商君列传【登录】

《史记》 > 七十列传 > 《商君列传》 > 拼音版

商(shāng )君(jūn )者(zhě ),卫(wèi )之(zhī )诸(zhū )庶(shù )孽(niè )公(gōng )子(zǐ )也(yě ),名(míng )鞅(yāng ),姓(xìng )公(gōng )孙(sūn )氏(shì ),其(qí )祖(zǔ )本(běn )姬(jī )姓(xìng )也(yě )。鞅(yāng )少(shǎo )好(hǎo )刑(xíng )名(míng )之(zhī )学(xué ),事(shì )魏(wèi )相(xiàng )公(gōng )叔(shū )痤(cuó )为(wéi )中(zhōng )庶(shù )子(zǐ )。公(gōng )叔(shū )痤(cuó )知(zhī )其(qí )贤(xián ),未(wèi )及(jí )进(jìn )。会(huì )痤(cuó )病(bìng ),魏(wèi )惠(huì )王(wáng )亲(qīn )往(wǎng )问(wèn )病(bìng ),曰(yuē ):“公(gōng )叔(shū )病(bìng )有(yǒu )如(rú )不(bú )可(kě )讳(huì ),将(jiāng )柰(nài )社(shè )稷(jì )何(hé )?”公(gōng )叔(shū )曰(yuē ):“座(zuò )之(zhī )中(zhōng )庶(shù )子(zǐ )公(gōng )孙(sūn )鞅(yāng ),年(nián )虽(suī )少(shǎo ),有(yǒu )奇(qí )才(cái ),原(yuán )王(wáng )举(jǔ )国(guó )而(ér )听(tīng )之(zhī )。”王(wáng )嘿(hēi )然(rán )。王(wáng )且(qiě )去(qù ),座(zuò )屏(píng )人(rén )言(yán )曰(yuē ):“王(wáng )即(jí )不(bú )听(tīng )用(yòng )鞅(yāng ),必(bì )杀(shā )之(zhī ),无(wú )令(lìng )出(chū )境(jìng )。”王(wáng )许(xǔ )诺(nuò )而(ér )去(qù )。公(gōng )叔(shū )痤(cuó )召(zhào )鞅(yāng )谢(xiè )曰(yuē ):“今(jīn )者(zhě )王(wáng )问(wèn )可(kě )以(yǐ )为(wéi )相(xiàng )者(zhě ),我(wǒ )言(yán )若(ruò ),王(wáng )色(sè )不(bú )许(xǔ )我(wǒ )。我(wǒ )方(fāng )先(xiān )君(jūn )後(hòu )臣(chén ),因(yīn )谓(wèi )王(wáng )即(jí )弗(fú )用(yòng )鞅(yāng ),当(dāng )杀(shā )之(zhī )。王(wáng )许(xǔ )我(wǒ )。汝(rǔ )可(kě )疾(jí )去(qù )矣(yǐ ),且(qiě )见(jiàn )禽(qín )。”鞅(yāng )曰(yuē ):“彼(bǐ )王(wáng )不(bú )能(néng )用(yòng )君(jūn )之(zhī )言(yán )任(rèn )臣(chén ),又(yòu )安(ān )能(néng )用(yòng )君(jūn )之(zhī )言(yán )杀(shā )臣(chén )乎(hū )?”卒(zú )不(bú )去(qù )。惠(huì )王(wáng )既(jì )去(qù ),而(ér )谓(wèi )左(zuǒ )右(yòu )曰(yuē ):“公(gōng )叔(shū )病(bìng )甚(shèn ),悲(bēi )乎(hū ),欲(yù )令(lìng )寡(guǎ )人(rén )以(yǐ )国(guó )听(tīng )公(gōng )孙(sūn )鞅(yāng )也(yě ),岂(qǐ )不(bú )悖(bèi )哉(zāi )!”

