适【登录】

ok8.org > 汉字/字典 > 适

简(jiǎn )体(tǐ )适(shì )字(zì )的(de )笔(bǐ )画(huà ):9画(huà );繁(fán )體(tǐ )適(shì )字(zì )筆(bǐ )畫(huà ):14畫(huà )。

(参(cān )见(jiàn )适(shì ))

I

kuò

ㄎㄨㄛˋ

〔《广(guǎng )韵(yùn )》苦(kǔ )栝(guā )切(qiē ),入(rù )末(mò ),溪(xī )。〕

〔《广(guǎng )韵(yùn )》古(gǔ )活(huó )切(qiē ),入(rù )末(mò ),见(jiàn )。〕

速(sù )疾(jí )。

《玉(yù )篇(piān )·辵(chuò )部(bù )》:“适(shì ),疾(jí )也(yě )。”

II

shì

ㄕˋ

同(tóng )“适(shì )”。

简(jiǎn )体(tǐ )适(shì )字(zì )的(de )笔(bǐ )画(huà ):9画(huà );繁(fán )體(tǐ )適(shì )字(zì )筆(bǐ )畫(huà ):14畫(huà )。

(适(shì ),适(shì ))

I

shì

ㄕˋ

〔《广(guǎng )韵(yùn )》施(shī )只(zhī )切(qiē ),入(rù )昔(xī ),书(shū )。〕

〔《广(guǎng )韵(yùn )》之(zhī )石(shí )切(qiē ),入(rù )昔(xī ),章(zhāng )。〕

〔《广(guǎng )韵(yùn )》都(dōu )历(lì )切(qiē ),入(rù )锡(xī ),端(duān )。〕

亦(yì )作(zuò )“适(shì )”。

1.去(qù ),往(wǎng )。

《楚(chǔ )辞(cí )·离(lí )骚(sāo )》:“心(xīn )犹(yóu )豫(yù )而(ér )狐(hú )疑(yí )兮(xī ),欲(yù )自(zì )适(shì )而(ér )不(bú )可(kě )。”

王(wáng )逸(yì )注(zhù ):“适(shì ),往(wǎng )也(yě )。”

《史(shǐ )记(jì )·吴(wú )太(tài )伯(bó )世(shì )家(jiā )》:“﹝季(jì )札(zhá )﹞去(qù )郑(zhèng ),适(shì )卫(wèi )。”

宋(sòng )苏(sū )轼(shì )《石(shí )钟(zhōng )山(shān )记(jì )》:“元(yuán )丰(fēng )七(qī )年(nián ),六(liù )月(yuè )丁(dīng )丑(chǒu ),余(yú )自(zì )齐(qí )安(ān )舟(zhōu )行(háng )适(shì )临(lín )汝(rǔ )。”

清(qīng )孔(kǒng )尚(shàng )任(rèn )《桃(táo )花(huā )扇(shàn )·听(tīng )稗(bài )》:“那(nà )太(tài )师(shī )名(míng )挚(zhì ),他(tā )第(dì )一(yī )个(gè )先(xiān )适(shì )了(le )齐(qí )。”

鲁(lǔ )迅(xùn )《书(shū )信(xìn )集(jí )·致(zhì )许(xǔ )寿(shòu )裳(shang )》:“君(jūn )今(jīn )年(nián )奚(xī )适(shì )?”

2.归(guī )向(xiàng );归(guī )从(cóng )。

《管(guǎn )子(zǐ )·弟(dì )子(zǐ )职(zhí )》:“拚(pīn )前(qián )而(ér )退(tuì ),聚(jù )于(yú )户(hù )内(nèi ),坐(zuò )板(bǎn )﹝扱(xī )﹞排(pái )之(zhī ),以(yǐ )叶(yè )适(shì )己(jǐ )。”

尹(yǐn )知(zhī )章(zhāng )注(zhù ):“适(shì )己(jǐ ),犹(yóu )向(xiàng )己(jǐ )也(yě )。”

《左(zuǒ )传(chuán )·昭(zhāo )公(gōng )十(shí )五(wǔ )年(nián )》:“好(hǎo )恶(è )不(bú )愆(qiān ),民(mín )知(zhī )所(suǒ )适(shì ),事(shì )无(wú )不(bú )济(jì )。”

杜(dù )预(yù )注(zhù ):“适(shì ),归(guī )也(yě )。”

孔(kǒng )颖(yǐng )达(dá )疏(shū ):“言(yán )皆(jiē )知(zhī )归(guī )于(yú )善(shàn )也(yě )。”

南(nán )朝(cháo )宋(sòng )谢(xiè )灵(líng )运(yùn )《南(nán )楼(lóu )中(zhōng )望(wàng )所(suǒ )迟(chí )客(kè )》诗(shī ):“圆(yuán )景(jǐng )早(zǎo )已(yǐ )满(mǎn ),佳(jiā )人(rén )殊(shū )未(wèi )适(shì )。”

3.女(nǚ )子(zǐ )出(chū )嫁(jià )。

《左(zuǒ )传(chuán )·昭(zhāo )公(gōng )元(yuán )年(nián )》:“女(nǚ )自(zì )房(fáng )观(guān )之(zhī ),曰(yuē ):‘子(zǐ )皙(xī )信(xìn )美(měi )矣(yǐ ),抑(yì )子(zǐ )南(nán )夫(fū )也(yě )。夫(fū )夫(fū )妇(fù )妇(fù ),所(suǒ )谓(wèi )顺(shùn )也(yě )。’适(shì )子(zǐ )南(nán )氏(shì )。”

《玉(yù )台(tái )新(xīn )咏(yǒng )·古(gǔ )诗(shī )〈为(wéi )焦(jiāo )仲(zhòng )卿(qīng )妻(qī )作(zuò )〉》:“贫(pín )贱(jiàn )有(yǒu )此(cǐ )女(nǚ ),始(shǐ )适(shì )还(hái )家(jiā )门(mén )。”

余(yú )冠(guàn )英(yīng )注(zhù ):“适(shì ),嫁(jià )。始(shǐ )适(shì ),言(yán )出(chū )嫁(jià )未(wèi )久(jiǔ )。”

宋(sòng )苏(sū )轼(shì )《刘(liú )夫(fū )人(rén )墓(mù )志(zhì )铭(míng )》:“女(nǚ )二(èr )人(rén ),长(zhǎng )适(shì )进(jìn )士(shì )虞(yú )大(dà )蒙(méng ),次(cì )适(shì )承(chéng )议(yì )郎(láng )郭(guō )逢(féng )原(yuán )。”

清(qīng )徐(xú )士(shì )銮(luán )《宋(sòng )艳(yàn )·奇(qí )异(yì )》:“淮(huái )娼(chāng )严(yán )楚(chǔ )楚(chǔ ),适(shì )盐(yán )商(shāng )吕(lǚ )省(shěng )干(gàn )。”

