适变【登录】

ok8.org > 《反经》 > 《适变》 > 拼音版

 昔(xī )先(xiān )王(wáng )当(dāng )时(shí )而(ér )立(lì )法(fǎ )度(dù ),临(lín )务(wù )而(ér )制(zhì )事(shì ),法(fǎ )宜(yí )其(qí )时(shí )则(zé )理(lǐ ),事(shì )适(shì )其(qí )务(wù )故(gù )有(yǒu )功(gōng )。今(jīn )时(shí )移(yí )而(ér )法(fǎ )不(bú )变(biàn ),务(wù )易(yì )而(ér )事(shì )以(yǐ )古(gǔ ),是(shì )则(zé )法(fǎ )与(yǔ )时(shí )诡(guǐ ),而(ér )时(shí )与(yǔ )务(wù )易(yì ),是(shì )以(yǐ )法(fǎ )立(lì )而(ér )时(shí )益(yì )乱(luàn ),务(wù )为(wéi )而(ér )事(shì )益(yì )废(fèi )。故(gù )圣(shèng )人(rén )之(zhī )理(lǐ )国(guó )也(yě ),不(bú )法(fǎ )古(gǔ ),不(bú )修(xiū )今(jīn ),当(dāng )时(shí )而(ér )立(lì )功(gōng ),在(zài )难(nán )而(ér )能(néng )免(miǎn )。

(秦(qín )孝(xiào )公(gōng )用(yòng )卫(wèi )鞅(yāng )。鞅(yāng )欲(yù )变(biàn )法(fǎ ),孝(xiào )公(gōng )恐(kǒng )天(tiān )下(xià )议(yì )己(jǐ ),疑(yí )之(zhī )。卫(wèi )鞅(yāng )曰(yuē ):“疑(yí )行(háng )无(wú )名(míng ),疑(yí )事(shì )无(wú )功(gōng )。夫(fū )有(yǒu )高(gāo )人(rén )之(zhī )行(háng )者(zhě ),固(gù )见(jiàn )非(fēi )于(yú )世(shì );有(yǒu )独(dú )智(zhì )之(zhī )虑(lǜ )者(zhě ),必(bì )见(jiàn )傲(ào )于(yú )人(rén )。愚(yú )者(zhě )暗(àn )于(yú )成(chéng )事(shì ),智(zhì )者(zhě )见(jiàn )于(yú )未(wèi )萌(méng )。人(rén )不(bú )可(kě )与(yǔ )虑(lǜ )始(shǐ ),而(ér )可(kě )与(yǔ )乐(lè )成(chéng )。论(lùn )至(zhì )德(dé )者(zhě ),不(bú )和(hé )于(yú )俗(sú );成(chéng )大(dà )功(gōng )者(zhě ),不(bú )谋(móu )于(yú )众(zhòng )。是(shì )以(yǐ )圣(shèng )人(rén )苟(gǒu )可(kě )以(yǐ )强(qiáng )国(guó ),不(bú )法(fǎ )其(qí )故(gù );苟(gǒu )可(kě )以(yǐ )利(lì )人(rén ),不(bú )循(xún )其(qí )礼(lǐ )。”孝(xiào )公(gōng )曰(yuē ):“善(shàn )。”甘(gān )龙(lóng )曰(yuē ):“不(bú )然(rán )。圣(shèng )人(rén )不(bú )易(yì )人(rén )而(ér )教(jiāo ),智(zhì )者(zhě )不(bú )变(biàn )法(fǎ )而(ér )治(zhì )。因(yīn )人(rén )而(ér )教(jiāo ),不(bú )劳(láo )而(ér )功(gōng )成(chéng );缘(yuán )法(fǎ )而(ér )理(lǐ ),吏(lì )习(xí )而(ér )人(rén )安(ān )。”卫(wèi )鞅(yāng )曰(yuē ):“龙(lóng )之(zhī )所(suǒ )言(yán ),世(shì )俗(sú )之(zhī )言(yán )。常(cháng )人(rén )安(ān )于(yú )习(xí )俗(sú ),学(xué )者(zhě )溺(nì )于(yú )所(suǒ )闻(wén )。以(yǐ )此(cǐ )两(liǎng )者(zhě )居(jū )官(guān )守(shǒu )法(fǎ )可(kě )也(yě ),非(fēi )所(suǒ )与(yǔ )论(lùn )于(yú )法(fǎ )之(zhī )外(wài )也(yě )。三(sān )代(dài )不(bú )同(tóng )礼(lǐ )而(ér )王(wáng ),五(wǔ )霸(bà )不(bú )同(tóng )法(fǎ )而(ér )霸(bà )。智(zhì )者(zhě )作(zuò )法(fǎ ),愚(yú )者(zhě )制(zhì )焉(yān );贤(xián )者(zhě )更(gèng )礼(lǐ ),不(bú )肖(xiāo )者(zhě )拘(jū )焉(yān )。”杜(dù )贽(zhì )曰(yuē ):“利(lì )不(bú )百(bǎi ),不(bú )变(biàn )法(fǎ );功(gōng )不(bú )十(shí ),不(bú )易(yì )器(qì )。法(fǎ )古(gǔ )无(wú )过(guò ),修(xiū )礼(lǐ )无(wú )邪(xié )。”卫(wèi )鞅(yāng )又(yòu )曰(yuē ):“治(zhì )代(dài )不(bú )一(yī )道(dào ),便(biàn )国(guó )不(bú )法(fǎ )古(gǔ )。故(gù )汤(tāng )武(wǔ )不(bú )循(xún )古(gǔ )而(ér )王(wáng ),夏(xià )殷(yīn )不(bú )易(yì )礼(lǐ )而(ér )亡(wáng )。反(fǎn )古(gǔ )者(zhě )不(bú )可(kě )非(fēi ),而(ér )循(xún )礼(lǐ )者(zhě )不(bú )足(zú )多(duō )。”孝(xiào )公(gōng )曰(yuē ):“善(shàn )。”遂(suí )变(biàn )法(fǎ )也(yě )。)

由(yóu )是(shì )言(yán )之(zhī ),故(gù )知(zhī )若(ruò )人(rén )者(zhě ),各(gè )因(yīn )其(qí )时(shí )而(ér )建(jiàn )功(gōng )立(lì )德(dé )焉(yān )。(孟(mèng )子(zǐ )曰(yuē ):“虽(suī )有(yǒu )磁(cí )基(jī ),不(bú )如(rú )逢(féng )时(shí );虽(suī )有(yǒu )智(zhì )能(néng ),不(bú )如(rú )逢(féng )代(dài )。”范(fàn )蠡(lí )曰(yuē ):“时(shí )不(bú )至(zhì ),不(bú )可(kě )强(qiáng )生(shēng );事(shì )不(bú )究(jiū ),不(bú )可(kě )强(qiáng )成(chéng )。”《语(yǔ )》曰(yuē ):“圣(shèng )人(rén )修(xiū )备(bèi )以(yǐ )待(dài )时(shí )也(yě )。”)

何(hé )以(yǐ )知(zhī )其(qí )然(rán )耶(yē )?桓(huán )子(zǐ )曰(yuē ):“三(sān )皇(huáng )以(yǐ )道(dào )治(zhì ),五(wǔ )帝(dì )用(yòng )德(dé )化(huà ),三(sān )王(wáng )由(yóu )仁(rén )义(yì ),五(wǔ )霸(bà )用(yòng )权(quán )智(zhì )。”(说(shuō )曰(yuē ):无(wú )制(zhì )令(lìng )刑(xíng )罚(fá ),谓(wèi )之(zhī )皇(huáng );有(yǒu )制(zhì )令(lìng )而(ér )无(wú )刑(xíng )罚(fá ),谓(wèi )之(zhī )帝(dì );赏(shǎng )善(shàn )诛(zhū )恶(è ),诸(zhū )侯(hóu )朝(cháo )事(shì ),谓(wèi )之(zhī )王(wáng );兴(xìng )兵(bīng )众(zhòng ),立(lì )约(yuē )盟(méng ),以(yǐ )信(xìn )义(yì )矫(jiǎo )代(dài ),谓(wèi )之(zhī )伯(bó )。