公(gōng )叔(shū )既(jì )死(sǐ ),公(gōng )孙(sūn )鞅(yāng )闻(wén )秦(qín )孝(xiào )公(gōng )下(xià )令(lìng )国(guó )中(zhōng )求(qiú )贤(xián )者(zhě ),将(jiāng )修(xiū )缪(miù )公(gōng )之(zhī )业(yè ),东(dōng )复(fù )侵(qīn )地(dì ),乃(nǎi )遂(suí )西(xī )入(rù )秦(qín ),因(yīn )孝(xiào )公(gōng )宠(chǒng )臣(chén )景(jǐng )监(jiān )以(yǐ )求(qiú )见(jiàn )孝(xiào )公(gōng )。孝(xiào )公(gōng )既(jì )见(jiàn )卫(wèi )鞅(yāng ),语(yǔ )事(shì )良(liáng )久(jiǔ ),孝(xiào )公(gōng )时(shí )时(shí )睡(shuì ),弗(fú )听(tīng )。罢(bà )而(ér )孝(xiào )公(gōng )怒(nù )景(jǐng )监(jiān )曰(yuē ):“子(zǐ )之(zhī )客(kè )妄(wàng )人(rén )耳(ěr ),安(ān )足(zú )用(yòng )邪(xié )!”景(jǐng )监(jiān )以(yǐ )让(ràng )卫(wèi )鞅(yāng )。卫(wèi )鞅(yāng )曰(yuē ):“吾(wú )说(shuō )公(gōng )以(yǐ )帝(dì )道(dào ),其(qí )智(zhì )不(bú )开(kāi )悟(wù )矣(yǐ )。后(hòu )五(wǔ )日(rì ),复(fù )求(qiú )见(jiàn )鞅(yāng )。”鞅(yāng )复(fù )见(jiàn )孝(xiào )公(gōng ),益(yì )愈(yù ),然(rán )而(ér )未(wèi )中(zhōng )旨(zhǐ )。罢(bà )而(ér )孝(xiào )公(gōng )复(fù )让(ràng )景(jǐng )监(jiān ),景(jǐng )监(jiān )亦(yì )让(ràng )鞅(yāng )。鞅(yāng )曰(yuē ):“吾(wú )说(shuō )公(gōng )以(yǐ )王(wáng )道(dào )而(ér )未(wèi )入(rù )也(yě )。请(qǐng )复(fù )见(jiàn )鞅(yāng )。”鞅(yāng )复(fù )见(jiàn )孝(xiào )公(gōng ),孝(xiào )公(gōng )善(shàn )之(zhī )而(ér )未(wèi )用(yòng )也(yě )。罢(bà )而(ér )去(qù )。孝(xiào )公(gōng )谓(wèi )景(jǐng )监(jiān )曰(yuē ):“汝(rǔ )客(kè )善(shàn ),可(kě )与(yǔ )语(yǔ )矣(yǐ )。”鞅(yāng )曰(yuē ):“吾(wú )说(shuō )公(gōng )以(yǐ )霸(bà )道(dào ),其(qí )意(yì )欲(yù )用(yòng )之(zhī )矣(yǐ )。诚(chéng )复(fù )见(jiàn )我(wǒ ),我(wǒ )知(zhī )之(zhī )矣(yǐ )。”卫(wèi )鞅(yāng )复(fù )见(jiàn )孝(xiào )公(gōng )。公(gōng )与(yǔ )语(yǔ ),不(bú )自(zì )知(zhī )跶(dá )之(zhī )前(qián )於(yú )席(xí )也(yě )。语(yǔ )数(shù )日(rì )不(bú )厌(yàn )。景(jǐng )监(jiān )曰(yuē ):“子(zǐ )何(hé )以(yǐ )中(zhōng )吾(wú )君(jūn )?吾(wú )君(jūn )之(zhī )驩(huān )甚(shèn )也(yě )。”鞅(yāng )曰(yuē ):“吾(wú )说(shuō )君(jūn )以(yǐ )帝(dì )王(wáng )之(zhī )道(dào )比(bǐ )三(sān )代(dài ),而(ér )君(jūn )曰(yuē ):“久(jiǔ )远(yuǎn ),吾(wú )不(bú )能(néng )待(dài )。且(qiě )贤(xián )君(jūn )者(zhě ),各(gè )及(jí )其(qí )身(shēn )显(xiǎn )名(míng )天(tiān )下(xià ),安(ān )能(néng )邑(yì )邑(yì )待(dài )数(shù )十(shí )百(bǎi )年(nián )以(yǐ )成(chéng )帝(dì )王(wáng )乎(hū )?”故(gù )吾(wú )以(yǐ )彊(jiāng )国(guó )之(zhī )术(shù )说(shuō )君(jūn ),君(jūn )大(dà )说(shuō )之(zhī )耳(ěr )。然(rán )亦(yì )难(nán )以(yǐ )比(bǐ )德(dé )於(yú )殷(yīn )周(zhōu )矣(yǐ )。”

