu )都(dōu )督(dū )薛(xuē )万(wàn )彻(chè ),左(zuǒ )骁(xiāo )卫(wèi )大(dà )将(jiāng )军(jūn )阿(ā )史(shǐ )那(nà )社(shè )尔(ěr ),发(fā )胜(shèng )、夏(xià )、银(yín )、绥(suí )、丹(dān )、延(yán )、鄜(fū )、坊(fāng )、石(shí )、隰(xí )十(shí )州(zhōu )兵(bīng )镇(zhèn )胜(shèng )州(zhōu );胜(shèng )州(zhōu )都(dōu )督(dū )宋(sòng )君(jūn )明(míng ),左(zuǒ )武(wǔ )候(hòu )将(jiāng )军(jūn )薛(xuē )孤(gū )吴(wú ),发(fā )灵(líng )、原(yuán )、宁(níng )、盐(yán )、庆(qìng )五(wǔ )州(zhōu )兵(bīng )镇(zhèn )灵(líng )州(zhōu );又(yòu )令(lìng )执(zhí )失(shī )思(sī )力(lì )发(fā )灵(líng )、胜(shèng )二(èr )州(zhōu )突(tū )厥(jué )兵(bīng ),与(yǔ )道(dào )宗(zōng )等(děng )相(xiàng )应(yīng )。薛(xuē )延(yán )陀(tuó )至(zhì )塞(sāi )下(xià ),知(zhī )有(yǒu )备(bèi ),不(bú )敢(gǎn )进(jìn )。

初(chū ),上(shàng )留(liú )侍(shì )中(zhōng )刘(liú )洎(jì )辅(fǔ )皇(huáng )太(tài )子(zǐ )于(yú )定(dìng )州(zhōu ),仍(réng )兼(jiān )左(zuǒ )庶(shù )子(zǐ )、检(jiǎn )校(xiào )民(mín )部(bù )尚(shàng )书(shū ),总(zǒng )吏(lì )、礼(lǐ )、户(hù )部(bù )三(sān )尚(shàng )书(shū )事(shì )。上(shàng )将(jiāng )行(háng ),谓(wèi )洎(jì )曰(yuē ):“我(wǒ )今(jīn )远(yuǎn )征(zhēng ),尔(ěr )辅(fǔ )太(tài )子(zǐ ),安(ān )危(wēi )所(suǒ )寄(jì ),宜(yí )深(shēn )识(shí )我(wǒ )意(yì )。”对(duì )曰(yuē ):“愿(yuàn )陛(bì )下(xià )无(wú )忧(yōu ),大(dà )臣(chén )有(yǒu )罪(zuì )者(zhě ),臣(chén )谨(jǐn )即(jí )行(háng )诛(zhū )。”上(shàng )以(yǐ )其(qí )言(yán )妄(wàng )发(fā ),颇(pō )怪(guài )之(zhī ),戒(jiè )曰(yuē ):“卿(qīng )性(xìng )疏(shū )而(ér )太(tài )健(jiàn ),必(bì )以(yǐ )此(cǐ )败(bài ),深(shēn )宜(yí )慎(shèn )之(zhī )!”及(jí )上(shàng )不(bú )豫(yù ),洎(jì )从(cóng )内(nèi )出(chū ),色(sè )甚(shèn )悲(bēi )惧(jù ),谓(wèi )同(tóng )列(liè )曰(yuē ):“疾(jí )势(shì )如(rú )此(cǐ ),圣(shèng )躬(gōng )可(kě )忧(yōu )!”或(huò )谮(zèn )于(yú )上(shàng )曰(yuē ):“洎(jì )言(yán )国(guó )家(jiā )事(shì )不(bú )足(zú )忧(yōu ),但(dàn )当(dāng )辅(fǔ )幼(yòu )主(zhǔ )行(háng )伊(yī )、霍(huò )故(gù )事(shì ),大(dà )臣(chén )有(yǒu )异(yì )志(zhì )者(zhě )诛(zhū )之(zhī ),自(zì )定(dìng )矣(yǐ )。”上(shàng )以(yǐ )为(wéi )然(rán ),庚(gēng )申(shēn ),下(xià )诏(zhào )称(chēng ):“洎(jì )与(yǔ )人(rén )窃(qiè )议(yì ),窥(kuī )窬(yú )万(wàn )一(yī ),谋(móu )执(zhí )朝(cháo )衡(héng ),自(zì )处(chù )伊(yī )、霍(huò ),猜(cāi )忌(jì )大(dà )臣(chén ),皆(jiē )欲(yù )夷(yí )戮(lù )。宜(yí )赐(cì )自(zì )尽(jìn ),免(miǎn )其(qí )妻(qī )孥(nú )。”

中(zhōng )书(shū )令(lìng )马(mǎ )周(zhōu )摄(shè )吏(lì )部(bù )尚(shàng )书(shū ),以(yǐ )四(sì )时(shí )选(xuǎn )为(wéi )劳(láo ),请(qǐng )复(fù )以(yǐ )十(shí )一(yī )月(yuè )选(xuǎn ),至(zhì )三(sān )月(yuè )毕(bì );从(cóng )之(zhī )。

是(shì )岁(suì ),右(yòu )亲(qīn )卫(wèi )中(zhōng )郎(láng )将(jiāng )裴(péi )行(háng )方(fāng )讨(tǎo )茂(mào )州(zhōu )叛(pàn )羌(qiāng )黄(huáng )郎(láng )弄(nòng ),大(dà )破(pò )之(zhī ),穷(qióng )其(qí )馀(yú )党(dǎng ),西(xī )至(zhì )乞(qǐ )习(xí )山(shān ),临(lín )弱(ruò )水(shuǐ )而(ér )归(guī )。

贞(zhēn )观(guān )二(èr )十(shí )年(nián )丙(bǐng )午(wǔ ),公(gōng )元(yuán )六(liù )四(sì )六(liù )年(nián )

春(chūn ),正(zhèng )月(yuè ),辛(xīn )未(wèi ),夏(xià )州(zhōu )都(dōu )督(dū )乔(qiáo )师(shī )望(wàng )、右(yòu )领(lǐng )军(jūn )大(dà )将(jiāng )军(jūn )执(zhí )失(shī )思(sī )力(lì )等(děng )击(jī )薛(xuē )延(yán )陀(tuó ),大(dà )破(pò )之(zhī ),虏(lǔ )获(huò )二(èr )千(qiān )馀(yú )人(rén )。多(duō )弥(mí )可(kě )汗(hàn )轻(qīng )骑(qí )遁(dùn )走(zǒu ),部(bù )内(nèi )骚(sāo )然(rán )矣(yǐ )。

丁(dīng )丑(chǒu ),遣(qiǎn )大(dà )理(lǐ )卿(qīng )孙(sūn )伏(fú )伽(gā )等(děng )二(èr )十(shí )二(èr )人(rén )以(yǐ )六(liù )条(tiáo )巡(xún )察(chá )四(sì )方(fāng ),刺(cì )史(shǐ )、县(xiàn )令(lìng )以(yǐ )下(xià )多(duō )所(suǒ )贬(biǎn )黜(chù ),其(qí )人(rén )诣(yì )阙(què )称(chēng )冤(yuān )者(zhě ),前(qián )后(hòu )相(xiàng )属(shǔ )。上(shàng )令(lìng )褚(chǔ )遂(suí )良(liáng )类(lèi )状(zhuàng )以(yǐ )闻(wén ),上(shàng )亲(qīn )临(lín )决(jué ),以(yǐ )能(néng )进(jìn )擢(zhuó )者(zhě )二(èr )十(shí )人(rén ),以(yǐ )罪(zuì )死(sǐ )者(zhě )七(qī )人(rén ),流(liú )以(yǐ )下(xià )除(chú )免(miǎn )者(zhě )数(shù )百(bǎi )千(qiān )人(rén )。

二(èr )月(yuè ),乙(yǐ )未(wèi ),上(shàng )发(fā )并(bìng )州(zhōu )。三(sān )月(yuè ),己(jǐ )巳(sì ),车(chē )驾(jià )还(hái )京(jīng )师(shī )。上(shàng )谓(wèi )李(lǐ )靖(jìng )曰(yuē ):“吾(wú )以(yǐ )天(tiān )下(xià )之(zhī )众(zhòng )困(kùn )于(yú )小(xiǎo )夷(yí ),何(hé )也(yě )?”靖(jìng )曰(yuē ):“此(cǐ )道(dào )宗(zōng )所(suǒ )解(jiě )。”上(shàng )顾(gù )问(wèn )江(jiāng )夏(xià )王(wáng )道(dào )宗(zōng ),具(jù )陈(chén )在(zài )驻(zhù )骅(huá )时(shí )乘(chéng )虚(xū )取(qǔ )平(píng )壤(rǎng )之(zhī )言(yán )。上(shàng )怅(chàng )然(rán )曰(yuē ):“当(dāng )时(shí )匆(cōng )匆(cōng ),吾(wú )不(bú )忆(yì )也(yě )。”

上(shàng )疾(jí )未(wèi )全(quán )平(píng ),欲(yù )专(zhuān )保(bǎo )养(yǎng ),庚(gēng )午(wǔ ),诏(zhào )军(jūn )国(guó )机(jī )务(wù )并(bìng )委(wěi )皇(huáng )太(tài )子(zǐ )处(chù )决(jué )。于(yú )是(shì )太(tài )子(zǐ )间(jiān )日(rì )听(tīng )政(zhèng )于(yú )东(dōng )宫(gōng ),既(jì )罢(bà ),则(zé )入(rù )侍(shì )药(yào )膳(shàn ),不(bú )离(lí )左(zuǒ )右(yòu )。上(shàng )命(mìng )太(tài )子(zǐ )暂(zàn )出(chū )游(yóu )观(guān ),太(tài )子(zǐ )辞(cí )不(bú )愿(yuàn )出(chū );上(shàng )乃(nǎi )置(zhì )别(bié )院(yuàn )于(yú )寝(qǐn )殿(diàn )侧(cè ),使(shǐ )太(tài )子(zǐ )居(jū )之(zhī )。褚(chǔ )遂(suí )良(liáng )请(qǐng )遣(qiǎn )太(tài )子(zǐ )旬(xún )日(rì )一(yī )还(hái )东(dōng )宫(gōng ),与(yǔ )师(shī )傅(fù )讲(jiǎng )道(dào )义(yì );从(cóng )之(zhī )。

上(shàng )尝(cháng )幸(xìng )未(wèi )央(yāng )宫(gōng ),辟(pì )仗(zhàng )已(yǐ )过(guò ),忽(hū )于(yú )草(cǎo )中(zhōng )见(jiàn )一(yī )人(rén )带(dài )横(héng )刀(dāo ),诘(jié )之(zhī ),曰(yuē ):“闻(wén )辟(pì )仗(zhàng )至(zhì ),惧(jù )不(bú )敢(gǎn )出(chū ),辟(pì )仗(zhàng )者(zhě )不(bú )见(jiàn ),遂(suí )伏(fú )不(bú )敢(gǎn )动(dòng )。”上(shàng )遽(jù )引(yǐn )还(hái ),顾(gù )谓(wèi )太(tài )子(zǐ ):“兹(zī )事(shì )行(háng )之(zhī ),则(zé )数(shù )人(rén )当(dāng )死(sǐ ),汝(rǔ )于(yú )后(hòu )速(sù )纵(zòng )遣(qiǎn )之(zhī )。”又(yòu )尝(cháng )乘(chéng )腰(yāo )舆(yú ),有(yǒu )三(sān )卫(wèi )误(wù )拂(fú )御(yù )衣(yī ),其(qí )人(rén )惧(jù ),色(sè )变(biàn )。上(shàng )曰(yuē ):“此(cǐ )间(jiān )无(wú )御(yù )史(shǐ ),吾(wú )不(bú )汝(rǔ )罪(zuì )也(yě )。”