文(wén )子(zǐ )曰(yuē ):“帝(dì )者(zhě ),贵(guì )其(qí )德(dé )也(yě );王(wáng )者(zhě ),尚(shàng )其(qí )义(yì )也(yě );霸(bà )者(zhě ),迫(pò )于(yú )理(lǐ )也(yě )。道(dào )狭(xiá )然(rán )后(hòu )任(rèn )智(zhì ),德(dé )薄(báo )然(rán )后(hòu )任(rèn )刑(xíng ),明(míng )浅(qiǎn )然(rán )后(hòu )任(rèn )察(chá )。”议(yì )曰(yuē ):夫(fū )建(jiàn )国(guó )立(lì )功(gōng ),其(qí )政(zhèng )不(bú )同(tóng )也(yě )如(rú )此(cǐ )。)

五(wǔ )帝(dì )以(yǐ )上(shàng )久(jiǔ )远(yuǎn ),经(jīng )传(chuán )无(wú )事(shì ),唯(wéi )王(wáng )霸(bà )二(èr )盛(shèng )之(zhī )美(měi ),以(yǐ )定(dìng )古(gǔ )今(jīn )之(zhī )理(lǐ )焉(yān )。(秦(qín )汉(hàn )居(jū )帝(dì )王(wáng )之(zhī )位(wèi ),所(suǒ )行(háng )者(zhě )霸(bà )事(shì )也(yě )。故(gù )以(yǐ )为(wéi )德(dé )之(zhī )次(cì )。)

夫(fū )王(wáng )道(dào )之(zhī )治(zhì ),先(xiān )除(chú )人(rén )害(hài ),而(ér )足(zú )其(qí )衣(yī )食(shí )。

(论(lùn )曰(yuē ):“五(wǔ )亩(mǔ )之(zhī )宅(zhái ),树(shù )之(zhī )以(yǐ )桑(sāng ),匹(pǐ )妇(fù )蚕(cán )之(zhī ),年(nián )五(wǔ )十(shí )者(zhě ),可(kě )以(yǐ )衣(yī )帛(bó )矣(yǐ )。百(bǎi )亩(mǔ )之(zhī )田(tián ),数(shù )口(kǒu )之(zhī )家(jiā ),耕(gēng )稼(jià )修(xiū )理(lǐ ),可(kě )以(yǐ )无(wú )饥(jī )矣(yǐ )。鸡(jī )豚(tún )狗(gǒu )彘(zhì )之(zhī )畜(chù ),不(bú )失(shī )其(qí )时(shí ),老(lǎo )者(zhě )可(kě )以(yǐ )食(shí )肉(ròu )矣(yǐ )。夫(fū )上(shàng )无(wú )贪(tān )欲(yù )之(zhī )求(qiú ),下(xià )无(wú )奢(shē )淫(yín )之(zhī )人(rén ),藉(jiè )税(shuì )省(shěng )少(shǎo )而(ér )徭(yáo )役(yì )不(bú )繁(fán ),其(qí )仕(shì )者(zhě ),食(shí )禄(lù )而(ér )已(yǐ ),不(bú )与(yǔ )人(rén )争(zhēng )利(lì )焉(yān )。是(shì )以(yǐ )产(chǎn )业(yè )均(jūn )而(ér )贫(pín )富(fù )不(bú )能(néng )相(xiàng )悬(xuán )也(yě )。”)

然(rán )后(hòu )教(jiāo )以(yǐ )礼(lǐ )仪(yí )。

(故(gù )明(míng )王(wáng )审(shěn )己(jǐ )正(zhèng )统(tǒng ),慎(shèn )乃(nǎi )在(zài )位(wèi )。宫(gōng )室(shì )舆(yú )服(fú ),不(bú )逾(yú )礼(lǐ )制(zhì ),九(jiǔ )女(nǚ )正(zhèng )序(xù )于(yú )内(nèi ),三(sān )公(gōng )分(fèn )职(zhí )于(yú )外(wài )。制(zhì )井(jǐng )田(tián )以(yǐ )齐(qí )之(zhī ),设(shè )诸(zhū )侯(hóu )以(yǐ )牧(mù )之(zhī ),使(shǐ )饶(ráo )不(bú )溢(yì )侈(chǐ ),少(shǎo )不(bú )匮(kuì )乏(fá ),然(rán )后(hòu )申(shēn )以(yǐ )辟(pì )雍(yōng )之(zhī )化(huà ),示(shì )以(yǐ )揖(yī )让(ràng )之(zhī )容(róng ),是(shì )以(yǐ )和(hé )气(qì )四(sì )塞(sāi ),祸(huò )乱(luàn )不(bú )生(shēng ),此(cǐ )圣(shèng )王(wáng )之(zhī )教(jiāo )也(yě )。)

而(ér )威(wēi )以(yǐ )刑(xíng )诛(zhū ),使(shǐ )知(zhī )好(hǎo )恶(è )去(qù )就(jiù )。

(虞(yú )帝(dì )先(xiān )命(mìng )禹(yǔ )平(píng )水(shuǐ )土(tǔ ),后(hòu )稷(jì )播(bō )植(zhí )百(bǎi )谷(gǔ ),契(qì )班(bān )五(wǔ )教(jiāo ),皋(gāo )陶(táo )修(xiū )刑(xíng ),故(gù )天(tiān )下(xià )太(tài )平(píng )也(yě )。)

是(shì )故(gù ),大(dà )化(huà )四(sì )凑(còu ),天(tiān )下(xià )安(ān )乐(lè ),此(cǐ )王(wáng )者(zhě )之(zhī )术(shù )。

(王(wáng )者(zhě ),父(fù )天(tiān )母(mǔ )地(dì ),调(diào )和(hé )阴(yīn )阳(yáng ),顺(shùn )四(sì )时(shí )而(ér )理(lǐ )五(wǔ )行(háng ),养(yǎng )黎(lí )元(yuán )而(ér )育(yù )群(qún )生(shēng ),故(gù )王(wáng )之(zhī )为(wéi )言(yán ),往(wǎng )也(yě )。盖(gài )言(yán )其(qí )惠(huì )泽(zé )优(yōu )游(yóu ),善(shàn )养(yǎng )润(rùn )天(tiān )下(xià ),天(tiān )下(xià )归(guī )往(wǎng )之(zhī ),故(gù )曰(yuē )王(wáng )也(yě )。)

霸(bà )功(gōng )之(zhī )大(dà )者(zhě ),尊(zūn )君(jūn )卑(bēi )臣(chén ),权(quán )统(tǒng )由(yóu )一(yī ),政(zhèng )不(bú )二(èr )门(mén ),赏(shǎng )罚(fá )必(bì )信(xìn ),法(fǎ )令(lìng )着(zhe )明(míng ),百(bǎi )官(guān )修(xiū )理(lǐ ),威(wēi )令(lìng )必(bì )行(háng )。

(夫(fū )霸(bà )君(jūn )亦(yì )为(wéi )人(rén )除(chú )难(nán )兴(xìng )利(lì ),以(yǐ )富(fù )国(guó )强(qiáng )兵(bīng ),或(huò )承(chéng )衰(shuāi )乱(luàn )之(zhī )后(hòu ),或(huò )兴(xìng )兵(bīng )征(zhēng )伐(fá )。皆(jiē )未(wèi )得(dé )遵(zūn )法(fǎ )度(dù )、申(shēn )文(wén )理(lǐ ),度(dù )代(dài )而(ér )制(zhì ),因(yīn )时(shí )施(shī )宜(yí ),以(yǐ )从(cóng )便(biàn )善(shàn )之(zhī )计(jì ),而(ér )务(wù )在(zài )于(yú )立(lì )功(gōng )也(yě )。)此(cǐ )霸(bà )者(zhě )之(zhī )术(shù )。

(王(wáng )道(dào )纯(chún )而(ér )任(rèn )德(dé ),霸(bà )道(dào )驳(bó )而(ér )任(rèn )法(fǎ )。此(cǐ )优(yōu )劣(liè )之(zhī )差(chà )也(yě )。)

