知实篇【登录】

《论衡》 > 卷二十六 > 《知实篇》 > 拼音版

凡(fán )论(lùn )事(shì )者(zhě ),违(wéi )实(shí )不(bú )引(yǐn )效(xiào )验(yàn ),则(zé )虽(suī )甘(gān )义(yì )繁(fán )说(shuō ),众(zhòng )不(bú )见(jiàn )信(xìn )。论(lùn )圣(shèng )人(rén )不(bú )能(néng )神(shén )而(ér )先(xiān )知(zhī ),先(xiān )知(zhī )之(zhī )间(jiān ),不(bú )能(néng )独(dú )见(jiàn ),非(fēi )徒(tú )空(kōng )说(shuō )虚(xū )言(yán ),直(zhí )以(yǐ )才(cái )智(zhì )准(zhǔn )况(kuàng )之(zhī )工(gōng )也(yě )。事(shì )有(yǒu )证(zhèng )验(yàn ),以(yǐ )效(xiào )实(shí )然(rán )。何(hé )以(yǐ )明(míng )之(zhī )?

孔(kǒng )子(zǐ )问(wèn )公(gōng )叔(shū )文(wén )子(zǐ )於(yú )公(gōng )明(míng )贾(jiǎ )曰(yuē ):“信(xìn )乎(hū ),夫(fū )子(zǐ )不(bú )言(yán )、不(bú )笑(xiào )、不(bú )取(qǔ ),有(yǒu )诸(zhū )?”对(duì )曰(yuē ):“以(yǐ )告(gào )者(zhě )过(guò )也(yě )。夫(fū )子(zǐ )时(shí )然(rán )后(hòu )言(yán ),人(rén )不(bú )厌(yàn )其(qí )言(yán );乐(lè )然(rán )后(hòu )笑(xiào ),人(rén )不(bú )厌(yàn )其(qí )笑(xiào );义(yì )然(rán )后(hòu )取(qǔ ),人(rén )不(bú )厌(yàn )其(qí )取(qǔ )。”孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):“岂(qǐ )其(qí )然(rán )乎(hū )?岂(qǐ )其(qí )然(rán )乎(hū )?”天(tiān )下(xià )之(zhī )人(rén ),有(yǒu )如(rú )伯(bó )夷(yí )之(zhī )廉(lián ),不(bú )取(qǔ )一(yī )芥(jiè )於(yú )人(rén ),未(wèi )有(yǒu )不(bú )言(yán )、不(bú )笑(xiào )者(zhě )也(yě )。孔(kǒng )子(zǐ )既(jì )不(bú )能(néng )如(rú )心(xīn )揣(chuāi )度(dù ),以(yǐ )决(jué )然(rán )否(fǒu ),心(xīn )怪(guài )不(bú )信(xìn ),又(yòu )不(bú )能(néng )达(dá )视(shì )遥(yáo )见(jiàn ),以(yǐ )审(shěn )其(qí )实(shí ),问(wèn )公(gōng )明(míng )贾(jiǎ )乃(nǎi )知(zhī )其(qí )情(qíng )。孔(kǒng )子(zǐ )不(bú )能(néng )先(xiān )知(zhī ),一(yī )也(yě )。

陈(chén )子(zǐ )禽(qín )问(wèn )子(zǐ )贡(gòng )曰(yuē ):“夫(fū )子(zǐ )至(zhì )於(yú )是(shì )邦(bāng )也(yě ),必(bì )闻(wén )其(qí )政(zhèng )。求(qiú )之(zhī )与(yǔ )?抑(yì )与(yǔ )之(zhī )与(yǔ )?”子(zǐ )贡(gòng )曰(yuē ):“夫(fū )子(zǐ )温(wēn )良(liáng )恭(gōng )俭(jiǎn )让(ràng )以(yǐ )得(dé )之(zhī )。”温(wēn )良(liáng )恭(gōng )俭(jiǎn )让(ràng ),尊(zūn )行(háng )也(yě )。有(yǒu )尊(zūn )行(háng )於(yú )人(rén ),人(rén )亲(qīn )附(fù )之(zhī )。人(rén )亲(qīn )附(fù )之(zhī ),则(zé )人(rén )告(gào )语(yǔ )之(zhī )矣(yǐ )。然(rán )则(zé )孔(kǒng )子(zǐ )闻(wén )政(zhèng )以(yǐ )人(rén )言(yán ),不(bú )神(shén )而(ér )自(zì )知(zhī )之(zhī )也(yě )。齐(qí )景(jǐng )公(gōng )问(wèn )子(zǐ )贡(gòng )曰(yuē ):“夫(fū )子(zǐ )贤(xián )乎(hū )?”子(zǐ )贡(gòng )对(duì )曰(yuē ):“夫(fū )子(zǐ )乃(nǎi )圣(shèng ),岂(qǐ )徒(tú )贤(xián )哉(zāi )!”景(jǐng )公(gōng )不(bú )知(zhī )孔(kǒng )子(zǐ )圣(shèng ),子(zǐ )贡(gòng )正(zhèng )其(qí )名(míng )。子(zǐ )禽(qín )亦(yì )不(bú )知(zhī )孔(kǒng )子(zǐ )所(suǒ )以(yǐ )闻(wén )政(zhèng ),子(zǐ )贡(gòng )定(dìng )其(qí )实(shí )。对(duì )景(jǐng )公(gōng )云(yún )“夫(fū )子(zǐ )圣(shèng ),岂(qǐ )徒(tú )贤(xián )哉(zāi )”,则(zé )其(qí )对(duì )子(zǐ )禽(qín ),亦(yì )当(dāng )云(yún )“神(shén )而(ér )自(zì )知(zhī )之(zhī ),不(bú )闻(wén )人(rén )言(yán )”。以(yǐ )子(zǐ )贡(gòng )对(duì )子(zǐ )禽(qín )言(yán )之(zhī ),圣(shèng )人(rén )不(bú )能(néng )先(xiān )知(zhī ),二(èr )也(yě )。

颜(yán )渊(yuān )炊(chuī )饭(fàn ),尘(chén )落(luò )甑(zèng )中(zhōng ),欲(yù )置(zhì )之(zhī )则(zé )不(bú )清(qīng ),投(tóu )地(dì )则(zé )弃(qì )饭(fàn ),掇(duō )而(ér )食(shí )之(zhī )。孔(kǒng )子(zǐ )望(wàng )见(jiàn )以(yǐ )为(wéi )窃(qiè )食(shí )。圣(shèng )人(rén )不(bú )能(néng )先(xiān )知(zhī ),三(sān )也(yě )。