孝(xiào )公(gōng )既(jì )用(yòng )卫(wèi )鞅(yāng ),鞅(yāng )欲(yù )变(biàn )法(fǎ ),恐(kǒng )天(tiān )下(xià )议(yì )己(jǐ )。卫(wèi )鞅(yāng )曰(yuē ):“疑(yí )行(háng )无(wú )名(míng ),疑(yí )事(shì )无(wú )功(gōng )。且(qiě )夫(fū )有(yǒu )高(gāo )人(rén )之(zhī )行(háng )者(zhě ),固(gù )见(jiàn )非(fēi )於(yú )世(shì );有(yǒu )独(dú )知(zhī )之(zhī )虑(lǜ )者(zhě ),必(bì )见(jiàn )敖(áo )於(yú )民(mín )。愚(yú )者(zhě )闇(ān )於(yú )成(chéng )事(shì ),知(zhī )者(zhě )见(jiàn )於(yú )未(wèi )萌(méng )。民(mín )不(bú )可(kě )与(yǔ )虑(lǜ )始(shǐ )而(ér )可(kě )与(yǔ )乐(lè )成(chéng )。论(lùn )至(zhì )德(dé )者(zhě )不(bú )和(hé )於(yú )俗(sú ),成(chéng )大(dà )功(gōng )者(zhě )不(bú )谋(móu )於(yú )众(zhòng )。是(shì )以(yǐ )圣(shèng )人(rén )苟(gǒu )可(kě )以(yǐ )彊(jiāng )国(guó ),不(bú )法(fǎ )其(qí )故(gù );苟(gǒu )可(kě )以(yǐ )利(lì )民(mín ),不(bú )循(xún )其(qí )礼(lǐ )。”孝(xiào )公(gōng )曰(yuē ):“善(shàn )。”甘(gān )龙(lóng )曰(yuē ):“不(bú )然(rán )。圣(shèng )人(rén )不(bú )易(yì )民(mín )而(ér )教(jiāo ),知(zhī )者(zhě )不(bú )变(biàn )法(fǎ )而(ér )治(zhì )。因(yīn )民(mín )而(ér )教(jiāo ),不(bú )劳(láo )而(ér )成(chéng )功(gōng );缘(yuán )法(fǎ )而(ér )治(zhì )者(zhě ),吏(lì )习(xí )而(ér )民(mín )安(ān )之(zhī )。”卫(wèi )鞅(yāng )曰(yuē ):“龙(lóng )之(zhī )所(suǒ )言(yán ),世(shì )俗(sú )之(zhī )言(yán )也(yě )。常(cháng )人(rén )安(ān )於(yú )故(gù )俗(sú ),学(xué )者(zhě )溺(nì )於(yú )所(suǒ )闻(wén )。以(yǐ )此(cǐ )两(liǎng )者(zhě )居(jū )官(guān )守(shǒu )法(fǎ )可(kě )也(yě ),非(fēi )所(suǒ )与(yǔ )论(lùn )於(yú )法(fǎ )之(zhī )外(wài )也(yě )。三(sān )代(dài )不(bú )同(tóng )礼(lǐ )而(ér )王(wáng ),五(wǔ )伯(bó )不(bú )同(tóng )法(fǎ )而(ér )霸(bà )。智(zhì )者(zhě )作(zuò )法(fǎ ),愚(yú )者(zhě )制(zhì )焉(yān );贤(xián )者(zhě )更(gèng )礼(lǐ ),不(bú )肖(xiāo )者(zhě )拘(jū )焉(yān )。”杜(dù )挚(zhì )曰(yuē ):“利(lì )不(bú )百(bǎi ),不(bú )变(biàn )法(fǎ );功(gōng )不(bú )十(shí ),不(bú )易(yì )器(qì )。法(fǎ )古(gǔ )无(wú )过(guò ),循(xún )礼(lǐ )无(wú )邪(xié )。”卫(wèi )鞅(yāng )曰(yuē ):“治(zhì )世(shì )不(bú )一(yī )道(dào ),便(biàn )国(guó )不(bú )法(fǎ )古(gǔ )。故(gù )汤(tāng )武(wǔ )不(bú )循(xún )古(gǔ )而(ér )王(wáng ),夏(xià )殷(yīn )不(bú )易(yì )礼(lǐ )而(ér )亡(wáng )。反(fǎn )古(gǔ )者(zhě )不(bú )可(kě )非(fēi ),而(ér )循(xún )礼(lǐ )者(zhě )不(bú )足(zú )多(duō )。”孝(xiào )公(gōng )曰(yuē ):“善(shàn )。”以(yǐ )卫(wèi )鞅(yāng )为(wéi )左(zuǒ )庶(shù )长(zhǎng ),卒(zú )定(dìng )变(biàn )法(fǎ )之(zhī )令(lìng )。

令(lìng )民(mín )为(wéi )什(shí )伍(wǔ ),而(ér )相(xiàng )牧(mù )司(sī )连(lián )坐(zuò )。不(bú )告(gào )奸(jiān )者(zhě )腰(yāo )斩(zhǎn ),告(gào )奸(jiān )者(zhě )与(yǔ )斩(zhǎn )敌(dí )首(shǒu )同(tóng )赏(shǎng ),匿(nì )奸(jiān )者(zhě )与(yǔ )降(jiàng )敌(dí )同(tóng )罚(fá )。民(mín )有(yǒu )二(èr )男(nán )以(yǐ )上(shàng )不(bú )分(fèn )异(yì )者(zhě ),倍(bèi )其(qí )赋(fù )。有(yǒu )军(jūn )功(gōng )者(zhě ),各(gè )以(yǐ )率(lǜ )受(shòu )上(shàng )爵(jué );为(wéi )私(sī )斗(dòu )者(zhě ),各(gè )以(yǐ )轻(qīng )重(zhòng )被(bèi )刑(xíng )大(dà )小(xiǎo )。僇(liáo )力(lì )本(běn )业(yè ),耕(gēng )织(zhī )致(zhì )粟(sù )帛(bó )多(duō )者(zhě )复(fù )其(qí )身(shēn )。事(shì )末(mò )利(lì )及(jí )怠(dài )而(ér )贫(pín )者(zhě ),举(jǔ )以(yǐ )为(wéi )收(shōu )孥(nú )。宗(zōng )室(shì )非(fēi )有(yǒu )军(jūn )功(gōng )论(lùn ),不(bú )得(dé )为(wéi )属(shǔ )籍(jí )。明(míng )尊(zūn )卑(bēi )爵(jué )秩(zhì )等(děng )级(jí ),各(gè )以(yǐ )差(chà )次(cì )名(míng )田(tián )宅(zhái ),臣(chén )妾(qiè )衣(yī )服(fú )以(yǐ )家(jiā )次(cì )。有(yǒu )功(gōng )者(zhě )显(xiǎn )荣(róng ),无(wú )功(gōng )者(zhě )虽(suī )富(fù )无(wú )所(suǒ )芬(fēn )华(huá )。