陕(shǎn )人(rén )常(cháng )德(dé )玄(xuán )告(gào )刑(xíng )部(bù )尚(shàng )书(shū )张(zhāng )亮(liàng )养(yǎng )假(jiǎ )子(zǐ )五(wǔ )百(bǎi )人(rén ),与(yǔ )术(shù )士(shì )公(gōng )孙(sūn )常(cháng )语(yǔ ),云(yún )“名(míng )应(yīng )图(tú )谶(chèn )”,又(yòu )问(wèn )术(shù )士(shì )程(chéng )公(gōng )颖(yǐng )云(yún ):“吾(wú )臂(bì )有(yǒu )龙(lóng )鳞(lín )起(qǐ ),欲(yù )举(jǔ )大(dà )事(shì ),可(kě )乎(hū )?”上(shàng )命(mìng )马(mǎ )周(zhōu )等(děng )按(àn )其(qí )事(shì ),亮(liàng )辞(cí )不(bú )服(fú )。上(shàng )曰(yuē ):“亮(liàng )有(yǒu )假(jiǎ )子(zǐ )五(wǔ )百(bǎi )人(rén ),养(yǎng )此(cǐ )辈(bèi )何(hé )为(wéi )?正(zhèng )欲(yù )反(fǎn )耳(ěr )!”命(mìng )百(bǎi )官(guān )议(yì )其(qí )狱(yù ),皆(jiē )言(yán )亮(liàng )反(fǎn ),当(dāng )诛(zhū )。独(dú )将(jiāng )作(zuò )少(shǎo )匠(jiàng )李(lǐ )道(dào )裕(yù )言(yán ):“亮(liàng )反(fǎn )形(xíng )未(wèi )具(jù ),罪(zuì )不(bú )当(dāng )死(sǐ )。”上(shàng )遣(qiǎn )长(zhǎng )孙(sūn )无(wú )忌(jì )、房(fáng )玄(xuán )龄(líng )就(jiù )狱(yù )与(yǔ )亮(liàng )诀(jué )曰(yuē ):“法(fǎ )者(zhě )天(tiān )下(xià )之(zhī )平(píng ),与(yǔ )公(gōng )共(gòng )之(zhī )。公(gōng )自(zì )不(bú )谨(jǐn ),与(yǔ )凶(xiōng )人(rén )往(wǎng )还(hái ),陷(xiàn )入(rù )于(yú )法(fǎ ),今(jīn )将(jiāng )奈(nài )何(hé )!公(gōng )好(hǎo )去(qù )。”己(jǐ )丑(chǒu ),亮(liàng )与(yǔ )公(gōng )颖(yǐng )俱(jù )斩(zhǎn )西(xī )市(shì ),籍(jí )没(méi )其(qí )家(jiā )。

岁(suì )馀(yú ),刑(xíng )部(bù )侍(shì )郎(láng )缺(quē ),上(shàng )命(mìng )执(zhí )政(zhèng )妙(miào )择(zé )其(qí )人(rén ),拟(nǐ )数(shù )人(rén ),皆(jiē )不(bú )称(chēng )旨(zhǐ ),既(jì )而(ér )曰(yuē ):“朕(zhèn )得(dé )其(qí )人(rén )矣(yǐ )。往(wǎng )者(zhě )李(lǐ )道(dào )裕(yù )议(yì )张(zhāng )亮(liàng )狱(yù )云(yún )‘反(fǎn )形(xíng )未(wèi )具(jù )’,此(cǐ )言(yán )当(dāng )矣(yǐ ),朕(zhèn )虽(suī )不(bú )从(cóng ),至(zhì )今(jīn )悔(huǐ )之(zhī )。”遂(suí )以(yǐ )道(dào )裕(yù )为(wéi )刑(xíng )部(bù )侍(shì )郎(láng )。

闰(rùn )月(yuè ),癸(guǐ )巳(sì )朔(shuò ),日(rì )有(yǒu )食(shí )之(zhī )。

戊(wù )戌(xū ),罢(bà )辽(liáo )州(zhōu )都(dōu )督(dū )府(fǔ )及(jí )岩(yán )州(zhōu )。

夏(xià ),四(sì )月(yuè ),甲(jiǎ )子(zǐ ),太(tài )子(zǐ )太(tài )保(bǎo )萧(xiāo )瑀(yǔ )解(jiě )太(tài )保(bǎo ),乃(nǎi )同(tóng )中(zhōng )书(shū )门(mén )下(xià )三(sān )品(pǐn )。

五(wǔ )月(yuè ),甲(jiǎ )寅(yín ),高(gāo )丽(lì )王(wáng )藏(cáng )及(jí )莫(mò )离(lí )支(zhī )盖(gài )金(jīn )遣(qiǎn )使(shǐ )谢(xiè )罪(zuì ),并(bìng )献(xiàn )二(èr )美(měi )女(nǚ ),上(shàng )还(hái )之(zhī )。金(jīn ),即(jí )苏(sū )文(wén )也(yě )。

六(liù )月(yuè ),丁(dīng )卯(mǎo ),西(xī )突(tū )阙(què )乙(yǐ )毘(pí )射(shè )匮(kuì )可(kě )汗(hàn )遣(qiǎn )使(shǐ )入(rù )贡(gòng ),且(qiě )请(qǐng )婚(hūn );上(shàng )许(xǔ )之(zhī ),且(qiě )使(shǐ )割(gē )龟(guī )兹(zī )、于(yú )阗(tián )、疏(shū )勒(lè )、硃(zhū )俱(jù )波(bō )、葱(cōng )岭(lǐng )五(wǔ )国(guó )以(yǐ )为(wéi )聘(pìn )礼(lǐ )。

薛(xuē )延(yán )陀(tuó )多(duō )弥(mí )可(kě )汗(hàn ),性(xìng )褊(biǎn )急(jí ),猜(cāi )忌(jì )无(wú )恩(ēn ),废(fèi )弃(qì )父(fù )时(shí )贵(guì )臣(chén ),专(zhuān )用(yòng )己(jǐ )所(suǒ )亲(qīn )昵(nì ),国(guó )人(rén )不(bú )附(fù )。多(duō )弥(mí )多(duō )所(suǒ )诛(zhū )杀(shā ),人(rén )不(bú )自(zì )安(ān )。回(huí )纥(gē )酋(qiú )长(zhǎng )吐(tǔ )迷(mí )度(dù )与(yǔ )仆(pú )骨(gǔ )、同(tóng )罗(luó )共(gòng )击(jī )之(zhī ),多(duō )弥(mí )大(dà )败(bài )。乙(yǐ )亥(hài ),诏(zhào )以(yǐ )江(jiāng )夏(xià )王(wáng )道(dào )宗(zōng )、左(zuǒ )卫(wèi )大(dà )将(jiāng )军(jūn )阿(ā )史(shǐ )那(nà )社(shè )尔(ěr )为(wéi )瀚(hàn )海(hǎi )安(ān )抚(fǔ )大(dà )使(shǐ );又(yòu )遣(qiǎn )右(yòu )领(lǐng )卫(wèi )大(dà )将(jiāng )军(jūn )执(zhí )失(shī )思(sī )力(lì )将(jiāng )突(tū )厥(jué )兵(bīng ),右(yòu )骁(xiāo )卫(wèi )大(dà )将(jiāng )军(jūn )契(qì )苾(bì )何(hé )力(lì )将(jiāng )凉(liáng )州(zhōu )及(jí )胡(hú )兵(bīng ),代(dài )州(zhōu )都(dōu )督(dū )薛(xuē )万(wàn )彻(chè )、营(yíng )州(zhōu )都(dōu )督(dū )张(zhāng )俭(jiǎn )各(gè )将(jiāng )所(suǒ )部(bù )兵(bīng ),分(fèn )道(dào )并(bìng )进(jìn ),以(yǐ )击(jī )薛(xuē )延(yán )陀(tuó )。

上(shàng )遣(qiǎn )校(xiào )尉(wèi )宇(yǔ )文(wén )法(fǎ )诣(yì )乌(wū )罗(luó )护(hù )、靺(wà )鞨(hé ),遇(yù )薛(xuē )延(yán )陀(tuó )阿(ā )波(bō )设(shè )之(zhī )兵(bīng )于(yú )东(dōng )境(jìng ),法(fǎ )帅(shuài )靺(wà )鞨(hé )击(jī )破(pò )之(zhī )。薛(xuē )延(yán )陀(tuó )国(guó )中(zhōng )惊(jīng )扰(rǎo ),曰(yuē ):“唐(táng )兵(bīng )至(zhì )矣(yǐ )!”诸(zhū )部(bù )大(dà )乱(luàn )。多(duō )弥(mí )引(yǐn )数(shù )千(qiān )骑(qí )奔(bēn )阿(ā )史(shǐ )德(dé )时(shí )健(jiàn )部(bù )落(luò ),回(huí )纥(gē )攻(gōng )而(ér )杀(shā )之(zhī ),并(bìng )其(qí )宗(zōng )族(zú )殆(dài )尽(jìn ),遂(suí )据(jù )其(qí )地(dì )。诸(zhū )俟(sì )斤(jīn )互(hù )相(xiàng )攻(gōng )击(jī ),争(zhēng )遣(qiǎn )使(shǐ )来(lái )归(guī )命(mìng )。

薛(xuē )延(yán )陀(tuó )馀(yú )众(zhòng )西(xī )走(zǒu ),犹(yóu )七(qī )万(wàn )馀(yú )口(kǒu ),共(gòng )立(lì )真(zhēn )珠(zhū )可(kě )汗(hàn )兄(xiōng )子(zǐ )咄(duō )摩(mó )支(zhī )为(wéi )伊(yī )特(tè )勿(wù )失(shī )可(kě )汗(hàn ),归(guī )其(qí )故(gù )地(dì )。寻(xún )去(qù )可(kě )汗(hàn )之(zhī )号(hào ),遣(qiǎn )使(shǐ )奉(fèng )表(biǎo ),请(qǐng )居(jū )郁(yù )督(dū )军(jūn )山(shān )之(zhī )北(běi );使(shǐ )兵(bīng )部(bù )尚(shàng )书(shū )崔(cuī )敦(dūn )礼(lǐ )就(jiù )安(ān )集(jí )之(zhī )。

敕(chì )勒(lè )九(jiǔ )姓(xìng )酋(qiú )长(zhǎng ),以(yǐ )其(qí )部(bù )落(luò )素(sù )服(fú )薛(xuē )延(yán )陀(tuó )种(zhǒng ),闻(wén )咄(duō )摩(mó )支(zhī )来(lái ),皆(jiē )恐(kǒng )惧(jù ),朝(cháo )议(yì )恐(kǒng )其(qí )为(wéi )碛(qì )北(běi )之(zhī )患(huàn ),乃(nǎi )更(gèng )遣(qiǎn )李(lǐ )世(shì )勣(jì )与(yǔ )九(jiǔ )姓(xìng )敕(chì )勒(lè )共(gòng )图(tú )之(zhī )。上(shàng )戒(jiè )世(shì )勣(jì )曰(yuē ):“降(jiàng )则(zé )抚(fǔ )之(zhī ),叛(pàn )则(zé )讨(tǎo )之(zhī )。”己(jǐ )丑(chǒu ),上(shàng )手(shǒu )诏(zhào ),以(yǐ )“薛(xuē )延(yán )陀(tuó )破(pò )灭(miè ),其(qí )敕(chì )勒(lè )诸(zhū )部(bù ),或(huò )来(lái )降(jiàng )附(fù ),或(huò )未(wèi )归(guī )服(fú ),今(jīn )不(bú )乘(chéng )机(jī ),恐(kǒng )贻(yí )后(hòu )悔(huǐ ),朕(zhèn )当(dāng )自(zì )诣(yì )灵(líng )州(zhōu )招(zhāo )抚(fǔ )。其(qí )去(qù )岁(suì )征(zhēng )辽(liáo )东(dōng )兵(bīng ),皆(jiē )不(bú )调(diào )发(fā )。”