涂(tú )有(yǒu )狂(kuáng )夫(fū ),投(tóu )刃(rèn )而(ér )候(hòu );泽(zé )有(yǒu )猛(měng )虎(hǔ ),厉(lì )牙(yá )而(ér )望(wàng )。知(zhī )见(jiàn )之(zhī )者(zhě ),不(bú )敢(gǎn )前(qián )进(jìn )。如(rú )不(bú )知(zhī )见(jiàn ),则(zé )遭(zāo )狂(kuáng )夫(fū )之(zhī )刃(rèn ),犯(fàn )猛(měng )虎(hǔ )之(zhī )牙(yá )矣(yǐ )。匡(kuāng )人(rén )之(zhī )围(wéi )孔(kǒng )子(zǐ ),孔(kǒng )子(zǐ )如(rú )审(shěn )先(xiān )知(zhī ),当(dāng )早(zǎo )易(yì )道(dào ),以(yǐ )违(wéi )其(qí )害(hài )。不(bú )知(zhī )而(ér )触(chù )之(zhī ),故(gù )遇(yù )其(qí )患(huàn )。以(yǐ )孔(kǒng )子(zǐ )围(wéi )言(yán )之(zhī ),圣(shèng )人(rén )不(bú )能(néng )先(xiān )知(zhī ),四(sì )也(yě )。

子(zǐ )畏(wèi )於(yú )匡(kuāng ),颜(yán )渊(yuān )后(hòu ),孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):“吾(wú )以(yǐ )汝(rǔ )为(wéi )死(sǐ )矣(yǐ )。”如(rú )孔(kǒng )子(zǐ )先(xiān )知(zhī ),当(dāng )知(zhī )颜(yán )渊(yuān )必(bì )不(bú )触(chù )害(hài ),匡(kuāng )人(rén )必(bì )不(bú )加(jiā )悖(bèi )。见(jiàn )颜(yán )渊(yuān )之(zhī )来(lái ),乃(nǎi )知(zhī )不(bú )死(sǐ );未(wèi )来(lái )之(zhī )时(shí ),谓(wèi )以(yǐ )为(wéi )死(sǐ )。圣(shèng )人(rén )不(bú )能(néng )先(xiān )知(zhī ),五(wǔ )也(yě )。

阳(yáng )货(huò )欲(yù )见(jiàn )孔(kǒng )子(zǐ ),孔(kǒng )子(zǐ )不(bú )见(jiàn ),馈(kuì )孔(kǒng )子(zǐ )豚(tún )。孔(kǒng )子(zǐ )时(shí )其(qí )亡(wáng )也(yě ),而(ér )往(wǎng )拜(bài )之(zhī ),遇(yù )诸(zhū )涂(tú )。孔(kǒng )子(zǐ )不(bú )欲(yù )见(jiàn ),既(jì )往(wǎng ),候(hòu )时(shí )其(qí )亡(wáng ),是(shì )势(shì )必(bì )不(bú )欲(yù )见(jiàn )也(yě )。反(fǎn ),遇(yù )於(yú )路(lù )。以(yǐ )孔(kǒng )子(zǐ )遇(yù )阳(yáng )虎(hǔ )言(yán )之(zhī ),圣(shèng )人(rén )不(bú )能(néng )先(xiān )知(zhī ),六(liù )也(yě )。

长(zhǎng )沮(jǔ )、桀(jié )溺(nì )偶(ǒu )而(ér )耕(gēng )。孔(kǒng )子(zǐ )过(guò )之(zhī ),使(shǐ )子(zǐ )路(lù )问(wèn )津(jīn )焉(yān )。如(rú )孔(kǒng )子(zǐ )知(zhī )津(jīn ),不(bú )当(dāng )更(gèng )问(wèn )。论(lùn )者(zhě )曰(yuē ):“欲(yù )观(guān )隐(yǐn )者(zhě )之(zhī )操(cāo )”。则(zé )孔(kǒng )子(zǐ )先(xiān )知(zhī ),当(dāng )自(zì )知(zhī )之(zhī ),无(wú )为(wéi )观(guān )也(yě )。如(rú )不(bú )知(zhī )而(ér )问(wèn )之(zhī ),是(shì )不(bú )能(néng )先(xiān )知(zhī ),七(qī )也(yě )。

孔(kǒng )子(zǐ )母(mǔ )死(sǐ ),不(bú )知(zhī )其(qí )父(fù )墓(mù ),殡(bìn )於(yú )五(wǔ )甫(fǔ )之(zhī )衢(qú )。人(rén )见(jiàn )之(zhī )者(zhě ),以(yǐ )为(wéi )葬(zàng )也(yě )。盖(gài )以(yǐ )无(wú )所(suǒ )合(hé )葬(zàng ),殡(bìn )之(zhī )谨(jǐn ),故(gù )人(rén )以(yǐ )为(wéi )葬(zàng )也(yě )。邻(lín )人(rén )邹(zōu )曼(màn )甫(fǔ )之(zhī )母(mǔ )告(gào )之(zhī ),然(rán )後(hòu )得(dé )合(hé )葬(zàng )於(yú )防(fáng )。有(yǒu )茔(yíng )自(zì )在(zài )防(fáng ),殡(bìn )於(yú )衢(qú )路(lù ),圣(shèng )人(rén )不(bú )能(néng )先(xiān )知(zhī ),八(bā )也(yě )。

既(jì )得(dé )合(hé )葬(zàng ),孔(kǒng )子(zǐ )反(fǎn ),门(mén )人(rén )后(hòu ),雨(yǔ )甚(shèn )至(zhì )。孔(kǒng )子(zǐ )问(wèn )曰(yuē ):“何(hé )迟(chí )也(yě )?”曰(yuē ):“防(fáng )墓(mù )崩(bēng )。”孔(kǒng )子(zǐ )不(bú )应(yīng )。孔(kǒng )子(zǐ )泫(xuàn )然(rán )流(liú )涕(tì )曰(yuē ):“吾(wú )闻(wén )之(zhī ),古(gǔ )不(bú )修(xiū )墓(mù )。”如(rú )孔(kǒng )子(zǐ )先(xiān )知(zhī ),当(dāng )先(xiān )知(zhī )防(fáng )墓(mù )崩(bēng ),比(bǐ )门(mén )人(rén )至(zhì ),宜(yí )流(liú )涕(tì )以(yǐ )俟(sì )之(zhī )。〔门(mén )〕人(rén )至(zhì )乃(nǎi )知(zhī )之(zhī ),圣(shèng )人(rén )不(bú )能(néng )先(xiān )知(zhī ),九(jiǔ )也(yě )。子(zǐ )入(rù )太(tài )庙(miào ),每(měi )事(shì )问(wèn )。不(bú )知(zhī )故(gù )问(wèn ),为(wéi )人(rén )法(fǎ )也(yě )。孔(kǒng )子(zǐ )未(wèi )尝(cháng )入(rù )庙(miào ),庙(miào )中(zhōng )礼(lǐ )器(qì ),众(zhòng )多(duō )非(fēi )一(yī )。孔(kǒng )子(zǐ )虽(suī )圣(shèng ),何(hé )能(néng )知(zhī )之(zhī )?□□□:“以(yǐ )尝(cháng )见(jiàn ),实(shí )已(yǐ )知(zhī ),而(ér )复(fù )问(wèn ),为(wéi )人(rén )法(fǎ )。”孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):“疑(yí )思(sī )问(wèn )。”疑(yí )乃(nǎi )当(dāng )问(wèn )也(yě )?实(shí )已(yǐ )知(zhī ),当(dāng )复(fù )问(wèn ),为(wéi )人(rén )法(fǎ )。孔(kǒng )子(zǐ )知(zhī )《五(wǔ )经(jīng )》,门(mén )人(rén )从(cóng )之(zhī )学(xué ),当(dāng )复(fù )行(háng )问(wèn ),以(yǐ )为(wéi )人(rén )法(fǎ ),何(hé )故(gù )专(zhuān )口(kǒu )授(shòu )弟(dì )子(zǐ )乎(hū )?不(bú )以(yǐ )已(yǐ )知(zhī )《五(wǔ )经(jīng )》,复(fù )问(wèn )为(wéi )人(rén )法(fǎ ),独(dú )以(yǐ )已(yǐ )知(zhī )太(tài )庙(miào )复(fù )问(wèn )为(wéi )人(rén )法(fǎ ),圣(shèng )人(rén )用(yòng )心(xīn ),何(hé )其(qí )不(bú )一(yī )也(yě )?以(yǐ )孔(kǒng )子(zǐ )入(rù )太(tài )庙(miào )言(yán )之(zhī ),圣(shèng )人(rén )不(bú )能(néng )先(xiān )知(zhī ),十(shí )也(yě )。