鲁(lǔ )迅(xùn )《坟(fén )·我(wǒ )之(zhī )节(jiē )烈(liè )观(guān )》:“直(zhí )到(dào )宋(sòng )朝(cháo ),那(nà )一(yī )班(bān )‘业(yè )儒(rú )’的(de )才(cái )说(shuō )出(chū )‘饿(è )死(sǐ )事(shì )小(xiǎo )失(shī )节(jiē )事(shì )大(dà )’的(de )话(huà ),看(kàn )见(jiàn )历(lì )史(shǐ )上(shàng )‘重(zhòng )适(shì )’两(liǎng )个(gè )字(zì ),便(biàn )大(dà )惊(jīng )小(xiǎo )怪(guài )起(qǐ )来(lái )。”

4.顺(shùn )从(cóng )。

《韩(hán )非(fēi )子(zǐ )·三(sān )守(shǒu )》:“使(shǐ )人(rén )臣(chén )之(zhī )欲(yù )有(yǒu )言(yán )者(zhě ),不(bú )敢(gǎn )不(bú )下(xià )适(shì )近(jìn )习(xí )能(néng )人(rén )之(zhī )心(xīn )。”

洪(hóng )诚(chéng )等(děng )校(xiào )注(zhù ):“适(shì ),适(shì )从(cóng ),顺(shùn )应(yīng )。”

陈(chén )奇(qí )猷(yóu )集(jí )释(shì ):“适(shì ),谓(wèi )顺(shùn )适(shì )其(qí )意(yì )。”

《玉(yù )台(tái )新(xīn )咏(yǒng )·古(gǔ )诗(shī )〈为(wéi )焦(jiāo )仲(zhòng )卿(qīng )妻(qī )作(zuò )〉》:“处(chù )分(fèn )适(shì )兄(xiōng )意(yì ),那(nà )得(dé )自(zì )任(rèn )专(zhuān )?”余(yú )冠(guàn )英(yīng )注(zhù ):“适(shì ),顺(shùn )从(cóng )。”

5.适(shì )合(hé ),符(fú )合(hé )。

《商(shāng )君(jūn )书(shū )·画(huà )策(cè )》:“由(yóu )此(cǐ )观(guān )之(zhī ),神(shén )农(nóng )非(fēi )高(gāo )于(yú )黄(huáng )帝(dì )也(yě ),然(rán )其(qí )名(míng )尊(zūn )者(zhě ),以(yǐ )适(shì )于(yú )时(shí )也(yě )。”

三(sān )国(guó )魏(wèi )刘(liú )劭(shào )《人(rén )物(wù )志(zhì )·材(cái )理(lǐ )》:“质(zhì )性(xìng )机(jī )解(jiě ),推(tuī )情(qíng )原(yuán )意(yì ),能(néng )适(shì )其(qí )变(biàn ),情(qíng )理(lǐ )之(zhī )家(jiā )也(yě )。”

唐(táng )韩(hán )愈(yù )《与(yǔ )鄂(è )州(zhōu )柳(liǔ )中(zhōng )丞(chéng )书(shū )》:“愈(yù )诚(chéng )怯(qiè )弱(ruò ),不(bú )适(shì )于(yú )用(yòng ),听(tīng )于(yú )下(xià )风(fēng ),窃(qiè )自(zì )增(zēng )气(qì )。”

清(qīng )严(yán )有(yǒu )禧(xǐ )《漱(shù )华(huá )随(suí )笔(bǐ )·夹(jiá )带(dài )怀(huái )挟(jiā )》:“今(jīn )之(zhī )时(shí )文(wén ),徒(tú )空(kōng )言(yán )而(ér )不(bú )适(shì )于(yú )实(shí )用(yòng )。”

6.节(jiē )制(zhì );调(diào )节(jiē )。

《管(guǎn )子(zǐ )·禁(jìn )藏(cáng )》:“故(gù )圣(shèng )人(rén )之(zhī )制(zhì )事(shì )也(yě ),能(néng )节(jiē )宫(gōng )室(shì )、适(shì )车(chē )舆(yú )以(yǐ )实(shí )藏(cáng ),则(zé )国(guó )必(bì )富(fù )、位(wèi )必(bì )尊(zūn )。”

尹(yǐn )知(zhī )章(zhāng )注(zhù ):“不(bú )费(fèi )于(yú )宫(gōng )室(shì )车(chē )舆(yú ),则(zé )库(kù )藏(cáng )自(zì )实(shí )也(yě )。”

《韩(hán )非(fēi )子(zǐ )·扬(yáng )权(quán )》:“欲(yù )为(wéi )其(qí )地(dì ),必(bì )适(shì )其(qí )赐(cì ),不(bú )适(shì )其(qí )赐(cì ),乱(luàn )人(rén )求(qiú )益(yì ),彼(bǐ )求(qiú )我(wǒ )予(yǔ ),假(jiǎ )仇(chóu )人(rén )斧(fǔ )。”

俞(yú )樾(yuè )《诸(zhū )子(zǐ )平(píng )议(yì )·韩(hán )非(fēi )子(zǐ )》:“必(bì )适(shì )其(qí )赐(cì )者(zhě ),必(bì )节(jiē )其(qí )赐(cì )也(yě )。”

《史(shǐ )记(jì )·日(rì )者(zhě )列(liè )传(chuán )》:“四(sì )时(shí )不(bú )和(hé )不(bú )能(néng )调(diào ),岁(suì )穀(yù )不(bú )孰(shú )不(bú )能(néng )适(shì )。”

司(sī )马(mǎ )贞(zhēn )索(suǒ )隐(yǐn ):“适(shì ),犹(yóu )调(diào )也(yě )。”

晋(jìn )葛(gě )洪(hóng )《抱(bào )朴(pǔ )子(zǐ )·酒(jiǔ )诫(jiè )》:“然(rán )节(jiē )而(ér )宣(xuān )之(zhī ),则(zé )以(yǐ )养(yǎng )生(shēng )立(lì )功(gōng ),用(yòng )之(zhī )失(shī )适(shì ),则(zé )焚(fén )溺(nì )而(ér )死(sǐ )。”

7.恰(qià )当(dāng ),得(dé )当(dāng )。

银(yín )雀(què )山(shān )汉(hàn )墓(mù )竹(zhú )简(jiǎn )《孙(sūn )膑(bìn )兵(bīng )法(fǎ )·兵(bīng )情(qíng )》:“弩(nǔ )张(zhāng )柄(bǐng )不(bú )正(zhèng ),偏(piān )强(qiáng )偏(piān )弱(ruò )而(ér )不(bú )和(hé ),其(qí )两(liǎng )洋(yáng )(厢(xiāng ))之(zhī )送(sòng )矢(shǐ )也(yě )不(bú )壹(yī ),矢(shǐ )虽(suī )轻(qīng )重(zhòng )得(dé ),前(qián )后(hòu )适(shì ),犹(yóu )不(bú )中(zhōng )﹝招(zhāo )也(yě )﹞。”