令(lìng )既(jì )具(jù ),未(wèi )布(bù ),恐(kǒng )民(mín )之(zhī )不(bú )信(xìn ),已(yǐ )乃(nǎi )立(lì )三(sān )丈(zhàng )之(zhī )木(mù )於(yú )国(guó )都(dōu )市(shì )南(nán )门(mén ),募(mù )民(mín )有(yǒu )能(néng )徙(xǐ )置(zhì )北(běi )门(mén )者(zhě )予(yǔ )十(shí )金(jīn )。民(mín )怪(guài )之(zhī ),莫(mò )敢(gǎn )徙(xǐ )。复(fù )曰(yuē )“能(néng )徙(xǐ )者(zhě )予(yǔ )五(wǔ )十(shí )金(jīn )”。有(yǒu )一(yī )人(rén )徙(xǐ )之(zhī ),辄(zhé )予(yǔ )五(wǔ )十(shí )金(jīn ),以(yǐ )明(míng )不(bú )欺(qī )。卒(zú )下(xià )令(lìng )。

令(lìng )行(háng )於(yú )民(mín )期(qī )年(nián ),秦(qín )民(mín )之(zhī )国(guó )都(dōu )言(yán )初(chū )令(lìng )之(zhī )不(bú )便(biàn )者(zhě )以(yǐ )千(qiān )数(shù )。於(yú )是(shì )太(tài )子(zǐ )犯(fàn )法(fǎ )。卫(wèi )鞅(yāng )曰(yuē ):“法(fǎ )之(zhī )不(bú )行(háng ),自(zì )上(shàng )犯(fàn )之(zhī )。”将(jiāng )法(fǎ )太(tài )子(zǐ )。太(tài )子(zǐ ),君(jūn )嗣(sì )也(yě ),不(bú )可(kě )施(shī )刑(xíng ),刑(xíng )其(qí )傅(fù )公(gōng )子(zǐ )虔(qián ),黥(qíng )其(qí )师(shī )公(gōng )孙(sūn )贾(jiǎ )。明(míng )日(rì ),秦(qín )人(rén )皆(jiē )趋(qū )令(lìng )。行(háng )之(zhī )十(shí )年(nián ),秦(qín )民(mín )大(dà )说(shuō ),道(dào )不(bú )拾(shí )遗(yí ),山(shān )无(wú )盗(dào )贼(zéi ),家(jiā )给(gěi )人(rén )足(zú )。民(mín )勇(yǒng )於(yú )公(gōng )战(zhàn ),怯(qiè )於(yú )私(sī )斗(dòu ),乡(xiāng )邑(yì )大(dà )治(zhì )。秦(qín )民(mín )初(chū )言(yán )令(lìng )不(bú )便(biàn )者(zhě )有(yǒu )来(lái )言(yán )令(lìng )便(biàn )者(zhě ),卫(wèi )鞅(yāng )曰(yuē )“此(cǐ )皆(jiē )乱(luàn )化(huà )之(zhī )民(mín )也(yě )”,尽(jìn )迁(qiān )之(zhī )於(yú )边(biān )城(chéng )。其(qí )後(hòu )民(mín )莫(mò )敢(gǎn )议(yì )令(lìng )。

於(yú )是(shì )以(yǐ )鞅(yāng )为(wéi )大(dà )良(liáng )造(zào )。将(jiāng )兵(bīng )围(wéi )魏(wèi )安(ān )邑(yì ),降(jiàng )之(zhī )。居(jū )三(sān )年(nián ),作(zuò )为(wéi )筑(zhù )冀(jì )阙(què )宫(gōng )庭(tíng )於(yú )咸(xián )阳(yáng ),秦(qín )自(zì )雍(yōng )徙(xǐ )都(dōu )之(zhī )。而(ér )令(lìng )民(mín )父(fù )子(zǐ )兄(xiōng )弟(dì )同(tóng )室(shì )内(nèi )息(xī )者(zhě )为(wéi )禁(jìn )。而(ér )集(jí )小(xiǎo )乡(xiāng )邑(yì )聚(jù )为(wéi )县(xiàn ),置(zhì )令(lìng )、丞(chéng ),凡(fán )三(sān )十(shí )一(yī )县(xiàn )。为(wéi )田(tián )开(kāi )阡(qiān )陌(mò )封(fēng )疆(jiāng ),而(ér )赋(fù )税(shuì )平(píng )。平(píng )斗(dòu )桶(tǒng )权(quán )衡(héng )丈(zhàng )尺(chǐ )。行(háng )之(zhī )四(sì )年(nián ),公(gōng )子(zǐ )虔(qián )复(fù )犯(fàn )约(yuē ),劓(yì )之(zhī )。居(jū )五(wǔ )年(nián ),秦(qín )人(rén )富(fù )彊(jiāng ),天(tiān )子(zǐ )致(zhì )胙(zuò )於(yú )孝(xiào )公(gōng ),诸(zhū )侯(hóu )毕(bì )贺(hè )。

