范雎蔡泽列传【登录】

《史记》 > 七十列传 > 《范雎蔡泽列传》 > 拼音版

范(fàn )雎(jū )者(zhě ),魏(wèi )人(rén )也(yě ),字(zì )叔(shū )。游(yóu )说(shuō )诸(zhū )侯(hóu ),欲(yù )事(shì )魏(wèi )王(wáng ),家(jiā )贫(pín )无(wú )以(yǐ )自(zì )资(zī ),乃(nǎi )先(xiān )事(shì )魏(wèi )中(zhōng )大(dà )夫(fū )须(xū )贾(jiǎ )。

须(xū )贾(jiǎ )为(wéi )魏(wèi )昭(zhāo )王(wáng )使(shǐ )於(yú )齐(qí ),范(fàn )雎(jū )从(cóng )。留(liú )数(shù )月(yuè ),未(wèi )得(dé )报(bào )。齐(qí )襄(xiāng )王(wáng )闻(wén )雎(jū )辩(biàn )口(kǒu ),乃(nǎi )使(shǐ )人(rén )赐(cì )雎(jū )金(jīn )十(shí )斤(jīn )及(jí )牛(niú )酒(jiǔ ),雎(jū )辞(cí )谢(xiè )不(bú )敢(gǎn )受(shòu )。须(xū )贾(jiǎ )知(zhī )之(zhī ),大(dà )怒(nù ),以(yǐ )为(wéi )雎(jū )持(chí )魏(wèi )国(guó )阴(yīn )事(shì )告(gào )齐(qí ),故(gù )得(dé )此(cǐ )馈(kuì ),令(lìng )雎(jū )受(shòu )其(qí )牛(niú )酒(jiǔ ),还(hái )其(qí )金(jīn )。既(jì )归(guī ),心(xīn )怒(nù )雎(jū ),以(yǐ )告(gào )魏(wèi )相(xiàng )。魏(wèi )相(xiàng ),魏(wèi )之(zhī )诸(zhū )公(gōng )子(zǐ ),曰(yuē )魏(wèi )齐(qí )。魏(wèi )齐(qí )大(dà )怒(nù ),使(shǐ )舍(shě )人(rén )笞(chī )击(jī )雎(jū ),折(shé )胁(xié )摺(zhé )齿(chǐ )。雎(jū )详(xiáng )死(sǐ ),即(jí )卷(juàn )以(yǐ )箦(zé ),置(zhì )厕(cè )中(zhōng )。宾(bīn )客(kè )饮(yǐn )者(zhě )醉(zuì ),更(gèng )溺(nì )雎(jū ),故(gù )僇(liáo )辱(rǔ )以(yǐ )惩(chéng )後(hòu ),令(lìng )无(wú )妄(wàng )言(yán )者(zhě )。雎(jū )从(cóng )箦(zé )中(zhōng )谓(wèi )守(shǒu )者(zhě )曰(yuē ):“公(gōng )能(néng )出(chū )我(wǒ ),我(wǒ )必(bì )厚(hòu )谢(xiè )公(gōng )。”守(shǒu )者(zhě )乃(nǎi )请(qǐng )出(chū )弃(qì )箦(zé )中(zhōng )死(sǐ )人(rén )。魏(wèi )齐(qí )醉(zuì ),曰(yuē ):“可(kě )矣(yǐ )。”范(fàn )雎(jū )得(dé )出(chū )。後(hòu )魏(wèi )齐(qí )悔(huǐ ),复(fù )召(zhào )求(qiú )之(zhī )。魏(wèi )人(rén )郑(zhèng )安(ān )平(píng )闻(wén )之(zhī ),乃(nǎi )遂(suí )操(cāo )范(fàn )雎(jū )亡(wáng ),伏(fú )匿(nì ),更(gèng )名(míng )姓(xìng )曰(yuē )张(zhāng )禄(lù )。

当(dāng )此(cǐ )时(shí ),秦(qín )昭(zhāo )王(wáng )使(shǐ )谒(yè )者(zhě )王(wáng )稽(jī )於(yú )魏(wèi )。郑(zhèng )安(ān )平(píng )诈(zhà )为(wéi )卒(zú ),侍(shì )王(wáng )稽(jī )。王(wáng )稽(jī )问(wèn ):“魏(wèi )有(yǒu )贤(xián )人(rén )可(kě )与(yǔ )俱(jù )西(xī )游(yóu )者(zhě )乎(hū )?”郑(zhèng )安(ān )平(píng )曰(yuē ):“臣(chén )里(lǐ )中(zhōng )有(yǒu )张(zhāng )禄(lù )先(xiān )生(shēng ),欲(yù )见(jiàn )君(jūn ),言(yán )天(tiān )下(xià )事(shì )。其(qí )人(rén )有(yǒu )仇(chóu ),不(bú )敢(gǎn )昼(zhòu )见(jiàn )。”王(wáng )稽(jī )曰(yuē ):“夜(yè )与(yǔ )俱(jù )来(lái )。”郑(zhèng )安(ān )平(píng )夜(yè )与(yǔ )张(zhāng )禄(lù )见(jiàn )王(wáng )稽(jī )。语(yǔ )未(wèi )究(jiū ),王(wáng )稽(jī )知(zhī )范(fàn )雎(jū )贤(xián ),谓(wèi )曰(yuē ):“先(xiān )生(shēng )待(dài )我(wǒ )於(yú )三(sān )亭(tíng )之(zhī )南(nán )。”与(yǔ )私(sī )约(yuē )而(ér )去(qù )。

王(wáng )稽(jī )辞(cí )魏(wèi )去(qù ),过(guò )载(zǎi )范(fàn )雎(jū )入(rù )秦(qín )。至(zhì )湖(hú ),望(wàng )见(jiàn )车(chē )骑(qí )从(cóng )西(xī )来(lái )。范(fàn )雎(jū )曰(yuē ):“彼(bǐ )来(lái )者(zhě )为(wéi )谁(shuí )?”王(wáng )稽(jī )曰(yuē ):“秦(qín )相(xiàng )穰(ráng )侯(hóu )东(dōng )行(háng )县(xiàn )邑(yì )。”范(fàn )雎(jū )曰(yuē ):“吾(wú )闻(wén )穰(ráng )侯(hóu )专(zhuān )秦(qín )权(quán ),恶(è )内(nèi )诸(zhū )侯(hóu )客(kè ),此(cǐ )恐(kǒng )辱(rǔ )我(wǒ ),我(wǒ )宁(níng )且(qiě )匿(nì )车(chē )中(zhōng )。”有(yǒu )顷(qǐng ),穰(ráng )侯(hóu )果(guǒ )至(zhì ),劳(láo )王(wáng )稽(jī ),因(yīn )立(lì )车(chē )而(ér )语(yǔ )曰(yuē ):“关(guān )东(dōng )有(yǒu )何(hé )变(biàn )?”曰(yuē ):“无(wú )有(yǒu )。”又(yòu )谓(wèi )王(wáng )稽(jī )曰(yuē ):“谒(yè )君(jūn )得(dé )无(wú )与(yǔ )诸(zhū )侯(hóu )客(kè )子(zǐ )俱(jù )来(lái )乎(hū )?无(wú )益(yì ),徒(tú )乱(luàn )人(rén )国(guó )耳(ěr )。”王(wáng )稽(jī )曰(yuē ):“不(bú )敢(gǎn )。”即(jí )别(bié )去(qù )。范(fàn )雎(jū )曰(yuē ):“吾(wú )闻(wén )穰(ráng )侯(hóu )智(zhì )士(shì )也(yě ),其(qí )见(jiàn )事(shì )迟(chí ),乡(xiāng )者(zhě )疑(yí )车(chē )中(zhōng )有(yǒu )人(rén ),忘(wàng )索(suǒ )之(zhī )。”於(yú )是(shì )范(fàn )雎(jū )下(xià )车(chē )走(zǒu ),曰(yuē ):“此(cǐ )必(bì )悔(huǐ )之(zhī )。”行(háng )十(shí )馀(yú )里(lǐ ),果(guǒ )使(shǐ )骑(qí )还(hái )索(suǒ )车(chē )中(zhōng ),无(wú )客(kè ),乃(nǎi )已(yǐ )。王(wáng )稽(jī )遂(suí )与(yǔ )范(fàn )雎(jū )入(rù )咸(xián )阳(yáng )。

已(yǐ )报(bào )使(shǐ ),因(yīn )言(yán )曰(yuē ):“魏(wèi )有(yǒu )张(zhāng )禄(lù )先(xiān )生(shēng ),天(tiān )下(xià )辩(biàn )士(shì )也(yě )。曰(yuē )‘秦(qín )王(wáng )之(zhī )国(guó )危(wēi )於(yú )累(lèi )卵(luǎn ),得(dé )臣(chén )则(zé )安(ān )。然(rán )不(bú )可(kě )以(yǐ )书(shū )传(chuán )也(yě )’。臣(chén )故(gù )载(zǎi )来(lái )。”秦(qín )王(wáng )弗(fú )信(xìn ),使(shǐ )舍(shě )食(shí )草(cǎo )具(jù )。待(dài )命(mìng )岁(suì )馀(yú )。

当(dāng )是(shì )时(shí ),昭(zhāo )王(wáng )已(yǐ )立(lì )三(sān )十(shí )六(liù )年(nián )。南(nán )拔(bá )楚(chǔ )之(zhī )鄢(yān )郢(yǐng ),楚(chǔ )怀(huái )王(wáng )幽(yōu )死(sǐ )於(yú )秦(qín )。秦(qín )东(dōng )破(pò )齐(qí )。湣(mǐn )王(wáng )尝(cháng )称(chēng )帝(dì ),後(hòu )去(qù )之(zhī )。数(shù )困(kùn )三(sān )晋(jìn )。厌(yàn )天(tiān )下(xià )辩(biàn )士(shì ),无(wú )所(suǒ )信(xìn )。

穰(ráng )侯(hóu ),华(huá )阳(yáng )君(jūn ),昭(zhāo )王(wáng )母(mǔ )宣(xuān )太(tài )后(hòu )之(zhī )弟(dì )也(yě );而(ér )泾(jīng )阳(yáng )君(jūn )、高(gāo )陵(líng )君(jūn )皆(jiē )昭(zhāo )王(wáng )同(tóng )母(mǔ )弟(dì )也(yě )。穰(ráng )侯(hóu )相(xiàng ),三(sān )人(rén )者(zhě )更(gèng )将(jiāng ),有(yǒu )封(fēng )邑(yì ),以(yǐ )太(tài )后(hòu )故(gù ),私(sī )家(jiā )富(fù )重(zhòng )於(yú )王(wáng )室(shì )。及(jí )穰(ráng )侯(hóu )为(wéi )秦(qín )将(jiāng ),且(qiě )欲(yù )越(yuè )韩(hán )、魏(wèi )而(ér )伐(fá )齐(qí )纲(gāng )寿(shòu ),欲(yù )以(yǐ )广(guǎng )其(qí )陶(táo )封(fēng )。范(fàn )雎(jū )乃(nǎi )上(shàng )书(shū )曰(yuē ):

臣(chén )闻(wén )明(míng )主(zhǔ )立(lì )政(zhèng ),有(yǒu )功(gōng )者(zhě )不(bú )得(dé )不(bú )赏(shǎng ),有(yǒu )能(néng )者(zhě )不(bú )得(dé )不(bú )官(guān ),劳(láo )大(dà )者(zhě )其(qí )禄(lù )厚(hòu ),功(gōng )多(duō )者(zhě )其(qí )爵(jué )尊(zūn ),能(néng )治(zhì )众(zhòng )者(zhě )其(qí )官(guān )大(dà )。故(gù )无(wú )能(néng )者(zhě )不(bú )敢(gǎn )当(dāng )职(zhí )焉(yān ),有(yǒu )能(néng )者(zhě )亦(yì )不(bú )得(dé )蔽(bì )隐(yǐn )。使(shǐ )以(yǐ )臣(chén )之(zhī )言(yán )为(wéi )可(kě ),原(yuán )行(háng )而(ér )益(yì )利(lì )其(qí )道(dào );以(yǐ )臣(chén )之(zhī )言(yán )为(wéi )不(bú )可(kě ),久(jiǔ )留(liú )臣(chén )无(wú )为(wéi )也(yě )。语(yǔ )曰(yuē ):“庸(yōng )主(zhǔ )赏(shǎng )所(suǒ )爱(ài )而(ér )罚(fá )所(suǒ )恶(è );明(míng )主(zhǔ )则(zé )不(bú )然(rán ),赏(shǎng )必(bì )加(jiā )於(yú )有(yǒu )功(gōng ),而(ér )刑(xíng )必(bì )断(duàn )於(yú )有(yǒu )罪(zuì )。”今(jīn )臣(chén )之(zhī )胸(xiōng )不(bú )足(zú )以(yǐ )当(dāng )椹(zhēn )质(zhì ),而(ér )要(yào )不(bú )足(zú )以(yǐ )待(dài )斧(fǔ )钺(yuè ),岂(qǐ )敢(gǎn )以(yǐ )疑(yí )事(shì )尝(cháng )试(shì )於(yú )王(wáng )哉(zāi )!虽(suī )以(yǐ )臣(chén )为(wéi )贱(jiàn )人(rén )而(ér )轻(qīng )辱(rǔ ),独(dú )不(bú )重(zhòng )任(rèn )臣(chén )者(zhě )之(zhī )无(wú )反(fǎn )复(fù )於(yú )王(wáng )邪(xié )?

且(qiě )臣(chén )闻(wén )周(zhōu )有(yǒu )砥(dǐ )砨(è ),宋(sòng )有(yǒu )结(jié )绿(lǜ ),梁(liáng )有(yǒu )县(xiàn )藜(lí ),楚(chǔ )有(yǒu )和(hé )朴(pǔ ),此(cǐ )四(sì )宝(bǎo )者(zhě ),土(tǔ )之(zhī )所(suǒ )生(shēng ),良(liáng )工(gōng )之(zhī )所(suǒ )失(shī )也(yě ),而(ér )为(wéi )天(tiān )下(xià )名(míng )器(qì )。然(rán )则(zé )圣(shèng )王(wáng )之(zhī )所(suǒ )弃(qì )者(zhě ),独(dú )不(bú )足(zú )以(yǐ )厚(hòu )国(guó )家(jiā )乎(hū )?