时(shí )太(tài )子(zǐ )当(dāng )从(cóng )行(háng ),少(shǎo )詹(zhān )事(shì )张(zhāng )行(háng )成(chéng )上(shàng )疏(shū ),以(yǐ )为(wéi ):“皇(huáng )太(tài )子(zǐ )从(cóng )幸(xìng )灵(líng )州(zhōu ),不(bú )若(ruò )使(shǐ )之(zhī )监(jiān )国(guó ),接(jiē )对(duì )百(bǎi )寮(liáo ),明(míng )习(xí )庶(shù )政(zhèng ),既(jì )为(wéi )京(jīng )师(shī )重(zhòng )镇(zhèn ),且(qiě )示(shì )四(sì )方(fāng )盛(shèng )德(dé )。宜(yí )割(gē )私(sī )爱(ài ),俯(fǔ )从(cóng )公(gōng )道(dào )。”上(shàng )以(yǐ )为(wéi )忠(zhōng ),进(jìn )位(wèi )银(yín )青(qīng )光(guāng )禄(lù )大(dà )夫(fū )。

李(lǐ )世(shì )勣(jì )至(zhì )郁(yù )督(dū )军(jūn )山(shān ),其(qí )酋(qiú )长(zhǎng )梯(tī )真(zhēn )达(dá )官(guān )帅(shuài )众(zhòng )来(lái )降(jiàng )。薛(xuē )延(yán )陀(tuó )咄(duō )摩(mó )支(zhī )南(nán )奔(bēn )荒(huāng )谷(gǔ ),世(shì )勣(jì )遣(qiǎn )通(tōng )事(shì )舍(shě )人(rén )萧(xiāo )嗣(sì )业(yè )往(wǎng )招(zhāo )慰(wèi ),咄(duō )摩(mó )支(zhī )诣(yì )嗣(sì )业(yè )降(jiàng )。其(qí )部(bù )落(luò )犹(yóu )持(chí )两(liǎng )端(duān ),世(shì )勣(jì )纵(zòng )兵(bīng )追(zhuī )击(jī ),前(qián )后(hòu )斩(zhǎn )五(wǔ )千(qiān )馀(yú )级(jí ),虏(lǔ )男(nán )女(nǚ )三(sān )万(wàn )馀(yú )人(rén )。秋(qiū ),七(qī )月(yuè ),咄(duō )摩(mó )支(zhī )至(zhì )京(jīng )师(shī ),拜(bài )右(yòu )武(wǔ )卫(wèi )大(dà )将(jiāng )军(jūn )。

八(bā )月(yuè ),甲(jiǎ )子(zǐ ),立(lì )皇(huáng )孙(sūn )忠(zhōng )为(wéi )陈(chén )王(wáng )。

己(jǐ )巳(sì ),上(shàng )行(háng )幸(xìng )灵(líng )州(zhōu )。江(jiāng )夏(xià )王(wáng )道(dào )宗(zōng )兵(bīng )既(jì )渡(dù )碛(qì ),遇(yù )薛(xuē )延(yán )陀(tuó )阿(ā )波(bō )达(dá )官(guān )众(zhòng )数(shù )万(wàn )拒(jù )战(zhàn ),道(dào )宗(zōng )击(jī )破(pò )之(zhī ),斩(zhǎn )首(shǒu )千(qiān )馀(yú )级(jí ),追(zhuī )奔(bēn )二(èr )百(bǎi )里(lǐ )。道(dào )宗(zōng )与(yǔ )薛(xuē )万(wàn )彻(chè )各(gè )遣(qiǎn )使(shǐ )招(zhāo )谕(yù )敕(chì )勒(lè )诸(zhū )部(bù ),其(qí )酋(qiú )长(zhǎng )皆(jiē )喜(xǐ ),顿(dùn )首(shǒu )请(qǐng )入(rù )朝(cháo )。庚(gēng )午(wǔ ),车(chē )驾(jià )至(zhì )浮(fú )阳(yáng )。回(huí )纥(gē )、拔(bá )野(yě )古(gǔ )、同(tóng )罗(luó )、仆(pú )骨(gǔ )、多(duō )滥(làn )葛(gě )、思(sī )结(jié )、阿(ā )跌(diē )、契(qì )苾(bì )、跌(diē )结(jié )、浑(hún )、斛(hú )薛(xuē )等(děng )十(shí )一(yī )姓(xìng )各(gè )遣(qiǎn )使(shǐ )入(rù )贡(gòng ),称(chēng ):“薛(xuē )延(yán )陀(tuó )不(bú )事(shì )大(dà )国(guó ),暴(bào )虐(nuè )无(wú )道(dào ),不(bú )能(néng )与(yǔ )奴(nú )等(děng )为(wéi )主(zhǔ ),自(zì )取(qǔ )败(bài )死(sǐ ),部(bù )落(luò )鸟(niǎo )散(sàn ),不(bú )知(zhī )所(suǒ )之(zhī )。奴(nú )等(děng )各(gè )有(yǒu )分(fèn )地(dì ),不(bú )从(cóng )薛(xuē )延(yán )陀(tuó )去(qù ),归(guī )命(mìng )天(tiān )子(zǐ )。愿(yuàn )赐(cì )哀(āi )怜(lián ),乞(qǐ )置(zhì )官(guān )司(sī ),养(yǎng )育(yù )奴(nú )等(děng )。”上(shàng )大(dà )喜(xǐ )。辛(xīn )未(wèi ),诏(zhào )回(huí )纥(gē )等(děng )使(shǐ )者(zhě )宴(yàn )乐(lè ),颁(bān )赉(lài )拜(bài )官(guān ),赐(cì )其(qí )酋(qiú )长(zhǎng )玺(xǐ )书(shū );遣(qiǎn )右(yòu )领(lǐng )军(jūn )中(zhōng )郎(láng )将(jiāng )安(ān )永(yǒng )寿(shòu )报(bào )使(shǐ )。

壬(rén )申(shēn ),上(shàng )幸(xìng )汉(hàn )故(gù )甘(gān )泉(quán )宫(gōng ),诏(zhào )以(yǐ )“戎(róng )、狄(dí )与(yǔ )天(tiān )地(dì )俱(jù )生(shēng ),上(shàng )皇(huáng )并(bìng )列(liè ),流(liú )殃(yāng )构(gòu )祸(huò ),乃(nǎi )自(zì )运(yùn )初(chū )。朕(zhèn )聊(liáo )命(mìng )偏(piān )师(shī ),遂(suí )擒(qín )颉(jié )利(lì );始(shǐ )弘(hóng )庙(miào )略(luè ),已(yǐ )灭(miè )延(yán )陀(tuó )。铁(tiě )勒(lè )百(bǎi )馀(yú )万(wàn )户(hù ),散(sàn )处(chù )北(běi )溟(míng ),远(yuǎn )遣(qiǎn )使(shǐ )人(rén ),委(wěi )身(shēn )内(nèi )属(shǔ ),请(qǐng )同(tóng )编(biān )列(liè ),并(bìng )为(wéi )州(zhōu )郡(jùn );混(hún )元(yuán )以(yǐ )降(jiàng ),殊(shū )未(wèi )前(qián )闻(wén ),宜(yí )备(bèi )礼(lǐ )告(gào )庙(miào ),仍(réng )颁(bān )示(shì )普(pǔ )天(tiān )。”

庚(gēng )辰(chén ),至(zhì )泾(jīng )州(zhōu );丙(bǐng )戌(xū ),逾(yú )陇(lǒng )山(shān ),至(zhì )西(xī )瓦(wǎ )亭(tíng ),观(guān )马(mǎ )牧(mù )。九(jiǔ )月(yuè ),上(shàng )至(zhì )灵(líng )州(zhōu ),敕(chì )勒(lè )诸(zhū )部(bù )俟(sì )斤(jīn )遣(qiǎn )使(shǐ )相(xiàng )继(jì )诣(yì )灵(líng )州(zhōu )者(zhě )数(shù )千(qiān )人(rén ),咸(xián )云(yún ):“愿(yuàn )得(dé )天(tiān )至(zhì )尊(zūn )为(wéi )奴(nú )等(děng )天(tiān )可(kě )汗(hàn ),子(zǐ )子(zǐ )孙(sūn )孙(sūn )常(cháng )为(wéi )天(tiān )至(zhì )尊(zūn )奴(nú ),死(sǐ )无(wú )所(suǒ )恨(hèn )。”甲(jiǎ )辰(chén ),上(shàng )为(wéi )诗(shī )序(xù )其(qí )事(shì )曰(yuē ):“雪(xuě )耻(chǐ )酬(chóu )百(bǎi )王(wáng ),除(chú )凶(xiōng )报(bào )千(qiān )古(gǔ )。”公(gōng )卿(qīng )请(qǐng )勒(lè )石(shí )于(yú )灵(líng )州(zhōu );从(cóng )之(zhī )。

特(tè )进(jìn )同(tóng )中(zhōng )书(shū )门(mén )下(xià )三(sān )品(pǐn )宋(sòng )公(gōng )萧(xiāo )瑀(yǔ ),性(xìng )狷(juàn )介(jiè ),与(yǔ )同(tóng )寮(liáo )多(duō )不(bú )合(hé ),尝(cháng )言(yán )于(yú )上(shàng )曰(yuē ):“房(fáng )玄(xuán )龄(líng )与(yǔ )中(zhōng )书(shū )门(mén )下(xià )众(zhòng )臣(chén ),朋(péng )党(dǎng )不(bú )忠(zhōng ),执(zhí )权(quán )胶(jiāo )固(gù )。陛(bì )下(xià )不(bú )详(xiáng )知(zhī ),但(dàn )未(wèi )反(fǎn )耳(ěr )。”上(shàng )曰(yuē ):“卿(qīng )言(yán )得(dé )无(wú )太(tài )甚(shèn )!人(rén )君(jūn )选(xuǎn )贤(xián )才(cái )以(yǐ )为(wéi )股(gǔ )肱(gōng )心(xīn )膂(lǚ ),当(dāng )推(tuī )诚(chéng )任(rèn )之(zhī )。人(rén )不(bú )可(kě )以(yǐ )求(qiú )备(bèi ),必(bì )舍(shě )其(qí )所(suǒ )短(duǎn ),取(qǔ )其(qí )所(suǒ )长(zhǎng )。朕(zhèn )虽(suī )不(bú )能(néng )聪(cōng )明(míng ),何(hé )至(zhì )顿(dùn )迷(mí )臧(zāng )否(fǒu ),乃(nǎi )至(zhì )于(yú )是(shì )!”瑀(yǔ )内(nèi )不(bú )自(zì )得(dé ),既(jì )数(shù )忤(wǔ )旨(zhǐ ),上(shàng )亦(yì )衔(xián )之(zhī ),但(dàn )以(yǐ )其(qí )忠(zhōng )直(zhí )居(jū )多(duō ),未(wèi )忍(rěn )废(fèi )也(yě )。