其(qí )明(míng )年(nián ),齐(qí )败(bài )魏(wèi )兵(bīng )於(yú )马(mǎ )陵(líng ),虏(lǔ )其(qí )太(tài )子(zǐ )申(shēn ),杀(shā )将(jiāng )军(jūn )庞(páng )涓(juān )。其(qí )明(míng )年(nián ),卫(wèi )鞅(yāng )说(shuō )孝(xiào )公(gōng )曰(yuē ):“秦(qín )之(zhī )与(yǔ )魏(wèi ),譬(pì )若(ruò )人(rén )之(zhī )有(yǒu )腹(fù )心(xīn )疾(jí ),非(fēi )魏(wèi )并(bìng )秦(qín ),秦(qín )即(jí )并(bìng )魏(wèi )。何(hé )者(zhě )?魏(wèi )居(jū )领(lǐng )厄(è )之(zhī )西(xī ),都(dōu )安(ān )邑(yì ),与(yǔ )秦(qín )界(jiè )河(hé )而(ér )独(dú )擅(shàn )山(shān )东(dōng )之(zhī )利(lì )。利(lì )则(zé )西(xī )侵(qīn )秦(qín ),病(bìng )则(zé )东(dōng )收(shōu )地(dì )。今(jīn )以(yǐ )君(jūn )之(zhī )贤(xián )圣(shèng ),国(guó )赖(lài )以(yǐ )盛(shèng )。而(ér )魏(wèi )往(wǎng )年(nián )大(dà )破(pò )於(yú )齐(qí ),诸(zhū )侯(hóu )畔(pàn )之(zhī ),可(kě )因(yīn )此(cǐ )时(shí )伐(fá )魏(wèi )。魏(wèi )不(bú )支(zhī )秦(qín ),必(bì )东(dōng )徙(xǐ )。东(dōng )徙(xǐ ),秦(qín )据(jù )河(hé )山(shān )之(zhī )固(gù ),东(dōng )乡(xiāng )以(yǐ )制(zhì )诸(zhū )侯(hóu ),此(cǐ )帝(dì )王(wáng )之(zhī )业(yè )也(yě )。”孝(xiào )公(gōng )以(yǐ )为(wéi )然(rán ),使(shǐ )卫(wèi )鞅(yāng )将(jiāng )而(ér )伐(fá )魏(wèi )。魏(wèi )使(shǐ )公(gōng )子(zǐ )卬(áng )将(jiāng )而(ér )击(jī )之(zhī )。军(jūn )既(jì )相(xiàng )距(jù ),卫(wèi )鞅(yāng )遗(yí )魏(wèi )将(jiāng )公(gōng )子(zǐ )卬(áng )书(shū )曰(yuē ):“吾(wú )始(shǐ )与(yǔ )公(gōng )子(zǐ )驩(huān ),今(jīn )俱(jù )为(wéi )两(liǎng )国(guó )将(jiāng ),不(bú )忍(rěn )相(xiàng )攻(gōng ),可(kě )与(yǔ )公(gōng )子(zǐ )面(miàn )相(xiàng )见(jiàn ),盟(méng ),乐(lè )饮(yǐn )而(ér )罢(bà )兵(bīng ),以(yǐ )安(ān )秦(qín )魏(wèi )。”魏(wèi )公(gōng )子(zǐ )卬(áng )以(yǐ )为(wéi )然(rán )。会(huì )盟(méng )已(yǐ ),饮(yǐn ),而(ér )卫(wèi )鞅(yāng )伏(fú )甲(jiǎ )士(shì )而(ér )袭(xí )虏(lǔ )魏(wèi )公(gōng )子(zǐ )卬(áng ),因(yīn )攻(gōng )其(qí )军(jūn ),尽(jìn )破(pò )之(zhī )以(yǐ )归(guī )秦(qín )。魏(wèi )惠(huì )王(wáng )兵(bīng )数(shù )破(pò )於(yú )齐(qí )秦(qín ),国(guó )内(nèi )空(kōng ),日(rì )以(yǐ )削(xuē ),恐(kǒng ),乃(nǎi )使(shǐ )使(shǐ )割(gē )河(hé )西(xī )之(zhī )地(dì )献(xiàn )於(yú )秦(qín )以(yǐ )和(hé )。而(ér )魏(wèi )遂(suí )去(qù )安(ān )邑(yì ),徙(xǐ )都(dōu )大(dà )梁(liáng )。梁(liáng )惠(huì )王(wáng )曰(yuē ):“寡(guǎ )人(rén )恨(hèn )不(bú )用(yòng )公(gōng )叔(shū )座(zuò )之(zhī )言(yán )也(yě )。”卫(wèi )鞅(yāng )既(jì )破(pò )魏(wèi )还(hái ),秦(qín )封(fēng )之(zhī )於(yú )、商(shāng )十(shí )五(wǔ )邑(yì ),号(hào )为(wéi )商(shāng )君(jūn )。