《道(dào )德(dé )经(jīng )》曰(yuē ):“我(wǒ )无(wú )为(wéi )而(ér )人(rén )自(zì )化(huà )。”《文(wén )子(zǐ )》曰(yuē ):“所(suǒ )谓(wèi )无(wú )为(wéi )者(zhě ),非(fēi )谓(wèi )引(yǐn )之(zhī )不(bú )来(lái ),推(tuī )之(zhī )不(bú )往(wǎng ),谓(wèi )其(qí )循(xún )理(lǐ )而(ér )举(jǔ )事(shì ),因(yīn )资(zī )而(ér )立(lì )功(gōng ),推(tuī )自(zì )然(rán )之(zhī )势(shì )也(yě )。”(故(gù )曰(yuē ):“智(zhì )而(ér )好(hǎo )问(wèn )者(zhě )圣(shèng ),勇(yǒng )而(ér )好(hǎo )问(wèn )者(zhě )胜(shèng )。乘(chéng )众(zhòng )人(rén )之(zhī )智(zhì ),即(jí )无(wú )不(bú )任(rèn )也(yě );用(yòng )众(zhòng )人(rén )之(zhī )力(lì ),即(jí )无(wú )不(bú )胜(shèng )也(yě )。故(gù )圣(shèng )人(rén )举(jǔ )事(shì ),未(wèi )尝(cháng )不(bú )因(yīn )其(qí )资(zī )而(ér )用(yòng )也(yě )。)故(gù )曰(yuē ):汤(tāng )武(wǔ ),圣(shèng )主(zhǔ )也(yě ),而(ér )不(bú )能(néng )与(yǔ )越(yuè )人(rén )乘(chéng )舲(líng )舟(zhōu ),泛(fàn )江(jiāng )湖(hú )。伊(yī )尹(yǐn ),贤(xián )相(xiàng )也(yě ),而(ér )不(bú )能(néng )与(yǔ )胡(hú )人(rén )骑(qí )原(yuán )马(mǎ ),服(fú )騊(táo )駼(tú )。孔(kǒng )、墨(mò ),博(bó )通(tōng )也(yě ),而(ér )不(bú )能(néng )与(yǔ )山(shān )居(jū )者(zhě )入(rù )榛(zhēn )薄(báo ),出(chū )险(xiǎn )阻(zǔ )。

由(yóu )是(shì )观(guān )之(zhī ),人(rén )智(zhì )之(zhī )于(yú )物(wù ),浅(qiǎn )矣(yǐ );而(ér )欲(yù )以(yǐ )昭(zhāo )海(hǎi )内(nèi )、存(cún )万(wàn )方(fāng ),不(bú )因(yīn )道(dào )理(lǐ )之(zhī )数(shù ),而(ér )专(zhuān )己(jǐ )之(zhī )能(néng ),则(zé )其(qí )穷(qióng )不(bú )远(yuǎn )。故(gù )智(zhì )不(bú )足(zú )以(yǐ )为(wéi )理(lǐ ),勇(yǒng )不(bú )足(zú )以(yǐ )为(wéi )强(qiáng ),明(míng )矣(yǐ )。然(rán )而(ér )君(jūn )人(rén )者(zhě ),在(zài )庙(miào )堂(táng )之(zhī )上(shàng ),而(ér )知(zhī )四(sì )海(hǎi )之(zhī )外(wài )者(zhě ),因(yīn )物(wù )以(yǐ )识(shí )物(wù ),因(yīn )人(rén )以(yǐ )知(zhī )人(rén )也(yě )。

(《吕(lǚ )氏(shì )春(chūn )秋(qiū )》曰(yuē ):“昊(hào )天(tiān )无(wú )形(xíng ),而(ér )万(wàn )物(wù )以(yǐ )成(chéng );大(dà )圣(shèng )无(wú )事(shì ),而(ér )千(qiān )官(guān )尽(jìn )能(néng ),此(cǐ )谓(wèi )不(bú )教(jiāo )之(zhī )教(jiāo ),无(wú )言(yán )之(zhī )诏(zhào )也(yě )。”)

夫(fū )冬(dōng )日(rì )之(zhī )阳(yáng ),夏(xià )日(rì )之(zhī )阴(yīn ),万(wàn )物(wù )归(guī )之(zhī ),而(ér )莫(mò )之(zhī )使(shǐ )。至(zhì )精(jīng )之(zhī )感(gǎn ),弗(fú )召(zhào )自(zì )来(lái )。待(dài )目(mù )而(ér )昭(zhāo )见(jiàn ),待(dài )言(yán )而(ér )使(shǐ )令(lìng ),其(qí )于(yú )理(lǐ )难(nán )矣(yǐ )。

(《文(wén )子(zǐ )》曰(yuē ):“三(sān )月(yuè )婴(yīng )儿(ér ),未(wèi )知(zhī )利(lì )害(hài ),而(ér )慈(cí )母(mǔ )之(zhī )爱(ài )喻(yù )焉(yān )者(zhě ),情(qíng )也(yě )。”故(gù )曰(yuē ):言(yán )之(zhī )用(yòng )者(zhě )小(xiǎo ),不(bú )言(yán )之(zhī )用(yòng )者(zhě )大(dà )。又(yòu )曰(yuē ):不(bú )言(yán )而(ér )信(xìn ),不(bú )施(shī )而(ér )仁(rén ),不(bú )怒(nù )而(ér )威(wēi ),是(shì )以(yǐ )天(tiān )心(xīn )动(dòng )化(huà )者(zhě )也(yě )。施(shī )而(ér )仁(rén ),言(yán )而(ér )信(xìn ),怒(nù )而(ér )威(wēi ),是(shì )以(yǐ )精(jīng )诚(chéng )为(wéi )之(zhī )者(zhě )也(yě )。施(shī )而(ér )不(bú )仁(rén ),言(yán )而(ér )不(bú )信(xìn ),怒(nù )而(ér )不(bú )威(wēi ),是(shì )以(yǐ )外(wài )貌(mào )为(wéi )之(zhī )也(yě )。)

皋(gāo )陶(táo )喑(yīn )而(ér )为(wéi )大(dà )理(lǐ ),天(tiān )下(xià )无(wú )虐(nuè )刑(xíng );师(shī )旷(kuàng )瞽(gǔ )而(ér )为(wéi )大(dà )宰(zǎi ),晋(jìn )国(guó )无(wú )乱(luàn )政(zhèng )。

(庄(zhuāng )子(zǐ )曰(yuē ):“天(tiān )地(dì )有(yǒu )大(dà )美(měi )而(ér )不(bú )言(yán ),四(sì )时(shí )有(yǒu )明(míng )法(fǎ )而(ér )不(bú )议(yì ),万(wàn )物(wù )有(yǒu )成(chéng )理(lǐ )而(ér )不(bú )说(shuō )。圣(shèng )人(rén )无(wú )为(wéi ),大(dà )圣(shèng )不(bú )作(zuò ),观(guān )于(yú )天(tiān )地(dì )之(zhī )谓(wèi )也(yě )。”)

不(bú )言(yán )之(zhī )令(lìng ),不(bú )视(shì )之(zhī )见(jiàn ),圣(shèng )人(rén )所(suǒ )以(yǐ )为(wéi )师(shī )。此(cǐ )黄(huáng )老(lǎo )之(zhī )术(shù )也(yě )。

(《文(wén )子(zǐ )》曰(yuē ):“圣(shèng )人(rén )所(suǒ )由(yóu )曰(yuē )道(dào ),所(suǒ )为(wéi )曰(yuē )事(shì )。道(dào )犹(yóu )金(jīn )石(shí ),一(yī )调(diào )不(bú )可(kě )更(gèng );事(shì )犹(yóu )琴(qín )瑟(sè ),每(měi )调(diào )终(zhōng )而(ér )改(gǎi )调(diào )。故(gù )法(fǎ )制(zhì )礼(lǐ )乐(lè )者(zhě ),理(lǐ )之(zhī )具(jù )也(yě ),非(fēi )所(suǒ )以(yǐ )为(wéi )理(lǐ )也(yě )。”