上(shàng )尝(cháng )谓(wèi )张(zhāng )亮(liàng )曰(yuē ):“卿(qīng )既(jì )事(shì )佛(fó ),何(hé )不(bú )出(chū )家(jiā )?”瑀(yǔ )因(yīn )自(zì )请(qǐng )出(chū )家(jiā )。上(shàng )曰(yuē ):“亦(yì )知(zhī )公(gōng )雅(yǎ )好(hǎo )桑(sāng )门(mén ),今(jīn )不(bú )违(wéi )公(gōng )意(yì )。”瑀(yǔ )须(xū )臾(yú )复(fù )进(jìn )曰(yuē ):“臣(chén )适(shì )思(sī )之(zhī ),不(bú )能(néng )出(chū )家(jiā )。”上(shàng )以(yǐ )瑀(yǔ )对(duì )群(qún )臣(chén )发(fā )言(yán )反(fǎn )覆(fù ),尤(yóu )不(bú )能(néng )平(píng );会(huì )称(chēng )足(zú )疾(jí )不(bú )朝(cháo ),或(huò )至(zhì )朝(cháo )堂(táng )而(ér )不(bú )入(rù )见(jiàn )。上(shàng )知(zhī )瑀(yǔ )意(yì )终(zhōng )怏(yàng )怏(yàng ),冬(dōng ),十(shí )月(yuè ),手(shǒu )诏(zhào )数(shù )其(qí )罪(zuì )曰(yuē ):“朕(zhèn )于(yú )佛(fó )教(jiāo ),非(fēi )意(yì )所(suǒ )遵(zūn )。求(qiú )其(qí )道(dào )者(zhě )未(wèi )验(yàn )福(fú )于(yú )将(jiāng )来(lái ),修(xiū )其(qí )教(jiāo )者(zhě )翻(fān )受(shòu )辜(gū )于(yú )既(jì )往(wǎng )。至(zhì )若(ruò )梁(liáng )武(wǔ )穷(qióng )心(xīn )于(yú )释(shì )氏(shì ),简(jiǎn )文(wén )锐(ruì )意(yì )于(yú )法(fǎ )门(mén ),倾(qīng )帑(tǎng )藏(cáng )以(yǐ )给(gěi )僧(sēng )礻(shì )氐(dī ),殚(dān )人(rén )力(lì )以(yǐ )供(gòng )塔(tǎ )庙(miào )。及(jí )乎(hū )三(sān )淮(huái )沸(fèi )浪(làng ),五(wǔ )岭(lǐng )腾(téng )烟(yān ),假(jiǎ )馀(yú )息(xī )于(yú )熊(xióng )蹯(fán ),引(yǐn )残(cán )魂(hún )于(yú )雀(què )鷇(kòu ),子(zǐ )孙(sūn )覆(fù )亡(wáng )而(ér )不(bú )暇(xiá ),社(shè )稷(jì )俄(é )顷(qǐng )而(ér )为(wéi )墟(xū ),报(bào )施(shī )之(zhī )征(zhēng ),何(hé )其(qí )谬(miù )也(yě )!瑀(yǔ )践(jiàn )覆(fù )车(chē )之(zhī )馀(yú )轨(guǐ ),袭(xí )亡(wáng )国(guó )之(zhī )遗(yí )风(fēng );弃(qì )公(gōng )就(jiù )私(sī ),未(wèi )明(míng )隐(yǐn )显(xiǎn )之(zhī )际(jì );身(shēn )俗(sú )口(kǒu )道(dào ),莫(mò )辨(biàn )邪(xié )正(zhèng )之(zhī )心(xīn )。修(xiū )累(lèi )叶(yè )之(zhī )殃(yāng )源(yuán ),祈(qí )一(yī )躬(gōng )之(zhī )福(fú )本(běn ),上(shàng )以(yǐ )违(wéi )忤(wǔ )君(jūn )主(zhǔ ),下(xià )则(zé )扇(shàn )习(xí )浮(fú )华(huá )。自(zì )请(qǐng )出(chū )家(jiā ),寻(xún )复(fù )违(wéi )异(yì )。一(yī )回(huí )一(yī )惑(huò ),在(zài )乎(hū )瞬(shùn )息(xī )之(zhī )间(jiān );自(zì )可(kě )自(zì )否(fǒu ),变(biàn )于(yú )帷(wéi )扆(yǐ )之(zhī )所(suǒ )。乖(guāi )栋(dòng )梁(liáng )之(zhī )体(tǐ ),岂(qǐ )具(jù )瞻(zhān )之(zhī )量(liàng )乎(hū )!朕(zhèn )隐(yǐn )忍(rěn )至(zhì )今(jīn ),瑀(yǔ )全(quán )无(wú )悛(quān )改(gǎi )。可(kě )商(shāng )州(zhōu )刺(cì )史(shǐ ),仍(réng )除(chú )其(qí )封(fēng )。”上(shàng )自(zì )高(gāo )丽(lì )还(hái ),盖(gài )苏(sū )文(wén )益(yì )骄(jiāo )恣(zì ),虽(suī )遣(qiǎn )使(shǐ )奉(fèng )表(biǎo ),其(qí )言(yán )率(lǜ )皆(jiē )诡(guǐ )诞(dàn );又(yòu )待(dài )唐(táng )使(shǐ )者(zhě )倨(jù )慢(màn ),常(cháng )窥(kuī )伺(sì )边(biān )隙(xì )。屡(lǚ )敕(chì )令(lìng )勿(wù )攻(gōng )新(xīn )罗(luó ),而(ér )侵(qīn )陵(líng )不(bú )止(zhǐ )。壬(rén )申(shēn ),诏(zhào )勿(wù )受(shòu )其(qí )朝(cháo )贡(gòng ),更(gèng )议(yì )讨(tǎo )之(zhī )。

丙(bǐng )戌(xū ),车(chē )驾(jià )还(hái )京(jīng )师(shī )。

冬(dōng ),十(shí )月(yuè ),己(jǐ )丑(chǒu ),上(shàng )以(yǐ )幸(xìng )灵(líng )州(zhōu )往(wǎng )还(hái ),冒(mào )寒(hán )疲(pí )顿(dùn ),欲(yù )于(yú )岁(suì )前(qián )专(zhuān )事(shì )保(bǎo )摄(shè )。十(shí )一(yī )月(yuè ),己(jǐ )丑(chǒu ),诏(zhào )祭(jì )祀(sì )、表(biǎo )疏(shū )、胡(hú )客(kè )、兵(bīng )马(mǎ )、宿(xiǔ )卫(wèi ),行(háng )鱼(yú )契(qì )给(gěi )驿(yì )、授(shòu )五(wǔ )品(pǐn )以(yǐ )上(shàng )官(guān )及(jí )除(chú )解(jiě )、决(jué )死(sǐ )罪(zuì )皆(jiē )以(yǐ )闻(wén ),馀(yú )并(bìng )取(qǔ )皇(huáng )太(tài )子(zǐ )处(chù )分(fèn )。

十(shí )二(èr )月(yuè ),己(jǐ )丑(chǒu ),群(qún )臣(chén )累(lèi )请(qǐng )封(fēng )禅(chán );从(cóng )之(zhī )。诏(zhào )造(zào )羽(yǔ )卫(wèi )送(sòng )洛(luò )阳(yáng )宫(gōng )。

戊(wù )寅(yín ),回(huí )纥(gē )俟(sì )利(lì )发(fā )吐(tǔ )迷(mí )度(dù )、仆(pú )骨(gǔ )俟(sì )利(lì )发(fā )歌(gē )滥(làn )拔(bá )延(yán )、多(duō )滥(làn )葛(gě )俟(sì )斤(jīn )末(mò )、拔(bá )野(yě )古(gǔ )俟(sì )利(lì )发(fā )屈(qū )利(lì )失(shī )、同(tóng )罗(luó )俟(sì )利(lì )发(fā )时(shí )健(jiàn )啜(chuò )、思(sī )结(jié )酋(qiú )长(zhǎng )乌(wū )碎(suì )及(jí )浑(hún )、斛(hú )薛(xuē )、奚(xī )结(jié )、阿(ā )跌(diē )、契(qì )苾(bì )、白(bái )酋(qiú )长(zhǎng )皆(jiē )来(lái )朝(cháo )。庚(gēng )辰(chén ),上(shàng )赐(cì )宴(yàn )于(yú )芳(fāng )兰(lán )殿(diàn ),命(mìng )有(yǒu )司(sī )厚(hòu )加(jiā )给(gěi )待(dài ),每(měi )五(wǔ )日(rì )一(yī )会(huì )。

癸(guǐ )未(wèi ),上(shàng )谓(wèi )长(zhǎng )孙(sūn )无(wú )忌(jì )等(děng )曰(yuē ):“今(jīn )日(rì )吾(wú )生(shēng )日(rì ),世(shì )俗(sú )皆(jiē )为(wéi )乐(lè ),在(zài )朕(zhèn )翻(fān )成(chéng )伤(shāng )感(gǎn )。今(jīn )君(jūn )临(lín )天(tiān )下(xià ),富(fù )有(yǒu )四(sì )海(hǎi ),而(ér )承(chéng )欢(huān )膝(xī )下(xià ),永(yǒng )不(bú )可(kě )得(dé ),此(cǐ )子(zǐ )路(lù )所(suǒ )以(yǐ )有(yǒu )负(fù )米(mǐ )之(zhī )恨(hèn )也(yě )。《诗(shī )》云(yún ):‘哀(āi )哀(āi )父(fù )母(mǔ ),生(shēng )我(wǒ )劬(qú )劳(láo )。’奈(nài )何(hé )以(yǐ )劬(qú )劳(láo )之(zhī )日(rì )更(gèng )为(wéi )宴(yàn )乐(lè )乎(hū )!”因(yīn )泣(qì )数(shù )行(háng )下(xià ),左(zuǒ )右(yòu )皆(jiē )悲(bēi )。

房(fáng )玄(xuán )龄(líng )尝(cháng )以(yǐ )微(wēi )谴(qiǎn )归(guī )第(dì ),褚(chǔ )遂(suí )良(liáng )上(shàng )疏(shū ),以(yǐ )为(wéi ):“玄(xuán )龄(líng )自(zì )义(yì )旗(qí )之(zhī )始(shǐ )翼(yì )赞(zàn )圣(shèng )功(gōng ),武(wǔ )德(dé )之(zhī )季(jì )冒(mào )死(sǐ )决(jué )策(cè ),贞(zhēn )观(guān )之(zhī )初(chū )选(xuǎn )贤(xián )立(lì )政(zhèng ),人(rén )臣(chén )之(zhī )勤(qín ),玄(xuán )龄(líng )为(wéi )最(zuì )。自(zì )非(fēi )有(yǒu )罪(zuì )在(zài )不(bú )赦(shè ),搢(jìn )绅(shēn )同(tóng )尤(yóu ),不(bú )可(kě )遐(xiá )弃(qì )。陛(bì )下(xià )若(ruò )以(yǐ )其(qí )衰(shuāi )老(lǎo ),亦(yì )当(dāng )讽(fěng )谕(yù )使(shǐ )之(zhī )致(zhì )仕(shì ),退(tuì )之(zhī )以(yǐ )礼(lǐ );不(bú )可(kě )以(yǐ )浅(qiǎn )鲜(xiān )之(zhī )过(guò ),弃(qì )数(shù )十(shí )年(nián )之(zhī )勋(xūn )旧(jiù )。”上(shàng )遽(jù )召(zhào )出(chū )之(zhī )。顷(qǐng )之(zhī ),玄(xuán )龄(líng )复(fù )避(bì )位(wèi )还(hái )家(jiā )。久(jiǔ )之(zhī ),上(shàng )幸(xìng )芙(fú )蓉(róng )园(yuán ),玄(xuán )龄(líng )敕(chì )子(zǐ )弟(dì )汛(xùn )扫(sǎo )门(mén )庭(tíng ),曰(yuē ):“乘(chéng )舆(yú )且(qiě )至(zhì )!”有(yǒu )顷(qǐng ),上(shàng )果(guǒ )幸(xìng )其(qí )第(dì ),因(yīn )载(zǎi )玄(xuán )龄(líng )还(hái )宫(gōng )。

贞(zhēn )观(guān )二(èr )十(shí )一(yī )年(nián )丁(dīng )未(wèi ),公(gōng )元(yuán )六(liù )四(sì )七(qī )年(nián )