商(shāng )君(jūn )相(xiàng )秦(qín )十(shí )年(nián ),宗(zōng )室(shì )贵(guì )戚(qī )多(duō )怨(yuàn )望(wàng )者(zhě )。赵(zhào )良(liáng )见(jiàn )商(shāng )君(jūn )。商(shāng )君(jūn )曰(yuē ):“鞅(yāng )之(zhī )得(dé )见(jiàn )也(yě ),从(cóng )孟(mèng )兰(lán )皋(gāo ),今(jīn )鞅(yāng )请(qǐng )得(dé )交(jiāo ),可(kě )乎(hū )?”赵(zhào )良(liáng )曰(yuē ):“仆(pú )弗(fú )敢(gǎn )原(yuán )也(yě )。孔(kǒng )丘(qiū )有(yǒu )言(yán )曰(yuē ):“推(tuī )贤(xián )而(ér )戴(dài )者(zhě )进(jìn ),聚(jù )不(bú )肖(xiāo )而(ér )王(wáng )者(zhě )退(tuì )。”仆(pú )不(bú )肖(xiāo ),故(gù )不(bú )敢(gǎn )受(shòu )命(mìng )。仆(pú )闻(wén )之(zhī )曰(yuē ):“非(fēi )其(qí )位(wèi )而(ér )居(jū )之(zhī )曰(yuē )贪(tān )位(wèi ),非(fēi )其(qí )名(míng )而(ér )有(yǒu )之(zhī )曰(yuē )贪(tān )名(míng )。”仆(pú )听(tīng )君(jūn )之(zhī )义(yì ),则(zé )恐(kǒng )仆(pú )贪(tān )位(wèi )贪(tān )名(míng )也(yě )。故(gù )不(bú )敢(gǎn )闻(wén )命(mìng )。”商(shāng )君(jūn )曰(yuē ):“子(zǐ )不(bú )说(shuō )吾(wú )治(zhì )秦(qín )与(yǔ )?”赵(zhào )良(liáng )曰(yuē ):“反(fǎn )听(tīng )之(zhī )谓(wèi )聪(cōng ),内(nèi )视(shì )之(zhī )谓(wèi )明(míng ),自(zì )胜(shèng )之(zhī )谓(wèi )强(qiáng )。虞(yú )舜(shùn )有(yǒu )言(yán )曰(yuē ):“自(zì )卑(bēi )也(yě )尚(shàng )矣(yǐ )。”君(jūn )不(bú )若(ruò )道(dào )虞(yú )舜(shùn )之(zhī )道(dào ),无(wú )为(wéi )问(wèn )仆(pú )矣(yǐ )。”商(shāng )君(jūn )曰(yuē ):“始(shǐ )秦(qín )戎(róng )翟(zhái )之(zhī )教(jiāo ),父(fù )子(zǐ )无(wú )别(bié ),同(tóng )室(shì )而(ér )居(jū )。今(jīn )我(wǒ )更(gèng )制(zhì )其(qí )教(jiāo ),而(ér )为(wéi )其(qí )男(nán )女(nǚ )之(zhī )别(bié ),大(dà )筑(zhù )冀(jì )阙(què ),营(yíng )如(rú )鲁(lǔ )卫(wèi )矣(yǐ )。子(zǐ )观(guān )我(wǒ )治(zhì )秦(qín )也(yě ),孰(shú )与(yǔ )五(wǔ )羖(gǔ )大(dà )夫(fū )贤(xián )?”赵(zhào )良(liáng )曰(yuē ):“千(qiān )羊(yáng )之(zhī )皮(pí ),不(bú )如(rú )一(yī )狐(hú )之(zhī )掖(yè );千(qiān )人(rén )之(zhī )诺(nuò )诺(nuò ),不(bú )如(rú )一(yī )士(shì )之(zhī )谔(è )谔(è )。武(wǔ )王(wáng )谔(è )谔(è )以(yǐ )昌(chāng ),殷(yīn )纣(zhòu )墨(mò )墨(mò )以(yǐ )亡(wáng )。君(jūn )若(ruò )不(bú )非(fēi )武(wǔ )王(wáng )乎(hū ),则(zé )仆(pú )请(qǐng )终(zhōng )日(rì )正(zhèng )言(yán )而(ér )无(wú )诛(zhū ),可(kě )乎(hū )?”商(shāng )君(jūn )曰(yuē ):“语(yǔ )有(yǒu )之(zhī )矣(yǐ ),貌(mào )言(yán )华(huá )也(yě ),至(zhì )言(yán )实(shí )也(yě ),苦(kǔ )言(yán )药(yào )也(yě ),甘(gān )言(yán )疾(jí )也(yě )。夫(fū )子(zǐ )果(guǒ )肯(kěn )终(zhōng )日(rì )正(zhèng )言(yán ),鞅(yāng )之(zhī )药(yào )也(yě )。鞅(yāng )将(jiāng )事(shì )子(zǐ ),子(zǐ )又(yòu )何(hé )辞(cí )焉(yān )!”赵(zhào )良(liáng )曰(yuē ):“夫(fū )五(wǔ )羖(gǔ )大(dà )夫(fū ),荆(jīng )之(zhī )鄙(bǐ )人(rén )也(yě )。闻(wén )秦(qín )缪(miù )公(gōng )之(zhī )贤(xián )而(ér )原(yuán )望(wàng )见(jiàn ),行(háng )而(ér )无(wú )资(zī ),自(zì )粥(zhōu )於(yú )秦(qín )客(kè ),被(bèi )褐(hè )食(shí )牛(niú )。期(qī )年(nián ),缪(miù )公(gōng )知(zhī )之(zhī ),举(jǔ )之(zhī )牛(niú )口(kǒu )之(zhī )下(xià ),而(ér )加(jiā )之(zhī )百(bǎi )姓(xìng )之(zhī )上(shàng ),秦(qín )国(guó )莫(mò )敢(gǎn )望(wàng )焉(yān )。相(xiàng )秦(qín )六(liù )七(qī )年(nián ),而(ér )东(dōng )伐(fá )郑(zhèng ),三(sān )置(zhì )晋(jìn )国(guó )之(zhī )君(jūn ),一(yī )救(jiù )荆(jīng )国(guó )之(zhī )祸(huò )。发(fā )教(jiāo )封(fēng )内(nèi ),而(ér )巴(bā )人(rén )致(zhì )贡(gòng );施(shī )德(dé )诸(zhū )侯(hóu ),而(ér )八(bā )戎(róng )来(lái )服(fú )。由(yóu )余(yú )闻(wén )之(zhī ),款(kuǎn )关(guān )请(qǐng )见(jiàn )。五(wǔ )羖(gǔ )大(dà )夫(fū )之(zhī )相(xiàng )秦(qín )也(yě ),劳(láo )不(bú )坐(zuò )乘(chéng ),暑(shǔ )不(bú )张(zhāng )盖(gài ),行(háng )於(yú )国(guó )中(zhōng ),不(bú )从(cóng )车(chē )乘(chéng ),不(bú )操(cāo )干(gàn )戈(gē ),功(gōng )名(míng )藏(cáng )於(yú )府(fǔ )库(kù ),德(dé )行(háng )施(shī )於(yú )後(hòu )世(shì )。五(wǔ )羖(gǔ )大(dà )夫(fū )死(sǐ ),秦(qín )国(guó )男(nán )女(nǚ )流(liú )涕(tì ),童(tóng )子(zǐ )不(bú )歌(gē )谣(yáo ),舂(chōng )者(zhě )不(bú )相(xiàng )杵(chǔ )。此(cǐ )五(wǔ )羖(gǔ )大(dà )夫(fū )之(zhī )德(dé )也(yě )。今(jīn )君(jūn )之(zhī )见(jiàn )秦(qín )王(wáng )也(yě ),因(yīn )嬖(bì )人(rén )景(jǐng )监(jiān )以(yǐ )为(wéi )主(zhǔ ),非(fēi )所(suǒ )以(yǐ )为(wéi )名(míng )也(yě )。相(xiàng )秦(qín )不(bú )以(yǐ )百(bǎi )姓(xìng )为(wéi )事(shì ),而(ér )大(dà )筑(zhù )冀(jì )阙(què ),非(fēi )所(suǒ )以(yǐ )为(wéi )功(gōng )也(yě )。刑(xíng )黥(qíng )太(tài )子(zǐ )之(zhī )师(shī )傅(fù ),残(cán )伤(shāng )民(mín )以(yǐ )骏(jùn )刑(xíng ),是(shì )积(jī )怨(yuàn )畜(chù )祸(huò )也(yě )。教(jiāo )之(zhī )化(huà )民(mín )也(yě )深(shēn )於(yú )命(mìng ),民(mín )之(zhī )效(xiào )上(shàng )也(yě )捷(jié )於(yú )令(lìng )。今(jīn )君(jūn )又(yòu )左(zuǒ )建(jiàn )外(wài )易(yì ),非(fēi )所(suǒ )以(yǐ )为(wéi )教(jiāo )也(yě )。君(jūn )又(yòu )南(nán )面(miàn )而(ér )称(chēng )寡(guǎ )人(rén ),日(rì )绳(shéng )秦(qín )之(zhī )贵(guì )公(gōng )子(zǐ )。诗(shī )曰(yuē ):“相(xiàng )鼠(shǔ )有(yǒu )体(tǐ ),人(rén )而(ér )无(wú )礼(lǐ ),人(rén )而(ér )无(wú )礼(lǐ ),何(hé )不(bú )遄(chuán )死(sǐ )。”以(yǐ )诗(shī )观(guān )之(zhī ),非(fēi )所(suǒ )以(yǐ )为(wéi )寿(shòu )也(yě )。公(gōng )子(zǐ )虔(qián )杜(dù )门(mén )不(bú )出(chū )已(yǐ )八(bā )年(nián )矣(yǐ ),君(jūn )又(yòu )杀(shā )祝(zhù )懽(guàn )而(ér )黥(qíng )公(gōng )孙(sūn )贾(jiǎ )。诗(shī )曰(yuē ):“得(dé )人(rén )者(zhě )兴(xìng ),失(shī )人(rén )者(zhě )崩(bēng )。”此(cǐ )数(shù )事(shì )者(zhě ),非(fēi )所(suǒ )以(yǐ )得(dé )人(rén )也(yě )。君(jūn )之(zhī )出(chū )也(yě ),後(hòu )车(chē )十(shí )数(shù ),从(cóng )车(chē )载(zǎi )甲(jiǎ ),多(duō )力(lì )而(ér )骈(pián )胁(xié )者(zhě )为(wéi )骖(cān )乘(chéng ),持(chí )矛(máo )而(ér )操(cāo )闟(xì )戟(jǐ )者(zhě )旁(páng )车(chē )而(ér )趋(qū )。此(cǐ )一(yī )物(wù )不(bú )具(jù ),君(jūn )固(gù )不(bú )出(chū )。书(shū )曰(yuē ):“恃(shì )德(dé )者(zhě )昌(chāng ),恃(shì )力(lì )者(zhě )亡(wáng )。”君(jūn )之(zhī )危(wēi )若(ruò )朝(cháo )露(lù ),尚(shàng )将(jiāng )欲(yù )延(yán )年(nián )益(yì )寿(shòu )乎(hū )?则(zé )何(hé )不(bú )归(guī )十(shí )五(wǔ )都(dōu ),灌(guàn )园(yuán )於(yú )鄙(bǐ ),劝(quàn )秦(qín )王(wáng )显(xiǎn )岩(yán )穴(xué )之(zhī )士(shì ),养(yǎng )老(lǎo )存(cún )孤(gū ),敬(jìng )父(fù )兄(xiōng ),序(xù )有(yǒu )功(gōng ),尊(zūn )有(yǒu )德(dé ),可(kě )以(yǐ )少(shǎo )安(ān )。君(jūn )尚(shàng )将(jiāng )贪(tān )商(shāng )於(yú )之(zhī )富(fù ),宠(chǒng )秦(qín )国(guó )之(zhī )教(jiāo ),畜(chù )百(bǎi )姓(xìng )之(zhī )怨(yuàn ),秦(qín )王(wáng )一(yī )旦(dàn )捐(juān )宾(bīn )客(kè )而(ér )不(bú )立(lì )朝(cháo ),秦(qín )国(guó )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )收(shōu )君(jūn )者(zhě ),岂(qǐ )其(qí )微(wēi )哉(zāi )?亡(wáng )可(kě )翘(qiào )足(zú )而(ér )待(dài )。”商(shāng )君(jūn )弗(fú )从(cóng )。