臣(chén )闻(wén )善(shàn )厚(hòu )家(jiā )者(zhě )取(qǔ )之(zhī )於(yú )国(guó ),善(shàn )厚(hòu )国(guó )者(zhě )取(qǔ )之(zhī )於(yú )诸(zhū )侯(hóu )。天(tiān )下(xià )有(yǒu )明(míng )主(zhǔ )则(zé )诸(zhū )侯(hóu )不(bú )得(dé )擅(shàn )厚(hòu )者(zhě ),何(hé )也(yě )?为(wéi )其(qí )割(gē )荣(róng )也(yě )。良(liáng )医(yī )知(zhī )病(bìng )人(rén )之(zhī )死(sǐ )生(shēng ),而(ér )圣(shèng )主(zhǔ )明(míng )於(yú )成(chéng )败(bài )之(zhī )事(shì ),利(lì )则(zé )行(háng )之(zhī ),害(hài )则(zé )舍(shě )之(zhī ),疑(yí )则(zé )少(shǎo )尝(cháng )之(zhī ),虽(suī )舜(shùn )禹(yǔ )复(fù )生(shēng ),弗(fú )能(néng )改(gǎi )已(yǐ )。语(yǔ )之(zhī )至(zhì )者(zhě ),臣(chén )不(bú )敢(gǎn )载(zǎi )之(zhī )於(yú )书(shū ),其(qí )浅(qiǎn )者(zhě )又(yòu )不(bú )足(zú )听(tīng )也(yě )。意(yì )者(zhě )臣(chén )愚(yú )而(ér )不(bú )概(gài )於(yú )王(wáng )心(xīn )邪(xié )?亡(wáng )其(qí )言(yán )臣(chén )者(zhě )贱(jiàn )而(ér )不(bú )可(kě )用(yòng )乎(hū )?自(zì )非(fēi )然(rán )者(zhě ),臣(chén )原(yuán )得(dé )少(shǎo )赐(cì )游(yóu )观(guān )之(zhī )间(jiān ),望(wàng )见(jiàn )颜(yán )色(sè )。一(yī )语(yǔ )无(wú )效(xiào ),请(qǐng )伏(fú )斧(fǔ )质(zhì )。

於(yú )是(shì )秦(qín )昭(zhāo )王(wáng )大(dà )说(shuō ),乃(nǎi )谢(xiè )王(wáng )稽(jī ),使(shǐ )以(yǐ )传(chuán )车(chē )召(zhào )范(fàn )雎(jū )。

於(yú )是(shì )范(fàn )雎(jū )乃(nǎi )得(dé )见(jiàn )於(yú )离(lí )宫(gōng ),详(xiáng )为(wéi )不(bú )知(zhī )永(yǒng )巷(xiàng )而(ér )入(rù )其(qí )中(zhōng )。王(wáng )来(lái )而(ér )宦(huàn )者(zhě )怒(nù ),逐(zhú )之(zhī ),曰(yuē ):“王(wáng )至(zhì )!”范(fàn )雎(jū )缪(miù )为(wéi )曰(yuē ):“秦(qín )安(ān )得(dé )王(wáng )?秦(qín )独(dú )有(yǒu )太(tài )后(hòu )、穰(ráng )侯(hóu )耳(ěr )。”欲(yù )以(yǐ )感(gǎn )怒(nù )昭(zhāo )王(wáng )。昭(zhāo )王(wáng )至(zhì ),闻(wén )其(qí )与(yǔ )宦(huàn )者(zhě )争(zhēng )言(yán ),遂(suí )延(yán )迎(yíng ),谢(xiè )曰(yuē ):“寡(guǎ )人(rén )宜(yí )以(yǐ )身(shēn )受(shòu )命(mìng )久(jiǔ )矣(yǐ ),会(huì )义(yì )渠(qú )之(zhī )事(shì )急(jí ),寡(guǎ )人(rén )旦(dàn )暮(mù )自(zì )请(qǐng )太(tài )后(hòu );今(jīn )义(yì )渠(qú )之(zhī )事(shì )已(yǐ ),寡(guǎ )人(rén )乃(nǎi )得(dé )受(shòu )命(mìng )。窃(qiè )闵(mǐn )然(rán )不(bú )敏(mǐn ),敬(jìng )执(zhí )宾(bīn )主(zhǔ )之(zhī )礼(lǐ )。”范(fàn )雎(jū )辞(cí )让(ràng )。是(shì )日(rì )观(guān )范(fàn )雎(jū )之(zhī )见(jiàn )者(zhě ),群(qún )臣(chén )莫(mò )不(bú )洒(sǎ )然(rán )变(biàn )色(sè )易(yì )容(róng )者(zhě )。

秦(qín )王(wáng )屏(píng )左(zuǒ )右(yòu ),宫(gōng )中(zhōng )虚(xū )无(wú )人(rén )。秦(qín )王(wáng )跽(jì )而(ér )请(qǐng )曰(yuē ):“先(xiān )生(shēng )何(hé )以(yǐ )幸(xìng )教(jiāo )寡(guǎ )人(rén )?”范(fàn )雎(jū )曰(yuē ):“唯(wéi )唯(wéi )。”有(yǒu )间(jiān ),秦(qín )王(wáng )复(fù )跽(jì )而(ér )请(qǐng )曰(yuē ):“先(xiān )生(shēng )何(hé )以(yǐ )幸(xìng )教(jiāo )寡(guǎ )人(rén )?”范(fàn )雎(jū )曰(yuē ):“唯(wéi )唯(wéi )。”若(ruò )是(shì )者(zhě )三(sān )。秦(qín )王(wáng )跽(jì )曰(yuē ):“先(xiān )生(shēng )卒(zú )不(bú )幸(xìng )教(jiāo )寡(guǎ )人(rén )邪(xié )?”范(fàn )雎(jū )曰(yuē ):“非(fēi )敢(gǎn )然(rán )也(yě )。臣(chén )闻(wén )昔(xī )者(zhě )吕(lǚ )尚(shàng )之(zhī )遇(yù )文(wén )王(wáng )也(yě ),身(shēn )为(wéi )渔(yú )父(fù )而(ér )钓(diào )於(yú )渭(wèi )滨(bīn )耳(ěr )。若(ruò )是(shì )者(zhě ),交(jiāo )疏(shū )也(yě )。已(yǐ )说(shuō )而(ér )立(lì )为(wéi )太(tài )师(shī ),载(zǎi )与(yǔ )俱(jù )归(guī )者(zhě ),其(qí )言(yán )深(shēn )也(yě )。故(gù )文(wén )王(wáng )遂(suí )收(shōu )功(gōng )於(yú )吕(lǚ )尚(shàng )而(ér )卒(zú )王(wáng )天(tiān )下(xià )。乡(xiāng )使(shǐ )文(wén )王(wáng )疏(shū )吕(lǚ )尚(shàng )而(ér )不(bú )与(yǔ )深(shēn )言(yán ),是(shì )周(zhōu )无(wú )天(tiān )子(zǐ )之(zhī )德(dé ),而(ér )文(wén )武(wǔ )无(wú )与(yǔ )成(chéng )其(qí )王(wáng )业(yè )也(yě )。今(jīn )臣(chén )羁(jī )旅(lǚ )之(zhī )臣(chén )也(yě ),交(jiāo )疏(shū )於(yú )王(wáng ),而(ér )所(suǒ )原(yuán )陈(chén )者(zhě )皆(jiē )匡(kuāng )君(jūn )之(zhī )事(shì ),处(chù )人(rén )骨(gǔ )肉(ròu )之(zhī )间(jiān ),原(yuán )效(xiào )愚(yú )忠(zhōng )而(ér )未(wèi )知(zhī )王(wáng )之(zhī )心(xīn )也(yě )。此(cǐ )所(suǒ )以(yǐ )王(wáng )三(sān )问(wèn )而(ér )不(bú )敢(gǎn )对(duì )者(zhě )也(yě )。臣(chén )非(fēi )有(yǒu )畏(wèi )而(ér )不(bú )敢(gǎn )言(yán )也(yě )。臣(chén )知(zhī )今(jīn )日(rì )言(yán )之(zhī )於(yú )前(qián )而(ér )明(míng )日(rì )伏(fú )诛(zhū )於(yú )後(hòu ),然(rán )臣(chén )不(bú )敢(gǎn )避(bì )也(yě )。大(dà )王(wáng )信(xìn )行(háng )臣(chén )之(zhī )言(yán ),死(sǐ )不(bú )足(zú )以(yǐ )为(wéi )臣(chén )患(huàn ),亡(wáng )不(bú )足(zú )以(yǐ )为(wéi )臣(chén )忧(yōu ),漆(qī )身(shēn )为(wéi )厉(lì )被(bèi )发(fā )为(wéi )狂(kuáng )不(bú )足(zú )以(yǐ )为(wéi )臣(chén )耻(chǐ )。且(qiě )以(yǐ )五(wǔ )帝(dì )之(zhī )圣(shèng )焉(yān )而(ér )死(sǐ ),三(sān )王(wáng )之(zhī )仁(rén )焉(yān )而(ér )死(sǐ ),五(wǔ )伯(bó )之(zhī )贤(xián )焉(yān )而(ér )死(sǐ ),乌(wū )获(huò )、任(rèn )鄙(bǐ )之(zhī )力(lì )焉(yān )而(ér )死(sǐ ),成(chéng )荆(jīng )、孟(mèng )贲(bēn )、王(wáng )庆(qìng )忌(jì )、夏(xià )育(yù )之(zhī )勇(yǒng )焉(yān )而(ér )死(sǐ )。死(sǐ )者(zhě ),人(rén )之(zhī )所(suǒ )必(bì )不(bú )免(miǎn )也(yě )。处(chù )必(bì )然(rán )之(zhī )势(shì ),可(kě )以(yǐ )少(shǎo )有(yǒu )补(bǔ )於(yú )秦(qín ),此(cǐ )臣(chén )之(zhī )所(suǒ )大(dà )原(yuán )也(yě ),臣(chén )又(yòu )何(hé )患(huàn )哉(zāi )!伍(wǔ )子(zǐ )胥(xū )橐(tuó )载(zǎi )而(ér )出(chū )昭(zhāo )关(guān ),夜(yè )行(háng )昼(zhòu )伏(fú ),至(zhì )於(yú )陵(líng )水(shuǐ ),无(wú )以(yǐ )餬(hú )其(qí )口(kǒu ),行(háng )蒲(pú )伏(fú ),稽(jī )首(shǒu )肉(ròu )袒(tǎn ),鼓(gǔ )腹(fù )吹(chuī )篪(chí ),乞(qǐ )食(shí )於(yú )吴(wú )市(shì ),卒(zú )兴(xìng )吴(wú )国(guó ),阖(hé )闾(lǘ )为(wéi )伯(bó )。使(shǐ )臣(chén )得(dé )尽(jìn )谋(móu )如(rú )伍(wǔ )子(zǐ )胥(xū ),加(jiā )之(zhī )以(yǐ )幽(yōu )囚(qiú ),终(zhōng )身(shēn )不(bú )复(fù )见(jiàn ),是(shì )臣(chén )之(zhī )说(shuō )行(háng )也(yě ),臣(chén )又(yòu )何(hé )忧(yōu )?箕(jī )子(zǐ )、接(jiē )舆(yú )漆(qī )身(shēn )为(wéi )厉(lì ),被(bèi )发(fā )为(wéi )狂(kuáng ),无(wú )益(yì )於(yú )主(zhǔ )。假(jiǎ )使(shǐ )臣(chén )得(dé )同(tóng )行(háng )於(yú )箕(jī )子(zǐ ),可(kě )以(yǐ )有(yǒu )补(bǔ )於(yú )所(suǒ )贤(xián )之(zhī )主(zhǔ ),是(shì )臣(chén )之(zhī )大(dà )荣(róng )也(yě ),臣(chén )有(yǒu )何(hé )耻(chǐ )?臣(chén )之(zhī )所(suǒ )恐(kǒng )者(zhě ),独(dú )恐(kǒng )臣(chén )死(sǐ )之(zhī )後(hòu ),天(tiān )下(xià )见(jiàn )臣(chén )之(zhī )尽(jìn )忠(zhōng )而(ér )身(shēn )死(sǐ ),因(yīn )以(yǐ )是(shì )杜(dù )口(kǒu )裹(guǒ )足(zú ),莫(mò )肯(kěn )乡(xiāng )秦(qín )耳(ěr )。足(zú )下(xià )上(shàng )畏(wèi )太(tài )后(hòu )之(zhī )严(yán ),下(xià )惑(huò )於(yú )奸(jiān )臣(chén )之(zhī )态(tài ),居(jū )深(shēn )宫(gōng )之(zhī )中(zhōng ),不(bú )离(lí )阿(ā )保(bǎo )之(zhī )手(shǒu ),终(zhōng )身(shēn )迷(mí )惑(huò ),无(wú )与(yǔ )昭(zhāo )奸(jiān )。大(dà )者(zhě )宗(zōng )庙(miào )灭(miè )覆(fù ),小(xiǎo )者(zhě )身(shēn )以(yǐ )孤(gū )危(wēi ),此(cǐ )臣(chén )之(zhī )所(suǒ )恐(kǒng )耳(ěr )。若(ruò )夫(fū )穷(qióng )辱(rǔ )之(zhī )事(shì ),死(sǐ )亡(wáng )之(zhī )患(huàn ),臣(chén )不(bú )敢(gǎn )畏(wèi )也(yě )。臣(chén )死(sǐ )而(ér )秦(qín )治(zhì ),是(shì )臣(chén )死(sǐ )贤(xián )於(yú )生(shēng )。”秦(qín )王(wáng )跽(jì )曰(yuē ):“先(xiān )生(shēng )是(shì )何(hé )言(yán )也(yě )!夫(fū )秦(qín )国(guó )辟(pì )远(yuǎn ),寡(guǎ )人(rén )愚(yú )不(bú )肖(xiāo ),先(xiān )生(shēng )乃(nǎi )幸(xìng )辱(rǔ )至(zhì )於(yú )此(cǐ ),是(shì )天(tiān )以(yǐ )寡(guǎ )人(rén )慁(hùn )先(xiān )生(shēng )而(ér )存(cún )先(xiān )王(wáng )之(zhī )宗(zōng )庙(miào )也(yě )。寡(guǎ )人(rén )得(dé )受(shòu )命(mìng )於(yú )先(xiān )生(shēng ),是(shì )天(tiān )所(suǒ )以(yǐ )幸(xìng )先(xiān )王(wáng ),而(ér )不(bú )弃(qì )其(qí )孤(gū )也(yě )。先(xiān )生(shēng )柰(nài )何(hé )而(ér )言(yán )若(ruò )是(shì )!事(shì )无(wú )小(xiǎo )大(dà ),上(shàng )及(jí )太(tài )后(hòu ),下(xià )至(zhì )大(dà )臣(chén ),原(yuán )先(xiān )生(shēng )悉(xī )以(yǐ )教(jiāo )寡(guǎ )人(rén ),无(wú )疑(yí )寡(guǎ )人(rén )也(yě )。”范(fàn )雎(jū )拜(bài ),秦(qín )王(wáng )亦(yì )再(zài )拜(bài )