《汉(hàn )书(shū )·武(wǔ )帝(dì )纪(jì )》:“古(gǔ )者(zhě ),诸(zhū )侯(hóu )贡(gòng )士(shì ),壹(yī )适(shì )谓(wèi )之(zhī )好(hǎo )德(dé ),再(zài )适(shì )谓(wèi )之(zhī )贤(xián )贤(xián ),三(sān )适(shì )谓(wèi )之(zhī )有(yǒu )功(gōng ),乃(nǎi )加(jiā )九(jiǔ )锡(xī )。”

颜(yán )师(shī )古(gǔ )注(zhù )引(yǐn )服(fú )虔(qián )曰(yuē ):“适(shì ),得(dé )其(qí )人(rén )。”

《尚(shàng )书(shū )大(dà )传(chuán )》卷(juàn )二(èr ):“一(yī )适(shì )谓(wèi )之(zhī )攸(yōu )好(hǎo )德(dé ),再(zài )适(shì )谓(wèi )之(zhī )贤(xián )贤(xián ),三(sān )适(shì )谓(wèi )之(zhī )有(yǒu )功(gōng )。”

郑(zhèng )玄(xuán )注(zhù ):“适(shì )犹(yóu )得(dé )也(yě )。”

《后(hòu )汉(hàn )书(shū )·匈(xiōng )奴(nú )传(chuán )》:“报(bào )答(dá )之(zhī )辞(cí ),令(lìng )必(bì )有(yǒu )适(shì )。”

李(lǐ )贤(xián )注(zhù ):“适(shì )犹(yóu )所(suǒ )也(yě ),言(yán )报(bào )答(dá )之(zhī )辞(cí )必(bì )令(lìng )得(dé )所(suǒ )也(yě )。”

《资(zī )治(zhì )通(tōng )鉴(jiàn )·汉(hàn )光(guāng )武(wǔ )帝(dì )建(jiàn )武(wǔ )二(èr )十(shí )八(bā )年(nián )》引(yǐn )此(cǐ )文(wén ),胡(hú )三(sān )省(shěng )注(zhù )曰(yuē ):“余(yú )谓(wèi )适(shì ),当(dāng )也(yě ),言(yán )报(bào )答(dá )之(zhī )辞(cí )必(bì )有(yǒu )当(dāng )乎(hū )事(shì )情(qíng )也(yě )。”

晋(jìn )葛(gě )洪(hóng )《抱(bào )朴(pǔ )子(zǐ )·审(shěn )举(jǔ )》:“古(gǔ )者(zhě )诸(zhū )侯(hóu )贡(gòng )士(shì ),适(shì )者(zhě )谓(wèi )之(zhī )有(yǒu )功(gōng ),有(yǒu )功(gōng )者(zhě ),增(zēng )班(bān )进(jìn )爵(jué );贡(gòng )士(shì )不(bú )适(shì )者(zhě ),谓(wèi )之(zhī )有(yǒu )过(guò ),有(yǒu )过(guò )者(zhě ),黜(chù )位(wèi )削(xuē )地(dì )。”

8.齐(qí )等(děng )。

《吕(lǚ )氏(shì )春(chūn )秋(qiū )·处(chù )方(fāng )》:“韩(hán )昭(zhāo )釐(lí )侯(hóu )出(chū )弋(yì ),靷(yǐn )偏(piān )缓(huǎn )……至(zhì )舍(shě ),昭(zhāo )釐(lí )侯(hóu )射(shè )鸟(niǎo ),其(qí )右(yòu )摄(shè )其(qí )一(yī )靷(yǐn )适(shì )之(zhī )。”

高(gāo )诱(yòu )注(zhù ):“适(shì ),犹(yóu )等(děng )也(yě )。”

《汉(hàn )书(shū )·循(xún )吏(lì )传(chuán )·黄(huáng )霸(bà )》:“﹝黄(huáng )霸(bà )﹞坐(zuò )发(fā )民(mín )治(zhì )驰(chí )道(dào )不(bú )先(xiān )以(yǐ )闻(wén ),又(yòu )发(fā )骑(qí )士(shì )诣(yì )北(běi )军(jūn )马(mǎ )不(bú )适(shì )士(shì ),劾(hé )乏(fá )军(jūn )兴(xìng ),连(lián )贬(biǎn )秩(zhì )。”

颜(yán )师(shī )古(gǔ )注(zhù )引(yǐn )孟(mèng )康(kāng )曰(yuē ):“关(guān )西(xī )人(rén )谓(wèi )补(bǔ )满(mǎn )为(wéi )适(shì )。马(mǎ )少(shǎo )士(shì )多(duō ),不(bú )相(xiàng )补(bǔ )满(mǎn )也(yě )。”

9.悦(yuè )乐(lè ),满(mǎn )足(zú )。

《诗(shī )·卫(wèi )风(fēng )·伯(bó )兮(xī )》:“岂(qǐ )无(wú )膏(gāo )沫(mò )?谁(shuí )适(shì )为(wéi )容(róng )!”马(mǎ )瑞(ruì )辰(chén )通(tōng )释(shì ):“《一(yī )切(qiē )经(jīng )音(yīn )义(yì )》卷(juàn )六(liù )引(yǐn )《三(sān )苍(cāng )》:‘适(shì ),悦(yuè )也(yě )。’此(cǐ )适(shì )字(zì ),正(zhèng )当(dāng )训(xùn )悦(yuè )。女(nǚ )为(wéi )悦(yuè )己(jǐ )者(zhě )容(róng ),夫(fū )不(bú )在(zài ),故(gù )曰(yuē )‘谁(shuí )适(shì )为(wéi )容(róng )’,即(jí )言(yán )谁(shuí )悦(yuè )为(wéi )容(róng )也(yě )。”

余(yú )冠(guàn )英(yīng )注(zhù ):“适(shì ),悦(yuè )也(yě )。谁(shuí )适(shì )为(wéi )容(róng ),言(yán )修(xiū )饰(shì )容(róng )貌(mào )为(wéi )了(le )取(qǔ )悦(yuè )谁(shuí )呢(ne )?”