昔(xī )曹(cáo )参(cān )相(xiàng )齐(qí ),其(qí )治(zhì )要(yào )用(yòng )黄(huáng )老(lǎo )术(shù ),齐(qí )国(guó )安(ān )集(jí )。及(jí )代(dài )萧(xiāo )何(hé )为(wéi )汉(hàn )相(xiàng ),参(cān )去(qù ),属(shǔ )其(qí )后(hòu )相(xiàng )曰(yuē ):“以(yǐ )治(zhì )齐(qí ),狱(yù )市(shì )为(wéi )寄(jì ),慎(shèn )勿(wù )扰(rǎo )也(yě )。”后(hòu )相(xiàng )曰(yuē ):“治(zhì )无(wú )大(dà )于(yú )此(cǐ )者(zhě )乎(hū )?”参(cān )曰(yuē ):“不(bú )然(rán )。夫(fū )狱(yù )市(shì )者(zhě ),所(suǒ )以(yǐ )并(bìng )容(róng )也(yě )。今(jīn )君(jūn )扰(rǎo )之(zhī ),奸(jiān )人(rén )安(ān )所(suǒ )容(róng )乎(hū )?吾(wú )是(shì )以(yǐ )先(xiān )之(zhī )。”由(yóu )是(shì )观(guān )之(zhī ),秦(qín )人(rén )极(jí )刑(xíng )而(ér )天(tiān )下(xià )叛(pàn ),孝(xiào )武(wǔ )峻(jùn )法(fǎ )而(ér )狱(yù )繁(fán )。此(cǐ )其(qí )弊(bì )也(yě )。《经(jīng )》曰(yuē ):“我(wǒ )无(wú )为(wéi )而(ér )人(rén )自(zì )化(huà ),我(wǒ )好(hǎo )静(jìng )而(ér )人(rén )自(zì )正(zhèng )。”参(cān )欲(yù )以(yǐ )道(dào )化(huà )其(qí )本(běn ),不(bú )欲(yù )扰(rǎo )其(qí )末(mò )也(yě )。太(tài )史(shǐ )公(gōng )曰(yuē ):“参(cān )为(wéi )汉(hàn )相(xiàng ),清(qīng )静(jìng )寡(guǎ )欲(yù ),言(yán )合(hé )道(dào )意(yì )。然(rán )百(bǎi )姓(xìng )离(lí )秦(qín )之(zhī )酷(kù )扰(rǎo ),参(cān )与(yǔ )休(xiū )息(xī )无(wú )为(wéi ),故(gù )天(tiān )下(xià )俱(jù )称(chēng )其(qí )美(měi )矣(yǐ )。”

议(yì )曰(yuē ):黄(huáng )老(lǎo )之(zhī )风(fēng ),盖(gài )帝(dì )道(dào )也(yě )。)

孔(kǒng )子(zǐ )闲(xián )居(jū ),谓(wèi )曾(céng )参(cān )曰(yuē ):“昔(xī )者(zhě )明(míng )王(wáng )内(nèi )修(xiū )七(qī )教(jiāo ),外(wài )行(háng )三(sān )至(zhì )。七(qī )教(jiāo )修(xiū )而(ér )可(kě )以(yǐ )守(shǒu ),三(sān )至(zhì )行(háng )而(ér )可(kě )以(yǐ )征(zhēng )。明(míng )王(wáng )之(zhī )守(shǒu )也(yě ),则(zé )必(bì )折(shé )冲(chōng )千(qiān )里(lǐ )之(zhī )外(wài );其(qí )征(zhēng )也(yě ),还(hái )师(shī )衽(rèn )席(xí )之(zhī )上(shàng )。”

曾(céng )子(zǐ )曰(yuē ):“敢(gǎn )问(wèn )‘七(qī )教(jiāo )’?”

孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):“上(shàng )敬(jìng )老(lǎo )则(zé )下(xià )益(yì )孝(xiào ),上(shàng )敬(jìng )齿(chǐ )则(zé )下(xià )益(yì )悌(tì ),上(shàng )乐(lè )施(shī )则(zé )下(xià )益(yì )亮(liàng ),上(shàng )亲(qīn )贤(xián )则(zé )下(xià )择(zé )交(jiāo ),上(shàng )好(hǎo )德(dé )则(zé )下(xià )无(wú )隐(yǐn ),上(shàng )恶(è )贪(tān )则(zé )下(xià )耻(chǐ )争(zhēng ),上(shàng )廉(lián )让(ràng )则(zé )下(xià )知(zhī )节(jiē )。此(cǐ )之(zhī )谓(wèi )七(qī )教(jiāo )也(yě )。”(七(qī )教(jiāo )者(zhě ),治(zhì )之(zhī )本(běn )也(yě )。教(jiāo )定(dìng )则(zé )本(běn )正(zhèng )矣(yǐ )。凡(fán )上(shàng )者(zhě ),人(rén )之(zhī )表(biǎo )也(yě ),表(biǎo )正(zhèng )则(zé )何(hé )物(wù )不(bú )正(zhèng )也(yě )?)

昔(xī )明(míng )王(wáng )之(zhī )治(zhì )人(rén )也(yě ),必(bì )裂(liè )土(tǔ )而(ér )封(fēng )之(zhī ),分(fèn )属(shǔ )而(ér )理(lǐ )之(zhī )。使(shǐ )有(yǒu )司(sī )月(yuè )省(shěng )而(ér )时(shí )考(kǎo )之(zhī ),进(jìn )贤(xián ),退(tuì )不(bú )肖(xiāo )。(然(rán )则(zé )贤(xián )良(liáng )者(zhě )悦(yuè ),不(bú )肖(xiāo )者(zhě )惧(jù )矣(yǐ )。)哀(āi )鳏(guān )寡(guǎ ),养(yǎng )孤(gū )独(dú ),恤(xù )贫(pín )穷(qióng ),诱(yòu )孝(xiào )悌(tì ),选(xuǎn )才(cái )能(néng ),此(cǐ )七(qī )者(zhě )修(xiū ),四(sì )海(hǎi )之(zhī )内(nèi ),无(wú )刑(xíng )人(rén )矣(yǐ )。

上(shàng )之(zhī )亲(qīn )下(xià )也(yě ),如(rú )腹(fù )心(xīn );则(zé )下(xià )之(zhī )亲(qīn )上(shàng )也(yě ),如(rú )幼(yòu )子(zǐ )之(zhī )于(yú )慈(cí )母(mǔ )矣(yǐ )。其(qí )于(yú )信(xìn )也(yě ),如(rú )四(sì )时(shí );而(ér )人(rén )信(xìn )之(zhī )也(yě ),如(rú )寒(hán )暑(shǔ )之(zhī )必(bì )验(yàn )。故(gù )视(shì )远(yuǎn )若(ruò )迩(ěr ),非(fēi )道(dào )迩(ěr )也(yě ),见(jiàn )明(míng )德(dé )也(yě )。是(shì )以(yǐ )兵(bīng )革(gé )不(bú )动(dòng )而(ér )威(wēi ),用(yòng )利(lì )不(bú )施(shī )而(ér )亲(qīn ),此(cǐ )之(zhī )谓(wèi )“明(míng )王(wáng )之(zhī )守(shǒu ),折(shé )冲(chōng )千(qiān )里(lǐ )之(zhī )外(wài )者(zhě )也(yě )”。

(议(yì )曰(yuē ):昔(xī )管(guǎn )子(zǐ )谓(wèi )齐(qí )桓(huán )公(gōng )曰(yuē ):“君(jūn )欲(yù )霸(bà )王(wáng ),举(jǔ )大(dà )事(shì ),则(zé )必(bì )从(cóng )其(qí )本(běn )矣(yǐ )。夫(fū )齐(qí )国(guó )百(bǎi )姓(xìng ),公(gōng )之(zhī )本(běn )也(yě )。人(rén )甚(shèn )忧(yōu )饥(jī )而(ér )税(shuì )敛(liǎn )重(zhòng ),人(rén )甚(shèn )惧(jù )死(sǐ )而(ér )刑(xíng )政(zhèng )险(xiǎn ),人(rén )甚(shèn )伤(shāng )劳(láo )而(ér )上(shàng )举(jǔ )事(shì )不(bú )时(shí )。公(gōng )轻(qīng )其(qí )税(shuì ),缓(huǎn )其(qí )刑(xíng ),举(jǔ )事(shì )以(yǐ )时(shí ),则(zé )人(rén )安(ān )矣(yǐ )。”此(cǐ )谓(wèi )修(xiū )本(běn )而(ér )霸(bà )王(wáng )也(yě )。)

曾(céng )子(zǐ )曰(yuē ):“何(hé )谓(wèi )‘三(sān )至(zhì )’?”

孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):“至(zhì )礼(lǐ )不(bú )让(ràng ),而(ér )天(tiān )下(xià )理(lǐ );至(zhì )赏(shǎng )不(bú )费(fèi ),而(ér )天(tiān )下(xià )之(zhī )士(shì )悦(yuè );至(zhì )乐(lè )无(wú )声(shēng ),而(ér )天(tiān )下(xià )之(zhī )人(rén )和(hé )。”何(hé )则(zé )?昔(xī )者(zhě )明(míng )王(wáng )必(bì )尽(jìn )知(zhī )天(tiān )下(xià )良(liáng )士(shì )之(zhī )名(míng )。既(jì )知(zhī )其(qí )名(míng ),又(yòu )知(zhī )其(qí )实(shí );既(jì )知(zhī )其(qí )实(shí ),然(rán )后(hòu )因(yīn )天(tiān )下(xià )之(zhī )爵(jué )以(yǐ )尊(zūn )之(zhī )。此(cǐ )谓(wèi )“至(zhì )礼(lǐ )不(bú )让(ràng )而(ér )天(tiān )下(xià )治(zhì )”。因(yīn )天(tiān )下(xià )之(zhī )禄(lù ),以(yǐ )富(fù )天(tiān )下(xià )之(zhī )士(shì ),此(cǐ )之(zhī )谓(wèi )“至(zhì )赏(shǎng )不(bú )费(fèi )而(ér )天(tiān )下(xià )之(zhī )士(shì )悦(yuè )”。如(rú )此(cǐ ),则(zé )天(tiān )下(xià )之(zhī )明(míng )誉(yù )兴(xìng )焉(yān ),此(cǐ )谓(wèi )之(zhī )“至(zhì )乐(lè )无(wú )声(shēng )而(ér )天(tiān )下(xià )之(zhī )人(rén )和(hé )”。(故(gù )曰(yuē ):所(suǒ )谓(wèi )天(tiān )下(xià )之(zhī )至(zhì )仁(rén )者(zhě ),能(néng )合(hé )天(tiān )下(xià )之(zhī )至(zhì )亲(qīn );所(suǒ )谓(wèi )天(tiān )下(xià )之(zhī )至(zhì )智(zhì )者(zhě ),能(néng )用(yòng )天(tiān )下(xià )之(zhī )至(zhì )和(hé );所(suǒ )谓(wèi )天(tiān )下(xià )之(zhī )至(zhì )明(míng )者(zhě ),能(néng )举(jǔ )天(tiān )下(xià )之(zhī )至(zhì )贤(xián )也(yě )。)故(gù )仁(rén )者(zhě )莫(mò )大(dà )于(yú )爱(ài )人(rén ),智(zhì )者(zhě )莫(mò )大(dà )于(yú )知(zhī )贤(xián ),政(zhèng )者(zhě )莫(mò )大(dà )于(yú )能(néng )官(guān )。有(yǒu )德(dé )之(zhī )君(jūn ),修(xiū )此(cǐ )三(sān )者(zhě ),则(zé )四(sì )海(hǎi )之(zhī )内(nèi ),供(gòng )命(mìng )而(ér )已(yǐ )矣(yǐ )。此(cǐ )之(zhī )谓(wèi )“折(shé )冲(chōng )千(qiān )里(lǐ )之(zhī )外(wài )”。(夫(fū )明(míng )王(wáng )之(zhī )征(zhēng ),必(bì )以(yǐ )道(dào )之(zhī )所(suǒ )废(fèi ),诛(zhū )其(qí )君(jūn ),改(gǎi )其(qí )政(zhèng ),吊(diào )其(qí )人(rén ),而(ér )不(bú )夺(duó )其(qí )财(cái )也(yě )。)故(gù )曰(yuē ):明(míng )王(wáng )之(zhī )征(zhēng ),犹(yóu )时(shí )雨(yǔ )之(zhī )降(jiàng ),至(zhì )则(zé )悦(yuè )矣(yǐ )。此(cǐ )之(zhī )谓(wèi )“还(hái )师(shī )衽(rèn )席(xí )之(zhī )上(shàng )”(言(yán )安(ān )而(ér )无(wú )忧(yōu )也(yě )。)。故(gù )扬(yáng )雄(xióng )曰(yuē ):“六(liù )经(jīng )之(zhī )理(lǐ ),贵(guì )于(yú )未(wèi )乱(luàn );兵(bīng )家(jiā )之(zhī )胜(shèng ),贵(guì )于(yú )未(wèi )战(zhàn )。”

此(cǐ )孔(kǒng )氏(shì )之(zhī )术(shù )也(yě )。(议(yì )曰(yuē ):孔(kǒng )氏(shì )之(zhī )训(xùn ),务(wù )德(dé )行(háng )义(yì ),盖(gài )王(wáng )道(dào )也(yě )。)

墨(mò )子(zǐ )曰(yuē ):“古(gǔ )之(zhī )人(rén )未(wèi )知(zhī )为(wéi )宫(gōng )室(shì ),就(jiù )陵(líng )阜(fù )而(ér )居(jū ),穴(xué )而(ér )处(chù ),故(gù )圣(shèng )王(wáng )作(zuò ),为(wéi )宫(gōng )室(shì )。为(wéi )宫(gōng )室(shì )之(zhī )法(fǎ ),高(gāo )足(zú )以(yǐ )避(bì )润(rùn )湿(shī ),边(biān )足(zú )以(yǐ )圉(yǔ )风(fēng )寒(hán )。宫(gōng )墙(qiáng )之(zhī )高(gāo ),足(zú )以(yǐ )别(bié )男(nán )女(nǚ )之(zhī )礼(lǐ )。谨(jǐn )此(cǐ )则(zé )止(zhǐ ),不(bú )以(yǐ )为(wéi )观(guān )乐(lè )也(yě )。故(gù )天(tiān )下(xià )之(zhī )人(rén ),财(cái )用(yòng )可(kě )得(dé )而(ér )足(zú )也(yě )。当(dāng )今(jīn )之(zhī )王(wáng )为(wéi )宫(gōng )室(shì )则(zé )与(yǔ )此(cǐ )异(yì )矣(yǐ )。必(bì )厚(hòu )敛(liǎn )于(yú )百(bǎi )姓(xìng ),以(yǐ )为(wéi )宫(gōng )室(shì ),台(tái )榭(xiè )曲(qǔ )直(zhí )之(zhī )望(wàng ),青(qīng )黄(huáng )刻(kè )镂(lòu )之(zhī )饰(shì ),为(wéi )宫(gōng )室(shì )若(ruò )此(cǐ ),故(gù )左(zuǒ )右(yòu )皆(jiē )法(fǎ )而(ér )象(xiàng )之(zhī )。是(shì )以(yǐ )其(qí )财(cái )不(bú )足(zú )以(yǐ )待(dài )凶(xiōng )饥(jī ),振(zhèn )孤(gū )寡(guǎ ),故(gù )国(guó )贫(pín )而(ér )难(nán )理(lǐ )也(yě )。为(wéi )宫(gōng )室(shì )不(bú )可(kě )不(bú )节(jiē )。(议(yì )曰(yuē ):此(cǐ )节(jiē )宫(gōng )室(shì )者(zhě )也(yě )。)