范(fàn )雎(jū )曰(yuē ):“大(dà )王(wáng )之(zhī )国(guó ),四(sì )塞(sāi )以(yǐ )为(wéi )固(gù ),北(běi )有(yǒu )甘(gān )泉(quán )、谷(gǔ )口(kǒu ),南(nán )带(dài )泾(jīng )、渭(wèi ),右(yòu )陇(lǒng )、蜀(shǔ ),左(zuǒ )关(guān )、阪(bǎn ),奋(fèn )击(jī )百(bǎi )万(wàn ),战(zhàn )车(chē )千(qiān )乘(chéng ),利(lì )则(zé )出(chū )攻(gōng ),不(bú )利(lì )则(zé )入(rù )守(shǒu ),此(cǐ )王(wáng )者(zhě )之(zhī )地(dì )也(yě )。民(mín )怯(qiè )於(yú )私(sī )斗(dòu )而(ér )勇(yǒng )於(yú )公(gōng )战(zhàn ),此(cǐ )王(wáng )者(zhě )之(zhī )民(mín )也(yě )。王(wáng )并(bìng )此(cǐ )二(èr )者(zhě )而(ér )有(yǒu )之(zhī )。夫(fū )以(yǐ )秦(qín )卒(zú )之(zhī )勇(yǒng ),车(chē )骑(qí )之(zhī )众(zhòng ),以(yǐ )治(zhì )诸(zhū )侯(hóu ),譬(pì )若(ruò )施(shī )韩(hán )卢(lú )而(ér )搏(bó )蹇(jiǎn )兔(tù )也(yě ),霸(bà )王(wáng )之(zhī )业(yè )可(kě )致(zhì )也(yě ),而(ér )群(qún )臣(chén )莫(mò )当(dāng )其(qí )位(wèi )。至(zhì )今(jīn )闭(bì )关(guān )十(shí )五(wǔ )年(nián ),不(bú )敢(gǎn )窥(kuī )兵(bīng )於(yú )山(shān )东(dōng )者(zhě ),是(shì )穰(ráng )侯(hóu )为(wéi )秦(qín )谋(móu )不(bú )忠(zhōng ),而(ér )大(dà )王(wáng )之(zhī )计(jì )有(yǒu )所(suǒ )失(shī )也(yě )。”秦(qín )王(wáng )跽(jì )曰(yuē ):“寡(guǎ )人(rén )原(yuán )闻(wén )失(shī )计(jì )。”

然(rán )左(zuǒ )右(yòu )多(duō )窃(qiè )听(tīng )者(zhě ),范(fàn )雎(jū )恐(kǒng ),未(wèi )敢(gǎn )言(yán )内(nèi ),先(xiān )言(yán )外(wài )事(shì ),以(yǐ )观(guān )秦(qín )王(wáng )之(zhī )俯(fǔ )仰(yǎng )。因(yīn )进(jìn )曰(yuē ):“夫(fū )穰(ráng )侯(hóu )越(yuè )韩(hán )、魏(wèi )而(ér )攻(gōng )齐(qí )纲(gāng )寿(shòu ),非(fēi )计(jì )也(yě )。少(shǎo )出(chū )师(shī )则(zé )不(bú )足(zú )以(yǐ )伤(shāng )齐(qí ),多(duō )出(chū )师(shī )则(zé )害(hài )於(yú )秦(qín )。臣(chén )意(yì )王(wáng )之(zhī )计(jì ),欲(yù )少(shǎo )出(chū )师(shī )而(ér )悉(xī )韩(hán )、魏(wèi )之(zhī )兵(bīng )也(yě ),则(zé )不(bú )义(yì )矣(yǐ )。今(jīn )见(jiàn )与(yǔ )国(guó )之(zhī )不(bú )亲(qīn )也(yě ),越(yuè )人(rén )之(zhī )国(guó )而(ér )攻(gōng ),可(kě )乎(hū )?其(qí )於(yú )计(jì )疏(shū )矣(yǐ )。且(qiě )昔(xī )齐(qí )湣(mǐn )王(wáng )南(nán )攻(gōng )楚(chǔ ),破(pò )军(jūn )杀(shā )将(jiāng ),再(zài )辟(pì )地(dì )千(qiān )里(lǐ ),而(ér )齐(qí )尺(chǐ )寸(cùn )之(zhī )地(dì )无(wú )得(dé )焉(yān )者(zhě ),岂(qǐ )不(bú )欲(yù )得(dé )地(dì )哉(zāi ),形(xíng )势(shì )不(bú )能(néng )有(yǒu )也(yě )。诸(zhū )侯(hóu )见(jiàn )齐(qí )之(zhī )罢(bà )弊(bì ),君(jūn )臣(chén )之(zhī )不(bú )和(hé )也(yě ),兴(xìng )兵(bīng )而(ér )伐(fá )齐(qí ),大(dà )破(pò )之(zhī )。士(shì )辱(rǔ )兵(bīng )顿(dùn ),皆(jiē )咎(jiù )其(qí )王(wáng ),曰(yuē ):‘谁(shuí )为(wéi )此(cǐ )计(jì )者(zhě )乎(hū )?’王(wáng )曰(yuē ):‘文(wén )子(zǐ )为(wéi )之(zhī )。’大(dà )臣(chén )作(zuò )乱(luàn ),文(wén )子(zǐ )出(chū )走(zǒu )。攻(gōng )齐(qí )所(suǒ )以(yǐ )大(dà )破(pò )者(zhě ),以(yǐ )其(qí )伐(fá )楚(chǔ )而(ér )肥(féi )韩(hán )、魏(wèi )也(yě )。此(cǐ )所(suǒ )谓(wèi )借(jiè )贼(zéi )兵(bīng )而(ér )赍(jī )盗(dào )粮(liáng )者(zhě )也(yě )。王(wáng )不(bú )如(rú )远(yuǎn )交(jiāo )而(ér )近(jìn )攻(gōng ),得(dé )寸(cùn )则(zé )王(wáng )之(zhī )寸(cùn )也(yě ),得(dé )尺(chǐ )亦(yì )王(wáng )之(zhī )尺(chǐ )也(yě )。今(jīn )释(shì )此(cǐ )而(ér )远(yuǎn )攻(gōng ),不(bú )亦(yì )缪(miù )乎(hū )!且(qiě )昔(xī )者(zhě )中(zhōng )山(shān )之(zhī )国(guó )地(dì )方(fāng )五(wǔ )百(bǎi )里(lǐ ),赵(zhào )独(dú )吞(tūn )之(zhī ),功(gōng )成(chéng )名(míng )立(lì )而(ér )利(lì )附(fù )焉(yān ),天(tiān )下(xià )莫(mò )之(zhī )能(néng )害(hài )也(yě )。今(jīn )夫(fū )韩(hán )、魏(wèi ),中(zhōng )国(guó )之(zhī )处(chù )而(ér )天(tiān )下(xià )之(zhī )枢(shū )也(yě ),王(wáng )其(qí )欲(yù )霸(bà ),必(bì )亲(qīn )中(zhōng )国(guó )以(yǐ )为(wéi )天(tiān )下(xià )枢(shū ),以(yǐ )威(wēi )楚(chǔ )、赵(zhào )。楚(chǔ )彊(jiāng )则(zé )附(fù )赵(zhào ),赵(zhào )彊(jiāng )则(zé )附(fù )楚(chǔ ),楚(chǔ )、赵(zhào )皆(jiē )附(fù ),齐(qí )必(bì )惧(jù )矣(yǐ )。齐(qí )惧(jù ),必(bì )卑(bēi )辞(cí )重(zhòng )币(bì )以(yǐ )事(shì )秦(qín )。齐(qí )附(fù )而(ér )韩(hán )、魏(wèi )因(yīn )可(kě )虏(lǔ )也(yě )。”昭(zhāo )王(wáng )曰(yuē ):“吾(wú )欲(yù )亲(qīn )魏(wèi )久(jiǔ )矣(yǐ ),而(ér )魏(wèi )多(duō )变(biàn )之(zhī )国(guó )也(yě ),寡(guǎ )人(rén )不(bú )能(néng )亲(qīn )。请(qǐng )问(wèn )亲(qīn )魏(wèi )柰(nài )何(hé )?”对(duì )曰(yuē ):“王(wáng )卑(bēi )词(cí )重(zhòng )币(bì )以(yǐ )事(shì )之(zhī );不(bú )可(kě ),则(zé )割(gē )地(dì )而(ér )赂(lù )之(zhī );不(bú )可(kě ),因(yīn )举(jǔ )兵(bīng )而(ér )伐(fá )之(zhī )。”王(wáng )曰(yuē ):“寡(guǎ )人(rén )敬(jìng )闻(wén )命(mìng )矣(yǐ )。”乃(nǎi )拜(bài )范(fàn )雎(jū )为(wéi )客(kè )卿(qīng ),谋(móu )兵(bīng )事(shì )。卒(zú )听(tīng )范(fàn )雎(jū )谋(móu ),使(shǐ )五(wǔ )大(dà )夫(fū )绾(wǎn )伐(fá )魏(wèi ),拔(bá )怀(huái )。後(hòu )二(èr )岁(suì ),拔(bá )邢(xíng )丘(qiū )。

客(kè )卿(qīng )范(fàn )雎(jū )复(fù )说(shuō )昭(zhāo )王(wáng )曰(yuē ):“秦(qín )韩(hán )之(zhī )地(dì )形(xíng ),相(xiàng )错(cuò )如(rú )绣(xiù )。秦(qín )之(zhī )有(yǒu )韩(hán )也(yě ),譬(pì )如(rú )木(mù )之(zhī )有(yǒu )蠹(dù )也(yě ),人(rén )之(zhī )有(yǒu )心(xīn )腹(fù )之(zhī )病(bìng )也(yě )。天(tiān )下(xià )无(wú )变(biàn )则(zé )已(yǐ ),天(tiān )下(xià )有(yǒu )变(biàn ),其(qí )为(wéi )秦(qín )患(huàn )者(zhě )孰(shú )大(dà )於(yú )韩(hán )乎(hū )?王(wáng )不(bú )如(rú )收(shōu )韩(hán )。”昭(zhāo )王(wáng )曰(yuē ):“吾(wú )固(gù )欲(yù )收(shōu )韩(hán ),韩(hán )不(bú )听(tīng ),为(wéi )之(zhī )柰(nài )何(hé )?”对(duì )曰(yuē ):“韩(hán )安(ān )得(dé )无(wú )听(tīng )乎(hū )?王(wáng )下(xià )兵(bīng )而(ér )攻(gōng )荥(yíng )阳(yáng ),则(zé )巩(gǒng )、成(chéng )皋(gāo )之(zhī )道(dào )不(bú )通(tōng );北(běi )断(duàn )太(tài )行(háng )之(zhī )道(dào ),则(zé )上(shàng )党(dǎng )之(zhī )师(shī )不(bú )下(xià )。王(wáng )一(yī )兴(xìng )兵(bīng )而(ér )攻(gōng )荥(yíng )阳(yáng ),则(zé )其(qí )国(guó )断(duàn )而(ér )为(wéi )三(sān )。夫(fū )韩(hán )见(jiàn )必(bì )亡(wáng ),安(ān )得(dé )不(bú )听(tīng )乎(hū )?若(ruò )韩(hán )听(tīng ),而(ér )霸(bà )事(shì )因(yīn )可(kě )虑(lǜ )矣(yǐ )。”王(wáng )曰(yuē ):“善(shàn )。”且(qiě )欲(yù )发(fā )使(shǐ )於(yú )韩(hán )。