後(hòu )五(wǔ )月(yuè )而(ér )秦(qín )孝(xiào )公(gōng )卒(zú ),太(tài )子(zǐ )立(lì )。公(gōng )子(zǐ )虔(qián )之(zhī )徒(tú )告(gào )商(shāng )君(jūn )欲(yù )反(fǎn ),发(fā )吏(lì )捕(bǔ )商(shāng )君(jūn )。商(shāng )君(jūn )亡(wáng )至(zhì )关(guān )下(xià ),欲(yù )舍(shě )客(kè )舍(shě )。客(kè )人(rén )不(bú )知(zhī )其(qí )是(shì )商(shāng )君(jūn )也(yě ),曰(yuē ):“商(shāng )君(jūn )之(zhī )法(fǎ ),舍(shě )人(rén )无(wú )验(yàn )者(zhě )坐(zuò )之(zhī )。”商(shāng )君(jūn )喟(kuì )然(rán )叹(tàn )曰(yuē ):“嗟(jiē )乎(hū ),为(wéi )法(fǎ )之(zhī )敝(bì )一(yī )至(zhì )此(cǐ )哉(zāi )!”去(qù )之(zhī )魏(wèi )。魏(wèi )人(rén )怨(yuàn )其(qí )欺(qī )公(gōng )子(zǐ )卬(áng )而(ér )破(pò )魏(wèi )师(shī ),弗(fú )受(shòu )。商(shāng )君(jūn )欲(yù )之(zhī )他(tā )国(guó )。魏(wèi )人(rén )曰(yuē ):“商(shāng )君(jūn ),秦(qín )之(zhī )贼(zéi )。秦(qín )彊(jiāng )而(ér )贼(zéi )入(rù )魏(wèi ),弗(fú )归(guī ),不(bú )可(kě )。”遂(suí )内(nèi )秦(qín )。商(shāng )君(jūn )既(jì )复(fù )入(rù )秦(qín ),走(zǒu )商(shāng )邑(yì ),与(yǔ )其(qí )徒(tú )属(shǔ )发(fā )邑(yì )兵(bīng )北(běi )出(chū )击(jī )郑(zhèng )。秦(qín )发(fā )兵(bīng )攻(gōng )商(shāng )君(jūn ),杀(shā )之(zhī )於(yú )郑(zhèng )黾(miǎn )池(chí )。秦(qín )惠(huì )王(wáng )车(chē )裂(liè )商(shāng )君(jūn )以(yǐ )徇(xùn ),曰(yuē ):“莫(mò )如(rú )商(shāng )鞅(yāng )反(fǎn )者(zhě )!”遂(suí )灭(miè )商(shāng )君(jūn )之(zhī )家(jiā )。