主(zhǔ )人(rén )请(qǐng )宾(bīn )饮(yǐn )食(shí ),宾(bīn )顿(dùn )若(ruò )舍(shě )。宾(bīn )如(rú )闻(wén )其(qí )家(jiā )有(yǒu )轻(qīng )子(zǐ )〔泊(bó )〕孙(sūn ),必(bì )教(jiāo )亲(qīn )彻(chè )馔(zhuàn )退(tuì )膳(shàn ),不(bú )得(dé )饮(yǐn )食(shí );闭(bì )馆(guǎn )关(guān )舍(shě ),不(bú )得(dé )顿(dùn )〔宾(bīn )〕。宾(bīn )之(zhī )执(zhí )计(jì ),则(zé )必(bì )不(bú )往(wǎng )。何(hé )则(zé )?知(zhī )请(qǐng )呼(hū )无(wú )喜(xǐ ),空(kōng )行(háng )劳(láo )辱(rǔ )也(yě )。如(rú )往(wǎng )无(wú )喜(xǐ ),劳(láo )辱(rǔ )复(fù )还(hái ),不(bú )知(zhī )其(qí )家(jiā ),不(bú )晓(xiǎo )其(qí )实(shí )。人(rén )实(shí )难(nán )知(zhī ),吉(jí )凶(xiōng )难(nán )图(tú )。如(rú )孔(kǒng )子(zǐ )先(xiān )知(zhī ),宜(yí )知(zhī )诸(zhū )侯(hóu )惑(huò )於(yú )谗(chán )臣(chén ),必(bì )不(bú )能(néng )用(yòng ),空(kōng )劳(láo )辱(rǔ )己(jǐ ),聘(pìn )召(zhào )之(zhī )到(dào ),宜(yí )寝(qǐn )不(bú )往(wǎng )。君(jūn )子(zǐ )不(bú )为(wéi )无(wú )益(yì )之(zhī )事(shì ),不(bú )履(lǚ )辱(rǔ )身(shēn )之(zhī )行(háng )。无(wú )为(wéi )周(zhōu )流(liú )应(yīng )聘(pìn ),以(yǐ )取(qǔ )削(xuē )迹(jì )之(zhī )辱(rǔ );空(kōng )说(shuō )非(fēi )主(zhǔ ),以(yǐ )犯(fàn )绝(jué )粮(liáng )之(zhī )厄(è )。由(yóu )此(cǐ )言(yán )之(zhī ),近(jìn )不(bú )能(néng )知(zhī )。论(lùn )者(zhě )曰(yuē ):“孔(kǒng )子(zǐ )自(zì )知(zhī )不(bú )用(yòng ),圣(shèng )思(sī )闵(mǐn )道(dào )不(bú )行(háng ),民(mín )在(zài )涂(tú )炭(tàn )之(zhī )中(zhōng ),庶(shù )几(jǐ )欲(yù )佐(zuǒ )诸(zhū )侯(hóu ),行(háng )道(dào )济(jì )民(mín ),故(gù )应(yīng )聘(pìn )周(zhōu )流(liú ),不(bú )避(bì )患(huàn )耻(chǐ )。为(wéi )道(dào )不(bú )为(wéi )己(jǐ ),故(gù )逢(féng )患(huàn )而(ér )不(bú )恶(è )。为(wéi )民(mín )不(bú )为(wéi )名(míng ),故(gù )蒙(méng )谤(bàng )而(ér )不(bú )避(bì )。”曰(yuē ):此(cǐ )非(fēi )实(shí )也(yě )。孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):“吾(wú )自(zì )卫(wèi )反(fǎn )鲁(lǔ ),然(rán )后(hòu )乐(lè )正(zhèng ),雅(yǎ )颂(sòng )各(gè )得(dé )其(qí )所(suǒ )。”是(shì )谓(wèi )孔(kǒng )子(zǐ )自(zì )知(zhī )时(shí )也(yě )。何(hé )以(yǐ )自(zì )知(zhī )?鲁(lǔ )、卫(wèi ),天(tiān )下(xià )最(zuì )贤(xián )之(zhī )国(guó )也(yě )。鲁(lǔ )、卫(wèi )不(bú )能(néng )用(yòng )己(jǐ ),则(zé )天(tiān )下(xià )莫(mò )能(néng )用(yòng )己(jǐ )也(yě ),故(gù )退(tuì )作(zuò )《春(chūn )秋(qiū )》,删(shān )定(dìng )《诗(shī )》、《书(shū )》。以(yǐ )自(zì )卫(wèi )反(fǎn )鲁(lǔ )言(yán )之(zhī ),知(zhī )行(háng )应(yīng )聘(pìn )时(shí ),未(wèi )自(zì )知(zhī )也(yě )。何(hé )则(zé )?无(wú )兆(zhào )象(xiàng )效(xiào )验(yàn ),圣(shèng )人(rén )无(wú )以(yǐ )定(dìng )也(yě )。鲁(lǔ )、卫(wèi )不(bú )能(néng )用(yòng ),自(zì )知(zhī )极(jí )也(yě );鲁(lǔ )人(rén )获(huò )麟(lín ),自(zì )知(zhī )绝(jué )也(yě )。道(dào )极(jí )命(mìng )绝(jué ),兆(zhào )象(xiàng )著(zhe )明(míng ),心(xīn )怀(huái )望(wàng )沮(jǔ ),退(tuì )而(ér )幽(yōu )思(sī )。夫(fū )周(zhōu )流(liú )不(bú )休(xiū ),犹(yóu )病(bìng )未(wèi )死(sǐ ),祷(dǎo )卜(bo )使(shǐ )痊(quán )也(yě );死(sǐ )兆(zhào )未(wèi )见(jiàn ),冀(jì )得(dé )活(huó )也(yě )。然(rán )则(zé )应(yīng )聘(pìn ),未(wèi )见(jiàn )绝(jué )证(zhèng ),冀(jì )得(dé )用(yòng )也(yě )。死(sǐ )兆(zhào )见(jiàn )舍(shě ),卜(bo )还(hái )医(yī )绝(jué ),揽(lǎn )笔(bǐ )定(dìng )书(shū )。以(yǐ )应(yīng )聘(pìn )周(zhōu )流(liú )言(yán )之(zhī ),圣(shèng )人(rén )不(bú )能(néng )先(xiān )知(zhī ),十(shí )一(yī )也(yě )。

孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):“游(yóu )者(zhě )可(kě )为(wéi )纶(lún )。走(zǒu )这(zhè )可(kě )为(wéi )矰(zēng )。至(zhì )於(yú )龙(lóng ),吾(wú )不(bú )知(zhī ),其(qí )乘(chéng )云(yún )风(fēng )上(shàng )升(shēng )。今(jīn )日(rì )见(jiàn )老(lǎo )子(zǐ ),其(qí )犹(yóu )龙(lóng )邪(xié )!”圣(shèng )人(rén )知(zhī )物(wù )知(zhī )事(shì )。老(lǎo )子(zǐ )与(yǔ )龙(lóng ),人(rén )、物(wù )也(yě ),所(suǒ )从(cóng )上(shàng )下(xià ),事(shì )也(yě ),何(hé )故(gù )不(bú )知(zhī )?如(rú )老(lǎo )子(zǐ )神(shén ),龙(lóng )亦(yì )神(shén ),圣(shèng )人(rén )亦(yì )神(shén )。神(shén )者(zhě )同(tóng )道(dào ),精(jīng )气(qì )交(jiāo )连(lián ),何(hé )故(gù )不(bú )知(zhī )?以(yǐ )孔(kǒng )子(zǐ )不(bú )知(zhī )龙(lóng )与(yǔ )老(lǎo )子(zǐ )言(yán )之(zhī ),圣(shèng )人(rén )不(bú )能(néng )先(xiān )知(zhī ),十(shí )二(èr )也(yě )。

孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):“孝(xiào )哉(zāi ),闵(mǐn )子(zǐ )骞(qiān )!人(rén )不(bú )间(jiān )於(yú )其(qí )父(fù )母(mǔ )昆(kūn )弟(dì )之(zhī )言(yán )。”虞(yú )舜(shùn )大(dà )圣(shèng ),隐(yǐn )藏(cáng )骨(gǔ )肉(ròu )之(zhī )过(guò ),宜(yí )愈(yù )子(zǐ )骞(qiān )。瞽(gǔ )叟(sǒu )与(yǔ )象(xiàng ),使(shǐ )舜(shùn )治(zhì )禀(bǐng )、浚(xùn )井(jǐng ),意(yì )欲(yù )杀(shā )舜(shùn )。当(dāng )见(jiàn )杀(shā )己(jǐ )之(zhī )情(qíng ),早(zǎo )谏(jiàn )豫(yù )止(zhǐ )。既(jì )无(wú )如(rú )何(hé ),宜(yí )避(bì )不(bú )行(háng ),若(ruò )病(bìng )不(bú )为(wéi )。何(hé )故(gù )使(shǐ )父(fù )与(yǔ )弟(dì )得(dé )成(chéng )杀(shā )己(jǐ )之(zhī )恶(è ),使(shǐ )人(rén )闻(wén )非(fēi )父(fù )弟(dì ),万(wàn )世(shì )不(bú )灭(miè )?以(yǐ )虞(yú )舜(shùn )不(bú )豫(yù )见(jiàn ),圣(shèng )人(rén )不(bú )能(néng )先(xiān )知(zhī ),十(shí )三(sān )也(yě )。

武(wǔ )王(wáng )不(bú )豫(yù ),周(zhōu )公(gōng )请(qǐng )命(mìng ),坛(tán )墠(chǎn )既(jì )设(shè ),筴(jiā )祝(zhù )已(yǐ )毕(bì ),不(bú )知(zhī )天(tiān )之(zhī )许(xǔ )己(jǐ )与(yǔ )不(bú ),乃(nǎi )卜(bo )三(sān )龟(guī ),三(sān )龟(guī )皆(jiē )吉(jí )。如(rú )圣(shèng )人(rén )先(xiān )知(zhī ),周(zhōu )公(gōng )当(dāng )知(zhī )天(tiān )已(yǐ )许(xǔ )之(zhī ),无(wú )为(wéi )顿(dùn )复(fù )卜(bo )三(sān )龟(guī )。知(zhī )圣(shèng )人(rén )不(bú )以(yǐ )独(dú )见(jiàn )立(lì )法(fǎ ),则(zé )更(gèng )请(qǐng )命(mìng ),秘(mì )藏(cáng )不(bú )见(jiàn ),天(tiān )意(yì )难(nán )知(zhī ),故(gù )卜(bo )而(ér )合(hé )兆(zhào ),兆(zhào )决(jué )心(xīn )定(dìng ),乃(nǎi )以(yǐ )从(cóng )事(shì )。圣(shèng )人(rén )不(bú )能(néng )先(xiān )知(zhī ),十(shí )四(sì )也(yě )。

晏(yàn )子(zǐ )聘(pìn )於(yú )鲁(lǔ ),堂(táng )上(shàng )不(bú )趋(qū ),晏(yàn )子(zǐ )趋(qū );授(shòu )玉(yù )不(bú )跪(guì )。晏(yàn )子(zǐ )跪(guì )。门(mén )人(rén )怪(guài )而(ér )问(wèn )於(yú )孔(kǒng )子(zǐ )。孔(kǒng )子(zǐ )不(bú )知(zhī ),问(wèn )於(yú )晏(yàn )子(zǐ )。晏(yàn )子(zǐ )解(jiě )之(zhī ),孔(kǒng )子(zǐ )乃(nǎi )晓(xiǎo )。圣(shèng )人(rén )不(bú )能(néng )先(xiān )知(zhī ),十(shí )五(wǔ )也(yě )。

陈(chén )贾(jiǎ )问(wèn )於(yú )孟(mèng )子(zǐ )曰(yuē ):“周(zhōu )公(gōng )何(hé )人(rén )也(yě )?”曰(yuē ):“圣(shèng )人(rén )。”“使(shǐ )管(guǎn )叔(shū )监(jiān )殷(yīn ),管(guǎn )叔(shū )畔(pàn )也(yě )。二(èr )者(zhě )有(yǒu )诸(zhū )?”曰(yuē ):“然(rán )。”“周(zhōu )公(gōng )知(zhī )其(qí )畔(pàn )而(ér )使(shǐ ),不(bú )知(zhī )而(ér )使(shǐ )之(zhī )与(yǔ )?”曰(yuē ):“不(bú )知(zhī )也(yě )。”“然(rán )则(zé )圣(shèng )人(rén )且(qiě )有(yǒu )过(guò )与(yǔ )?”曰(yuē ):“周(zhōu )公(gōng ),弟(dì )也(yě ),管(guǎn )叔(shū ),兄(xiōng )也(yě )。周(zhōu )公(gōng )之(zhī )过(guò )也(yě ),不(bú )亦(yì )宜(yí )乎(hū )!”孟(mèng )子(zǐ ),实(shí )事(shì )之(zhī )人(rén )也(yě ),言(yán )周(zhōu )公(gōng )之(zhī )圣(shèng ),处(chù )其(qí )下(xià ),不(bú )能(néng )知(zhī )管(guǎn )叔(shū )之(zhī )畔(pàn )。圣(shèng )人(rén )不(bú )能(néng )先(xiān )知(zhī ),十(shí )六(liù )也(yě )。

孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):“赐(cì )不(bú )受(shòu )命(mìng ),而(ér )货(huò )殖(zhí )焉(yān ),亿(yì )则(zé )屡(lǚ )中(zhōng )。”罪(zuì )子(zǐ )贡(gòng )善(shàn )居(jū )积(jī ),意(yì )贵(guì )贱(jiàn )之(zhī )期(qī ),数(shù )得(dé )其(qí )时(shí ),故(gù )货(huò )殖(zhí )多(duō ),富(fù )比(bǐ )陶(táo )硃(zhū )。然(rán )则(zé )圣(shèng )人(rén )先(xiān )知(zhī )也(yě ),子(zǐ )贡(gòng )亿(yì )数(shù )中(zhōng )之(zhī )类(lèi )也(yě )。圣(shèng )人(rén )据(jù )象(xiàng )兆(zhào ),原(yuán )物(wù )类(lèi ),意(yì )而(ér )得(dé )之(zhī )。其(qí )见(jiàn )变(biàn )名(míng )物(wù ),博(bó )学(xué )而(ér )识(shí )之(zhī )。巧(qiǎo )商(shāng )而(ér )善(shàn )意(yì ),广(guǎng )见(jiàn )而(ér )多(duō )记(jì ),由(yóu )微(wēi )见(jiàn )较(jiào ),若(ruò )揆(kuí )之(zhī )今(jīn )睹(dǔ )千(qiān )载(zǎi ),所(suǒ )谓(wèi )智(zhì )如(rú )渊(yuān )海(hǎi )。孔(kǒng )子(zǐ )见(jiàn )窍(qiào )睹(dǔ )微(wēi ),思(sī )虑(lǜ )洞(dòng )达(dá ),材(cái )智(zhì )兼(jiān )倍(bèi ),强(qiáng )力(lì )不(bú )倦(juàn ),超(chāo )逾(yú )伦(lún )等(děng )耳(ěr )!目(mù )非(fēi )有(yǒu )达(dá )视(shì )之(zhī )明(míng ),知(zhī )人(rén )所(suǒ )不(bú )知(zhī )之(zhī )状(zhuàng )也(yě )。使(shǐ )圣(shèng )人(rén )达(dá )视(shì )远(yuǎn )见(jiàn ),洞(dòng )听(tīng )潜(qián )闻(wén ),与(yǔ )天(tiān )地(dì )谈(tán ),与(yǔ )鬼(guǐ )神(shén )言(yán ),知(zhī )天(tiān )上(shàng )地(dì )下(xià )之(zhī )事(shì ),乃(nǎi )可(kě )谓(wèi )神(shén )而(ér )先(xiān )知(zhī ),与(yǔ )人(rén )卓(zhuó )异(yì )。今(jīn )耳(ěr )目(mù )闻(wén )见(jiàn ),与(yǔ )人(rén )无(wú )别(bié ),遭(zāo )事(shì )睹(dǔ )物(wù ),与(yǔ )人(rén )无(wú )异(yì ),差(chà )贤(xián )一(yī )等(děng )尔(ěr ),何(hé )以(yǐ )谓(wèi )神(shén )而(ér )卓(zhuó )绝(jué )?

夫(fū )圣(shèng )犹(yóu )贤(xián )也(yě ),人(rén )之(zhī )殊(shū )者(zhě )谓(wèi )之(zhī )圣(shèng ),则(zé )圣(shèng )贤(xián )差(chà )小(xiǎo )大(dà )之(zhī )称(chēng ),非(fēi )绝(jué )殊(shū )之(zhī )名(míng )也(yě )。何(hé )以(yǐ )明(míng )之(zhī )?齐(qí )桓(huán )公(gōng )与(yǔ )管(guǎn )仲(zhòng )谋(móu )伐(fá )莒(jǔ ),谋(móu )未(wèi )发(fā )而(ér )闻(wén )於(yú )国(guó ),桓(huán )公(gōng )怪(guài )之(zhī ),问(wèn )管(guǎn )仲(zhòng )曰(yuē ):“与(yǔ )仲(zhòng )甫(fǔ )谋(móu )伐(fá )莒(jǔ ),未(wèi )发(fā ),闻(wén )於(yú )国(guó ),其(qí )故(gù )何(hé )也(yě )?”管(guǎn )仲(zhòng )曰(yuē ):“国(guó )必(bì )有(yǒu )圣(shèng )人(rén )也(yě )。”少(shǎo )顷(qǐng ),当(dāng )东(dōng )郭(guō )牙(yá )至(zhì )。管(guǎn )仲(zhòng )曰(yuē ):“此(cǐ )必(bì )是(shì )已(yǐ )。”乃(nǎi )令(lìng )宾(bīn )延(yán )而(ér )上(shàng )之(zhī ),分(fèn )级(jí )而(ér )立(lì )。管(guǎn )〔仲(zhòng )〕曰(yuē ):“子(zǐ )邪(xié ),言(yán )伐(fá )莒(jǔ )?”对(duì )曰(yuē ):“然(rán )。”管(guǎn )仲(zhòng )曰(yuē ):“我(wǒ )不(bú )伐(fá )莒(jǔ ),子(zǐ )何(hé )故(gù )言(yán )伐(fá )莒(jǔ )?”对(duì )曰(yuē ):“臣(chén )闻(wén )君(jūn )子(zǐ )善(shàn )谋(móu ),小(xiǎo )人(rén )善(shàn )意(yì )。臣(chén )窃(qiè )意(yì )之(zhī )。”管(guǎn )仲(zhòng )曰(yuē ):“我(wǒ )不(bú )言(yán )伐(fá )莒(jǔ ),子(zǐ )何(hé )以(yǐ )意(yì )之(zhī )?”对(duì )曰(yuē ):“臣(chén )闻(wén )君(jūn )子(zǐ )有(yǒu )三(sān )色(sè ):驩(huān )然(rán )喜(xǐ )乐(lè )者(zhě ),钟(zhōng )鼓(gǔ )之(zhī )色(sè );愁(chóu )然(rán )清(qīng )净(jìng )者(zhě ),衰(shuāi )绖(dié )之(zhī )色(sè );怫(fú )然(rán )充(chōng )满(mǎn )手(shǒu )足(zú )者(zhě ),兵(bīng )革(gé )之(zhī )色(sè )。君(jūn )口(kǒu )垂(chuí )不(bú )〔吟(yín )〕,所(suǒ )言(yán )莒(jǔ )也(yě );君(jūn )举(jǔ )臂(bì )而(ér )指(zhǐ ),所(suǒ )当(dāng )又(yòu )莒(jǔ )也(yě )。臣(chén )窃(qiè )虞(yú )国(guó )小(xiǎo )诸(zhū )侯(hóu )不(bú )服(fú )者(zhě ),其(qí )唯(wéi )莒(jǔ )乎(hū )!臣(chén )故(gù )言(yán )之(zhī )。”夫(fū )管(guǎn )仲(zhòng ),上(shàng )智(zhì )之(zhī )人(rén )也(yě ),其(qí )别(bié )物(wù )审(shěn )事(shì )矣(yǐ )。云(yún )“国(guó )必(bì )有(yǒu )圣(shèng )人(rén )”者(zhě ),至(zhì )诚(chéng )谓(wèi )国(guó )必(bì )有(yǒu )也(yě )。东(dōng )郭(guō )牙(yá )至(zhì ),云(yún )“此(cǐ )必(bì )是(shì )已(yǐ )”,谓(wèi )东(dōng )郭(guō )牙(yá )圣(shèng )也(yě )。如(rú )贤(xián )与(yǔ )圣(shèng )绝(jué )辈(bèi ),管(guǎn )仲(zhòng )知(zhī )时(shí )无(wú )十(shí )二(èr )圣(shèng )之(zhī )党(dǎng ),当(dāng )云(yún )“国(guó )必(bì )有(yǒu )贤(xián )者(zhě )”,无(wú )为(wéi )言(yán )圣(shèng )也(yě )。谋(móu )未(wèi )发(fā )而(ér )闻(wén )於(yú )国(guó ),管(guǎn )仲(zhòng )谓(wèi )“国(guó )必(bì )有(yǒu )圣(shèng )人(rén )”,是(shì )谓(wèi )圣(shèng )人(rén )先(xiān )知(zhī )也(yě )。及(jí )见(jiàn )东(dōng )郭(guō )牙(yá ),云(yún )“此(cǐ )必(bì )是(shì )已(yǐ )”,谓(wèi )贤(xián )者(zhě )圣(shèng )也(yě )。东(dōng )郭(guō )牙(yá )知(zhī )之(zhī )审(shěn ),是(shì )与(yǔ )圣(shèng )人(rén )同(tóng )也(yě )。