范(fàn )雎(jū )日(rì )益(yì )亲(qīn ),复(fù )说(shuō )用(yòng )数(shù )年(nián )矣(yǐ ),因(yīn )请(qǐng )间(jiān )说(shuō )曰(yuē ):“臣(chén )居(jū )山(shān )东(dōng )时(shí ),闻(wén )齐(qí )之(zhī )有(yǒu )田(tián )文(wén ),不(bú )闻(wén )其(qí )有(yǒu )王(wáng )也(yě );闻(wén )秦(qín )之(zhī )有(yǒu )太(tài )后(hòu )、穰(ráng )侯(hóu )、华(huá )阳(yáng )、高(gāo )陵(líng )、泾(jīng )阳(yáng ),不(bú )闻(wén )其(qí )有(yǒu )王(wáng )也(yě )。夫(fū )擅(shàn )国(guó )之(zhī )谓(wèi )王(wáng ),能(néng )利(lì )害(hài )之(zhī )谓(wèi )王(wáng ),制(zhì )杀(shā )生(shēng )之(zhī )威(wēi )之(zhī )谓(wèi )王(wáng )。今(jīn )太(tài )后(hòu )擅(shàn )行(háng )不(bú )顾(gù ),穰(ráng )侯(hóu )出(chū )使(shǐ )不(bú )报(bào ),华(huá )阳(yáng )、泾(jīng )阳(yáng )等(děng )击(jī )断(duàn )无(wú )讳(huì ),高(gāo )陵(líng )进(jìn )退(tuì )不(bú )请(qǐng )。四(sì )贵(guì )备(bèi )而(ér )国(guó )不(bú )危(wēi )者(zhě ),未(wèi )之(zhī )有(yǒu )也(yě )。为(wéi )此(cǐ )四(sì )贵(guì )者(zhě )下(xià ),乃(nǎi )所(suǒ )谓(wèi )无(wú )王(wáng )也(yě )。然(rán )则(zé )权(quán )安(ān )得(dé )不(bú )倾(qīng ),令(lìng )安(ān )得(dé )从(cóng )王(wáng )出(chū )乎(hū )?臣(chén )闻(wén )善(shàn )治(zhì )国(guó )者(zhě ),乃(nǎi )内(nèi )固(gù )其(qí )威(wēi )而(ér )外(wài )重(zhòng )其(qí )权(quán )。穰(ráng )侯(hóu )使(shǐ )者(zhě )操(cāo )王(wáng )之(zhī )重(zhòng ),决(jué )制(zhì )於(yú )诸(zhū )侯(hóu ),剖(pōu )符(fú )於(yú )天(tiān )下(xià ),政(zhèng )適(shì )伐(fá )国(guó ),莫(mò )敢(gǎn )不(bú )听(tīng )。战(zhàn )胜(shèng )攻(gōng )取(qǔ )则(zé )利(lì )归(guī )於(yú )陶(táo ),国(guó )弊(bì )御(yù )於(yú )诸(zhū )侯(hóu );战(zhàn )败(bài )则(zé )结(jié )怨(yuàn )於(yú )百(bǎi )姓(xìng ),而(ér )祸(huò )归(guī )於(yú )社(shè )稷(jì )。诗(shī )曰(yuē )‘木(mù )实(shí )繁(fán )者(zhě )披(pī )其(qí )枝(zhī ),披(pī )其(qí )枝(zhī )者(zhě )伤(shāng )其(qí )心(xīn );大(dà )其(qí )都(dōu )者(zhě )危(wēi )其(qí )国(guó ),尊(zūn )其(qí )臣(chén )者(zhě )卑(bēi )其(qí )主(zhǔ )’。崔(cuī )杼(zhù )、淖(nào )齿(chǐ )管(guǎn )齐(qí ),射(shè )王(wáng )股(gǔ ),擢(zhuó )王(wáng )筋(jīn ),县(xiàn )之(zhī )於(yú )庙(miào )梁(liáng ),宿(xiǔ )昔(xī )而(ér )死(sǐ )。李(lǐ )兑(duì )管(guǎn )赵(zhào ),囚(qiú )主(zhǔ )父(fù )於(yú )沙(shā )丘(qiū ),百(bǎi )日(rì )而(ér )饿(è )死(sǐ )。今(jīn )臣(chén )闻(wén )秦(qín )太(tài )后(hòu )、穰(ráng )侯(hóu )用(yòng )事(shì ),高(gāo )陵(líng )、华(huá )阳(yáng )、泾(jīng )阳(yáng )佐(zuǒ )之(zhī ),卒(zú )无(wú )秦(qín )王(wáng ),此(cǐ )亦(yì )淖(nào )齿(chǐ )、李(lǐ )兑(duì )之(zhī )类(lèi )也(yě )。且(qiě )夫(fū )三(sān )代(dài )所(suǒ )以(yǐ )亡(wáng )国(guó )者(zhě ),君(jūn )专(zhuān )授(shòu )政(zhèng ),纵(zòng )酒(jiǔ )驰(chí )骋(chěng )弋(yì )猎(liè ),不(bú )听(tīng )政(zhèng )事(shì )。其(qí )所(suǒ )授(shòu )者(zhě ),妒(dù )贤(xián )嫉(jí )能(néng ),御(yù )下(xià )蔽(bì )上(shàng ),以(yǐ )成(chéng )其(qí )私(sī ),不(bú )为(wéi )主(zhǔ )计(jì ),而(ér )主(zhǔ )不(bú )觉(jiào )悟(wù ),故(gù )失(shī )其(qí )国(guó )。今(jīn )自(zì )有(yǒu )秩(zhì )以(yǐ )上(shàng )至(zhì )诸(zhū )大(dà )吏(lì ),下(xià )及(jí )王(wáng )左(zuǒ )右(yòu ),无(wú )非(fēi )相(xiàng )国(guó )之(zhī )人(rén )者(zhě )。见(jiàn )王(wáng )独(dú )立(lì )於(yú )朝(cháo ),臣(chén )窃(qiè )为(wéi )王(wáng )恐(kǒng ),万(wàn )世(shì )之(zhī )後(hòu ),有(yǒu )秦(qín )国(guó )者(zhě )非(fēi )王(wáng )子(zǐ )孙(sūn )也(yě )。”昭(zhāo )王(wáng )闻(wén )之(zhī )大(dà )惧(jù ),曰(yuē ):“善(shàn )。”於(yú )是(shì )废(fèi )太(tài )后(hòu ),逐(zhú )穰(ráng )侯(hóu )、高(gāo )陵(líng )、华(huá )阳(yáng )、泾(jīng )阳(yáng )君(jūn )於(yú )关(guān )外(wài )。秦(qín )王(wáng )乃(nǎi )拜(bài )范(fàn )雎(jū )为(wéi )相(xiàng )。收(shōu )穰(ráng )侯(hóu )之(zhī )印(yìn ),使(shǐ )归(guī )陶(táo ),因(yīn )使(shǐ )县(xiàn )官(guān )给(gěi )车(chē )牛(niú )以(yǐ )徙(xǐ ),千(qiān )乘(chéng )有(yǒu )馀(yú )。到(dào )关(guān ),关(guān )阅(yuè )其(qí )宝(bǎo )器(qì ),宝(bǎo )器(qì )珍(zhēn )怪(guài )多(duō )於(yú )王(wáng )室(shì )。

秦(qín )封(fēng )范(fàn )雎(jū )以(yǐ )应(yīng ),号(hào )为(wéi )应(yīng )侯(hóu )。当(dāng )是(shì )时(shí ),秦(qín )昭(zhāo )王(wáng )四(sì )十(shí )一(yī )年(nián )也(yě )。

范(fàn )雎(jū )既(jì )相(xiàng )秦(qín ),秦(qín )号(hào )曰(yuē )张(zhāng )禄(lù ),而(ér )魏(wèi )不(bú )知(zhī ),以(yǐ )为(wéi )范(fàn )雎(jū )已(yǐ )死(sǐ )久(jiǔ )矣(yǐ )。魏(wèi )闻(wén )秦(qín )且(qiě )东(dōng )伐(fá )韩(hán )、魏(wèi ),魏(wèi )使(shǐ )须(xū )贾(jiǎ )於(yú )秦(qín )。范(fàn )雎(jū )闻(wén )之(zhī ),为(wéi )微(wēi )行(háng ),敝(bì )衣(yī )间(jiān )步(bù )之(zhī )邸(dǐ ),见(jiàn )须(xū )贾(jiǎ )。须(xū )贾(jiǎ )见(jiàn )之(zhī )而(ér )惊(jīng )曰(yuē ):“范(fàn )叔(shū )固(gù )无(wú )恙(yàng )乎(hū )!”范(fàn )雎(jū )曰(yuē ):“然(rán )。”须(xū )贾(jiǎ )笑(xiào )曰(yuē ):“范(fàn )叔(shū )有(yǒu )说(shuō )於(yú )秦(qín )邪(xié )?”曰(yuē ):“不(bú )也(yě )。雎(jū )前(qián )日(rì )得(dé )过(guò )於(yú )魏(wèi )相(xiàng ),故(gù )亡(wáng )逃(táo )至(zhì )此(cǐ ),安(ān )敢(gǎn )说(shuō )乎(hū )!”须(xū )贾(jiǎ )曰(yuē ):“今(jīn )叔(shū )何(hé )事(shì )?”范(fàn )雎(jū )曰(yuē )“臣(chén )为(wéi )人(rén )庸(yōng )赁(lìn )。”须(xū )贾(jiǎ )意(yì )哀(āi )之(zhī ),留(liú )与(yǔ )坐(zuò )饮(yǐn )食(shí ),曰(yuē ):“范(fàn )叔(shū )一(yī )寒(hán )如(rú )此(cǐ )哉(zāi )!”乃(nǎi )取(qǔ )其(qí )一(yī )綈(tí )袍(páo )以(yǐ )赐(cì )之(zhī )。须(xū )贾(jiǎ )因(yīn )问(wèn )曰(yuē ):“秦(qín )相(xiàng )张(zhāng )君(jūn ),公(gōng )知(zhī )之(zhī )乎(hū )?吾(wú )闻(wén )幸(xìng )於(yú )王(wáng ),天(tiān )下(xià )之(zhī )事(shì )皆(jiē )决(jué )於(yú )相(xiàng )君(jūn )。今(jīn )吾(wú )事(shì )之(zhī )去(qù )留(liú )在(zài )张(zhāng )君(jūn )。孺(rú )子(zǐ )岂(qǐ )有(yǒu )客(kè )习(xí )於(yú )相(xiàng )君(jūn )者(zhě )哉(zāi )?”范(fàn )雎(jū )曰(yuē ):“主(zhǔ )人(rén )翁(wēng )习(xí )知(zhī )之(zhī )。唯(wéi )雎(jū )亦(yì )得(dé )谒(yè ),雎(jū )请(qǐng )为(wéi )见(jiàn )君(jūn )於(yú )张(zhāng )君(jūn )。”须(xū )贾(jiǎ )曰(yuē ):“吾(wú )马(mǎ )病(bìng ),车(chē )轴(zhóu )折(shé ),非(fēi )大(dà )车(chē )驷(sì )马(mǎ ),吾(wú )固(gù )不(bú )出(chū )。”范(fàn )雎(jū )曰(yuē ):“原(yuán )为(wéi )君(jūn )借(jiè )大(dà )车(chē )驷(sì )马(mǎ )於(yú )主(zhǔ )人(rén )翁(wēng )。”

范(fàn )雎(jū )归(guī )取(qǔ )大(dà )车(chē )驷(sì )马(mǎ ),为(wéi )须(xū )贾(jiǎ )御(yù )之(zhī ),入(rù )秦(qín )相(xiàng )府(fǔ )。府(fǔ )中(zhōng )望(wàng )见(jiàn ),有(yǒu )识(shí )者(zhě )皆(jiē )避(bì )匿(nì )。须(xū )贾(jiǎ )怪(guài )之(zhī )。至(zhì )相(xiàng )舍(shě )门(mén ),谓(wèi )须(xū )贾(jiǎ )曰(yuē ):“待(dài )我(wǒ ),我(wǒ )为(wéi )君(jūn )先(xiān )入(rù )通(tōng )於(yú )相(xiàng )君(jūn )。”须(xū )贾(jiǎ )待(dài )门(mén )下(xià ),持(chí )车(chē )良(liáng )久(jiǔ ),问(wèn )门(mén )下(xià )曰(yuē ):“范(fàn )叔(shū )不(bú )出(chū ),何(hé )也(yě )?”门(mén )下(xià )曰(yuē ):“无(wú )范(fàn )叔(shū )。”须(xū )贾(jiǎ )曰(yuē ):“乡(xiāng )者(zhě )与(yǔ )我(wǒ )载(zǎi )而(ér )入(rù )者(zhě )。”门(mén )下(xià )曰(yuē ):“乃(nǎi )吾(wú )相(xiàng )张(zhāng )君(jūn )也(yě )。”须(xū )贾(jiǎ )大(dà )惊(jīng ),自(zì )知(zhī )见(jiàn )卖(mài ),乃(nǎi )肉(ròu )袒(tǎn )行(háng ),因(yīn )门(mén )下(xià )人(rén )谢(xiè )罪(zuì )。於(yú )是(shì )范(fàn )雎(jū )盛(shèng )帷(wéi )帐(zhàng ),待(dài )者(zhě )甚(shèn )众(zhòng ),见(jiàn )之(zhī )。须(xū )贾(jiǎ )顿(dùn )首(shǒu )言(yán )死(sǐ )罪(zuì ),曰(yuē ):“贾(jiǎ )不(bú )意(yì )君(jūn )能(néng )自(zì )致(zhì )於(yú )青(qīng )云(yún )之(zhī )上(shàng ),贾(jiǎ )不(bú )敢(gǎn )复(fù )读(dú )天(tiān )下(xià )之(zhī )书(shū ),不(bú )敢(gǎn )复(fù )与(yǔ )天(tiān )下(xià )之(zhī )事(shì )。贾(jiǎ )有(yǒu )汤(tāng )镬(huò )之(zhī )罪(zuì ),请(qǐng )自(zì )屏(píng )於(yú )胡(hú )貉(mò )之(zhī )地(dì ),唯(wéi )君(jūn )死(sǐ )生(shēng )之(zhī )!”范(fàn )雎(jū )曰(yuē ):“汝(rǔ )罪(zuì )有(yǒu )几(jǐ )?”曰(yuē ):“擢(zhuó )贾(jiǎ )之(zhī )发(fā )以(yǐ )续(xù )贾(jiǎ )之(zhī )罪(zuì ),尚(shàng )未(wèi )足(zú )。”范(fàn )雎(jū )曰(yuē ):“汝(rǔ )罪(zuì )有(yǒu )三(sān )耳(ěr )。昔(xī )者(zhě )楚(chǔ )昭(zhāo )王(wáng )时(shí )而(ér )申(shēn )包(bāo )胥(xū )为(wéi )楚(chǔ )卻(què )吴(wú )军(jūn ),楚(chǔ )王(wáng )封(fēng )之(zhī )以(yǐ )荆(jīng )五(wǔ )千(qiān )户(hù ),包(bāo )胥(xū )辞(cí )不(bú )受(shòu ),为(wéi )丘(qiū )墓(mù )之(zhī )寄(jì )於(yú )荆(jīng )也(yě )。今(jīn )雎(jū )之(zhī )先(xiān )人(rén )丘(qiū )墓(mù )亦(yì )在(zài )魏(wèi ),公(gōng )前(qián )以(yǐ )雎(jū )为(wéi )有(yǒu )外(wài )心(xīn )於(yú )齐(qí )而(ér )恶(è )雎(jū )於(yú )魏(wèi )齐(qí ),公(gōng )之(zhī )罪(zuì )一(yī )也(yě )。当(dāng )魏(wèi )齐(qí )辱(rǔ )我(wǒ )於(yú )厕(cè )中(zhōng ),公(gōng )不(bú )止(zhǐ ),罪(zuì )二(èr )也(yě )。更(gèng )醉(zuì )而(ér )溺(nì )我(wǒ ),公(gōng )其(qí )何(hé )忍(rěn )乎(hū )?罪(zuì )三(sān )矣(yǐ )。然(rán )公(gōng )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )得(dé )无(wú )死(sǐ )者(zhě ),以(yǐ )綈(tí )袍(páo )恋(liàn )恋(liàn ),有(yǒu )故(gù )人(rén )之(zhī )意(yì ),故(gù )释(shì )公(gōng )。”乃(nǎi )谢(xiè )罢(bà )。入(rù )言(yán )之(zhī )昭(zhāo )王(wáng ),罢(bà )归(guī )须(xū )贾(jiǎ )。