太(tài )史(shǐ )公(gōng )曰(yuē ):商(shāng )君(jūn ),其(qí )天(tiān )资(zī )刻(kè )薄(báo )人(rén )也(yě )。迹(jì )其(qí )欲(yù )干(gàn )孝(xiào )公(gōng )以(yǐ )帝(dì )王(wáng )术(shù ),挟(jiā )持(chí )浮(fú )说(shuō ),非(fēi )其(qí )质(zhì )矣(yǐ )。且(qiě )所(suǒ )因(yīn )由(yóu )嬖(bì )臣(chén ),及(jí )得(dé )用(yòng ),刑(xíng )公(gōng )子(zǐ )虔(qián ),欺(qī )魏(wèi )将(jiāng )卬(áng ),不(bú )师(shī )赵(zhào )良(liáng )之(zhī )言(yán ),亦(yì )足(zú )发(fā )明(míng )商(shāng )君(jūn )之(zhī )少(shǎo )恩(ēn )矣(yǐ )。余(yú )尝(cháng )读(dú )商(shāng )君(jūn )开(kāi )塞(sāi )耕(gēng )战(zhàn )书(shū ),与(yǔ )其(qí )人(rén )行(háng )事(shì )相(xiàng )类(lèi )。卒(zú )受(shòu )恶(è )名(míng )於(yú )秦(qín ),有(yǒu )以(yǐ )也(yě )夫(fū )!

卫(wèi )鞅(yāng )入(rù )秦(qín ),景(jǐng )监(jiān )是(shì )因(yīn )。王(wáng )道(dào )不(bú )用(yòng ),霸(bà )术(shù )见(jiàn )亲(qīn )。政(zhèng )必(bì )改(gǎi )革(gé ),礼(lǐ )岂(qǐ )因(yīn )循(xún )。既(jì )欺(qī )魏(wèi )将(jiāng ),亦(yì )怨(yuàn )秦(qín )人(rén )。如(rú )何(hé )作(zuò )法(fǎ ),逆(nì )旅(lǚ )不(bú )宾(bīn )!

阅读:25633

打赏捐助〔Donate〕>>>

《商君列传》简体版

©2015-2026 ok8.org 文学库