《史(shǐ )记(jì )·张(zhāng )仪(yí )列(liè )传(chuán )》:“割(gē )楚(chǔ )而(ér )益(yì )梁(liáng ),亏(kuī )楚(chǔ )而(ér )适(shì )秦(qín ),嫁(jià )祸(huò )安(ān )国(guó ),此(cǐ )善(shàn )事(shì )也(yě )。”

《汉(hàn )书(shū )·贾(jiǎ )山(shān )传(chuán )》:“秦(qín )王(wáng )贪(tān )狼(láng )暴(bào )虐(nuè ),残(cán )贼(zéi )天(tiān )下(xià ),穷(qióng )困(kùn )万(wàn )民(mín ),以(yǐ )适(shì )其(qí )欲(yù )也(yě )。”

颜(yán )师(shī )古(gǔ )注(zhù ):“适(shì ),快(kuài )也(yě )。”

《资(zī )治(zhì )通(tōng )鉴(jiàn )·陈(chén )武(wǔ )帝(dì )永(yǒng )定(dìng )二(èr )年(nián )》:“帝(dì )亵(xiè )黩(dú )之(zhī )游(yóu ),遍(biàn )于(yú )宗(zōng )戚(qī ),所(suǒ )往(wǎng )留(liú )连(lián ),唯(wéi )至(zhì )常(cháng )山(shān )第(dì ),多(duō )无(wú )适(shì )而(ér )去(qù )。”

胡(hú )三(sān )省(shěng )注(zhù ):“适(shì ),欢(huān )极(jí )也(yě )。”

金(jīn )张(zhāng )宇(yǔ )《云(yún )溪(xī )秋(qiū )泛(fàn )图(tú )》诗(shī ):“胡(hú )为(wéi )厌(yàn )山(shān )瞰(kàn )芳(fāng )渚(zhǔ ),岸(àn )草(cǎo )汀(tīng )花(huā )适(shì )幽(yōu )趣(qù )。”

10.和(hé )顺(shùn ),顺(shùn )适(shì )。

《文(wén )选(xuǎn )·宋(sòng )玉(yù )〈神(shén )女(nǚ )赋(fù )〉》:“性(xìng )和(hé )适(shì ),官(guān )侍(shì )旁(páng ),顺(shùn )序(xù )卑(bēi ),调(diào )心(xīn )肠(cháng )。”

吕(lǚ )延(yán )济(jì )注(zhù ):“言(yán )性(xìng )灵(líng )和(hé )适(shì ),心(xīn )肠(cháng )调(diào )顺(shùn ),宜(yí )侍(shì )君(jūn )旁(páng )。”

《吕(lǚ )氏(shì )春(chūn )秋(qiū )·大(dà )乐(lè )》:“能(néng )以(yǐ )一(yī )治(zhì )天(tiān )下(xià )者(zhě ),寒(hán )暑(shǔ )适(shì ),风(fēng )雨(yǔ )时(shí ),为(wéi )圣(shèng )人(rén )。”

高(gāo )诱(yòu )注(zhù ):“适(shì ),和(hé )也(yě )。”

唐(táng )韩(hán )愈(yù )《息(xī )国(guó )夫(fū )人(rén )墓(mù )志(zhì )铭(míng )》:“居(jū )尊(zūn )卑(bēi )间(jiān ),无(wú )不(bú )顺(shùn )适(shì )。”

11.安(ān )逸(yì ),闲(xián )适(shì )。

《楚(chǔ )辞(cí )·九(jiǔ )辩(biàn )》:“尧(yáo )舜(shùn )皆(jiē )有(yǒu )所(suǒ )举(jǔ )任(rèn )兮(xī ),故(gù )高(gāo )枕(zhěn )而(ér )自(zì )适(shì )。”

王(wáng )逸(yì )注(zhù ):“安(ān )卧(wò )垂(chuí )拱(gǒng ),万(wàn )国(guó )治(zhì )也(yě )。”

宋(sòng )沉(chén )作(zuò )哲(zhé )《寓(yù )简(jiǎn )》卷(juàn )六(liù ):“以(yǐ )此(cǐ )知(zhī )能(néng )自(zì )适(shì )其(qí )适(shì )者(zhě ),不(bú )管(guǎn )其(qí )他(tā )闲(xián )事(shì )也(yě )。”

清(qīng )魏(wèi )源(yuán )《天(tiān )台(tái )纪(jì )游(yóu )》诗(shī )之(zhī )六(liù ):“万(wàn )里(lǐ )水(shuǐ )云(yún )身(shēn ),到(dào )此(cǐ )甫(fǔ )一(yī )适(shì )。”

12.舒(shū )适(shì ),和(hé )畅(chàng )。

《墨(mò )子(zǐ )·辞(cí )过(guò )》:“故(gù )圣(shèng )人(rén )之(zhī )为(wéi )衣(yī )服(fú ),适(shì )身(shēn )体(tǐ )和(hé )肌(jī )肤(fū )而(ér )足(zú )矣(yǐ )。”

《汉(hàn )书(shū )·王(wáng )吉(jí )传(chuán )》:“吸(xī )新(xīn )吐(tǔ )故(gù )以(yǐ )练(liàn )臧(zāng ),专(zhuān )意(yì )积(jī )精(jīng )以(yǐ )适(shì )神(shén ),于(yú )以(yǐ )养(yǎng )身(shēn ),岂(qǐ )不(bú )长(zhǎng )哉(zāi )!”颜(yán )师(shī )古(gǔ )注(zhù ):“适(shì ),和(hé )也(yě )。”

唐(táng )韩(hán )愈(yù )《唐(táng )故(gù )河(hé )南(nán )令(lìng )张(zhāng )君(jūn )墓(mù )志(zhì )铭(míng )》:“不(bú )得(dé )已(yǐ )就(jiù )官(guān ),数(shù )月(yuè )大(dà )不(bú )适(shì ),即(jí )以(yǐ )病(bìng )辞(cí )免(miǎn )。”

宋(sòng )范(fàn )成(chéng )大(dà )《问(wèn )天(tiān )医(yī )赋(fù )》:“百(bǎi )骸(hái )九(jiǔ )窍(qiào ),无(wú )一(yī )得(dé )适(shì )。”

巴(bā )金(jīn )《探(tàn )索(suǒ )集(jí )·长(zhǎng )崎(qí )的(de )梦(mèng )》:“听(tīng )说(shuō )他(tā )身(shēn )体(tǐ )不(bú )适(shì ),不(bú )能(néng )见(jiàn )客(kè )。”

13.善(shàn ),美(měi )好(hǎo )。

《荀(xún )子(zǐ )·法(fǎ )行(háng )》:“瑕(xiá )适(shì )并(bìng )见(jiàn ),情(qíng )也(yě )。”

杨(yáng )倞(liàng )注(zhù ):“适(shì ),玉(yù )之(zhī )美(měi )泽(zé )调(diào )适(shì )之(zhī )处(chù )也(yě )。”

王(wáng )先(xiān )谦(qiān )集(jí )解(jiě )引(yǐn )郝(hǎo )懿(yì )行(háng )曰(yuē ):“适(shì )者(zhě ),善(shàn )也(yě )。凡(fán )物(wù )调(diào )适(shì )谓(wèi )之(zhī )适(shì ),得(dé )意(yì )便(biàn )安(ān )亦(yì )谓(wèi )之(zhī )适(shì ),皆(jiē )善(shàn )之(zhī )意(yì )。故(gù )《广(guǎng )韵(yùn )》云(yún ):‘适(shì ),善(shàn )也(yě )。’”一(yī )说(shuō ),指(zhǐ )疵(cī )病(bìng )。