须(xū )贾(jiǎ )辞(cí )於(yú )范(fàn )雎(jū ),范(fàn )雎(jū )大(dà )供(gòng )具(jù ),尽(jìn )请(qǐng )诸(zhū )侯(hóu )使(shǐ ),与(yǔ )坐(zuò )堂(táng )上(shàng ),食(shí )饮(yǐn )甚(shèn )设(shè )。而(ér )坐(zuò )须(xū )贾(jiǎ )於(yú )堂(táng )下(xià ),置(zhì )豆(dòu )其(qí )前(qián ),令(lìng )两(liǎng )黥(qíng )徒(tú )夹(jiá )而(ér )马(mǎ )食(shí )之(zhī )。数(shù )曰(yuē ):“为(wéi )我(wǒ )告(gào )魏(wèi )王(wáng ),急(jí )持(chí )魏(wèi )齐(qí )头(tóu )来(lái )!不(bú )然(rán )者(zhě ),我(wǒ )且(qiě )屠(tú )大(dà )梁(liáng )。”须(xū )贾(jiǎ )归(guī ),以(yǐ )告(gào )魏(wèi )齐(qí )。魏(wèi )齐(qí )恐(kǒng ),亡(wáng )走(zǒu )赵(zhào )。匿(nì )平(píng )原(yuán )君(jūn )所(suǒ )。

范(fàn )雎(jū )既(jì )相(xiàng ),王(wáng )稽(jī )谓(wèi )范(fàn )雎(jū )曰(yuē ):“事(shì )有(yǒu )不(bú )可(kě )知(zhī )者(zhě )三(sān ),有(yǒu )不(bú )柰(nài )何(hé )者(zhě )亦(yì )三(sān )。宫(gōng )车(chē )一(yī )日(rì )晏(yàn )驾(jià ),是(shì )事(shì )之(zhī )不(bú )可(kě )知(zhī )者(zhě )一(yī )也(yě )。君(jūn )卒(zú )然(rán )捐(juān )馆(guǎn )舍(shě ),是(shì )事(shì )之(zhī )不(bú )可(kě )知(zhī )者(zhě )二(èr )也(yě )。使(shǐ )臣(chén )卒(zú )然(rán )填(tián )沟(gōu )壑(hè ),是(shì )事(shì )之(zhī )不(bú )可(kě )知(zhī )者(zhě )三(sān )也(yě )。宫(gōng )车(chē )一(yī )日(rì )晏(yàn )驾(jià ),君(jūn )虽(suī )恨(hèn )於(yú )臣(chén ),无(wú )可(kě )柰(nài )何(hé )。君(jūn )卒(zú )然(rán )捐(juān )馆(guǎn )舍(shě ),君(jūn )虽(suī )恨(hèn )於(yú )臣(chén ),亦(yì )无(wú )可(kě )柰(nài )何(hé )。使(shǐ )臣(chén )卒(zú )然(rán )填(tián )沟(gōu )壑(hè ),君(jūn )虽(suī )恨(hèn )於(yú )臣(chén ),亦(yì )无(wú )可(kě )柰(nài )何(hé )。”范(fàn )雎(jū )不(bú )怿(yì ),乃(nǎi )入(rù )言(yán )於(yú )王(wáng )曰(yuē ):“非(fēi )王(wáng )稽(jī )之(zhī )忠(zhōng ),莫(mò )能(néng )内(nèi )臣(chén )於(yú )函(hán )谷(gǔ )关(guān );非(fēi )大(dà )王(wáng )之(zhī )贤(xián )圣(shèng ),莫(mò )能(néng )贵(guì )臣(chén )。今(jīn )臣(chén )官(guān )至(zhì )於(yú )相(xiàng ),爵(jué )在(zài )列(liè )侯(hóu ),王(wáng )稽(jī )之(zhī )官(guān )尚(shàng )止(zhǐ )於(yú )谒(yè )者(zhě ),非(fēi )其(qí )内(nèi )臣(chén )之(zhī )意(yì )也(yě )。”昭(zhāo )王(wáng )召(zhào )王(wáng )稽(jī ),拜(bài )为(wéi )河(hé )东(dōng )守(shǒu ),三(sān )岁(suì )不(bú )上(shàng )计(jì )。又(yòu )任(rèn )郑(zhèng )安(ān )平(píng ),昭(zhāo )王(wáng )以(yǐ )为(wéi )将(jiāng )军(jūn )。范(fàn )雎(jū )於(yú )是(shì )散(sàn )家(jiā )财(cái )物(wù ),尽(jìn )以(yǐ )报(bào )所(suǒ )尝(cháng )困(kùn )戹(è )者(zhě )。一(yī )饭(fàn )之(zhī )德(dé )必(bì )偿(cháng ),睚(yá )眦(zì )之(zhī )怨(yuàn )必(bì )报(bào )。

范(fàn )雎(jū )相(xiàng )秦(qín )二(èr )年(nián ),秦(qín )昭(zhāo )王(wáng )之(zhī )四(sì )十(shí )二(èr )年(nián ),东(dōng )伐(fá )韩(hán )少(shǎo )曲(qǔ )、高(gāo )平(píng ),拔(bá )之(zhī )。

秦(qín )昭(zhāo )王(wáng )闻(wén )魏(wèi )齐(qí )在(zài )平(píng )原(yuán )君(jūn )所(suǒ ),欲(yù )为(wéi )范(fàn )雎(jū )必(bì )报(bào )其(qí )仇(chóu ),乃(nǎi )详(xiáng )为(wéi )好(hǎo )书(shū )遗(yí )平(píng )原(yuán )君(jūn )曰(yuē );“寡(guǎ )人(rén )闻(wén )君(jūn )之(zhī )高(gāo )义(yì ),原(yuán )与(yǔ )君(jūn )为(wéi )布(bù )衣(yī )之(zhī )友(yǒu ),君(jūn )幸(xìng )过(guò )寡(guǎ )人(rén ),寡(guǎ )人(rén )原(yuán )与(yǔ )君(jūn )为(wéi )十(shí )日(rì )之(zhī )饮(yǐn )。”平(píng )原(yuán )君(jūn )畏(wèi )秦(qín ),且(qiě )以(yǐ )为(wéi )然(rán ),而(ér )入(rù )秦(qín )见(jiàn )昭(zhāo )王(wáng )。昭(zhāo )王(wáng )与(yǔ )平(píng )原(yuán )君(jūn )饮(yǐn )数(shù )日(rì ),昭(zhāo )王(wáng )谓(wèi )平(píng )原(yuán )君(jūn )曰(yuē ):“昔(xī )周(zhōu )文(wén )王(wáng )得(dé )吕(lǚ )尚(shàng )以(yǐ )为(wéi )太(tài )公(gōng ),齐(qí )桓(huán )公(gōng )得(dé )管(guǎn )夷(yí )吾(wú )以(yǐ )为(wéi )仲(zhòng )父(fù ),今(jīn )范(fàn )君(jūn )亦(yì )寡(guǎ )人(rén )之(zhī )叔(shū )父(fù )也(yě )。范(fàn )君(jūn )之(zhī )仇(chóu )在(zài )君(jūn )之(zhī )家(jiā ),原(yuán )使(shǐ )人(rén )归(guī )取(qǔ )其(qí )头(tóu )来(lái );不(bú )然(rán ),吾(wú )不(bú )出(chū )君(jūn )於(yú )关(guān )。”平(píng )原(yuán )君(jūn )曰(yuē ):“贵(guì )而(ér )为(wéi )交(jiāo )者(zhě ),为(wéi )贱(jiàn )也(yě );富(fù )而(ér )为(wéi )交(jiāo )者(zhě ),为(wéi )贫(pín )也(yě )。夫(fū )魏(wèi )齐(qí )者(zhě ),胜(shèng )之(zhī )友(yǒu )也(yě ),在(zài ),固(gù )不(bú )出(chū )也(yě ),今(jīn )又(yòu )不(bú )在(zài )臣(chén )所(suǒ )。”昭(zhāo )王(wáng )乃(nǎi )遗(yí )赵(zhào )王(wáng )书(shū )曰(yuē ):“王(wáng )之(zhī )弟(dì )在(zài )秦(qín ),范(fàn )君(jūn )之(zhī )仇(chóu )魏(wèi )齐(qí )在(zài )平(píng )原(yuán )君(jūn )之(zhī )家(jiā )。王(wáng )使(shǐ )人(rén )疾(jí )持(chí )其(qí )头(tóu )来(lái );不(bú )然(rán ),吾(wú )举(jǔ )兵(bīng )而(ér )伐(fá )赵(zhào ),又(yòu )不(bú )出(chū )王(wáng )之(zhī )弟(dì )於(yú )关(guān )。”赵(zhào )孝(xiào )成(chéng )王(wáng )乃(nǎi )发(fā )卒(zú )围(wéi )平(píng )原(yuán )君(jūn )家(jiā ),急(jí ),魏(wèi )齐(qí )夜(yè )亡(wáng )出(chū ),见(jiàn )赵(zhào )相(xiàng )虞(yú )卿(qīng )。虞(yú )卿(qīng )度(dù )赵(zhào )王(wáng )终(zhōng )不(bú )可(kě )说(shuō ),乃(nǎi )解(jiě )其(qí )相(xiàng )印(yìn ),与(yǔ )魏(wèi )齐(qí )亡(wáng ),间(jiān )行(háng ),念(niàn )诸(zhū )侯(hóu )莫(mò )可(kě )以(yǐ )急(jí )抵(dǐ )者(zhě ),乃(nǎi )复(fù )走(zǒu )大(dà )梁(liáng ),欲(yù )因(yīn )信(xìn )陵(líng )君(jūn )以(yǐ )走(zǒu )楚(chǔ )。信(xìn )陵(líng )君(jūn )闻(wén )之(zhī ),畏(wèi )秦(qín ),犹(yóu )豫(yù )未(wèi )肯(kěn )见(jiàn ),曰(yuē ):“虞(yú )卿(qīng )何(hé )如(rú )人(rén )也(yě )?”时(shí )侯(hóu )嬴(yíng )在(zài )旁(páng ),曰(yuē ):“人(rén )固(gù )未(wèi )易(yì )知(zhī ),知(zhī )人(rén )亦(yì )未(wèi )易(yì )也(yě )。夫(fū )虞(yú )卿(qīng )蹑(niè )屩(juē )檐(yán )簦(dēng ),一(yī )见(jiàn )赵(zhào )王(wáng ),赐(cì )白(bái )璧(bì )一(yī )双(shuāng ),黄(huáng )金(jīn )百(bǎi )镒(yì );再(zài )见(jiàn ),拜(bài )为(wéi )上(shàng )卿(qīng );三(sān )见(jiàn ),卒(zú )受(shòu )相(xiàng )印(yìn ),封(fēng )万(wàn )户(hù )侯(hóu )。当(dāng )此(cǐ )之(zhī )时(shí ),天(tiān )下(xià )争(zhēng )知(zhī )之(zhī )。夫(fū )魏(wèi )齐(qí )穷(qióng )困(kùn )过(guò )虞(yú )卿(qīng ),虞(yú )卿(qīng )不(bú )敢(gǎn )重(zhòng )爵(jué )禄(lù )之(zhī )尊(zūn ),解(jiě )相(xiàng )印(yìn ),捐(juān )万(wàn )户(hù )侯(hóu )而(ér )间(jiān )行(háng )。急(jí )士(shì )之(zhī )穷(qióng )而(ér )归(guī )公(gōng )子(zǐ ),公(gōng )子(zǐ )曰(yuē )‘何(hé )如(rú )人(rén )’。人(rén )固(gù )不(bú )易(yì )知(zhī ),知(zhī )人(rén )亦(yì )未(wèi )易(yì )也(yě )!”信(xìn )陵(líng )君(jūn )大(dà )惭(cán ),驾(jià )如(rú )野(yě )迎(yíng )之(zhī )。魏(wèi )齐(qí )闻(wén )信(xìn )陵(líng )君(jūn )之(zhī )初(chū )难(nán )见(jiàn )之(zhī ),怒(nù )而(ér )自(zì )刭(jǐng )。赵(zhào )王(wáng )闻(wén )之(zhī ),卒(zú )取(qǔ )其(qí )头(tóu )予(yǔ )秦(qín )。秦(qín )昭(zhāo )王(wáng )乃(nǎi )出(chū )平(píng )原(yuán )君(jūn )归(guī )赵(zhào )。

昭(zhāo )王(wáng )四(sì )十(shí )三(sān )年(nián ),秦(qín )攻(gōng )韩(hán )汾(fén )陉(xíng ),拔(bá )之(zhī ),因(yīn )城(chéng )河(hé )上(shàng )广(guǎng )武(wǔ )。

後(hòu )五(wǔ )年(nián ),昭(zhāo )王(wáng )用(yòng )应(yīng )侯(hóu )谋(móu ),纵(zòng )反(fǎn )间(jiān )卖(mài )赵(zhào ),赵(zhào )以(yǐ )其(qí )故(gù ),令(lìng )马(mǎ )服(fú )子(zǐ )代(dài )廉(lián )颇(pō )将(jiāng )。秦(qín )大(dà )破(pò )赵(zhào )於(yú )长(zhǎng )平(píng ),遂(suí )围(wéi )邯(hán )郸(dān )。已(yǐ )而(ér )与(yǔ )武(wǔ )安(ān )君(jūn )白(bái )起(qǐ )有(yǒu )隙(xì ),言(yán )而(ér )杀(shā )之(zhī )。任(rèn )郑(zhèng )安(ān )平(píng ),使(shǐ )击(jī )赵(zhào )。郑(zhèng )安(ān )平(píng )为(wéi )赵(zhào )所(suǒ )围(wéi ),急(jí ),以(yǐ )兵(bīng )二(èr )万(wàn )人(rén )降(jiàng )赵(zhào )。应(yīng )侯(hóu )席(xí )请(qǐng )罪(zuì )。秦(qín )之(zhī )法(fǎ ),任(rèn )人(rén )而(ér )所(suǒ )任(rèn )不(bú )善(shàn )者(zhě ),各(gè )以(yǐ )其(qí )罪(zuì )罪(zuì )之(zhī )。於(yú )是(shì )应(yīng )侯(hóu )罪(zuì )当(dāng )收(shōu )三(sān )族(zú )。秦(qín )昭(zhāo )王(wáng )恐(kǒng )伤(shāng )应(yīng )侯(hóu )之(zhī )意(yì ),乃(nǎi )下(xià )令(lìng )国(guó )中(zhōng ):“有(yǒu )敢(gǎn )言(yán )郑(zhèng )安(ān )平(píng )事(shì )者(zhě ),以(yǐ )其(qí )罪(zuì )罪(zuì )之(zhī )。”而(ér )加(jiā )赐(cì )相(xiàng )国(guó )应(yīng )侯(hóu )食(shí )物(wù )日(rì )益(yì )厚(hòu ),以(yǐ )顺(shùn )適(shì )其(qí )意(yì )。後(hòu )二(èr )岁(suì ),王(wáng )稽(jī )为(wéi )河(hé )东(dōng )守(shǒu ),与(yǔ )诸(zhū )侯(hóu )通(tōng ),坐(zuò )法(fǎ )诛(zhū )。而(ér )应(yīng )侯(hóu )日(rì )益(yì )以(yǐ )不(bú )怿(yì )。