客(kè )有(yǒu )见(jiàn )淳(chún )于(yú )髡(kūn )於(yú )梁(liáng )惠(huì )王(wáng )者(zhě ),再(zài )见(jiàn )之(zhī ),终(zhōng )无(wú )言(yán )也(yě )。惠(huì )王(wáng )怪(guài )之(zhī ),以(yǐ )让(ràng )客(kè )曰(yuē ):“子(zǐ )之(zhī )称(chēng )淳(chún )于(yú )生(shēng ),言(yán )管(guǎn )、晏(yàn )不(bú )及(jí )。及(jí )见(jiàn )寡(guǎ )人(rén ),寡(guǎ )人(rén )未(wèi )有(yǒu )得(dé )也(yě )。寡(guǎ )人(rén )未(wèi )足(zú )为(wéi )言(yán )邪(xié )?”客(kè )谓(wèi )髡(kūn )。〔髡(kūn )〕曰(yuē ):“固(gù )也(yě )!吾(wú )前(qián )见(jiàn )王(wáng )志(zhì )在(zài )远(yuǎn ),后(hòu )见(jiàn )王(wáng )志(zhì )在(zài )音(yīn ),吾(wú )是(shì )以(yǐ )默(mò )然(rán )。”客(kè )具(jù )报(bào ),王(wáng )大(dà )骇(hài )曰(yuē ):“嗟(jiē )乎(hū )!淳(chún )于(yú )生(shēng )诚(chéng )圣(shèng )人(rén )也(yě )?前(qián )淳(chún )于(yú )生(shēng )之(zhī )来(lái ),人(rén )有(yǒu )献(xiàn )龙(lóng )马(mǎ )者(zhě ),寡(guǎ )人(rén )未(wèi )及(jí )视(shì ),会(huì )生(shēng )至(zhì )。后(hòu )来(lái ),人(rén )有(yǒu )献(xiàn )讴(ōu )者(zhě ),为(wéi )及(jí )试(shì ),亦(yì )会(huì )生(shēng )至(zhì )。寡(guǎ )人(rén )虽(suī )屏(píng )左(zuǒ )右(yòu ),私(sī )心(xīn )在(zài )彼(bǐ )。”夫(fū )髡(kūn )之(zhī )见(jiàn )惠(huì )王(wáng )在(zài )远(yuǎn )与(yǔ )音(yīn )也(yě ),虽(suī )汤(tāng )、禹(yǔ )之(zhī )察(chá ),不(bú )能(néng )过(guò )也(yě )。志(zhì )在(zài )胸(xiōng )臆(yì )之(zhī )中(zhōng ),藏(cáng )匿(nì )不(bú )见(jiàn ),髡(kūn )能(néng )知(zhī )之(zhī )。以(yǐ )髡(kūn )等(děng )为(wéi )圣(shèng ),则(zé )髡(kūn )圣(shèng )人(rén )也(yě )。如(rú )以(yǐ )髡(kūn )等(děng )非(fēi )圣(shèng ),则(zé )圣(shèng )人(rén )之(zhī )知(zhī ),何(hé )以(yǐ )过(guò )髡(kūn )之(zhī )知(zhī )惠(huì )王(wáng )也(yě )?观(guān )色(sè )以(yǐ )窥(kuī )心(xīn ),皆(jiē )有(yǒu )因(yīn )缘(yuán )以(yǐ )准(zhǔn )的(de )之(zhī )。

楚(chǔ )灵(líng )王(wáng )会(huì )诸(zhū )侯(hóu ),郑(zhèng )子(zǐ )产(chǎn )曰(yuē ):“鲁(lǔ )、邾(zhū )、宋(sòng )、卫(wèi )不(bú )来(lái )。”及(jí )诸(zhū )侯(hóu )会(huì ),四(sì )国(guó )果(guǒ )不(bú )至(zhì )。赵(zhào )尧(yáo )为(wéi )符(fú )玺(xǐ )御(yù )史(shǐ ),赵(zhào )人(rén )方(fāng )与(yǔ )公(gōng )谓(wèi )御(yù )史(shǐ )大(dà )夫(fū )周(zhōu )昌(chāng )曰(yuē ):“君(jūn )之(zhī )史(shǐ )赵(zhào )尧(yáo )且(qiě )代(dài )君(jūn )位(wèi )。”其(qí )后(hòu )尧(yáo )果(guǒ )为(wéi )御(yù )史(shǐ )大(dà )夫(fū )。然(rán )则(zé )四(sì )国(guó )不(bú )至(zhì ),子(zǐ )产(chǎn )原(yuán )其(qí )理(lǐ )也(yě );赵(zhào )尧(yáo )之(zhī )为(wéi )御(yù )史(shǐ )大(dà )夫(fū ),方(fāng )与(yǔ )公(gōng )睹(dǔ )其(qí )状(zhuàng )也(yě )。原(yuán )理(lǐ )睹(dǔ )状(zhuàng ),处(chù )著(zhe )方(fāng )来(lái ),有(yǒu )以(yǐ )审(shěn )之(zhī )也(yě )。鲁(lǔ )人(rén )公(gōng )孙(sūn )臣(chén ),孝(xiào )文(wén )皇(huáng )帝(dì )时(shí ),上(shàng )书(shū )言(yán )汉(hàn )土(tǔ )德(dé ),其(qí )符(fú )黄(huáng )龙(lóng )当(dāng )见(jiàn )。後(hòu )黄(huáng )龙(lóng )见(jiàn )成(chéng )纪(jì )。然(rán )则(zé )公(gōng )孙(sūn )臣(chén )知(zhī )黄(huáng )龙(lóng )将(jiāng )出(chū ),案(àn )律(lǜ )历(lì )以(yǐ )处(chù )之(zhī )也(yě )。