王(wáng )念(niàn )孙(sūn )《读(dú )书(shū )杂(zá )志(zhì )·荀(xún )子(zǐ )八(bā )》:“适(shì )读(dú )为(wéi )谪(zhé )。谪(zhé )亦(yì )瑕(xiá )也(yě )。

《老(lǎo )子(zǐ )》曰(yuē )‘善(shàn )言(yán )无(wú )瑕(xiá )谪(zhé )’是(shì )也(yě )。

《管(guǎn )子(zǐ )·水(shuǐ )地(dì )篇(piān )》:‘瑕(xiá )适(shì )皆(jiē )见(jiàn ),精(jīng )也(yě )。’尹(yǐn )知(zhī )章(zhāng )注(zhù ):‘瑕(xiá )适(shì ),玉(yù )病(bìng )也(yě )。’”

14.辟(pì )领(lǐng )。古(gǔ )丧(sàng )服(fú )之(zhī )领(lǐng )。

《仪(yí )礼(lǐ )·丧(sàng )服(fú )》:“负(fù )广(guǎng )出(chū )于(yú )适(shì )寸(cùn )。适(shì )博(bó )四(sì )寸(cùn ),出(chū )于(yú )衰(shuāi )。”

郑(zhèng )玄(xuán )注(zhù ):“适(shì ),辟(pì )领(lǐng )也(yě )。”

李(lǐ )如(rú )圭(guī )集(jí )释(shì ):“衣(yī )领(lǐng )当(dāng )项(xiàng )处(chù ),左(zuǒ )右(yòu )各(gè )开(kāi )四(sì )寸(cùn ),向(xiàng )外(wài )辟(pì )厌(yàn )之(zhī ),是(shì )谓(wèi )辟(pì )领(lǐng )。”

清(qīng )夏(xià )炘(xìn )《学(xué )礼(lǐ )管(guǎn )释(shì )·释(shì )适(shì )上(shàng )》“适(shì )之(zhī )制(zhì ),与(yǔ )衣(yī )殊(shū ),材(cái )前(qián )之(zhī )衰(shuāi ),后(hòu )之(zhī )负(fù )版(bǎn ),皆(jiē )繫(jì )于(yú )适(shì )。先(xiān )着(zhe )衣(yī )讫(qì ),乃(nǎi )始(shǐ )着(zhe )适(shì )。适(shì )谓(wèi )之(zhī )辟(pì )领(lǐng )。辟(pì )者(zhě ),偏(piān )也(yě ),谓(wèi )领(lǐng )偏(piān )向(xiàng )旁(páng )开(kāi )也(yě )。今(jīn )世(shì )小(xiǎo )儿(ér )衣(yī )领(lǐng ),犹(yóu )有(yǒu )右(yòu )旁(páng )开(kāi )缝(féng )者(zhě ),其(qí )古(gǔ )适(shì )之(zhī )遗(yí )制(zhì )与(yǔ )!”一(yī )说(shuō ),“适(shì )”是(shì )横(héng )接(jiē )之(zhī )旁(páng )幅(fú ),与(yǔ )辟(pì )领(lǐng )有(yǒu )别(bié )。

清(qīng )毛(máo )奇(qí )龄(líng )《丧(sàng )礼(lǐ )吾(wú )说(shuō )篇(piān )·服(fú )制(zhì )说(shuō )》:“其(qí )开(kāi )领(lǐng )处(chù )将(jiāng )领(lǐng )隙(xì )四(sì )寸(cùn )外(wài )屈(qū )而(ér )厌(yàn )于(yú )项(xiàng )之(zhī )两(liǎng )旁(páng ),谓(wèi )之(zhī )辟(pì )领(lǐng )……而(ér )于(yú )是(shì )又(yòu )横(héng )接(jiē )二(èr )幅(fú ),谓(wèi )之(zhī )适(shì )。夫(fū )适(shì )者(zhě ),岂(qǐ )非(fēi )以(yǐ )旁(páng )幅(fú )之(zhī )犹(yóu )近(jìn )身(shēn )者(zhě )乎(hū )?旧(jiù )注(zhù )谓(wèi )辟(pì )领(lǐng )为(wéi )适(shì ),则(zé )领(lǐng )在(zài )项(xiàng )间(jiān )未(wèi )能(néng )横(héng )出(chū )于(yú )衰(shuāi )也(yě )。谓(wèi )适(shì )为(wéi )辟(pì )领(lǐng ),则(zé )适(shì )当(dāng )两(liǎng )肩(jiān )不(bú )能(néng )开(kāi )领(lǐng )。”

15.遇(yù )。

《文(wén )选(xuǎn )·班(bān )彪(biāo )〈王(wáng )命(mìng )论(lùn )〉》:“世(shì )俗(sú )见(jiàn )高(gāo )祖(zǔ )兴(xìng )于(yú )布(bù )衣(yī ),不(bú )达(dá )其(qí )故(gù ),以(yǐ )为(wéi )适(shì )遭(zāo )暴(bào )乱(luàn ),得(dé )奋(fèn )其(qí )剑(jiàn )。”

李(lǐ )善(shàn )注(zhù ):“适(shì ),遇(yù )也(yě )。”

汉(hàn )蔡(cài )邕(yōng )《伤(shāng )故(gù )栗(lì )赋(fù )》:“适(shì )祸(huò )贼(zéi )之(zhī )灾(zāi )人(rén ),嗟(jiē )夭(yāo )折(shé )以(yǐ )摧(cuī )伤(shāng )。”

16.是(shì ),则(zé ),即(jí )是(shì )。

《荀(xún )子(zǐ )·王(wáng )霸(bà )》:“孔(kǒng )子(zǐ )曰(yuē ):审(shěn )我(wǒ )所(suǒ )以(yǐ )适(shì )人(rén ),适(shì )人(rén )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )来(lái )我(wǒ )也(yě )。”

王(wáng )引(yǐn )之(zhī )《经(jīng )传(chuán )释(shì )词(cí )》卷(juàn )九(jiǔ ):“上(shàng )适(shì )字(zì )训(xùn )为(wéi )往(wǎng ),下(xià )适(shì )字(zì )训(xùn )为(wéi )是(shì )。言(yán )我(wǒ )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )往(wǎng ),即(jí )是(shì )人(rén )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )来(lái ),不(bú )可(kě )不(bú )审(shěn )也(yě )。”

汉(hàn )刘(liú )歆(xīn )《与(yǔ )扬(yáng )雄(xióng )求(qiú )方(fāng )言(yán )书(shū )》:“今(jīn )圣(shèng )朝(cháo )留(liú )心(xīn )典(diǎn )诰(gào ),发(fā )精(jīng )于(yú )殊(shū )语(yǔ ),欲(yù )以(yǐ )验(yàn )考(kǎo )四(sì )方(fāng )之(zhī )事(shì ),不(bú )劳(láo )戎(róng )马(mǎ )高(gāo )车(chē )之(zhī )使(shǐ ),坐(zuò )知(zhī )傜(yáo )俗(sú ),适(shì )子(zǐ )云(yún )攘(rǎng )意(yì )之(zhī )秋(qiū )也(yě )。”