昭(zhāo )王(wáng )临(lín )朝(cháo )叹(tàn )息(xī ),应(yīng )侯(hóu )进(jìn )曰(yuē ):“臣(chén )闻(wén )‘主(zhǔ )忧(yōu )臣(chén )辱(rǔ ),主(zhǔ )辱(rǔ )臣(chén )死(sǐ )’。今(jīn )大(dà )王(wáng )中(zhōng )朝(cháo )而(ér )忧(yōu ),臣(chén )敢(gǎn )请(qǐng )其(qí )罪(zuì )。”昭(zhāo )王(wáng )曰(yuē ):“吾(wú )闻(wén )楚(chǔ )之(zhī )铁(tiě )剑(jiàn )利(lì )而(ér )倡(chàng )优(yōu )拙(zhuō )。夫(fū )铁(tiě )剑(jiàn )利(lì )则(zé )士(shì )勇(yǒng ),倡(chàng )优(yōu )拙(zhuō )则(zé )思(sī )虑(lǜ )远(yuǎn )。夫(fū )以(yǐ )远(yuǎn )思(sī )虑(lǜ )而(ér )御(yù )勇(yǒng )士(shì ),吾(wú )恐(kǒng )楚(chǔ )之(zhī )图(tú )秦(qín )也(yě )。夫(fū )物(wù )不(bú )素(sù )具(jù ),不(bú )可(kě )以(yǐ )应(yīng )卒(zú ),今(jīn )武(wǔ )安(ān )君(jūn )既(jì )死(sǐ ),而(ér )郑(zhèng )安(ān )平(píng )等(děng )畔(pàn ),内(nèi )无(wú )良(liáng )将(jiāng )而(ér )外(wài )多(duō )敌(dí )国(guó ),吾(wú )是(shì )以(yǐ )忧(yōu )。”欲(yù )以(yǐ )激(jī )励(lì )应(yīng )侯(hóu )。应(yīng )侯(hóu )惧(jù ),不(bú )知(zhī )所(suǒ )出(chū )。蔡(cài )泽(zé )闻(wén )之(zhī ),往(wǎng )入(rù )秦(qín )也(yě )。

蔡(cài )泽(zé )者(zhě ),燕(yàn )人(rén )也(yě )。游(yóu )学(xué )干(gàn )诸(zhū )侯(hóu )小(xiǎo )大(dà )甚(shèn )众(zhòng ),不(bú )遇(yù )。而(ér )从(cóng )唐(táng )举(jǔ )相(xiàng ),曰(yuē ):“吾(wú )闻(wén )先(xiān )生(shēng )相(xiàng )李(lǐ )兑(duì ),曰(yuē )‘百(bǎi )日(rì )之(zhī )内(nèi )持(chí )国(guó )秉(bǐng )’,有(yǒu )之(zhī )乎(hū )?”曰(yuē ):“有(yǒu )之(zhī )。”曰(yuē ):“若(ruò )臣(chén )者(zhě )何(hé )如(rú )?”唐(táng )举(jǔ )孰(shú )视(shì )而(ér )笑(xiào )曰(yuē ):“先(xiān )生(shēng )曷(hé )鼻(bí ),巨(jù )肩(jiān ),魋(tuí )颜(yán ),蹙(cù )齃(è ),膝(xī )挛(luán )。吾(wú )闻(wén )圣(shèng )人(rén )不(bú )相(xiàng ),殆(dài )先(xiān )生(shēng )乎(hū )?”蔡(cài )泽(zé )知(zhī )唐(táng )举(jǔ )戏(xì )之(zhī ),乃(nǎi )曰(yuē ):“富(fù )贵(guì )吾(wú )所(suǒ )自(zì )有(yǒu ),吾(wú )所(suǒ )不(bú )知(zhī )者(zhě )寿(shòu )也(yě ),原(yuán )闻(wén )之(zhī )。”唐(táng )举(jǔ )曰(yuē ):“先(xiān )生(shēng )之(zhī )寿(shòu ),从(cóng )今(jīn )以(yǐ )往(wǎng )者(zhě )四(sì )十(shí )三(sān )岁(suì )。”蔡(cài )泽(zé )笑(xiào )谢(xiè )而(ér )去(qù ),谓(wèi )其(qí )御(yù )者(zhě )曰(yuē ):“吾(wú )持(chí )粱(liáng )刺(cì )齿(chǐ )肥(féi ),跃(yuè )马(mǎ )疾(jí )驱(qū ),怀(huái )黄(huáng )金(jīn )之(zhī )印(yìn ),结(jié )紫(zǐ )绶(shòu )於(yú )要(yào ),揖(yī )让(ràng )人(rén )主(zhǔ )之(zhī )前(qián ),食(shí )肉(ròu )富(fù )贵(guì ),四(sì )十(shí )三(sān )年(nián )足(zú )矣(yǐ )。”去(qù )之(zhī )赵(zhào ),见(jiàn )逐(zhú )。之(zhī )韩(hán )、魏(wèi ),遇(yù )夺(duó )釜(fǔ )鬲(gé )於(yú )涂(tú )。闻(wén )应(yīng )侯(hóu )任(rèn )郑(zhèng )安(ān )平(píng )、王(wáng )稽(jī )皆(jiē )负(fù )重(zhòng )罪(zuì )於(yú )秦(qín ),应(yīng )侯(hóu )内(nèi )惭(cán ),蔡(cài )泽(zé )乃(nǎi )西(xī )入(rù )秦(qín )。

将(jiāng )见(jiàn )昭(zhāo )王(wáng ),使(shǐ )人(rén )宣(xuān )言(yán )以(yǐ )感(gǎn )怒(nù )应(yīng )侯(hóu )曰(yuē ):“燕(yàn )客(kè )蔡(cài )泽(zé ),天(tiān )下(xià )雄(xióng )俊(jùn )弘(hóng )辩(biàn )智(zhì )士(shì )也(yě )。彼(bǐ )一(yī )见(jiàn )秦(qín )王(wáng ),秦(qín )王(wáng )必(bì )困(kùn )君(jūn )而(ér )夺(duó )君(jūn )之(zhī )位(wèi )。”应(yīng )侯(hóu )闻(wén ),曰(yuē ):“五(wǔ )帝(dì )三(sān )代(dài )之(zhī )事(shì ),百(bǎi )家(jiā )之(zhī )说(shuō ),吾(wú )既(jì )知(zhī )之(zhī ),众(zhòng )口(kǒu )之(zhī )辩(biàn ),吾(wú )皆(jiē )摧(cuī )之(zhī ),是(shì )恶(è )能(néng )困(kùn )我(wǒ )而(ér )夺(duó )我(wǒ )位(wèi )乎(hū )?”使(shǐ )人(rén )召(zhào )蔡(cài )泽(zé )。蔡(cài )泽(zé )入(rù ),则(zé )揖(yī )应(yīng )。应(yīng )侯(hóu )固(gù )不(bú )快(kuài ),及(jí )见(jiàn )之(zhī ),又(yòu )倨(jù ),应(yīng )侯(hóu )因(yīn )让(ràng )之(zhī )曰(yuē ):“子(zǐ )尝(cháng )宣(xuān )言(yán )欲(yù )代(dài )我(wǒ )相(xiàng )秦(qín ),宁(níng )有(yǒu )之(zhī )乎(hū )?”对(duì )曰(yuē ):“然(rán )。”应(yīng )侯(hóu )曰(yuē ):“请(qǐng )闻(wén )其(qí )说(shuō )。”蔡(cài )泽(zé )曰(yuē ):“吁(yù ),君(jūn )何(hé )见(jiàn )之(zhī )晚(wǎn )也(yě )!夫(fū )四(sì )时(shí )之(zhī )序(xù ),成(chéng )功(gōng )者(zhě )去(qù )。夫(fū )人(rén )生(shēng )百(bǎi )体(tǐ )坚(jiān )彊(jiāng ),手(shǒu )足(zú )便(biàn )利(lì ),耳(ěr )目(mù )聪(cōng )明(míng )而(ér )心(xīn )圣(shèng )智(zhì ),岂(qǐ )非(fēi )士(shì )之(zhī )原(yuán )与(yǔ )?”应(yīng )侯(hóu )曰(yuē ):“然(rán )。”蔡(cài )泽(zé )曰(yuē ):“质(zhì )仁(rén )秉(bǐng )义(yì ),行(háng )道(dào )施(shī )德(dé ),得(dé )志(zhì )於(yú )天(tiān )下(xià ),天(tiān )下(xià )怀(huái )乐(lè )敬(jìng )爱(ài )而(ér )尊(zūn )慕(mù )之(zhī ),皆(jiē )原(yuán )以(yǐ )为(wéi )君(jūn )王(wáng ),岂(qǐ )不(bú )辩(biàn )智(zhì )之(zhī )期(qī )与(yǔ )?”应(yīng )侯(hóu )曰(yuē ):“然(rán )。”蔡(cài )泽(zé )复(fù )曰(yuē ):“富(fù )贵(guì )显(xiǎn )荣(róng ),成(chéng )理(lǐ )万(wàn )物(wù ),使(shǐ )各(gè )得(dé )其(qí )所(suǒ );性(xìng )命(mìng )寿(shòu )长(zhǎng ),终(zhōng )其(qí )天(tiān )年(nián )而(ér )不(bú )夭(yāo )伤(shāng );天(tiān )下(xià )继(jì )其(qí )统(tǒng ),守(shǒu )其(qí )业(yè ),传(chuán )之(zhī )无(wú )穷(qióng );名(míng )实(shí )纯(chún )粹(cuì ),泽(zé )流(liú )千(qiān )里(lǐ ),世(shì )世(shì )称(chēng )之(zhī )而(ér )无(wú )绝(jué ),与(yǔ )天(tiān )地(dì )终(zhōng )始(shǐ ):岂(qǐ )道(dào )德(dé )之(zhī )符(fú )而(ér )圣(shèng )人(rén )所(suǒ )谓(wèi )吉(jí )祥(xiáng )善(shàn )事(shì )者(zhě )与(yǔ )?”应(yīng )侯(hóu )曰(yuē ):“然(rán )。”

蔡(cài )泽(zé )曰(yuē ):“若(ruò )夫(fū )秦(qín )之(zhī )商(shāng )君(jūn ),楚(chǔ )之(zhī )吴(wú )起(qǐ ),越(yuè )之(zhī )大(dà )夫(fū )种(zhǒng ),其(qí )卒(zú )然(rán )亦(yì )可(kě )原(yuán )与(yǔ )?”应(yīng )侯(hóu )知(zhī )蔡(cài )泽(zé )之(zhī )欲(yù )困(kùn )己(jǐ )以(yǐ )说(shuō ),复(fù )谬(miù )曰(yuē ):“何(hé )为(wéi )不(bú )可(kě )?夫(fū )公(gōng )孙(sūn )鞅(yāng )之(zhī )事(shì )孝(xiào )公(gōng )也(yě ),极(jí )身(shēn )无(wú )贰(èr )虑(lǜ ),尽(jìn )公(gōng )而(ér )不(bú )顾(gù )私(sī );设(shè )刀(dāo )锯(jù )以(yǐ )禁(jìn )奸(jiān )邪(xié ),信(xìn )赏(shǎng )罚(fá )以(yǐ )致(zhì )治(zhì );披(pī )腹(fù )心(xīn ),示(shì )情(qíng )素(sù ),蒙(méng )怨(yuàn )咎(jiù ),欺(qī )旧(jiù )友(yǒu ),夺(duó )魏(wèi )公(gōng )子(zǐ )卬(áng ),安(ān )秦(qín )社(shè )稷(jì ),利(lì )百(bǎi )姓(xìng ),卒(zú )为(wéi )秦(qín )禽(qín )将(jiāng )破(pò )敌(dí ),攘(rǎng )地(dì )千(qiān )里(lǐ )。吴(wú )起(qǐ )之(zhī )事(shì )悼(dào )王(wáng )也(yě ),使(shǐ )私(sī )不(bú )得(dé )害(hài )公(gōng ),谗(chán )不(bú )得(dé )蔽(bì )忠(zhōng ),言(yán )不(bú )取(qǔ )苟(gǒu )合(hé ),行(háng )不(bú )取(qǔ )苟(gǒu )容(róng ),不(bú )为(wéi )危(wēi )易(yì )行(háng ),行(háng )义(yì )不(bú )辟(pì )难(nán ),然(rán )为(wéi )霸(bà )主(zhǔ )强(qiáng )国(guó ),不(bú )辞(cí )祸(huò )凶(xiōng )。大(dà )夫(fū )种(zhǒng )之(zhī )事(shì )越(yuè )王(wáng )也(yě ),主(zhǔ )虽(suī )困(kùn )辱(rǔ ),悉(xī )忠(zhōng )而(ér )不(bú )解(jiě ),主(zhǔ )虽(suī )绝(jué )亡(wáng ),尽(jìn )能(néng )而(ér )弗(fú )离(lí ),成(chéng )功(gōng )而(ér )弗(fú )矜(jīn ),贵(guì )富(fù )而(ér )不(bú )骄(jiāo )怠(dài )。若(ruò )此(cǐ )三(sān )子(zǐ )者(zhě ),固(gù )义(yì )之(zhī )至(zhì )也(yě ),忠(zhōng )之(zhī )节(jiē )也(yě )。是(shì )故(gù )君(jūn )子(zǐ )以(yǐ )义(yì )死(sǐ )难(nán ),视(shì )死(sǐ )如(rú )归(guī );生(shēng )而(ér )辱(rǔ )不(bú )如(rú )死(sǐ )而(ér )荣(róng )。士(shì )固(gù )有(yǒu )杀(shā )身(shēn )以(yǐ )成(chéng )名(míng ),虽(suī )义(yì )之(zhī )所(suǒ )在(zài ),虽(suī )死(sǐ )无(wú )所(suǒ )恨(hèn )。何(hé )为(wéi )不(bú )可(kě )哉(zāi )?”