贤(xián )圣(shèng )之(zhī )知(zhī ),事(shì )宜(yí )验(yàn )矣(yǐ )。贤(xián )圣(shèng )之(zhī )才(cái ),皆(jiē )能(néng )先(xiān )知(zhī );其(qí )先(xiān )知(zhī )也(yě ),任(rèn )术(shù )用(yòng )数(shù ),或(huò )善(shàn )商(shāng )而(ér )巧(qiǎo )意(yì ),非(fēi )圣(shèng )人(rén )空(kōng )知(zhī )。神(shén )怪(guài )与(yǔ )圣(shèng )贤(xián ),殊(shū )道(dào )异(yì )路(lù )也(yě )。圣(shèng )贤(xián )知(zhī )不(bú )逾(yú ),故(gù )用(yòng )思(sī )相(xiàng )出(chū )入(rù );遭(zāo )事(shì )无(wú )神(shén )怪(guài ),故(gù )名(míng )号(hào )相(xiàng )贸(mào )易(yì )。故(gù )夫(fū )贤(xián )圣(shèng )者(zhě ),道(dào )德(dé )智(zhì )能(néng )之(zhī )号(hào );神(shén )者(zhě ),眇(miǎo )茫(máng )恍(huǎng )惚(hū )无(wú )形(xíng )之(zhī )实(shí )。实(shí )异(yì ),质(zhì )不(bú )得(dé )同(tóng );实(shí )钧(jūn ),效(xiào )不(bú )得(dé )殊(shū )。圣(shèng )神(shén )号(hào )不(bú )等(děng ),故(gù )谓(wèi )圣(shèng )者(zhě )不(bú )神(shén ),神(shén )者(zhě )不(bú )圣(shèng )。东(dōng )郭(guō )牙(yá )善(shàn )意(yì ),以(yǐ )知(zhī )国(guó )情(qíng ),子(zǐ )贡(gòng )善(shàn )意(yì ),以(yǐ )得(dé )货(huò )利(lì )。圣(shèng )人(rén )之(zhī )先(xiān )知(zhī ),子(zǐ )贡(gòng )、东(dōng )郭(guō )牙(yá )之(zhī )徒(tú )也(yě )。与(yǔ )子(zǐ )贡(gòng )、东(dōng )郭(guō )同(tóng ),则(zé )子(zǐ )贡(gòng )、东(dōng )郭(guō )之(zhī )徒(tú )亦(yì )圣(shèng )也(yě )。夫(fū )如(rú )是(shì ),圣(shèng )贤(xián )之(zhī )实(shí )同(tóng )而(ér )名(míng )号(hào )殊(shū ),未(wèi )必(bì )才(cái )相(xiàng )悬(xuán )绝(jué ),智(zhì )相(xiàng )兼(jiān )倍(bèi )也(yě )。

太(tài )宰(zǎi )问(wèn )於(yú )子(zǐ )贡(gòng )曰(yuē ):“夫(fū )子(zǐ )圣(shèng )者(zhě )欤(yú )?何(hé )其(qí )多(duō )能(néng )也(yě )!”子(zǐ )贡(gòng )曰(yuē ):“故(gù )天(tiān )纵(zòng )之(zhī )将(jiāng )圣(shèng ),又(yòu )多(duō )能(néng )也(yě )。”将(jiāng )者(zhě ),且(qiě )也(yě )。不(bú )言(yán )已(yǐ )圣(shèng ),言(yán )且(qiě )圣(shèng )者(zhě ),以(yǐ )为(wéi )孔(kǒng )子(zǐ )圣(shèng )未(wèi )就(jiù )也(yě )。夫(fū )圣(shèng )若(ruò )为(wéi )贤(xián )矣(yǐ ),治(zhì )行(háng )厉(lì )操(cāo ),操(cāo )行(háng )未(wèi )立(lì ),则(zé )谓(wèi )且(qiě )贤(xián )。今(jīn )言(yán )且(qiě )圣(shèng ),圣(shèng )可(kě )为(wéi )之(zhī )故(gù )也(yě )。孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):“吾(wú )十(shí )有(yǒu )五(wǔ )而(ér )志(zhì )於(yú )学(xué ),三(sān )十(shí )而(ér )立(lì ),四(sì )十(shí )而(ér )不(bú )惑(huò ),五(wǔ )十(shí )而(ér )知(zhī )天(tiān )命(mìng ),六(liù )十(shí )而(ér )耳(ěr )顺(shùn )。”从(cóng )知(zhī )天(tiān )命(mìng )至(zhì )耳(ěr )顺(shùn ),学(xué )就(jiù )知(zhī )明(míng ),成(chéng )圣(shèng )之(zhī )验(yàn )也(yě )。未(wèi )五(wǔ )十(shí )、六(liù )十(shí )之(zhī )时(shí ),未(wèi )能(néng )知(zhī )天(tiān )命(mìng )、至(zhì )耳(ěr )顺(shùn )也(yě ),则(zé )谓(wèi )之(zhī )“且(qiě )”矣(yǐ )。当(dāng )子(zǐ )贡(gòng )答(dá )太(tài )宰(zǎi )时(shí ),殆(dài )三(sān )十(shí )、四(sì )十(shí )之(zhī )时(shí )也(yě )。