春(chūn ),正(zhèng )月(yuè ),开(kāi )府(fǔ )仪(yí )同(tóng )三(sān )司(sī )申(shēn )文(wén )献(xiàn )公(gōng )高(gāo )士(shì )廉(lián )疾(jí )笃(dǔ );辛(xīn )卯(mǎo ),上(shàng )幸(xìng )其(qí )第(dì ),流(liú )涕(tì )与(yǔ )诀(jué );壬(rén )辰(chén ),薨(hōng )。上(shàng )将(jiāng )往(wǎng )哭(kū )之(zhī ),房(fáng )玄(xuán )龄(líng )以(yǐ )上(shàng )疾(jí )新(xīn )愈(yù ),固(gù )谏(jiàn ),上(shàng )曰(yuē ):“高(gāo )公(gōng )非(fēi )徒(tú )君(jūn )臣(chén ),兼(jiān )以(yǐ )故(gù )旧(jiù )姻(yīn )戚(qī ),岂(qǐ )得(dé )闻(wén )其(qí )丧(sàng )不(bú )往(wǎng )哭(kū )乎(hū )?公(gōng )勿(wù )复(fù )言(yán )!”帅(shuài )左(zuǒ )右(yòu )自(zì )兴(xìng )安(ān )门(mén )出(chū )。长(zhǎng )孙(sūn )无(wú )忌(jì )在(zài )士(shì )廉(lián )丧(sàng )所(suǒ ),闻(wén )上(shàng )将(jiāng )至(zhì ),辍(chuò )哭(kū ),迎(yíng )谏(jiàn )于(yú )马(mǎ )首(shǒu )曰(yuē ):“陛(bì )下(xià )饵(ěr )金(jīn )石(shí ),于(yú )方(fāng )不(bú )得(dé )临(lín )丧(sàng ),奈(nài )何(hé )不(bú )为(wéi )宗(zōng )庙(miào )苍(cāng )生(shēng )自(zì )重(zhòng )!且(qiě )臣(chén )舅(jiù )临(lín )终(zhōng )遗(yí )言(yán ),深(shēn )不(bú )欲(yù )以(yǐ )北(běi )首(shǒu )、夷(yí )衾(qīn ),辄(zhé )屈(qū )銮(luán )驾(jià )。”上(shàng )不(bú )听(tīng )。无(wú )忌(jì )中(zhōng )道(dào )伏(fú )卧(wò ),流(liú )涕(tì )固(gù )谏(jiàn ),上(shàng )乃(nǎi )还(hái )入(rù )东(dōng )苑(yuàn ),南(nán )望(wàng )而(ér )哭(kū ),涕(tì )下(xià )如(rú )雨(yǔ )。及(jí )柩(jiù )出(chū )横(héng )桥(qiáo ),上(shàng )登(dēng )长(zhǎng )安(ān )故(gù )城(chéng )西(xī )北(běi )楼(lóu ),望(wàng )之(zhī )恸(tòng )哭(kū )。

丙(bǐng )申(shēn ),诏(zhào )以(yǐ )回(huí )纥(gē )部(bù )为(wéi )瀚(hàn )海(hǎi )府(fǔ ),仆(pú )骨(gǔ )为(wéi )金(jīn )微(wēi )府(fǔ ),多(duō )滥(làn )葛(gě )为(wéi )燕(yàn )然(rán )府(fǔ ),拔(bá )野(yě )古(gǔ )为(wéi )幽(yōu )陵(líng )府(fǔ ),同(tóng )罗(luó )为(wéi )龟(guī )林(lín )府(fǔ ),思(sī )结(jié )为(wéi )卢(lú )山(shān )府(fǔ ),浑(hún )为(wéi )皋(gāo )兰(lán )州(zhōu ),斛(hú )薛(xuē )为(wéi )高(gāo )阙(què )州(zhōu ),奚(xī )结(jié )为(wéi )鸡(jī )鹿(lù )州(zhōu ),阿(ā )跌(diē )为(wéi )鸡(jī )田(tián )州(zhōu ),契(qì )苾(bì )为(wéi )榆(yú )溪(xī )州(zhōu ),思(sī )结(jié )别(bié )部(bù )为(wéi )蹛(dài )林(lín )州(zhōu ),白(bái )为(wéi )置(zhì )颜(yán )州(zhōu );各(gè )以(yǐ )其(qí )酋(qiú )长(zhǎng )为(wéi )都(dōu )督(dū )、刺(cì )史(shǐ ),各(gè )赐(cì )金(jīn )银(yín )缯(zēng )帛(bó )及(jí )锦(jǐn )袍(páo )。敕(chì )勒(lè )大(dà )喜(xǐ ),捧(pěng )戴(dài )欢(huān )呼(hū )拜(bài )舞(wǔ ),宛(wǎn )转(zhuǎn )尘(chén )中(zhōng )。及(jí )还(hái ),上(shàng )御(yù )天(tiān )成(chéng )殿(diàn )宴(yàn ),设(shè )十(shí )部(bù )乐(lè )而(ér )遣(qiǎn )之(zhī )。诸(zhū )酋(qiú )长(zhǎng )奏(zòu )称(chēng ):“臣(chén )等(děng )既(jì )为(wéi )唐(táng )民(mín ),往(wǎng )来(lái )天(tiān )至(zhì )尊(zūn )所(suǒ ),如(rú )诣(yì )父(fù )母(mǔ ),请(qǐng )于(yú )回(huí )纥(gē )以(yǐ )南(nán )、突(tū )厥(jué )以(yǐ )北(běi )开(kāi )一(yī )道(dào ),谓(wèi )之(zhī )参(cān )天(tiān )可(kě )汗(hàn )道(dào ),置(zhì )六(liù )十(shí )八(bā )驿(yì ),各(gè )有(yǒu )马(mǎ )及(jí )酒(jiǔ )肉(ròu )以(yǐ )供(gòng )过(guò )使(shǐ ),岁(suì )贡(gòng )貂(diāo )皮(pí )以(yǐ )充(chōng )租(zū )赋(fù ),仍(réng )请(qǐng )能(néng )属(shǔ )文(wén )人(rén ),使(shǐ )为(wéi )表(biǎo )疏(shū )。”上(shàng )皆(jiē )许(xǔ )之(zhī )。于(yú )是(shì )北(běi )荒(huāng )悉(xī )平(píng ),然(rán )回(huí )纥(gē )吐(tǔ )迷(mí )度(dù )已(yǐ )私(sī )自(zì )称(chēng )可(kě )汗(hàn ),官(guān )号(hào )皆(jiē )如(rú )突(tū )厥(jué )故(gù )事(shì )。

丁(dīng )酉(yǒu ),诏(zhào )以(yǐ )明(míng )年(nián )仲(zhòng )春(chūn )有(yǒu )事(shì )泰(tài )山(shān ),禅(chán )社(shè )首(shǒu );馀(yú )并(bìng )依(yī )十(shí )五(wǔ )年(nián )议(yì )。

二(èr )月(yuè ),丁(dīng )丑(chǒu ),太(tài )子(zǐ )释(shì )奠(diàn )于(yú )国(guó )学(xué )。

上(shàng )将(jiāng )复(fù )伐(fá )高(gāo )丽(lì ),朝(cháo )议(yì )以(yǐ )为(wéi ):“高(gāo )丽(lì )依(yī )山(shān )为(wéi )城(chéng ),攻(gōng )之(zhī )不(bú )可(kě )猝(cù )拔(bá )。前(qián )大(dà )驾(jià )亲(qīn )征(zhēng ),国(guó )人(rén )不(bú )得(dé )耕(gēng )种(zhǒng ),所(suǒ )克(kè )之(zhī )城(chéng ),悉(xī )收(shōu )其(qí )谷(gǔ ),继(jì )以(yǐ )旱(hàn )灾(zāi ),民(mín )太(tài )半(bàn )乏(fá )食(shí )。今(jīn )若(ruò )数(shù )遣(qiǎn )偏(piān )师(shī ),更(gèng )迭(dié )扰(rǎo )其(qí )疆(jiāng )场(chǎng ),使(shǐ )彼(bǐ )疲(pí )于(yú )奔(bēn )命(mìng ),释(shì )耒(lěi )入(rù )堡(bǎo ),数(shù )年(nián )之(zhī )间(jiān ),千(qiān )里(lǐ )萧(xiāo )条(tiáo ),则(zé )人(rén )心(xīn )自(zì )离(lí ),鸭(yā )绿(lǜ )之(zhī )北(běi ),可(kě )不(bú )战(zhàn )而(ér )取(qǔ )矣(yǐ )。”上(shàng )从(cóng )之(zhī )。三(sān )月(yuè ),以(yǐ )左(zuǒ )武(wǔ )卫(wèi )大(dà )将(jiāng )军(jūn )牛(niú )进(jìn )达(dá )为(wéi )青(qīng )丘(qiū )道(dào )行(háng )军(jūn )大(dà )总(zǒng )管(guǎn ),右(yòu )武(wǔ )候(hòu )将(jiāng )军(jūn )李(lǐ )海(hǎi )岸(àn )副(fù )之(zhī ),发(fā )兵(bīng )万(wàn )馀(yú )人(rén ),乘(chéng )楼(lóu )船(chuán )自(zì )莱(lái )州(zhōu )泛(fàn )海(hǎi )而(ér )入(rù )。又(yòu )以(yǐ )太(tài )子(zǐ )詹(zhān )事(shì )李(lǐ )世(shì )勣(jì )为(wéi )辽(liáo )东(dōng )道(dào )行(háng )军(jūn )大(dà )总(zǒng )管(guǎn ),右(yòu )武(wǔ )卫(wèi )将(jiāng )军(jūn )孙(sūn )贰(èr )朗(lǎng )等(děng )副(fù )之(zhī ),将(jiāng )兵(bīng )三(sān )千(qiān )人(rén ),因(yīn )营(yíng )州(zhōu )都(dōu )督(dū )府(fǔ )兵(bīng )自(zì )新(xīn )城(chéng )道(dào )入(rù )。两(liǎng )军(jūn )皆(jiē )选(xuǎn )习(xí )水(shuǐ )善(shàn )战(zhàn )者(zhě )配(pèi )之(zhī )。

辛(xīn )卯(mǎo ),上(shàng )曰(yuē ):“朕(zhèn )于(yú )戎(róng )、狄(dí )所(suǒ )以(yǐ )能(néng )取(qǔ )古(gǔ )人(rén )所(suǒ )不(bú )能(néng )取(qǔ ),臣(chén )古(gǔ )人(rén )所(suǒ )不(bú )能(néng )臣(chén )者(zhě ),皆(jiē )顺(shùn )众(zhòng )人(rén )之(zhī )所(suǒ )欲(yù )故(gù )也(yě )。昔(xī )禹(yǔ )帅(shuài )九(jiǔ )州(zhōu )之(zhī )民(mín ),凿(záo )山(shān )槎(chá )木(mù ),疏(shū )百(bǎi )川(chuān )注(zhù )之(zhī )海(hǎi ),其(qí )劳(láo )甚(shèn )矣(yǐ ),而(ér )民(mín )不(bú )怨(yuàn )者(zhě ),因(yīn )人(rén )之(zhī )心(xīn ),顺(shùn )地(dì )之(zhī )势(shì ),与(yǔ )民(mín )同(tóng )利(lì )故(gù )也(yě )。”

是(shì )月(yuè ),上(shàng )得(dé )风(fēng )疾(jí ),苦(kǔ )京(jīng )师(shī )盛(shèng )暑(shǔ ),夏(xià ),四(sì )月(yuè ),乙(yǐ )丑(chǒu ),命(mìng )修(xiū )终(zhōng )南(nán )山(shān )太(tài )和(hé )废(fèi )宫(gōng )为(wéi )翠(cuì )微(wēi )宫(gōng )。

丙(bǐng )寅(yín ),置(zhì )燕(yàn )然(rán )都(dōu )护(hù )府(fǔ ),统(tǒng )瀚(hàn )海(hǎi )等(děng )六(liù )都(dōu )督(dū )、皋(gāo )兰(lán )等(děng )七(qī )州(zhōu ),以(yǐ )扬(yáng )州(zhōu )都(dōu )督(dū )府(fǔ )司(sī )马(mǎ )李(lǐ )素(sù )立(lì )为(wéi )之(zhī )。素(sù )立(lì )抚(fǔ )以(yǐ )恩(ēn )信(xìn ),夷(yí )落(luò )怀(huái )之(zhī ),共(gòng )率(lǜ )马(mǎ )牛(niú )为(wéi )献(xiàn );素(sù )立(lì )唯(wéi )受(shòu )其(qí )酒(jiǔ )一(yī )杯(bēi ),馀(yú )悉(xī )还(hái )之(zhī )。