蔡(cài )泽(zé )曰(yuē ):“主(zhǔ )圣(shèng )臣(chén )贤(xián ),天(tiān )下(xià )之(zhī )盛(shèng )福(fú )也(yě );君(jūn )明(míng )臣(chén )直(zhí ),国(guó )之(zhī )福(fú )也(yě );父(fù )慈(cí )子(zǐ )孝(xiào ),夫(fū )信(xìn )妻(qī )贞(zhēn ),家(jiā )之(zhī )福(fú )也(yě )。故(gù )比(bǐ )干(gàn )忠(zhōng )而(ér )不(bú )能(néng )存(cún )殷(yīn ),子(zǐ )胥(xū )智(zhì )而(ér )不(bú )能(néng )完(wán )吴(wú ),申(shēn )生(shēng )孝(xiào )而(ér )晋(jìn )国(guó )乱(luàn )。是(shì )皆(jiē )有(yǒu )忠(zhōng )臣(chén )孝(xiào )子(zǐ ),而(ér )国(guó )家(jiā )灭(miè )乱(luàn )者(zhě ),何(hé )也(yě )?无(wú )明(míng )君(jūn )贤(xián )父(fù )以(yǐ )听(tīng )之(zhī ),故(gù )天(tiān )下(xià )以(yǐ )其(qí )君(jūn )父(fù )为(wéi )僇(liáo )辱(rǔ )而(ér )怜(lián )其(qí )臣(chén )子(zǐ )。今(jīn )商(shāng )君(jūn )、吴(wú )起(qǐ )、大(dà )夫(fū )种(zhǒng )之(zhī )为(wéi )人(rén )臣(chén ),是(shì )也(yě );其(qí )君(jūn ),非(fēi )也(yě )。故(gù )世(shì )称(chēng )三(sān )子(zǐ )致(zhì )功(gōng )而(ér )不(bú )见(jiàn )德(dé ),岂(qǐ )慕(mù )不(bú )遇(yù )世(shì )死(sǐ )乎(hū )?夫(fū )待(dài )死(sǐ )而(ér )後(hòu )可(kě )以(yǐ )立(lì )忠(zhōng )成(chéng )名(míng ),是(shì )微(wēi )子(zǐ )不(bú )足(zú )仁(rén ),孔(kǒng )子(zǐ )不(bú )足(zú )圣(shèng ),管(guǎn )仲(zhòng )不(bú )足(zú )大(dà )也(yě )。夫(fū )人(rén )之(zhī )立(lì )功(gōng ),岂(qǐ )不(bú )期(qī )於(yú )成(chéng )全(quán )邪(xié )?身(shēn )与(yǔ )名(míng )俱(jù )全(quán )者(zhě ),上(shàng )也(yě )。名(míng )可(kě )法(fǎ )而(ér )身(shēn )死(sǐ )者(zhě ),其(qí )次(cì )也(yě )。名(míng )在(zài )僇(liáo )辱(rǔ )而(ér )身(shēn )全(quán )者(zhě ),下(xià )也(yě )。”於(yú )是(shì )应(yīng )侯(hóu )称(chēng )善(shàn )。

蔡(cài )泽(zé )少(shǎo )得(dé )间(jiān ),因(yīn )曰(yuē ):“夫(fū )商(shāng )君(jūn )、吴(wú )起(qǐ )、大(dà )夫(fū )种(zhǒng ),其(qí )为(wéi )人(rén )臣(chén )尽(jìn )忠(zhōng )致(zhì )功(gōng )则(zé )可(kě )原(yuán )矣(yǐ ),闳(hóng )夭(yāo )事(shì )文(wén )王(wáng ),周(zhōu )公(gōng )辅(fǔ )成(chéng )王(wáng )也(yě ),岂(qǐ )不(bú )亦(yì )忠(zhōng )圣(shèng )乎(hū )?以(yǐ )君(jūn )臣(chén )论(lùn )之(zhī ),商(shāng )君(jūn )、吴(wú )起(qǐ )、大(dà )夫(fū )种(zhǒng )其(qí )可(kě )原(yuán )孰(shú )与(yǔ )闳(hóng )夭(yāo )、周(zhōu )公(gōng )哉(zāi )?”应(yīng )侯(hóu )曰(yuē ):“商(shāng )君(jūn )、吴(wú )起(qǐ )、大(dà )夫(fū )种(zhǒng )弗(fú )若(ruò )也(yě )。”蔡(cài )泽(zé )曰(yuē ):“然(rán )则(zé )君(jūn )之(zhī )主(zhǔ )慈(cí )仁(rén )任(rèn )忠(zhōng ),惇(dūn )厚(hòu )旧(jiù )故(gù ),其(qí )贤(xián )智(zhì )与(yǔ )有(yǒu )道(dào )之(zhī )士(shì )为(wéi )胶(jiāo )漆(qī ),义(yì )不(bú )倍(bèi )功(gōng )臣(chén ),孰(shú )与(yǔ )秦(qín )孝(xiào )公(gōng )、楚(chǔ )悼(dào )王(wáng )、越(yuè )王(wáng )乎(hū )?”应(yīng )侯(hóu )曰(yuē ):“未(wèi )知(zhī )何(hé )如(rú )也(yě )。”蔡(cài )泽(zé )曰(yuē ):“今(jīn )主(zhǔ )亲(qīn )忠(zhōng )臣(chén ),不(bú )过(guò )秦(qín )孝(xiào )公(gōng )、楚(chǔ )悼(dào )王(wáng )、越(yuè )王(wáng ),君(jūn )之(zhī )设(shè )智(zhì ),能(néng )为(wéi )主(zhǔ )安(ān )危(wēi )修(xiū )政(zhèng ),治(zhì )乱(luàn )彊(jiāng )兵(bīng ),批(pī )患(huàn )折(shé )难(nán ),广(guǎng )地(dì )殖(zhí )穀(yù ),富(fù )国(guó )足(zú )家(jiā ),彊(jiāng )主(zhǔ ),尊(zūn )社(shè )稷(jì ),显(xiǎn )宗(zōng )庙(miào ),天(tiān )下(xià )莫(mò )敢(gǎn )欺(qī )犯(fàn )其(qí )主(zhǔ ),主(zhǔ )之(zhī )威(wēi )盖(gài )震(zhèn )海(hǎi )内(nèi ),功(gōng )彰(zhāng )万(wàn )里(lǐ )之(zhī )外(wài ),声(shēng )名(míng )光(guāng )辉(huī )传(chuán )於(yú )千(qiān )世(shì ),君(jūn )孰(shú )与(yǔ )商(shāng )君(jūn )、吴(wú )起(qǐ )、大(dà )夫(fū )种(zhǒng )?”应(yīng )侯(hóu )曰(yuē ):“不(bú )若(ruò )。”蔡(cài )泽(zé )曰(yuē ):“今(jīn )主(zhǔ )之(zhī )亲(qīn )忠(zhōng )臣(chén )不(bú )忘(wàng )旧(jiù )故(gù )不(bú )若(ruò )孝(xiào )公(gōng )、悼(dào )王(wáng )、句(jù )践(jiàn ),而(ér )君(jūn )之(zhī )功(gōng )绩(jì )爱(ài )信(xìn )亲(qīn )幸(xìng )又(yòu )不(bú )若(ruò )商(shāng )君(jūn )、吴(wú )起(qǐ )、大(dà )夫(fū )种(zhǒng ),然(rán )而(ér )君(jūn )之(zhī )禄(lù )位(wèi )贵(guì )盛(shèng ),私(sī )家(jiā )之(zhī )富(fù )过(guò )於(yú )三(sān )子(zǐ ),而(ér )身(shēn )不(bú )退(tuì )者(zhě ),恐(kǒng )患(huàn )之(zhī )甚(shèn )於(yú )三(sān )子(zǐ ),窃(qiè )为(wéi )君(jūn )危(wēi )之(zhī )。语(yǔ )曰(yuē )‘日(rì )中(zhōng )则(zé )移(yí ),月(yuè )满(mǎn )则(zé )亏(kuī )’。物(wù )盛(shèng )则(zé )衰(shuāi ),天(tiān )地(dì )之(zhī )常(cháng )数(shù )也(yě )。进(jìn )退(tuì )盈(yíng )缩(suō ),与(yǔ )时(shí )变(biàn )化(huà ),圣(shèng )人(rén )之(zhī )常(cháng )道(dào )也(yě )。故(gù )‘国(guó )有(yǒu )道(dào )则(zé )仕(shì ),国(guó )无(wú )道(dào )则(zé )隐(yǐn )’。圣(shèng )人(rén )曰(yuē )‘飞(fēi )龙(lóng )在(zài )天(tiān ),利(lì )见(jiàn )大(dà )人(rén )’。‘不(bú )义(yì )而(ér )富(fù )且(qiě )贵(guì ),於(yú )我(wǒ )如(rú )浮(fú )云(yún )’。今(jīn )君(jūn )之(zhī )怨(yuàn )已(yǐ )雠(chóu )而(ér )德(dé )已(yǐ )报(bào ),意(yì )欲(yù )至(zhì )矣(yǐ ),而(ér )无(wú )变(biàn )计(jì ),窃(qiè )为(wéi )君(jūn )不(bú )取(qǔ )也(yě )。且(qiě )夫(fū )翠(cuì )、鹄(hú )、犀(xī )、象(xiàng ),其(qí )处(chù )势(shì )非(fēi )不(bú )远(yuǎn )死(sǐ )也(yě ),而(ér )所(suǒ )以(yǐ )死(sǐ )者(zhě ),惑(huò )於(yú )饵(ěr )也(yě )。苏(sū )秦(qín )、智(zhì )伯(bó )之(zhī )智(zhì ),非(fēi )不(bú )足(zú )以(yǐ )辟(pì )辱(rǔ )远(yuǎn )死(sǐ )也(yě ),而(ér )所(suǒ )以(yǐ )死(sǐ )者(zhě ),惑(huò )於(yú )贪(tān )利(lì )不(bú )止(zhǐ )也(yě )。是(shì )以(yǐ )圣(shèng )人(rén )制(zhì )礼(lǐ )节(jiē )欲(yù ),取(qǔ )於(yú )民(mín )有(yǒu )度(dù ),使(shǐ )之(zhī )以(yǐ )时(shí ),用(yòng )之(zhī )有(yǒu )止(zhǐ ),故(gù )志(zhì )不(bú )溢(yì ),行(háng )不(bú )骄(jiāo ),常(cháng )与(yǔ )道(dào )俱(jù )而(ér )不(bú )失(shī ),故(gù )天(tiān )下(xià )承(chéng )而(ér )不(bú )绝(jué )。昔(xī )者(zhě )齐(qí )桓(huán )公(gōng )九(jiǔ )合(hé )诸(zhū )侯(hóu ),一(yī )匡(kuāng )天(tiān )下(xià ),至(zhì )於(yú )葵(kuí )丘(qiū )之(zhī )会(huì ),有(yǒu )骄(jiāo )矜(jīn )之(zhī )志(zhì ),畔(pàn )者(zhě )九(jiǔ )国(guó )。吴(wú )王(wáng )夫(fū )差(chà )兵(bīng )无(wú )敌(dí )於(yú )天(tiān )下(xià ),勇(yǒng )彊(jiāng )以(yǐ )轻(qīng )诸(zhū )侯(hóu ),陵(líng )齐(qí )晋(jìn ),故(gù )遂(suí )以(yǐ )杀(shā )身(shēn )亡(wáng )国(guó )。夏(xià )育(yù )、太(tài )史(shǐ )噭(jiào )叱(chì )呼(hū )骇(hài )三(sān )军(jūn ),然(rán )而(ér )身(shēn )死(sǐ )於(yú )庸(yōng )夫(fū )。此(cǐ )皆(jiē )乘(chéng )至(zhì )盛(shèng )而(ér )不(bú )返(fǎn )道(dào )理(lǐ ),不(bú )居(jū )卑(bēi )退(tuì )处(chù )俭(jiǎn )约(yuē )之(zhī )患(huàn )也(yě )。夫(fū )商(shāng )君(jūn )为(wéi )秦(qín )孝(xiào )公(gōng )明(míng )法(fǎ )令(lìng ),禁(jìn )奸(jiān )本(běn ),尊(zūn )爵(jué )必(bì )赏(shǎng ),有(yǒu )罪(zuì )必(bì )罚(fá ),平(píng )权(quán )衡(héng ),正(zhèng )度(dù )量(liàng ),调(diào )轻(qīng )重(zhòng ),决(jué )裂(liè )阡(qiān )陌(mò ),以(yǐ )静(jìng )生(shēng )民(mín )之(zhī )业(yè )而(ér )一(yī )其(qí )俗(sú ),劝(quàn )民(mín )耕(gēng )农(nóng )利(lì )土(tǔ ),一(yī )室(shì )无(wú )二(èr )事(shì ),力(lì )田(tián )稸(xù )积(jī ),习(xí )战(zhàn )陈(chén )之(zhī )事(shì ),是(shì )以(yǐ )兵(bīng )动(dòng )而(ér )地(dì )广(guǎng ),兵(bīng )休(xiū )而(ér )国(guó )富(fù ),故(gù )秦(qín )无(wú )敌(dí )於(yú )天(tiān )下(xià ),立(lì )威(wēi )诸(zhū )侯(hóu ),成(chéng )秦(qín )国(guó )之(zhī )业(yè )。功(gōng )已(yǐ )成(chéng )矣(yǐ ),而(ér )遂(suí )以(yǐ )车(chē )裂(liè )。楚(chǔ )地(dì )方(fāng )数(shù )千(qiān )里(lǐ ),持(chí )戟(jǐ )百(bǎi )万(wàn ),白(bái )起(qǐ )率(lǜ )数(shù )万(wàn )之(zhī )师(shī )以(yǐ )与(yǔ )楚(chǔ )战(zhàn ),一(yī )战(zhàn )举(jǔ )鄢(yān )郢(yǐng )以(yǐ )烧(shāo )夷(yí )陵(líng ),再(zài )战(zhàn )南(nán )并(bìng )蜀(shǔ )汉(hàn )。又(yòu )越(yuè )韩(hán )、魏(wèi )而(ér )攻(gōng )彊(jiāng )赵(zhào ),北(běi )阬(gāng )马(mǎ )服(fú ),诛(zhū )屠(tú )四(sì )十(shí )馀(yú )万(wàn )之(zhī )众(zhòng ),尽(jìn )之(zhī )于(yú )长(zhǎng )平(píng )之(zhī )下(xià ),流(liú )血(xuè )成(chéng )川(chuān ),沸(fèi )声(shēng )若(ruò )雷(léi ),遂(suí )入(rù )围(wéi )邯(hán )郸(dān ),使(shǐ )秦(qín )有(yǒu )帝(dì )业(yè )。楚(chǔ )、赵(zhào )天(tiān )下(xià )之(zhī )彊(jiāng )国(guó )而(ér )秦(qín )之(zhī )仇(chóu )敌(dí )也(yě ),自(zì )是(shì )之(zhī )後(hòu ),楚(chǔ )、赵(zhào )皆(jiē )慑(shè )伏(fú )不(bú )敢(gǎn )攻(gōng )秦(qín )者(zhě ),白(bái )起(qǐ )之(zhī )势(shì )也(yě )。身(shēn )所(suǒ )服(fú )者(zhě )七(qī )十(shí )馀(yú )城(chéng ),功(gōng )已(yǐ )成(chéng )矣(yǐ ),而(ér )遂(suí )赐(cì )剑(jiàn )死(sǐ )於(yú )杜(dù )邮(yóu )。吴(wú )起(qǐ )为(wéi )楚(chǔ )悼(dào )王(wáng )立(lì )法(fǎ ),卑(bēi )减(jiǎn )大(dà )臣(chén )之(zhī )威(wēi )重(zhòng ),罢(bà )无(wú )能(néng ),废(fèi )无(wú )用(yòng ),损(sǔn )不(bú )急(jí )之(zhī )官(guān ),塞(sāi )私(sī )门(mén )之(zhī )请(qǐng ),一(yī )楚(chǔ )国(guó )之(zhī )俗(sú ),禁(jìn )游(yóu )客(kè )之(zhī )民(mín ),精(jīng )耕(gēng )战(zhàn )之(zhī )士(shì ),南(nán )收(shōu )杨(yáng )越(yuè ),北(běi )并(bìng )陈(chén )、蔡(cài ),破(pò )横(héng )散(sàn )从(cóng ),使(shǐ )驰(chí )说(shuō )之(zhī )士(shì )无(wú )所(suǒ )开(kāi )其(qí )口(kǒu ),禁(jìn )朋(péng )党(dǎng )以(yǐ )励(lì )百(bǎi )姓(xìng ),定(dìng )楚(chǔ )国(guó )之(zhī )政(zhèng ),兵(bīng )震(zhèn )天(tiān )下(xià ),威(wēi )服(fú )诸(zhū )侯(hóu )。功(gōng )已(yǐ )成(chéng )矣(yǐ ),而(ér )卒(zú )枝(zhī )解(jiě )。大(dà )夫(fū )种(zhǒng )为(wéi )越(yuè )王(wáng )深(shēn )谋(móu )远(yuǎn )计(jì ),免(miǎn )会(huì )稽(jī )之(zhī )危(wēi ),以(yǐ )亡(wáng )为(wéi )存(cún ),因(yīn )辱(rǔ )为(wéi )荣(róng ),垦(kěn )草(cǎo )入(rù )邑(yì ),辟(pì )地(dì )殖(zhí )穀(yù ),率(lǜ )四(sì )方(fāng )之(zhī )士(shì ),专(zhuān )上(shàng )下(xià )之(zhī )力(lì ),辅(fǔ )句(jù )践(jiàn )之(zhī )贤(xián ),报(bào )夫(fū )差(chà )之(zhī )雠(chóu ),卒(zú )擒(qín )劲(jìn )吴(wú )。令(lìng )越(yuè )成(chéng )霸(bà )。功(gōng )已(yǐ )彰(zhāng )而(ér )信(xìn )矣(yǐ ),句(jù )践(jiàn )终(zhōng )负(fù )而(ér )杀(shā )之(zhī )。此(cǐ )四(sì )子(zǐ )者(zhě ),功(gōng )成(chéng )不(bú )去(qù ),祸(huò )至(zhì )於(yú )此(cǐ )。此(cǐ )所(suǒ )谓(wèi )信(xìn )而(ér )不(bú )能(néng )诎(qū ),往(wǎng )而(ér )不(bú )能(néng )返(fǎn )者(zhě )也(yě )。范(fàn )蠡(lí )知(zhī )之(zhī ),超(chāo )然(rán )辟(pì )世(shì ),长(zhǎng )为(wéi )陶(táo )硃(zhū )公(gōng )。君(jūn )独(dú )不(bú )观(guān )夫(fū )博(bó )者(zhě )乎(hū )?或(huò )欲(yù )大(dà )投(tóu ),或(huò )欲(yù )分(fèn )功(gōng ),此(cǐ )皆(jiē )君(jūn )之(zhī )所(suǒ )明(míng )知(zhī )也(yě )。今(jīn )君(jūn )相(xiàng )秦(qín ),计(jì )不(bú )下(xià )席(xí ),谋(móu )不(bú )出(chū )廊(láng )庙(miào ),坐(zuò )制(zhì )诸(zhū )侯(hóu ),利(lì )施(shī )三(sān )川(chuān ),以(yǐ )实(shí )宜(yí )阳(yáng ),决(jué )羊(yáng )肠(cháng )之(zhī )险(xiǎn ),塞(sāi )太(tài )行(háng )之(zhī )道(dào ),又(yòu )斩(zhǎn )范(fàn )、中(zhōng )行(háng )之(zhī )涂(tú ),六(liù )国(guó )不(bú )得(dé )合(hé )从(cóng ),栈(zhàn )道(dào )千(qiān )里(lǐ ),通(tōng )於(yú )蜀(shǔ )汉(hàn ),使(shǐ )天(tiān )下(xià )皆(jiē )畏(wèi )秦(qín ),秦(qín )之(zhī )欲(yù )得(dé )矣(yǐ ),君(jūn )之(zhī )功(gōng )极(jí )矣(yǐ ),此(cǐ )亦(yì )秦(qín )之(zhī )分(fèn )功(gōng )之(zhī )时(shí )也(yě )。如(rú )是(shì )而(ér )不(bú )退(tuì ),则(zé )商(shāng )君(jūn )、白(bái )公(gōng )、吴(wú )起(qǐ )、大(dà )夫(fū )种(zhǒng )是(shì )也(yě )。吾(wú )闻(wén )之(zhī ),‘鉴(jiàn )於(yú )水(shuǐ )者(zhě )见(jiàn )面(miàn )之(zhī )容(róng ),鉴(jiàn )於(yú )人(rén )者(zhě )知(zhī )吉(jí )与(yǔ )凶(xiōng )’。书(shū )曰(yuē )‘成(chéng )功(gōng )之(zhī )下(xià ),不(bú )可(kě )久(jiǔ )处(chù )’。四(sì )子(zǐ )之(zhī )祸(huò ),君(jūn )何(hé )居(jū )焉(yān )?君(jūn )何(hé )不(bú )以(yǐ )此(cǐ )时(shí )归(guī )相(xiàng )印(yìn ),让(ràng )贤(xián )者(zhě )而(ér )授(shòu )之(zhī ),退(tuì )而(ér )岩(yán )居(jū )川(chuān )观(guān ),必(bì )有(yǒu )伯(bó )夷(yí )之(zhī )廉(lián ),长(zhǎng )为(wéi )应(yīng )侯(hóu )。世(shì )世(shì )称(chēng )孤(gū ),而(ér )有(yǒu )许(xǔ )由(yóu )、延(yán )陵(líng )季(jì )子(zǐ )之(zhī )让(ràng ),乔(qiáo )松(sōng )之(zhī )寿(shòu ),孰(shú )与(yǔ )以(yǐ )祸(huò )终(zhōng )哉(zāi )?即(jí )君(jūn )何(hé )居(jū )焉(yān )?忍(rěn )不(bú )能(néng )自(zì )离(lí ),疑(yí )不(bú )能(néng )自(zì )决(jué ),必(bì )有(yǒu )四(sì )子(zǐ )之(zhī )祸(huò )矣(yǐ )。易(yì )曰(yuē )‘亢(kàng )龙(lóng )有(yǒu )悔(huǐ )’,此(cǐ )言(yán )上(shàng )而(ér )不(bú )能(néng )下(xià ),信(xìn )而(ér )不(bú )能(néng )诎(qū ),往(wǎng )而(ér )不(bú )能(néng )自(zì )返(fǎn )者(zhě )也(yě )。原(yuán )君(jūn )孰(shú )计(jì )之(zhī )!”应(yīng )侯(hóu )曰(yuē ):“善(shàn )。吾(wú )闻(wén )‘欲(yù )而(ér )不(bú )知(zhī ),失(shī )其(qí )所(suǒ )以(yǐ )欲(yù );有(yǒu )而(ér )不(bú )知(zhī ),失(shī )其(qí )所(suǒ )以(yǐ )有(yǒu )’。先(xiān )生(shēng )幸(xìng )教(jiāo ),雎(jū )敬(jìng )受(shòu )命(mìng )。’於(yú )是(shì )乃(nǎi )延(yán )入(rù )坐(zuò ),为(wéi )上(shàng )客(kè )。