古(gǔ )之(zhī )人(rén )未(wèi )知(zhī )为(wéi )衣(yī )服(fú ),时(shí )衣(yī )皮(pí )带(dài )茭(jiāo ),冬(dōng )则(zé )不(bú )轻(qīng )而(ér )暖(nuǎn ),夏(xià )则(zé )不(bú )轻(qīng )而(ér )清(qīng )。圣(shèng )王(wáng )以(yǐ )为(wéi )不(bú )中(zhōng )人(rén )之(zhī )情(qíng ),故(gù )圣(shèng )人(rén )作(zuò ),诲(huì )妇(fù )人(rén ),以(yǐ )为(wéi )人(rén )衣(yī )。为(wéi )衣(yī )服(fú )之(zhī )法(fǎ ),冬(dōng )则(zé )练(liàn )帛(bó ),足(zú )以(yǐ )为(wéi )轻(qīng )暖(nuǎn );夏(xià )则(zé )絺(zhǐ )绤(xì ),足(zú )以(yǐ )为(wéi )轻(qīng )清(qīng );谨(jǐn )此(cǐ )则(zé )止(zhǐ ),非(fēi )以(yǐ )荣(róng )耳(ěr )目(mù ),观(guān )愚(yú )人(rén )也(yě )。是(shì )以(yǐ )其(qí )人(rén )用(yòng )俭(jiǎn )约(yuē )而(ér )易(yì )治(zhì ),其(qí )君(jūn )用(yòng )财(cái )节(jiē )而(ér )易(yì )赡(shàn )也(yě )。当(dāng )今(jīn )之(zhī )王(wáng ),其(qí )为(wéi )衣(yī )服(fú ),则(zé )与(yǔ )此(cǐ )异(yì )矣(yǐ )。必(bì )厚(hòu )敛(liǎn )于(yú )百(bǎi )姓(xìng ),以(yǐ )为(wéi )文(wén )采(cǎi )靡(mí )曼(màn )之(zhī )衣(yī ),铸(zhù )金(jīn )以(yǐ )为(wéi )钩(gōu ),珠(zhū )玉(yù )以(yǐ )为(wéi )佩(pèi )。由(yóu )此(cǐ )观(guān )之(zhī ),其(qí )为(wéi )衣(yī )服(fú ),非(fēi )为(wéi )身(shēn )体(tǐ ),此(cǐ )为(wéi )观(guān )好(hǎo )也(yě )。是(shì )以(yǐ )其(qí )人(rén )淫(yín )僻(pì )而(ér )难(nán )治(zhì ),其(qí )君(jūn )奢(shē )侈(chǐ )而(ér )难(nán )谏(jiàn )。夫(fū )以(yǐ )奢(shē )侈(chǐ )之(zhī )君(jūn ),御(yù )淫(yín )僻(pì )之(zhī )人(rén ),欲(yù )国(guó )无(wú )乱(luàn ),不(bú )可(kě )得(dé )也(yě )。为(wéi )衣(yī )服(fú )不(bú )可(kě )不(bú )节(jiē )。”(议(yì )曰(yuē ):此(cǐ )节(jiē )衣(yī )服(fú )者(zhě )也(yě )。)

此(cǐ )墨(mò )翟(zhái )之(zhī )术(shù )也(yě )。(议(yì )曰(yuē ):墨(mò )家(jiā )之(zhī )议(yì ),去(qù )奢(shē )节(jiē )用(yòng ),盖(gài )强(qiáng )本(běn )道(dào )。)

商(shāng )子(zǐ )曰(yuē ):“法(fǎ )令(lìng )者(zhě ),人(rén )之(zhī )命(mìng )也(yě ),为(wéi )治(zhì )之(zhī )本(běn )。(慎(shèn )子(zǐ )曰(yuē ):“君(jūn )人(rén )者(zhě ),舍(shě )法(fǎ )而(ér )以(yǐ )身(shēn )治(zhì ),则(zé )受(shòu )赏(shǎng )者(zhě )虽(suī )富(fù ),望(wàng )多(duō )无(wú )穷(qióng );受(shòu )罚(fá )者(zhě )虽(suī )富(fù ),望(wàng )轻(qīng )无(wú )已(yǐ )。君(jūn )舍(shě )法(fǎ )而(ér )以(yǐ )心(xīn )裁(cái )轻(qīng )重(zhòng ),怨(yuàn )之(zhī )所(suǒ )由(yóu )生(shēng )也(yě )。是(shì )以(yǐ )分(fèn )马(mǎ )者(zhě )之(zhī )用(yòng )策(cè ),分(fèn )田(tián )者(zhě )之(zhī )用(yòng )钩(gōu ),非(fēi )以(yǐ )钩(gōu )策(cè )为(wéi )过(guò )人(rén )之(zhī )智(zhì )也(yě ),所(suǒ )以(yǐ )去(qù )和(hé )塞(sāi )怨(yuàn )也(yě )。故(gù )曰(yuē ):夫(fū )君(jūn )任(rèn )法(fǎ )而(ér )不(bú )躬(gōng )为(wéi ),则(zé )怨(yuàn )不(bú )生(shēng ),而(ér )上(shàng )下(xià )和(hé )也(yě )。”)一(yī )兔(tù )走(zǒu ),百(bǎi )人(rén )逐(zhú )之(zhī ),非(fēi )以(yǐ )兔(tù )可(kě )分(fèn )为(wéi )百(bǎi ),由(yóu )名(míng )分(fèn )之(zhī )未(wèi )定(dìng )也(yě )。卖(mài )兔(tù )满(mǎn )市(shì ),盗(dào )不(bú )敢(gǎn )取(qǔ )者(zhě ),由(yóu )名(míng )分(fèn )之(zhī )定(dìng )也(yě )。故(gù )名(míng )分(fèn )未(wèi )定(dìng ),虽(suī )尧(yáo )舜(shùn )禹(yǔ )汤(tāng ),且(qiě )皆(jiē )加(jiā )务(wù )而(ér )逐(zhú )之(zhī );名(míng )分(fèn )已(yǐ )定(dìng ),则(zé )贫(pín )盗(dào )不(bú )敢(gǎn )取(qǔ )。故(gù )尧(yáo )舜(shùn )圣(shèng )人(rén )之(zhī )为(wéi )法(fǎ )令(lìng )也(yě ),置(zhì )官(guān )也(yě ),置(zhì )吏(lì )也(yě ),所(suǒ )以(yǐ )定(dìng )分(fèn )也(yě )。(《尸(shī )子(zǐ )》曰(yuē ):“夫(fū )使(shǐ )众(zhòng )者(zhě ),诏(zhào )作(zuò )则(zé )迟(chí ),分(fèn )地(dì )则(zé )速(sù ),是(shì )何(hé )也(yě )?无(wú )所(suǒ )逃(táo )其(qí )罪(zuì )也(yě )。言(yán )亦(yì )有(yǒu )地(dì ),不(bú )可(kě )不(bú )分(fèn ),君(jūn )臣(chén )同(tóng )地(dì ),则(zé )臣(chén )有(yǒu )所(suǒ )逃(táo )其(qí )罪(zuì )矣(yǐ )。故(gù )陈(chén )绳(shéng )则(zé )木(mù )之(zhī )枉(wǎng )者(zhě )有(yǒu )罪(zuì ),审(shěn )名(míng )分(fèn )则(zé )群(qún )臣(chén )之(zhī )不(bú )审(shěn )者(zhě )有(yǒu )罪(zuì )矣(yǐ )。”)名(míng )分(fèn )定(dìng )则(zé )大(dà )诈(zhà )贞(zhēn )信(xìn ),巨(jù )盗(dào )愿(yuàn )悫(què ),而(ér )各(gè )自(zì )治(zhì )也(yě )。”(《尹(yǐn )文(wén )子(zǐ )》曰(yuē ):“名(míng )定(dìng )则(zé )物(wù )不(bú )竞(jìng ),分(fèn )明(míng )则(zé )私(sī )不(bú )行(háng )。物(wù )不(bú )竞(jìng ),非(fēi )无(wú )心(xīn ),由(yóu )名(míng )定(dìng ),故(gù )无(wú )所(suǒ )措(cuò )其(qí )心(xīn );私(sī )不(bú )行(háng ),非(fēi )无(wú )欲(yù ),由(yóu )分(fèn )明(míng ),故(gù )无(wú )所(suǒ )措(cuò )其(qí )欲(yù )。然(rán )则(zé )心(xīn )欲(yù )人(rén )人(rén )有(yǒu )之(zhī ),而(ér )得(dé )同(tóng )于(yú )无(wú )心(xīn )无(wú )欲(yù )者(zhě ),在(zài )制(zhì )之(zhī )有(yǒu )道(dào )故(gù )也(yě )。”)

申(shēn )子(zǐ )曰(yuē ):“君(jūn )如(rú )身(shēn ),臣(chén )如(rú )手(shǒu );君(jūn )设(shè )其(qí )本(běn ),臣(chén )操(cāo )其(qí )末(mò )。为(wéi )人(rén )君(jūn )者(zhě ),操(cāo )契(qì )以(yǐ )责(zé )其(qí )名(míng )。名(míng )者(zhě ),天(tiān )地(dì )之(zhī )网(wǎng ),圣(shèng )人(rén )之(zhī )符(fú )。张(zhāng )天(tiān )地(dì )之(zhī )网(wǎng ),用(yòng )圣(shèng )人(rén )之(zhī )符(fú ),则(zé )万(wàn )物(wù )无(wú )所(suǒ )逃(táo )矣(yǐ )。”