王(wáng )引(yǐn )之(zhī )《经(jīng )传(chuán )释(shì )词(cí )》卷(juàn )九(jiǔ ):“言(yán )是(shì )子(zǐ )云(yún )攘(rǎng )意(yì )之(zhī )秋(qiū )也(yě )。”

唐(táng )韩(hán )愈(yù )《唐(táng )故(gù )河(hé )南(nán )令(lìng )张(zhāng )君(jūn )墓(mù )志(zhì )铭(míng )》:“﹝张(zhāng )﹞改(gǎi )河(hé )南(nán )令(lìng ),而(ér )河(hé )南(nán )尹(yǐn )适(shì )君(jūn )平(píng )生(shēng )所(suǒ )不(bú )好(hǎo )者(zhě )。”

17.正(zhèng )好(hǎo ),恰(qià )巧(qiǎo )。

《左(zuǒ )传(chuán )·昭(zhāo )公(gōng )十(shí )七(qī )年(nián )》:“我(wǒ )高(gāo )祖(zǔ )少(shǎo )皞(hào )挚(zhì )之(zhī )立(lì )也(yě ),凤(fèng )鸟(niǎo )适(shì )至(zhì )。”

《后(hòu )汉(hàn )书(shū )·班(bān )超(chāo )传(chuán )》:“会(huì )徐(xú )干(gàn )适(shì )至(zhì ),超(chāo )遂(suí )与(yǔ )干(gàn )击(jī )番(fān )辰(chén ),大(dà )破(pò )之(zhī )。”

《魏(wèi )书(shū )·傅(fù )永(yǒng )传(chuán )》:“适(shì )上(shàng )南(nán )岸(àn ),贼(zéi )军(jūn )亦(yì )至(zhì )。”

清(qīng )俞(yú )樾(yuè )《春(chūn )在(zài )堂(táng )随(suí )笔(bǐ )》卷(juàn )一(yī ):“适(shì )徐(xú )诚(chéng )庵(ān )大(dà )令(lìng )本(běn )立(lì )来(lái ),与(yǔ )之(zhī )审(shěn )视(shì )。”

鲁(lǔ )迅(xùn )《书(shū )信(xìn )集(jí )·致(zhì )黄(huáng )源(yuán )》:“《译(yì )文(wén )》稿(gǎo )刚(gāng )写(xiě )好(hǎo ),因(yīn )为(wéi )适(shì )有(yǒu )便(biàn )人(rén ),即(jí )带(dài )上(shàng )。”

18.偶(ǒu )然(rán )。

《韩(hán )非(fēi )子(zǐ )·外(wài )储(chǔ )说(shuō )右(yòu )下(xià )》:“吾(wú )释(shì )势(shì )与(yǔ )民(mín )相(xiàng )收(shōu ),若(ruò )是(shì ),吾(wú )适(shì )不(bú )爱(ài ),而(ér )民(mín )因(yīn )不(bú )为(wéi )我(wǒ )用(yòng )也(yě ),故(gù )遂(suí )绝(jué )爱(ài )道(dào )也(yě )。”

洪(hóng )诚(chéng )等(děng )校(xiào )注(zhù ):“适(shì ),偶(ǒu )然(rán )。”

唐(táng )李(lǐ )白(bái )《窜(cuàn )夜(yè )郎(láng )于(yú )乌(wū )江(jiāng )留(liú )别(bié )宗(zōng )十(shí )六(liù )璟(jǐng )》诗(shī ):“适(shì )遭(zāo )云(yún )罗(luó )解(jiě ),翻(fān )谪(zhé )夜(yè )郎(láng )悲(bēi )。”

宋(sòng )范(fàn )成(chéng )大(dà )《时(shí )叙(xù )火(huǒ )后(hòu )意(yì )不(bú )释(shì )然(rán )作(zuò )诗(shī )解(jiě )之(zhī )》:“浮(fú )生(shēng )适(shì )来(lái )且(qiě )适(shì )去(qù ),况(kuàng )此(cǐ )茅(máo )屋(wū )三(sān )间(jiān )馀(yú )。”

傅(fù )尃(bù )《题(tí )自(zì )书(shū )精(jīng )神(shén )一(yī )到(dào )何(hé )事(shì )不(bú )成(chéng )横(héng )卷(juàn )》诗(shī ):“适(shì )生(shēng )适(shì )死(sǐ )何(hé )足(zú )论(lùn ),精(jīng )神(shén )长(zhǎng )在(zài )无(wú )时(shí )灭(miè )。”

19.刚(gāng )才(cái ),方(fāng )才(cái )。

《汉(hàn )书(shū )·贾(jiǎ )谊(yì )传(chuán )》:“陛(bì )下(xià )之(zhī )臣(chén )虽(suī )有(yǒu )悍(hàn )如(rú )冯(féng )敬(jìng )者(zhě ),适(shì )启(qǐ )其(qí )口(kǒu ),匕(bǐ )首(shǒu )已(yǐ )陷(xiàn )其(qí )匈(xiōng )矣(yǐ )。”

颜(yán )师(shī )古(gǔ )注(zhù ):“始(shǐ )欲(yù )发(fā )言(yán )节(jiē )制(zhì )诸(zhū )侯(hóu )王(wáng ),则(zé )为(wéi )刺(cì )客(kè )所(suǒ )杀(shā )。”

《二(èr )刻(kè )拍(pāi )桉(ān )惊(jīng )奇(qí )》卷(juàn )九(jiǔ ):“你(nǐ )适(shì )在(zài )那(nà )边(biān )书(shū )房(fáng )里(lǐ )来(lái ),有(yǒu )何(hé )说(shuō )话(huà ),笑(xiào )嘻(xī )嘻(xī )的(de )走(zǒu )来(lái )?”