後(hòu )数(shù )日(rì ),入(rù )朝(cháo ),言(yán )於(yú )秦(qín )昭(zhāo )王(wáng )曰(yuē ):“客(kè )新(xīn )有(yǒu )从(cóng )山(shān )东(dōng )来(lái )者(zhě )曰(yuē )蔡(cài )泽(zé ),其(qí )人(rén )辩(biàn )士(shì ),明(míng )於(yú )三(sān )王(wáng )之(zhī )事(shì ),五(wǔ )伯(bó )之(zhī )业(yè ),世(shì )俗(sú )之(zhī )变(biàn ),足(zú )以(yǐ )寄(jì )秦(qín )国(guó )之(zhī )政(zhèng )。臣(chén )之(zhī )见(jiàn )人(rén )甚(shèn )众(zhòng ),莫(mò )及(jí ),臣(chén )不(bú )如(rú )也(yě )。臣(chén )敢(gǎn )以(yǐ )闻(wén )。”秦(qín )昭(zhāo )王(wáng )召(zhào )见(jiàn ),与(yǔ )语(yǔ ),大(dà )说(shuō )之(zhī ),拜(bài )为(wéi )客(kè )卿(qīng )。应(yīng )侯(hóu )因(yīn )谢(xiè )病(bìng )请(qǐng )归(guī )相(xiàng )印(yìn )。昭(zhāo )王(wáng )彊(jiāng )起(qǐ )应(yīng )侯(hóu ),应(yīng )侯(hóu )遂(suí )称(chēng )病(bìng )笃(dǔ )。范(fàn )雎(jū )免(miǎn )相(xiàng ),昭(zhāo )王(wáng )新(xīn )说(shuō )蔡(cài )泽(zé )计(jì )画(huà ),遂(suí )拜(bài )为(wéi )秦(qín )相(xiàng ),东(dōng )收(shōu )周(zhōu )室(shì )。

蔡(cài )泽(zé )相(xiàng )秦(qín )数(shù )月(yuè ),人(rén )或(huò )恶(è )之(zhī ),惧(jù )诛(zhū ),乃(nǎi )谢(xiè )病(bìng )归(guī )相(xiàng )印(yìn ),号(hào )为(wéi )纲(gāng )成(chéng )君(jūn )。居(jū )秦(qín )十(shí )馀(yú )年(nián ),事(shì )昭(zhāo )王(wáng )、孝(xiào )文(wén )王(wáng )、庄(zhuāng )襄(xiāng )王(wáng )。卒(zú )事(shì )始(shǐ )皇(huáng )帝(dì ),为(wéi )秦(qín )使(shǐ )於(yú )燕(yàn ),三(sān )年(nián )而(ér )燕(yàn )使(shǐ )太(tài )子(zǐ )丹(dān )入(rù )质(zhì )於(yú )秦(qín )。

太(tài )史(shǐ )公(gōng )曰(yuē ):韩(hán )子(zǐ )称(chēng )“长(zhǎng )袖(xiù )善(shàn )舞(wǔ ),多(duō )钱(qián )善(shàn )贾(jiǎ )”,信(xìn )哉(zāi )是(shì )言(yán )也(yě )!范(fàn )雎(jū )、蔡(cài )泽(zé )世(shì )所(suǒ )谓(wèi )一(yī )切(qiē )辩(biàn )士(shì ),然(rán )游(yóu )说(shuō )诸(zhū )侯(hóu )至(zhì )白(bái )首(shǒu )无(wú )所(suǒ )遇(yù )者(zhě ),非(fēi )计(jì )策(cè )之(zhī )拙(zhuō ),所(suǒ )为(wéi )说(shuō )力(lì )少(shǎo )也(yě )。及(jí )二(èr )人(rén )羁(jī )旅(lǚ )入(rù )秦(qín ),继(jì )踵(zhǒng )取(qǔ )卿(qīng )相(xiàng ),垂(chuí )功(gōng )於(yú )天(tiān )下(xià )者(zhě ),固(gù )彊(jiāng )弱(ruò )之(zhī )势(shì )异(yì )也(yě )。然(rán )士(shì )亦(yì )有(yǒu )偶(ǒu )合(hé ),贤(xián )者(zhě )多(duō )如(rú )此(cǐ )二(èr )子(zǐ ),不(bú )得(dé )尽(jìn )意(yì ),岂(qǐ )可(kě )胜(shèng )道(dào )哉(zāi )!然(rán )二(èr )子(zǐ )不(bú )困(kùn )戹(è ),恶(è )能(néng )激(jī )乎(hū )?

应(yīng )侯(hóu )始(shǐ )困(kùn ),讬(tuō )载(zǎi )而(ér )西(xī ),说(shuō )行(háng )计(jì )立(lì ),贵(guì )平(píng )宠(chǒng )稽(jī )。倚(yǐ )秦(qín )市(shì )赵(zhào ),卒(zú )报(bào )魏(wèi )齐(qí )。纲(gāng )成(chéng )辩(biàn )智(zhì ),范(fàn )雎(jū )招(zhāo )携(xié )。势(shì )利(lì )倾(qīng )夺(duó ),一(yī )言(yán )成(chéng )蹊(qī )。

阅读:26142

打赏捐助〔Donate〕>>>

《范雎蔡泽列传》简体版

©2015-2026 ok8.org 文学库