(议(yì )曰(yuē ):韩(hán )子(zǐ )曰(yuē ):“人(rén )主(zhǔ )者(zhě ),非(fēi )目(mù )若(ruò )离(lí )朱(zhū )乃(nǎi )为(wéi )明(míng )也(yě ),耳(ěr )若(ruò )师(shī )旷(kuàng )乃(nǎi )为(wéi )聪(cōng )也(yě )。不(bú )任(rèn )其(qí )数(shù )而(ér )待(dài )目(mù )以(yǐ )为(wéi )明(míng ),所(suǒ )见(jiàn )者(zhě )少(shǎo )矣(yǐ ),非(fēi )不(bú )弊(bì )之(zhī )术(shù )也(yě )。不(bú )因(yīn )其(qí )势(shì ),而(ér )待(dài )耳(ěr )以(yǐ )为(wéi )聪(cōng ),所(suǒ )闻(wén )者(zhě )寡(guǎ )矣(yǐ ),非(fēi )不(bú )欺(qī )之(zhī )道(dào )也(yě )。明(míng )主(zhǔ )者(zhě ),使(shǐ )天(tiān )下(xià )不(bú )得(dé )不(bú )为(wéi )己(jǐ )视(shì ),使(shǐ )天(tiān )下(xià )不(bú )得(dé )不(bú )为(wéi )己(jǐ )听(tīng )。身(shēn )居(jū )深(shēn )宫(gōng )之(zhī )中(zhōng ),明(míng )烛(zhú )四(sì )海(hǎi )之(zhī )内(nèi ),而(ér )天(tiān )下(xià )不(bú )能(néng )蔽(bì )、不(bú )能(néng )欺(qī )者(zhě ),何(hé )也(yě )?匿(nì )罪(zuì )之(zhī )罚(fá )重(zhòng ),而(ér )告(gào )奸(jiān )之(zhī )赏(shǎng )厚(hòu )也(yě )。”

孙(sūn )卿(qīng )曰(yuē ):“明(míng )职(zhí )分(fèn ),序(xù )事(shì )业(yè ),材(cái )伎(jì )官(guān )能(néng ),莫(mò )不(bú )治(zhì )理(lǐ )。如(rú )是(shì ),则(zé )厚(hòu )德(dé )者(zhě )进(jìn ),廉(lián )节(jiē )者(zhě )起(qǐ ),兼(jiān )听(tīng )齐(qí )明(míng ),而(ér )百(bǎi )事(shì )无(wú )留(liú ),故(gù )天(tiān )子(zǐ )不(bú )视(shì )而(ér )见(jiàn ),不(bú )听(tīng )而(ér )闻(wén ),不(bú )虑(lǜ )而(ér )知(zhī ),不(bú )动(dòng )而(ér )功(gōng ),块(kuài )然(rán )独(dú )坐(zuò )而(ér )天(tiān )下(xià )从(cóng )之(zhī )。此(cǐ )操(cāo )契(qì )以(yǐ )责(zé )名(míng )者(zhě )也(yě )。”

《尸(shī )子(zǐ )》曰(yuē ):“明(míng )君(jūn )之(zhī )立(lì ),其(qí )貌(mào )庄(zhuāng ),其(qí )心(xīn )虚(xū ),其(qí )视(shì )不(bú )躁(zào ),其(qí )听(tīng )不(bú )淫(yín ),审(shěn )分(fèn )应(yīng )辞(cí ),以(yǐ )立(lì )于(yú )朝(cháo ),则(zé )隐(yǐn )匿(nì )疏(shū )远(yuǎn ),虽(suī )有(yǒu )非(fēi )焉(yān ),必(bì )不(bú )多(duō )矣(yǐ )。明(míng )君(jūn )不(bú )长(zhǎng )耳(ěr )目(mù ),不(bú )行(háng )间(jiān )谍(dié ),不(bú )强(qiáng )闻(wén )见(jiàn ),形(xíng )至(zhì )而(ér )观(guān ),声(shēng )至(zhì )而(ér )听(tīng ),事(shì )至(zhì )而(ér )应(yīng );近(jìn )者(zhě )不(bú )过(guò ),则(zé )远(yuǎn )者(zhě )理(lǐ )矣(yǐ );明(míng )者(zhě )不(bú )失(shī ),则(zé )微(wēi )者(zhě )敬(jìng )矣(yǐ )。此(cǐ )万(wàn )物(wù )无(wú )所(suǒ )逃(táo )也(yě )。”)

动(dòng )者(zhě )摇(yáo ),静(jìng )者(zhě )安(ān );名(míng )自(zì )名(míng )也(yě ),事(shì )自(zì )定(dìng )也(yě )。

(议(yì )曰(yuē ):《尸(shī )子(zǐ )》曰(yuē ):“治(zhì )水(shuǐ )潦(liáo )者(zhě ),禹(yǔ )也(yě );播(bō )五(wǔ )谷(gǔ )者(zhě ),后(hòu )稷(jì )也(yě );听(tīng )讼(sòng )折(shé )衷(zhōng )者(zhě ),皋(gāo )陶(táo )也(yě );舜(shùn )无(wú )为(wéi )也(yě ),而(ér )为(wéi )天(tiān )下(xià )父(fù )母(mǔ )。”此(cǐ )则(zé )名(míng )自(zì )名(míng )也(yě )。

太(tài )公(gōng )谓(wèi )文(wén )王(wáng )曰(yuē ):“天(tiān )有(yǒu )常(cháng )形(xíng ),人(rén )有(yǒu )常(cháng )生(shēng ),与(yǔ )天(tiān )人(rén )共(gòng )其(qí )生(shēng )者(zhě ),而(ér )天(tiān )下(xià )静(jìng )矣(yǐ )。”此(cǐ )则(zé )事(shì )自(zì )定(dìng )也(yě )。)

是(shì )以(yǐ )有(yǒu )道(dào )者(zhě ),因(yīn )名(míng )而(ér )正(zhèng )之(zhī ),随(suí )事(shì )而(ér )定(dìng )之(zhī )。

(《尹(yǐn )文(wén )子(zǐ )》曰(yuē ):“因(yīn )贤(xián )者(zhě )之(zhī )有(yǒu )用(yòng ),使(shǐ )不(bú )得(dé )不(bú )用(yòng );因(yīn )愚(yú )者(zhě )之(zhī )无(wú )用(yòng ),使(shǐ )不(bú )得(dé )用(yòng )。用(yòng )与(yǔ )不(bú )用(yòng ),各(gè )得(dé )其(qí )用(yòng ),奚(xī )患(huàn )物(wù )之(zhī )乱(luàn )也(yě )?”

《尸(shī )子(zǐ )》曰(yuē ):“听(tīng )朝(cháo )之(zhī )道(dào ),使(shǐ )人(rén )有(yǒu )分(fèn )。有(yǒu )大(dà )善(shàn )者(zhě ),必(bì )问(wèn )其(qí )孰(shú )进(jìn )之(zhī );有(yǒu )大(dà )过(guò )者(zhě ),必(bì )问(wèn )其(qí )孰(shú )任(rèn )之(zhī ),而(ér )行(háng )罚(fá )赏(shǎng )焉(yān )。且(qiě )以(yǐ )观(guān )贤(xián )不(bú )肖(xiāo )也(yě ),明(míng )分(fèn )则(zé )不(bú )弊(bì ),正(zhèng )名(míng )则(zé )不(bú )虚(xū )。贤(xián )则(zé )贵(guì )之(zhī ),不(bú )肖(xiāo )则(zé )贱(jiàn )之(zhī )。贤(xián )不(bú )肖(xiāo ),忠(zhōng )不(bú )忠(zhōng ),以(yǐ )道(dào )观(guān )之(zhī ),犹(yóu )白(bái )黑(hēi )也(yě )。”)