《红(hóng )楼(lóu )梦(mèng )》第(dì )一(yī )回(huí ):“适(shì )闻(wén )僊(xiān )师(shī )所(suǒ )谈(tán )因(yīn )果(guǒ ),实(shí )是(shì )人(rén )世(shì )罕(hǎn )闻(wén )者(zhě )。”

20.连(lián )词(cí )。如(rú )果(guǒ ),假(jiǎ )若(ruò )。表(biǎo )示(shì )假(jiǎ )设(shè )关(guān )係(xì )。

《韩(hán )非(fēi )子(zǐ )·内(nèi )储(chǔ )说(shuō )下(xià )》:“王(wáng )适(shì )有(yǒu )言(yán ),必(bì )亟(jí )听(tīng )从(cóng )王(wáng )言(yán )。”

洪(hóng )诚(chéng )等(děng )校(xiào )注(zhù ):“适(shì ),如(rú )果(guǒ )。”

《后(hòu )汉(hàn )书(shū )·逸(yì )民(mín )传(chuán )序(xù )》:“故(gù )蒙(méng )耻(chǐ )之(zhī )宾(bīn ),屡(lǚ )黜(chù )不(bú )去(qù )其(qí )国(guó );蹈(dǎo )海(hǎi )之(zhī )节(jiē ),千(qiān )乘(chéng )莫(mò )移(yí )其(qí )情(qíng )。适(shì )使(shǐ )矫(jiǎo )易(yì )去(qù )就(jiù ),则(zé )不(bú )能(néng )相(xiàng )为(wéi )矣(yǐ )。”

唐(táng )王(wáng )昌(chāng )龄(líng )《淇(qí )上(shàng )酬(chóu )薛(xuē )据(jù )兼(jiān )寄(jì )郭(guō )微(wēi )》诗(shī ):“吾(wú )谋(móu )适(shì )可(kě )用(yòng ),天(tiān )道(dào )岂(qǐ )辽(liáo )廓(kuò )!”

21.通(tōng )“擿(tī )”。投(tóu )掷(zhì )。

《诗(shī )·邶(bèi )风(fēng )·北(běi )门(mén )》:“王(wáng )事(shì )适(shì )我(wǒ ),政(zhèng )事(shì )一(yī )埤(pí )益(yì )我(wǒ )。”

马(mǎ )瑞(ruì )辰(chén )通(tōng )释(shì ):“适(shì )当(dāng )为(wéi )擿(tī )之(zhī )渻(shěng )借(jiè )。

《说(shuō )文(wén )》、《广(guǎng )雅(yǎ )》并(bìng )曰(yuē ):‘投(tóu ),擿(tī )也(yě )。’《说(shuō )文(wén )》‘擿(tī )’字(zì )注(zhù ):‘一(yī )曰(yuē )投(tóu )也(yě )。’古(gǔ )书(shū )投(tóu )掷(zhì )字(zì )多(duō )作(zuò )擿(tī )。擿(tī )我(wǒ ),犹(yóu )投(tóu )我(wǒ )也(yě ),正(zhèng )与(yǔ )二(èr )章(zhāng )笺(jiān )训(xùn )敦(dūn )为(wéi )投(tóu )掷(zhì )同(tóng )义(yì )。”

高(gāo )亨(hēng )注(zhù ):“适(shì ),借(jiè )为(wéi )擿(tī ),投(tóu )掷(zhì )。”

22.通(tōng )“啻(chì )”。副(fù )词(cí )。但(dàn ),仅(jǐn )仅(jǐn )。

《孟(mèng )子(zǐ )·告(gào )子(zǐ )下(xià )》:“饮(yǐn )食(shí )之(zhī )人(rén )无(wú )有(yǒu )失(shī )也(yě ),则(zé )口(kǒu )腹(fù )岂(qǐ )适(shì )为(wéi )尺(chǐ )寸(cùn )之(zhī )肤(fū )哉(zāi )?”赵(zhào )岐(qí )注(zhù ):“口(kǒu )腹(fù )岂(qǐ )但(dàn )为(wéi )肥(féi )长(zhǎng )尺(chǐ )寸(cùn )之(zhī )肤(fū )邪(xié )?”王(wáng )引(yǐn )之(zhī )《经(jīng )传(chuán )释(shì )词(cí )》卷(juàn )九(jiǔ ):“适(shì )与(yǔ )啻(chì )同(tóng ),故(gù )赵(zhào )注(zhù )曰(yuē ):‘口(kǒu )腹(fù )岂(qǐ )但(dàn )为(wéi )肥(féi )长(zhǎng )尺(chǐ )寸(cùn )之(zhī )肤(fū )邪(xié )?’但(dàn )字(zì )正(zhèng )释(shì )适(shì )字(zì )。”

《战(zhàn )国(guó )策(cè )·秦(qín )策(cè )二(èr )》:“疑(yí )臣(chén )者(zhě )不(bú )适(shì )三(sān )人(rén ),臣(chén )恐(kǒng )王(wáng )之(zhī )为(wéi )臣(chén )投(tóu )杼(zhù )也(yě )。”

高(gāo )诱(yòu )注(zhù ):“适(shì )音(yīn )翅(chì )。”

鲍(bào )彪(biāo )注(zhù ):“适(shì )啻(chì )同(tóng )。”

诸(zhū )祖(zǔ )耿(gěng )集(jí )注(zhù )引(yǐn )黄(huáng )式(shì )三(sān )曰(yuē ):“适(shì )、啻(chì ),古(gǔ )声(shēng )同(tóng ),止(zhǐ )也(yě )。

《史(shǐ )》作(zuò )特(tè )。”

南(nán )朝(cháo )宋(sòng )鲍(bào )照(zhào )《重(zhòng )与(yǔ )世(shì )子(zǐ )启(qǐ )》:“僕(pú )以(yǐ )常(cháng )人(rén ),所(suǒ )蒙(méng )隆(lóng )厚(hòu ),久(jiǔ )应(yīng )知(zhī )退(tuì ),非(fēi )适(shì )今(jīn )日(rì )。”

清(qīng )戴(dài )名(míng )世(shì )《春(chūn )西(xī )狩(shòu )获(huò )麟(lín )解(jiě )》:“必(bì )假(jiǎ )此(cǐ )以(yǐ )为(wéi )圣(shèng )人(rén )重(zhòng )而(ér )震(zhèn )而(ér )惊(jīng )之(zhī ),则(zé )欲(yù )大(dà )圣(shèng )人(rén )而(ér )适(shì )以(yǐ )小(xiǎo )圣(shèng )人(rén )矣(yǐ )。”

23.用(yòng )同(tóng )“释(shì )”。参(cān )见(jiàn )“适(shì )闷(mèn )”。

II

dí

ㄉ〡ˊ

〔《广(guǎng )韵(yùn )》都(dōu )历(lì )切(qiē ),入(rù )锡(xī ),端(duān )。〕

1.专(zhuān )主(zhǔ ),作(zuò )主(zhǔ )。

《吕(lǚ )氏(shì )春(chūn )秋(qiū )·下(xià )贤(xián )》:“帝(dì )也(yě )者(zhě ),天(tiān )下(xià )之(zhī )适(shì )也(yě )。”

高(gāo )诱(yòu )注(zhù ):“适(shì ),主(zhǔ )也(yě )。”

《韩(hán )非(fēi )子(zǐ )·心(xīn )度(dù )》:“故(gù )贤(xián )君(jūn )之(zhī )治(zhì )国(guó )也(yě ),适(shì )于(yú )不(bú )乱(luàn )之(zhī )术(shù )。”