五(wǔ )月(yuè ),戊(wù )子(zǐ ),上(shàng )幸(xìng )翠(cuì )微(wēi )宫(gōng )。冀(jì )州(zhōu )进(jìn )士(shì )张(zhāng )昌(chāng )龄(líng )献(xiàn )《翠(cuì )微(wēi )宫(gōng )颂(sòng )》,上(shàng )爱(ài )其(qí )文(wén ),命(mìng )于(yú )通(tōng )事(shì )舍(shě )人(rén )里(lǐ )供(gòng )奉(fèng )。

初(chū ),昌(chāng )龄(líng )与(yǔ )进(jìn )士(shì )王(wáng )公(gōng )治(zhì )皆(jiē )善(shàn )属(shǔ )文(wén ),名(míng )振(zhèn )京(jīng )师(shī ),考(kǎo )功(gōng )员(yuán )外(wài )郎(láng )王(wáng )师(shī )旦(dàn )知(zhī )贡(gòng )举(jǔ ),黜(chù )之(zhī ),举(jǔ )朝(cháo )莫(mò )晓(xiǎo )其(qí )故(gù )。及(jí )奏(zòu )第(dì ),上(shàng )怪(guài )无(wú )二(èr )人(rén )名(míng ),诘(jié )之(zhī )。师(shī )旦(dàn )对(duì )曰(yuē ):“二(èr )人(rén )虽(suī )有(yǒu )辞(cí )华(huá ),然(rán )其(qí )体(tǐ )轻(qīng )薄(báo ),终(zhōng )不(bú )成(chéng )令(lìng )器(qì )。若(ruò )置(zhì )之(zhī )高(gāo )第(dì ),恐(kǒng )后(hòu )进(jìn )效(xiào )之(zhī ),伤(shāng )陛(bì )下(xià )雅(yǎ )道(dào )。”上(shàng )善(shàn )其(qí )言(yán )。

壬(rén )辰(chén ),诏(zhào )百(bǎi )司(sī )依(yī )旧(jiù )启(qǐ )事(shì )皇(huáng )太(tài )子(zǐ )。

庚(gēng )辰(chén ),上(shàng )御(yù )翠(cuì )微(wēi )殿(diàn ),问(wèn )侍(shì )臣(chén )曰(yuē ):“自(zì )古(gǔ )帝(dì )王(wáng )虽(suī )平(píng )定(dìng )中(zhōng )夏(xià ),不(bú )能(néng )服(fú )戎(róng )、狄(dí )。朕(zhèn )才(cái )不(bú )逮(dǎi )古(gǔ )人(rén )而(ér )成(chéng )功(gōng )过(guò )之(zhī ),自(zì )不(bú )谕(yù )其(qí )故(gù ),诸(zhū )公(gōng )各(gè )率(lǜ )意(yì )以(yǐ )实(shí )言(yán )之(zhī )。”群(qún )臣(chén )皆(jiē )称(chēng ):“陛(bì )下(xià )功(gōng )德(dé )如(rú )天(tiān )地(dì ),万(wàn )物(wù )不(bú )得(dé )而(ér )名(míng )言(yán )。”上(shàng )曰(yuē ):“不(bú )然(rán )。朕(zhèn )所(suǒ )以(yǐ )能(néng )及(jí )此(cǐ )者(zhě ),止(zhǐ )由(yóu )五(wǔ )事(shì )耳(ěr )。自(zì )古(gǔ )帝(dì )王(wáng )多(duō )疾(jí )胜(shèng )己(jǐ )者(zhě ),朕(zhèn )见(jiàn )人(rén )之(zhī )善(shàn ),若(ruò )己(jǐ )有(yǒu )之(zhī )。人(rén )之(zhī )行(háng )能(néng ),不(bú )能(néng )兼(jiān )备(bèi ),朕(zhèn )常(cháng )弃(qì )其(qí )所(suǒ )短(duǎn ),取(qǔ )其(qí )所(suǒ )长(zhǎng )。人(rén )主(zhǔ )往(wǎng )往(wǎng )进(jìn )贤(xián )则(zé )欲(yù )置(zhì )诸(zhū )怀(huái ),退(tuì )不(bú )肖(xiāo )则(zé )欲(yù )推(tuī )诸(zhū )壑(hè ),朕(zhèn )见(jiàn )贤(xián )者(zhě )则(zé )敬(jìng )之(zhī ),不(bú )肖(xiāo )者(zhě )则(zé )怜(lián )之(zhī ),贤(xián )不(bú )肖(xiāo )各(gè )得(dé )其(qí )所(suǒ )。人(rén )主(zhǔ )多(duō )恶(è )正(zhèng )直(zhí ),阴(yīn )诛(zhū )显(xiǎn )戮(lù ),无(wú )代(dài )无(wú )之(zhī ),朕(zhèn )践(jiàn )祚(zuò )以(yǐ )来(lái ),正(zhèng )直(zhí )之(zhī )士(shì ),比(bǐ )肩(jiān )于(yú )朝(cháo ),未(wèi )尝(cháng )黜(chù )责(zé )一(yī )人(rén )。自(zì )古(gǔ )皆(jiē )贵(guì )中(zhōng )华(huá ),贱(jiàn )夷(yí )、狄(dí ),朕(zhèn )独(dú )爱(ài )之(zhī )如(rú )一(yī ),故(gù )其(qí )种(zhǒng )落(luò )皆(jiē )依(yī )朕(zhèn )如(rú )父(fù )母(mǔ )。此(cǐ )五(wǔ )者(zhě ),朕(zhèn )所(suǒ )以(yǐ )成(chéng )今(jīn )日(rì )之(zhī )功(gōng )也(yě )。”顾(gù )谓(wèi )褚(chǔ )遂(suí )良(liáng )曰(yuē ):“公(gōng )尝(cháng )为(wéi )史(shǐ )官(guān ),如(rú )朕(zhèn )言(yán ),得(dé )其(qí )实(shí )乎(hū )?”对(duì )曰(yuē ):“陛(bì )下(xià )盛(shèng )德(dé )不(bú )可(kě )胜(shèng )载(zǎi ),独(dú )以(yǐ )此(cǐ )五(wǔ )者(zhě )自(zì )与(yǔ ),盖(gài )谦(qiān )谦(qiān )之(zhī )志(zhì )耳(ěr )。”

李(lǐ )世(shì )勣(jì )军(jūn )既(jì )渡(dù )辽(liáo ),历(lì )南(nán )苏(sū )等(děng )数(shù )城(chéng ),高(gāo )丽(lì )多(duō )背(bèi )城(chéng )拒(jù )战(zhàn ),世(shì )勣(jì )击(jī )破(pò )其(qí )兵(bīng ),焚(fén )其(qí )罗(luó )郭(guō )而(ér )还(hái )。

六(liù )月(yuè ),癸(guǐ )亥(hài ),以(yǐ )司(sī )徒(tú )长(zhǎng )孙(sūn )无(wú )忌(jì )领(lǐng )扬(yáng )州(zhōu )都(dōu )督(dū ),实(shí )不(bú )之(zhī )任(rèn )。

丁(dīng )丑(chǒu ),诏(zhào )以(yǐ )“隋(suí )末(mò )丧(sàng )乱(luàn ),边(biān )民(mín )多(duō )为(wéi )戎(róng )、狄(dí )所(suǒ )掠(luě ),今(jīn )铁(tiě )勒(lè )归(guī )化(huà ),宜(yí )遣(qiǎn )使(shǐ )诣(yì )燕(yàn )然(rán )等(děng )州(zhōu ),与(yǔ )都(dōu )督(dū )相(xiàng )知(zhī ),访(fǎng )求(qiú )没(méi )落(luò )之(zhī )人(rén ),赎(shú )以(yǐ )货(huò )财(cái ),给(gěi )粮(liáng )递(dì )还(hái )本(běn )贯(guàn );其(qí )室(shì )韦(wéi )、乌(wū )罗(luó )护(hù )、靺(wà )鞨(hé )三(sān )部(bù )人(rén )为(wéi )薛(xuē )延(yán )陀(tuó )所(suǒ )掠(luě )者(zhě ),亦(yì )令(lìng )赎(shú )还(hái )。”

癸(guǐ )未(wèi ),以(yǐ )司(sī )农(nóng )卿(qīng )李(lǐ )纬(wěi )为(wéi )户(hù )部(bù )尚(shàng )书(shū )。时(shí )房(fáng )玄(xuán )龄(líng )留(liú )守(shǒu )京(jīng )师(shī ),有(yǒu )自(zì )京(jīng )师(shī )来(lái )者(zhě ),上(shàng )问(wèn ):“玄(xuán )龄(líng )何(hé )言(yán )?”对(duì )曰(yuē ):“玄(xuán )龄(líng )闻(wén )李(lǐ )纬(wěi )拜(bài )尚(shàng )书(shū ),但(dàn )云(yún )李(lǐ )纬(wěi )美(měi )髭(zī )鬓(bìn )。”帝(dì )遽(jù )改(gǎi )除(chú )纬(wěi )洛(luò )州(zhōu )刺(cì )史(shǐ )。

秋(qiū ),七(qī )月(yuè ),牛(niú )进(jìn )达(dá )、李(lǐ )海(hǎi )岸(àn )入(rù )高(gāo )丽(lì )境(jìng ),凡(fán )百(bǎi )馀(yú )战(zhàn ),无(wú )不(bú )捷(jié )。攻(gōng )石(shí )城(chéng ),拔(bá )之(zhī )。进(jìn )至(zhì )积(jī )利(lì )城(chéng )下(xià ),高(gāo )丽(lì )兵(bīng )万(wàn )馀(yú )人(rén )出(chū )战(zhàn ),海(hǎi )岸(àn )击(jī )破(pò )之(zhī ),斩(zhǎn )首(shǒu )二(èr )千(qiān )级(jí )。

上(shàng )以(yǐ )翠(cuì )微(wēi )宫(gōng )险(xiǎn )隘(ài ),不(bú )能(néng )容(róng )百(bǎi )官(guān ),庚(gēng )子(zǐ ),诏(zhào )更(gèng )营(yíng )玉(yù )华(huá )宫(gōng )于(yú )宜(yí )春(chūn )之(zhī )凤(fèng )皇(huáng )谷(gǔ )。庚(gēng )戌(xū ),车(chē )驾(jià )还(hái )宫(gōng )。

八(bā )月(yuè ),壬(rén )戌(xū ),诏(zhào )以(yǐ )薛(xuē )延(yán )陀(tuó )新(xīn )降(jiàng ),土(tǔ )功(gōng )屡(lǚ )兴(xìng ),加(jiā )以(yǐ )河(hé )北(běi )水(shuǐ )灾(zāi ),停(tíng )明(míng )年(nián )封(fēng )禅(chán )。

辛(xīn )未(wèi ),骨(gǔ )利(lì )幹(gàn )遣(qiǎn )使(shǐ )入(rù )贡(gòng );丙(bǐng )戌(xū ),以(yǐ )骨(gǔ )利(lì )幹(gàn )为(wéi )玄(xuán )阙(què )州(zhōu ),拜(bài )其(qí )俟(sì )斤(jīn )为(wéi )刺(cì )史(shǐ )。骨(gǔ )利(lì )幹(gàn )于(yú )铁(tiě )勒(lè )诸(zhū )部(bù )为(wéi )最(zuì )远(yuǎn ),昼(zhòu )长(zhǎng )夜(yè )短(duǎn ),日(rì )没(méi )后(hòu ),天(tiān )色(sè )正(zhèng )曛(xūn ),煮(zhǔ )羊(yáng )脾(pí )适(shì )熟(shú ),日(rì )已(yǐ )复(fù )出(chū )矣(yǐ )。

己(jǐ )丑(chǒu ),齐(qí )州(zhōu )人(rén )段(duàn )志(zhì )冲(chōng )上(shàng )封(fēng )事(shì ),请(qǐng )上(shàng )致(zhì )政(zhèng )于(yú )皇(huáng )太(tài )子(zǐ );太(tài )子(zǐ )闻(wén )之(zhī ),忧(yōu )形(xíng )于(yú )色(sè ),发(fā )言(yán )流(liú )涕(tì )。长(zhǎng )孙(sūn )无(wú )忌(jì )等(děng )请(qǐng )诛(zhū )志(zhì )冲(chōng )。上(shàng )手(shǒu )诏(zhào )曰(yuē ):“五(wǔ )岳(yuè )陵(líng )霄(xiāo ),四(sì )海(hǎi )亘(gèn )地(dì ),纳(nà )污(wū )藏(cáng )疾(jí ),无(wú )损(sǔn )高(gāo )深(shēn )。志(zhì )冲(chōng )欲(yù )以(yǐ )匹(pǐ )夫(fū )解(jiě )位(wèi )天(tiān )子(zǐ ),朕(zhèn )若(ruò )有(yǒu )罪(zuì ),是(shì )其(qí )直(zhí )也(yě );若(ruò )其(qí )无(wú )罪(zuì ),是(shì )其(qí )狂(kuáng )也(yě )。譬(pì )如(rú )尺(chǐ )雾(wù )障(zhàng )天(tiān ),不(bú )亏(kuī )于(yú )大(dà );寸(cùn )云(yún )点(diǎn )日(rì ),何(hé )损(sǔn )于(yú )明(míng )!”