魏(wèi )昭(zhāo )王(wáng )问(wèn )於(yú )田(tián )诎(qū )曰(yuē ):“寡(guǎ )人(rén )在(zài )东(dōng )宫(gōng )之(zhī )时(shí ),闻(wén )先(xiān )生(shēng )之(zhī )议(yì )曰(yuē )‘为(wéi )圣(shèng )易(yì )’有(yǒu )之(zhī )乎(hū )?”田(tián )诎(qū )对(duì )曰(yuē ):“臣(chén )之(zhī )所(suǒ )学(xué )也(yě )。”昭(zhāo )王(wáng )曰(yuē ):“然(rán )则(zé )先(xiān )生(shēng )圣(shèng )乎(hū )?”田(tián )诎(qū )曰(yuē ):“未(wèi )有(yǒu )功(gōng )而(ér )知(zhī )其(qí )圣(shèng )者(zhě ),尧(yáo )之(zhī )知(zhī )舜(shùn )也(yě )。待(dài )其(qí )有(yǒu )功(gōng )而(ér )後(hòu )知(zhī )圣(shèng )者(zhě ),市(shì )人(rén )之(zhī )知(zhī )舜(shùn )也(yě )。今(jīn )诎(qū )未(wèi )有(yǒu )功(gōng ),而(ér )王(wáng )问(wèn )诎(qū )曰(yuē ):“若(ruò )圣(shèng )乎(hū )?敢(gǎn )问(wèn )王(wáng )亦(yì )其(qí )尧(yáo )乎(hū )?”夫(fū )圣(shèng )可(kě )学(xué )为(wéi ),故(gù )田(tián )诎(qū )谓(wèi )之(zhī )易(yì )。如(rú )卓(zhuó )与(yǔ )人(rén )殊(shū ),禀(bǐng )天(tiān )性(xìng )而(ér )自(zì )然(rán ),焉(yān )可(kě )学(xué )?而(ér )为(wéi )之(zhī )安(ān )能(néng )成(chéng )?田(tián )诎(qū )之(zhī )言(yán )“为(wéi )圣(shèng )易(yì )”,未(wèi )必(bì )能(néng )成(chéng ),田(tián )诎(qū )之(zhī )言(yán )为(wéi )易(yì ),未(wèi )必(bì )能(néng )是(shì );言(yán )“臣(chén )之(zhī )所(suǒ )学(xué )”,盖(gài )其(qí )实(shí )也(yě )。

〔圣(shèng )〕可(kě )学(xué ),为(wéi )劳(láo )佚(yì )殊(shū ),故(gù )贤(xián )圣(shèng )之(zhī )号(hào ),仁(rén )智(zhì )共(gòng )之(zhī )。子(zǐ )贡(gòng )问(wèn )於(yú )孔(kǒng )子(zǐ ):“夫(fū )子(zǐ )圣(shèng )矣(yǐ )乎(hū )?”孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):“圣(shèng )则(zé )吾(wú )不(bú )能(néng )。我(wǒ )学(xué )不(bú )餍(yàn ),而(ér )教(jiāo )不(bú )倦(juàn )。”子(zǐ )贡(gòng )曰(yuē ):“学(xué )不(bú )餍(yàn )者(zhě ),智(zhì )也(yě );教(jiāo )不(bú )倦(juàn )者(zhě ),仁(rén )也(yě )。仁(rén )且(qiě )智(zhì ),夫(fū )子(zǐ )既(jì )圣(shèng )矣(yǐ )。”由(yóu )此(cǐ )言(yán )之(zhī ),仁(rén )智(zhì )之(zhī )人(rén ),可(kě )谓(wèi )圣(shèng )矣(yǐ )。孟(mèng )子(zǐ )曰(yuē ):“子(zǐ )夏(xià )、子(zǐ )游(yóu )、子(zǐ )张(zhāng )得(dé )圣(shèng )人(rén )之(zhī )一(yī )体(tǐ ),冉(rǎn )牛(niú )、闵(mǐn )子(zǐ )骞(qiān )、颜(yán )渊(yuān )具(jù )体(tǐ )而(ér )微(wēi )。”六(liù )子(zǐ )在(zài )其(qí )世(shì ),皆(jiē )有(yǒu )圣(shèng )人(rén )之(zhī )才(cái ),或(huò )颇(pō )有(yǒu )而(ér )不(bú )具(jù ),或(huò )备(bèi )有(yǒu )而(ér )不(bú )明(míng ),然(rán )皆(jiē )称(chēng )圣(shèng )人(rén ),圣(shèng )人(rén )可(kě )勉(miǎn )成(chéng )也(yě )。孟(mèng )子(zǐ )又(yòu )曰(yuē ):“非(fēi )其(qí )君(jūn )不(bú )事(shì ),非(fēi )其(qí )民(mín )不(bú )使(shǐ ),治(zhì )则(zé )进(jìn ),乱(luàn )则(zé )退(tuì ),伯(bó )夷(yí )也(yě )。何(hé )事(shì )非(fēi )君(jūn ),何(hé )使(shǐ )非(fēi )民(mín ),治(zhì )亦(yì )进(jìn ),乱(luàn )亦(yì )进(jìn ),伊(yī )尹(yǐn )也(yě )。可(kě )以(yǐ )仕(shì )则(zé )仕(shì ),可(kě )以(yǐ )已(yǐ )则(zé )已(yǐ ),可(kě )以(yǐ )久(jiǔ )则(zé )久(jiǔ ),可(kě )以(yǐ )速(sù )则(zé )速(sù ),孔(kǒng )子(zǐ )也(yě )。皆(jiē )古(gǔ )之(zhī )圣(shèng )人(rén )也(yě )。”又(yòu )曰(yuē ):“圣(shèng )人(rén ),百(bǎi )世(shì )之(zhī )师(shī )也(yě ),伯(bó )夷(yí )、柳(liǔ )下(xià )惠(huì )是(shì )也(yě )。故(gù )闻(wén )伯(bó )夷(yí )之(zhī )风(fēng )者(zhě ),顽(wán )夫(fū )廉(lián ),懦(nuò )夫(fū )有(yǒu )立(lì )志(zhì );闻(wén )柳(liǔ )下(xià )惠(huì )之(zhī )风(fēng )者(zhě ),薄(báo )夫(fū )敦(dūn ),鄙(bǐ )夫(fū )宽(kuān )。奋(fèn )乎(hū )百(bǎi )世(shì )之(zhī )上(shàng ),百(bǎi )世(shì )之(zhī )下(xià )闻(wén )之(zhī )者(zhě ),莫(mò )不(bú )兴(xìng )起(qǐ ),非(fēi )圣(shèng )而(ér )若(ruò )是(shì )乎(hū )?而(ér )况(kuàng )亲(qīn )炙(zhì )之(zhī )乎(hū )?”夫(fū )伊(yī )尹(yǐn )、伯(bó )夷(yí )、柳(liǔ )下(xià )惠(huì )不(bú )及(jí )孔(kǒng )子(zǐ ),而(ér )孟(mèng )子(zǐ )皆(jiē )曰(yuē )“圣(shèng )人(rén )”者(zhě ),贤(xián )圣(shèng )同(tóng )类(lèi ),可(kě )以(yǐ )共(gòng )一(yī )称(chēng )也(yě )。宰(zǎi )予(yǔ )曰(yuē ):“以(yǐ )予(yǔ )观(guān )夫(fū )子(zǐ ),贤(xián )於(yú )尧(yáo )、舜(shùn )远(yuǎn )矣(yǐ )。”孔(kǒng )子(zǐ )圣(shèng ),宜(yí )言(yán )圣(shèng )於(yú )尧(yáo )、舜(shùn ),而(ér )言(yán )贤(xián )者(zhě ),圣(shèng )贤(xián )相(xiàng )出(chū )入(rù ),故(gù )其(qí )名(míng )称(chēng )相(xiàng )贸(mào )易(yì )也(yě )。

阅读:26342

打赏捐助〔Donate〕>>>

《知实篇》简体版

©2015-2026 ok8.org 文学库