昔(xī )者(zhě )尧(yáo )之(zhī )治(zhì )天(tiān )下(xià )也(yě ),以(yǐ )名(míng ),其(qí )名(míng )正(zhèng )则(zé )天(tiān )下(xià )治(zhì );桀(jié )之(zhī )治(zhì )天(tiān )下(xià )也(yě ),亦(yì )以(yǐ )名(míng ),其(qí )名(míng )倚(yǐ )而(ér )天(tiān )下(xià )乱(luàn )。是(shì )以(yǐ )圣(shèng )人(rén )贵(guì )名(míng )之(zhī )正(zhèng )也(yě )。”(议(yì )曰(yuē ):夫(fū )暗(àn )主(zhǔ )以(yǐ )非(fēi )贤(xián )为(wéi )贤(xián ),不(bú )忠(zhōng )为(wéi )忠(zhōng ),非(fēi )法(fǎ )为(wéi )法(fǎ ),以(yǐ )名(míng )之(zhī )不(bú )正(zhèng )也(yě )。)

李(lǐ )斯(sī )书(shū )曰(yuē ):“韩(hán )子(zǐ )称(chēng )‘慈(cí )母(mǔ )有(yǒu )败(bài )子(zǐ ),而(ér )严(yán )家(jiā )无(wú )格(gé )虏(lǔ )’者(zhě ),何(hé )也(yě )?则(zé )罚(fá )之(zhī )加(jiā )焉(yān )必(bì )也(yě )。故(gù )商(shāng )君(jūn )之(zhī )法(fǎ ),刑(xíng )弃(qì )灰(huī )于(yú )道(dào )者(zhě )。夫(fū )弃(qì )灰(huī ),薄(báo )罪(zuì )也(yě );而(ér )被(bèi )刑(xíng ),重(zhòng )罚(fá )也(yě )。夫(fū )轻(qīng )罪(zuì )且(qiě )督(dū ),而(ér )况(kuàng )有(yǒu )重(zhòng )罪(zuì )乎(hū )?故(gù )人(rén )弗(fú )敢(gǎn )犯(fàn )矣(yǐ )。今(jīn )不(bú )务(wù )所(suǒ )以(yǐ )不(bú )犯(fàn ),而(ér )事(shì )慈(cí )母(mǔ )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )败(bài )子(zǐ ),则(zé )亦(yì )不(bú )察(chá )于(yú )圣(shèng )人(rén )之(zhī )论(lùn )矣(yǐ )。”

(商(shāng )君(jūn )之(zhī )法(fǎ ),皆(jiē )令(lìng )为(wéi )什(shí )伍(wǔ ),而(ér )相(xiàng )司(sī )牧(mù ),犯(fàn )禁(jìn )相(xiàng )连(lián )于(yú )不(bú )告(gào )奸(jiān )者(zhě ),明(míng )尊(zūn )卑(bēi )爵(jué )秩(zhì )等(děng )级(jí ),各(gè )以(yǐ )差(chà )次(cì );田(tián )宅(zhái )妻(qī )妾(qiè )衣(yī )服(fú ),以(yǐ )家(jiā )次(cì )。有(yǒu )功(gōng )者(zhě )显(xiǎn )荣(róng ),无(wú )功(gōng )者(zhě )虽(suī )富(fù )无(wú )芬(fēn )华(huá )。务(wù )于(yú )耕(gēng )战(zhàn )。此(cǐ )商(shāng )君(jūn )之(zhī )法(fǎ )也(yě )。)

此(cǐ )商(shāng )鞅(yāng )、申(shēn )、韩(hán )之(zhī )术(shù )也(yě )。

(桓(huán )范(fàn )曰(yuē ):“夫(fū )商(shāng )鞅(yāng )、申(shēn )、韩(hán )之(zhī )徒(tú ),贵(guì )尚(shàng )谲(jué )诈(zhà ),务(wù )行(háng )苛(kē )刻(kè )。废(fèi )礼(lǐ )义(yì )之(zhī )教(jiāo ),任(rèn )刑(xíng )名(míng )之(zhī )数(shù ),不(bú )师(shī )古(gǔ ),始(shǐ )败(bài )俗(sú )伤(shāng )化(huà )。此(cǐ )则(zé )伊(yī )尹(yǐn )、周(zhōu )召(zhào )之(zhī )罪(zuì )人(rén )也(yě )。然(rán )其(qí )尊(zūn )君(jūn )卑(bēi )臣(chén ),富(fù )国(guó )强(qiáng )兵(bīng ),守(shǒu )法(fǎ )持(chí )术(shù ),有(yǒu )可(kě )取(qǔ )焉(yān )。逮(dǎi )至(zhì )汉(hàn )兴(xìng ),有(yǒu )宁(níng )成(chéng )、郅(zhì )都(dōu )之(zhī )辈(bèi ),仿(fǎng )商(shāng )、韩(hán )之(zhī )治(zhì ),专(zhuān )以(yǐ )杀(shā )伐(fá )残(cán )暴(bào )为(wéi )能(néng ),顺(shùn )人(rén )主(zhǔ )之(zhī )意(yì ),希(xī )旨(zhǐ )而(ér )行(háng ),安(ān )时(shí )趋(qū )利(lì ),敢(gǎn )行(háng )祸(huò )败(bài ),此(cǐ )又(yòu )商(shāng )、韩(hán )之(zhī )罪(zuì )人(rén )也(yě )。然(rán )其(qí )抑(yì )强(qiáng )族(zú ),抚(fǔ )孤(gū )弱(ruò ),清(qīng )己(jǐ )禁(jìn )奸(jiān ),背(bèi )私(sī )立(lì )公(gōng ),尚(shàng )有(yǒu )政(zhèng )焉(yān )。至(zhì )于(yú )晚(wǎn )代(dài )之(zhī )所(suǒ )谓(wèi )能(néng )者(zhě ),乃(nǎi )犯(fàn )公(gōng )家(jiā )之(zhī )法(fǎ ),赴(fù )私(sī )门(mén )之(zhī )势(shì ),废(fèi )百(bǎi )姓(xìng )之(zhī )务(wù ),趋(qū )人(rén )间(jiān )之(zhī )事(shì ),决(jué )烦(fán )理(lǐ )务(wù ),临(lín )时(shí )苟(gǒu )辩(biàn ),使(shǐ )官(guān )无(wú )谴(qiǎn )负(fù )之(zhī )累(lèi ),不(bú )省(shěng )下(xià )人(rén )之(zhī )冤(yuān ),复(fù )是(shì )申(shēn )、韩(hán )、宁(níng )、郅(zhì )之(zhī )罪(zuì )人(rén )也(yě )。”)

由(yóu )是(shì )观(guān )之(zhī ),故(gù )知(zhī )治(zhì )天(tiān )下(xià )者(zhě ),有(yǒu )王(wáng )霸(bà )焉(yān ),有(yǒu )黄(huáng )老(lǎo )焉(yān ),有(yǒu )孔(kǒng )墨(mò )焉(yān ),有(yǒu )申(shēn )商(shāng )焉(yān ),此(cǐ )所(suǒ )以(yǐ )异(yì )也(yě ),虽(suī )经(jīng )纬(wěi )殊(shū )制(zhì ),救(jiù )弊(bì )不(bú )同(tóng ),然(rán )康(kāng )济(jì )群(qún )生(shēng ),皆(jiē )有(yǒu )以(yǐ )矣(yǐ )。今(jīn )议(yì )者(zhě )或(huò )引(yǐn )长(zhǎng )代(dài )之(zhī )法(fǎ ),诘(jié )救(jiù )弊(bì )之(zhī )言(yán )(议(yì )曰(yuē ):救(jiù )弊(bì )为(wéi )夏(xià )人(rén )尚(shàng )忠(zhōng ),殷(yīn )人(rén )尚(shàng )敬(jìng ),周(zhōu )人(rén )尚(shàng )文(wén )者(zhě )。);或(huò )引(yǐn )帝(dì )王(wáng )之(zhī )风(fēng ),讥(jī )霸(bà )者(zhě )之(zhī )政(zhèng ),不(bú )论(lùn )时(shí )变(biàn ),而(ér )务(wù )以(yǐ )饰(shì )说(shuō )。故(gù )是(shì )非(fēi )之(zhī )论(lùn ),纷(fēn )然(rán )作(zuò )矣(yǐ )。言(yán )伪(wěi )而(ér )辩(biàn ),顺(shùn )非(fēi )而(ér )泽(zé ),此(cǐ )罪(zuì )人(rén )也(yě )。故(gù )君(jūn )子(zǐ )禁(jìn )之(zhī )。

阅读:25650

打赏捐助〔Donate〕>>>

《适变》简体版

©2015-2026 ok8.org 文学库