丁(dīng )酉(yǒu ),立(lì )皇(huáng )子(zǐ )明(míng )为(wéi )曹(cáo )王(wáng )。明(míng )母(mǔ )杨(yáng )氏(shì ),巢(cháo )剌(là )王(wáng )之(zhī )妃(fēi )也(yě ),有(yǒu )宠(chǒng )于(yú )上(shàng );文(wén )德(dé )皇(huáng )后(hòu )之(zhī )崩(bēng )也(yě ),欲(yù )立(lì )为(wéi )皇(huáng )后(hòu )。魏(wèi )征(zhēng )谏(jiàn )曰(yuē ):“陛(bì )下(xià )方(fāng )比(bǐ )德(dé )唐(táng )、虞(yú ),奈(nài )何(hé )以(yǐ )辰(chén )嬴(yíng )自(zì )累(lèi )!”乃(nǎi )止(zhǐ )。寻(xún )以(yǐ )明(míng )继(jì )元(yuán )吉(jí )后(hòu )。

戊(wù )戌(xū ),敕(chì )宋(sòng )州(zhōu )刺(cì )史(shǐ )王(wáng )波(bō )利(lì )等(děng )发(fā )江(jiāng )南(nán )十(shí )二(èr )州(zhōu )工(gōng )人(rén )造(zào )大(dà )船(chuán )数(shù )百(bǎi )艘(sōu ),欲(yù )以(yǐ )征(zhēng )高(gāo )丽(lì )。

冬(dōng ),十(shí )月(yuè ),庚(gēng )辰(chén ),奴(nú )剌(là )啜(chuò )匐(fú )俟(sì )友(yǒu )帅(shuài )其(qí )所(suǒ )部(bù )万(wàn )馀(yú )人(rén )内(nèi )附(fù )。

十(shí )一(yī )月(yuè ),突(tū )厥(jué )车(chē )鼻(bí )可(kě )汗(hàn )遣(qiǎn )使(shǐ )入(rù )贡(gòng )。车(chē )鼻(bí )名(míng )斛(hú )勃(bó ),本(běn )突(tū )厥(jué )同(tóng )族(zú ),世(shì )为(wéi )小(xiǎo )可(kě )汗(hàn )。颉(jié )利(lì )之(zhī )败(bài ),突(tū )厥(jué )馀(yú )众(zhòng )欲(yù )奉(fèng )以(yǐ )为(wéi )大(dà )可(kě )汗(hàn ),时(shí )薛(xuē )延(yán )陀(tuó )方(fāng )强(qiáng ),车(chē )鼻(bí )不(bú )敢(gǎn )当(dāng ),帅(shuài )其(qí )众(zhòng )归(guī )之(zhī )。或(huò )说(shuō )薛(xuē )延(yán )陀(tuó ):“车(chē )鼻(bí )贵(guì )种(zhǒng ),有(yǒu )勇(yǒng )略(luè ),为(wéi )众(zhòng )所(suǒ )附(fù ),恐(kǒng )为(wéi )后(hòu )患(huàn ),不(bú )如(rú )杀(shā )之(zhī )。”车(chē )鼻(bí )知(zhī )之(zhī ),逃(táo )去(qù )。薛(xuē )延(yán )陀(tuó )遣(qiǎn )数(shù )千(qiān )骑(qí )追(zhuī )之(zhī ),车(chē )鼻(bí )勒(lè )兵(bīng )与(yǔ )战(zhàn ),大(dà )破(pò )之(zhī ),乃(nǎi )建(jiàn )牙(yá )于(yú )金(jīn )山(shān )之(zhī )北(běi ),自(zì )称(chēng )乙(yǐ )注(zhù )车(chē )鼻(bí )可(kě )汗(hàn ),突(tū )厥(jué )馀(yú )众(zhòng )稍(shāo )稍(shāo )归(guī )之(zhī ),数(shù )年(nián )间(jiān )胜(shèng )兵(bīng )三(sān )万(wàn )人(rén ),时(shí )出(chū )抄(chāo )掠(luě )薛(xuē )延(yán )陀(tuó )。及(jí )薛(xuē )延(yán )陀(tuó )败(bài ),车(chē )鼻(bí )势(shì )益(yì )张(zhāng ),遣(qiǎn )其(qí )子(zǐ )沙(shā )钵(bō )罗(luó )特(tè )勒(lè )入(rù )见(jiàn ),又(yòu )请(qǐng )身(shēn )自(zì )入(rù )朝(cháo )。诏(zhào )遣(qiǎn )将(jiāng )军(jūn )郭(guō )广(guǎng )敬(jìng )征(zhēng )之(zhī )。车(chē )鼻(bí )特(tè )为(wéi )好(hǎo )言(yán ),初(chū )无(wú )来(lái )意(yì ),竟(jìng )不(bú )至(zhì )。

癸(guǐ )卯(mǎo ),徙(xǐ )顺(shùn )阳(yáng )王(wáng )泰(tài )为(wéi )濮(pú )王(wáng )。

壬(rén )子(zǐ ),上(shàng )疾(jí )愈(yù ),三(sān )日(rì )一(yī )视(shì )朝(cháo )。

十(shí )二(èr )月(yuè ),壬(rén )申(shēn ),西(xī )赵(zhào )酋(qiú )长(zhǎng )赵(zhào )磨(mó )帅(shuài )万(wàn )馀(yú )户(hù )内(nèi )附(fù ),以(yǐ )其(qí )地(dì )为(wéi )明(míng )州(zhōu )。

龟(guī )兹(zī )王(wáng )伐(fá )叠(dié )卒(zú ),弟(dì )诃(hē )黎(lí )布(bù )失(shī )毕(bì )立(lì ),浸(jìn )失(shī )臣(chén )礼(lǐ ),侵(qīn )渔(yú )邻(lín )国(guó )。上(shàng )怒(nù ),戍(shù )寅(yín ),诏(zhào )使(shǐ )持(chí )节(jiē )、昆(kūn )丘(qiū )道(dào )行(háng )军(jūn )大(dà )总(zǒng )管(guǎn )、左(zuǒ )骁(xiāo )卫(wèi )大(dà )将(jiāng )军(jūn )阿(ā )史(shǐ )那(nà )社(shè )尔(ěr )、副(fù )大(dà )总(zǒng )管(guǎn )、右(yòu )骁(xiāo )卫(wèi )大(dà )将(jiāng )军(jūn )契(qì )苾(bì )何(hé )力(lì )、安(ān )西(xī )都(dōu )护(hù )郭(guō )孝(xiào )恪(kè )等(děng )将(jiāng )兵(bīng )击(jī )之(zhī ),仍(réng )命(mìng )铁(tiě )勒(lè )十(shí )三(sān )州(zhōu )、突(tū )厥(jué )、吐(tǔ )蕃(fān )、吐(tǔ )谷(gǔ )浑(hún )连(lián )兵(bīng )进(jìn )讨(tǎo )。

高(gāo )丽(lì )王(wáng )使(shǐ )其(qí )子(zǐ )莫(mò )离(lí )支(zhī )任(rèn )武(wǔ )入(rù )谢(xiè )罪(zuì ),上(shàng )许(xǔ )之(zhī )。

贞(zhēn )观(guān )二(èr )十(shí )二(èr )年(nián )戊(wù )申(shēn ),公(gōng )元(yuán )六(liù )四(sì )八(bā )年(nián )

春(chūn ),正(zhèng )月(yuè ),己(jǐ )丑(chǒu ),上(shàng )作(zuò )《帝(dì )范(fàn )》十(shí )二(èr )篇(piān )以(yǐ )赐(cì )太(tài )子(zǐ ),曰(yuē )《君(jūn )体(tǐ )》、《建(jiàn )亲(qīn )》、《求(qiú )贤(xián )》、《审(shěn )官(guān )》、《纳(nà )谏(jiàn )》、《去(qù )谗(chán )》、《戒(jiè )盈(yíng )》、《崇(chóng )俭(jiǎn )》、《赏(shǎng )罚(fá )》、《务(wù )农(nóng )》、《阅(yuè )武(wǔ )》、《崇(chóng )文(wén )》;且(qiě )曰(yuē ):“修(xiū )身(shēn )治(zhì )国(guó ),备(bèi )在(zài )其(qí )中(zhōng )。一(yī )旦(dàn )不(bú )讳(huì ),更(gèng )无(wú )所(suǒ )言(yán )矣(yǐ )。”又(yòu )曰(yuē ):“汝(rǔ )当(dāng )更(gèng )求(qiú )古(gǔ )之(zhī )哲(zhé )王(wáng )以(yǐ )为(wéi )师(shī ),如(rú )吾(wú ),不(bú )足(zú )法(fǎ )也(yě )。夫(fū )取(qǔ )法(fǎ )于(yú )上(shàng ),仅(jǐn )得(dé )其(qí )中(zhōng );取(qǔ )法(fǎ )于(yú )中(zhōng ),不(bú )免(miǎn )为(wéi )下(xià )。吾(wú )居(jū )位(wèi )已(yǐ )来(lái ),不(bú )善(shàn )多(duō )矣(yǐ ),锦(jǐn )绣(xiù )珠(zhū )玉(yù )不(bú )绝(jué )于(yú )前(qián ),宫(gōng )室(shì )台(tái )榭(xiè )屡(lǚ )有(yǒu )兴(xìng )作(zuò ),犬(quǎn )马(mǎ )鹰(yīng )隼(sǔn )无(wú )远(yuǎn )不(bú )致(zhì ),行(háng )游(yóu )四(sì )方(fāng ),供(gòng )顿(dùn )烦(fán )劳(láo ),此(cǐ )皆(jiē )吾(wú )之(zhī )深(shēn )过(guò ),勿(wù )以(yǐ )为(wéi )是(shì )而(ér )法(fǎ )之(zhī )。顾(gù )我(wǒ )弘(hóng )济(jì )苍(cāng )生(shēng ),其(qí )益(yì )多(duō );肇(zhào )造(zào )区(qū )夏(xià ),其(qí )功(gōng )大(dà )。益(yì )多(duō )损(sǔn )少(shǎo ),故(gù )人(rén )不(bú )怨(yuàn );功(gōng )大(dà )过(guò )微(wēi ),故(gù )业(yè )不(bú )堕(duò );然(rán )比(bǐ )之(zhī )尽(jìn )美(měi )尽(jìn )善(shàn ),固(gù )多(duō )愧(kuì )矣(yǐ )。汝(rǔ )无(wú )我(wǒ )之(zhī )功(gōng )或(huò )而(ér )承(chéng )我(wǒ )之(zhī )富(fù )贵(guì ),竭(jié )力(lì )为(wéi )善(shàn ),则(zé )国(guó )家(jiā )仅(jǐn )安(ān );骄(jiāo )惰(duò )奢(shē )纵(zòng ),则(zé )一(yī )身(shēn )不(bú )保(bǎo )。且(qiě )成(chéng )迟(chí )败(bài )速(sù )者(zhě ),国(guó )也(yě );失(shī )易(yì )得(dé )难(nán )者(zhě ),位(wèi )也(yě );可(kě )不(bú )惜(xī )哉(zāi )!可(kě )不(bú )惜(xī )哉(zāi )!”

中(zhōng )书(shū )令(lìng )兼(jiān )右(yòu )庶(shù )子(zǐ )马(mǎ )周(zhōu )病(bìng ),上(shàng )亲(qīn )为(wéi )调(diào )药(yào ),使(shǐ )太(tài )子(zǐ )临(lín )问(wèn );庚(gēng )寅(yín ),薨(hōng )。

戊(wù )戌(xū ),上(shàng )幸(xìng )骊(lí )山(shān )温(wēn )汤(tāng )。

己(jǐ )亥(hài ),以(yǐ )中(zhōng )书(shū )舍(shě )人(rén )崔(cuī )仁(rén )师(shī )为(wéi )中(zhōng )书(shū )侍(shì )郎(láng ),参(cān )知(zhī )机(jī )务(wù )。

新(xīn )罗(luó )王(wáng )金(jīn )善(shàn )德(dé )卒(zú ),以(yǐ )善(shàn )德(dé )妹(mèi )真(zhēn )德(dé )为(wéi )柱(zhù )国(guó ),封(fēng )乐(lè )浪(làng )郡(jùn )王(wáng ),遣(qiǎn )使(shǐ )册(cè )命(mìng )。

丙(bǐng )午(wǔ ),诏(zhào )以(yǐ )右(yòu )武(wǔ )卫(wèi )大(dà )将(jiāng )军(jūn )薛(xuē )万(wàn )彻(chè )为(wéi )青(qīng )丘(qiū )道(dào )行(háng )军(jūn )大(dà )总(zǒng )管(guǎn ),右(yòu )卫(wèi )将(jiāng )军(jūn )裴(péi )行(háng )方(fāng )副(fù )之(zhī ),将(jiāng )兵(bīng )三(sān )万(wàn )馀(yú )人(rén )及(jí )楼(lóu )船(chuán )战(zhàn )舰(jiàn )自(zì )莱(lái )州(zhōu )泛(fàn )海(hǎi )以(yǐ )击(jī )高(gāo )丽(lì )。

长(zhǎng )孙(sūn )无(wú )忌(jì )检(jiǎn )校(xiào )中(zhōng )书(shū )令(lìng )、知(zhī )尚(shàng )书(shū )门(mén )下(xià )省(shěng )事(shì )。

戊(wù )申(shēn ),上(shàng )还(hái )宫(gōng )。结(jié )骨(gǔ )自(zì )古(gǔ )未(wèi )通(tōng )中(zhōng )国(guó ),闻(wén )铁(tiě )勒(lè )诸(zhū )部(bù )皆(jiē )服(fú ),二(èr )月(yuè ),其(qí )俟(sì )利(lì )发(fā )失(shī )钵(bō )屈(qū )阿(ā )栈(zhàn )入(rù )朝(cháo )。其(qí )国(guó )人(rén )皆(jiē )长(zhǎng )大(dà ),赤(chì )发(fā )绿(lǜ )睛(jīng ),有(yǒu )黑(hēi )发(fā )者(zhě )以(yǐ )为(wéi )不(bú )祥(xiáng )。上(shàng )宴(yàn )之(zhī )于(yú )天(tiān )成(chéng )殿(diàn ),谓(wèi )侍(shì )臣(chén )曰(yuē ):“昔(xī )渭(wèi )桥(qiáo )斩(zhǎn )三(sān )突(tū )厥(jué )首(shǒu ),自(zì )谓(wèi )功(gōng )多(duō ),今(jīn )斯(sī )人(rén )在(zài )席(xí ),更(gèng )不(bú )以(yǐ )为(wéi )怪(guài )邪(xié )!”失(shī )钵(bō )屈(qū )阿(ā )栈(zhàn )请(qǐng )除(chú )一(yī )官(guān ),“执(zhí )笏(hù )而(ér )归(guī ),诚(chéng )百(bǎi )世(shì )之(zhī )幸(xìng )。”戊(wù )午(wǔ ),以(yǐ )结(jié )骨(gǔ )为(wéi )坚(jiān )昆(kūn )都(dōu )督(dū )府(fǔ ),以(yǐ )失(shī )钵(bō )屈(qū )阿(ā )栈(zhàn )为(wéi )右(yòu )屯(tún )卫(wèi )大(dà )将(jiāng )军(jūn )、坚(jiān )昆(kūn )都(dōu )督(dū ),隶(lì )燕(yàn )然(rán )都(dōu )护(hù )。又(yòu )以(yǐ )阿(ā )史(shǐ )德(dé )时(shí )健(jiàn )俟(sì )斤(jīn )部(bù )落(luò )置(zhì )祁(qí )连(lián )州(zhōu ),隶(lì )灵(líng )州(zhōu )都(dōu )督(dū )。

是(shì )时(shí )四(sì )夷(yí )大(dà )小(xiǎo )君(jūn )长(zhǎng )争(zhēng )遣(qiǎn )使(shǐ )入(rù )献(xiàn )见(jiàn ),道(dào )路(lù )不(bú )绝(jué ),每(měi )元(yuán )正(zhèng )朝(cháo )贺(hè ),常(cháng )数(shù )百(bǎi )千(qiān )人(rén )。辛(xīn )酉(yǒu ),上(shàng )引(yǐn )见(jiàn )诸(zhū )胡(hú )使(shǐ )者(zhě ),谓(wèi )侍(shì )臣(chén )曰(yuē ):“汉(hàn )武(wǔ )帝(dì )穷(qióng )兵(bīng )三(sān )十(shí )馀(yú )年(nián ),疲(pí )弊(bì )中(zhōng )国(guó ),所(suǒ )获(huò )无(wú )几(jǐ );岂(qǐ )如(rú )今(jīn )日(rì )绥(suí )之(zhī )以(yǐ )德(dé ),使(shǐ )穷(qióng )发(fā )之(zhī )地(dì )尽(jìn )为(wéi )编(biān )户(hù )乎(hū )!”

上(shàng )营(yíng )玉(yù )华(huá )宫(gōng ),务(wù )令(lìng )俭(jiǎn )约(yuē ),惟(wéi )所(suǒ )居(jū )殿(diàn )覆(fù )以(yǐ )瓦(wǎ ),馀(yú )皆(jiē )茅(máo )茨(cí );然(rán )备(bèi )设(shè )太(tài )子(zǐ )宫(gōng )、百(bǎi )司(sī ),苞(bāo )山(shān )络(luò )野(yě ),所(suǒ )费(fèi )已(yǐ )巨(jù )亿(yì )计(jì )。乙(yǐ )亥(hài ),上(shàng )行(háng )幸(xìng )玉(yù )华(huá )宫(gōng );己(jǐ )卯(mǎo ),畋(tián )于(yú )华(huá )原(yuán )。

中(zhōng )书(shū )侍(shì )郎(láng )崔(cuī )仁(rén )师(shī )坐(zuò )有(yǒu )伏(fú )阁(gé )自(zì )诉(sù )者(zhě ),仁(rén )师(shī )不(bú )奏(zòu ),除(chú )名(míng ),流(liú )连(lián )州(zhōu )。

三(sān )月(yuè ),己(jǐ )丑(chǒu ),分(fèn )瀚(hàn )海(hǎi )都(dōu )督(dū )俱(jù )罗(luó )勃(bó )部(bù )置(zhì )烛(zhú )龙(lóng )州(zhōu )。

甲(jiǎ )午(wǔ ),上(shàng )谓(wèi )侍(shì )臣(chén )曰(yuē ):“朕(zhèn )少(shǎo )长(zhǎng )兵(bīng )间(jiān ),颇(pō )能(néng )料(liào )敌(dí );今(jīn )昆(kūn )丘(qiū )行(háng )师(shī ),处(chù )月(yuè )、处(chù )密(mì )二(èr )部(bù )及(jí )龟(guī )兹(zī )用(yòng )事(shì )者(zhě )羯(jié )猎(liè )颠(diān )、那(nà )利(lì )每(měi )怀(huái )首(shǒu )鼠(shǔ ),必(bì )先(xiān )授(shòu )首(shǒu ),弩(nǔ )失(shī )毕(bì )其(qí )次(cì )也(yě )。”

庚(gēng )子(zǐ ),隋(suí )萧(xiāo )后(hòu )卒(zú )。诏(zhào )复(fù )其(qí )位(wèi )号(hào ),谥(shì )曰(yuē )愍(mǐn );使(shǐ )三(sān )品(pǐn )护(hù )葬(zàng ),备(bèi )卤(lǔ )簿(bù )仪(yí )卫(wèi ),送(sòng )至(zhì )江(jiāng )都(dōu ),与(yǔ )炀(yáng )帝(dì )合(hé )葬(zàng )。

充(chōng )容(róng )长(zhǎng )城(chéng )徐(xú )惠(huì )以(yǐ )上(shàng )东(dōng )征(zhēng )高(gāo )丽(lì ),西(xī )讨(tǎo )龟(guī )兹(zī ),翠(cuì )微(wēi )、玉(yù )华(huá ),营(yíng )缮(shàn )相(xiàng )继(jì ),又(yòu )服(fú )玩(wán )颇(pō )华(huá )靡(mí ),上(shàng )疏(shū )谏(jiàn ),其(qí )略(luè )曰(yuē ):“以(yǐ )有(yǒu )尽(jìn )之(zhī )农(nóng )功(gōng ),填(tián )无(wú )穷(qióng )之(zhī )巨(jù )浪(làng );图(tú )未(wèi )获(huò )之(zhī )他(tā )众(zhòng ),丧(sàng )已(yǐ )成(chéng )之(zhī )我(wǒ )军(jūn )。昔(xī )秦(qín )皇(huáng )并(bìng )吞(tūn )六(liù )国(guó ),反(fǎn )速(sù )危(wēi )亡(wáng )之(zhī )基(jī ),晋(jìn )武(wǔ )奄(yǎn )有(yǒu )三(sān )方(fāng ),翻(fān )成(chéng )覆(fù )败(bài )之(zhī )业(yè );岂(qǐ )非(fēi )矜(jīn )功(gōng )恃(shì )大(dà ),弃(qì )德(dé )轻(qīng )邦(bāng ),图(tú )利(lì )忘(wàng )危(wēi ),肆(sì )情(qíng )纵(zòng )欲(yù )之(zhī )所(suǒ )致(zhì )乎(hū )!是(shì )知(zhī )地(dì )广(guǎng )非(fēi )常(cháng )安(ān )之(zhī )术(shù ),人(rén )劳(láo )乃(nǎi )易(yì )乱(luàn )之(zhī )源(yuán )也(yě )。”又(yòu )曰(yuē ):“虽(suī )复(fù )茅(máo )茨(cí )示(shì )约(yuē ),犹(yóu )兴(xìng )木(mù )石(shí )之(zhī )疲(pí ),和(hé )雇(gù )取(qǔ )人(rén ),不(bú )无(wú )烦(fán )扰(rǎo )之(zhī )弊(bì )。”又(yòu )曰(yuē ):“珍(zhēn )玩(wán )伎(jì )巧(qiǎo ),乃(nǎi )丧(sàng )国(guó )之(zhī )斧(fǔ )斤(jīn );珠(zhū )玉(yù )锦(jǐn )绣(xiù ),实(shí )迷(mí )心(xīn )之(zhī )鸩(zhèn )毒(dú )。”又(yòu )曰(yuē ):“作(zuò )法(fǎ )于(yú )俭(jiǎn ),犹(yóu )恐(kǒng )其(qí )奢(shē );作(zuò )法(fǎ )于(yú )奢(shē ),何(hé )以(yǐ )制(zhì )后(hòu )!”上(shàng )善(shàn )其(qí )言(yán ),甚(shèn )礼(lǐ )重(zhòng )之(zhī )。

阅读:24844

打赏捐助〔Donate〕>>>

《唐纪十四》简体版

©2015-2026 ok8.org 文学库