陈(chén )奇(qí )猷(yóu )集(jí )释(shì )引(yǐn )陶(táo )鸿(hóng )庆(qìng )曰(yuē ):“适(shì ),读(dú )丁(dīng )力(lì )反(fǎn ),主(zhǔ )也(yě )。谓(wèi )主(zhǔ )于(yú )不(bú )可(kě )乱(luàn )之(zhī )术(shù )也(yě )。”又(yòu )引(yǐn )刘(liú )师(shī )培(péi )曰(yuē ):“适(shì )为(wéi )专(zhuān )主(zhǔ )。”

洪(hóng )诚(chéng )等(děng )校(xiào )注(zhù ):“适(shì ),专(zhuān )主(zhǔ ),专(zhuān )门(mén )在(zài )这(zhè )方(fāng )面(miàn )致(zhì )力(lì )的(de )意(yì )思(sī )。”

《汉(hàn )书(shū )·项(xiàng )籍(jí )传(chuán )》:“东(dōng )阳(yáng )少(shǎo )年(nián )杀(shā )其(qí )令(lìng ),相(xiàng )聚(jù )数(shù )千(qiān )人(rén ),欲(yù )立(lì )长(zhǎng ),无(wú )适(shì )用(yòng )。”

颜(yán )师(shī )古(gǔ )注(zhù ):“适(shì ),主(zhǔ )也(yě ),音(yīn )与(yǔ )的(de )同(tóng )。”

《后(hòu )汉(hàn )书(shū )·循(xún )吏(lì )传(chuán )·任(rèn )延(yán )》:“又(yòu )骆(luò )越(yuè )之(zhī )民(mín )无(wú )嫁(jià )娶(qǔ )礼(lǐ )法(fǎ ),各(gè )因(yīn )淫(yín )好(hǎo ),无(wú )适(shì )对(duì )匹(pǐ ),不(bú )识(shí )父(fù )子(zǐ )之(zhī )性(xìng ),夫(fū )妇(fù )之(zhī )道(dào )。”

2.同(tóng )“嫡(dí )”。正(zhèng )妻(qī )称(chēng )“嫡(dí )妻(qī )”,正(zhèng )妻(qī )所(suǒ )生(shēng )之(zhī )子(zǐ )称(chēng )“嫡(dí )子(zǐ )”。

《左(zuǒ )传(chuán )·庄(zhuāng )公(gōng )八(bā )年(nián )》:“僖(xī )公(gōng )之(zhī )母(mǔ )弟(dì )曰(yuē )夷(yí )仲(zhòng )年(nián ),生(shēng )公(gōng )孙(sūn )无(wú )知(zhī ),有(yǒu )宠(chǒng )于(yú )僖(xī )公(gōng ),衣(yī )服(fú )礼(lǐ )秩(zhì )如(rú )适(shì ),襄(xiāng )公(gōng )绌(chù )之(zhī )。”

杜(dù )预(yù )注(zhù ):“适(shì ),大(dà )子(zǐ )。”

《汉(hàn )书(shū )·杜(dù )钦(qīn )传(chuán )》:“其(qí )夜(yè )地(dì )震(zhèn )未(wèi )央(yāng )宫(gōng )殿(diàn )中(zhōng ),此(cǐ )必(bì )适(shì )妾(qiè )将(jiāng )有(yǒu )争(zhēng )宠(chǒng )相(xiàng )害(hài )而(ér )为(wéi )患(huàn )者(zhě ),唯(wéi )陛(bì )下(xià )深(shēn )戒(jiè )之(zhī )。”

颜(yán )师(shī )古(gǔ )注(zhù ):“适(shì )读(dú )曰(yuē )嫡(dí )。嫡(dí )谓(wèi )正(zhèng )后(hòu )也(yě )。”

《三(sān )国(guó )志(zhì )·吴(wú )志(zhì )·吴(wú )主(zhǔ )五(wǔ )子(zǐ )传(chuán )论(lùn )》:“霸(bà )以(yǐ )庶(shù )干(gàn )适(shì ),奋(fèn )不(bú )遵(zūn )轨(guǐ )度(dù ),固(gù )取(qǔ )危(wēi )亡(wáng )之(zhī )道(dào )也(yě )。”

明(míng )冯(féng )梦(mèng )龙(lóng )《智(zhì )囊(náng )补(bǔ )·杂(zá )智(zhì )·吕(lǚ )不(bú )韦(wéi )》:“异(yì )人(rén )贤(xián ),自(zì )知(zhī )中(zhōng )子(zǐ )不(bú )得(dé )为(wéi )适(shì )。”

3.指(zhǐ )正(zhèng )统(tǒng ),正(zhèng )宗(zōng )。

明(míng )程(chéng )本(běn )立(lì )《送(sòng )朱(zhū )叔(shū )仁(rén )之(zhī )官(guān )序(xù )》:“故(gù )议(yì )者(zhě )以(yǐ )金(jīn )华(huá )之(zhī )学(xué )为(wéi )朱(zhū )氏(shì )世(shì )适(shì ),盖(gài )实(shí )录(lù )也(yě )。”

4.亲(qīn )厚(hòu )。

《论(lùn )语(yǔ )·里(lǐ )仁(rén )》:“君(jūn )子(zǐ )之(zhī )于(yú )天(tiān )下(xià )也(yě ),无(wú )适(shì )也(yě ),无(wú )莫(mò )也(yě ),义(yì )之(zhī )于(yú )比(bǐ )。”

邢(xíng )昺(bǐng )疏(shū ):“适(shì ),厚(hòu )也(yě );莫(mò ),薄(báo )也(yě )。”

汉(hàn )应(yīng )劭(shào )《风(fēng )俗(sú )通(tōng )·十(shí )反(fǎn )·韩(hán )演(yǎn )》:“盖(gài )人(rén )君(jūn )者(zhě )闢(pì )门(mén )开(kāi )窗(chuāng ),号(hào )咷(táo )博(bó )求(qiú ),得(dé )贤(xián )而(ér )赏(shǎng ),闻(wén )善(shàn )而(ér )惊(jīng ),无(wú )适(shì )也(yě ),无(wú )莫(mò )也(yě )。”

吴(wú )树(shù )平(píng )校(xiào )释(shì ):“谓(wèi )对(duì )人(rén )无(wú )所(suǒ )亲(qīn )厚(hòu ),亦(yì )无(wú )所(suǒ )疏(shū )薄(báo ),一(yī )视(shì )同(tóng )仁(rén )。”

5.通(tōng )“谛(dì )”。注(zhù )意(yì ),仔(zǎi )细(xì )。

《韩(hán )非(fēi )子(zǐ )·解(jiě )老(lǎo )》:“治(zhì )乡(xiāng )治(zhì )邦(bāng )莅(lì )天(tiān )下(xià )者(zhě ),各(gè )以(yǐ )此(cǐ )科(kē )适(shì )观(guān )息(xī )耗(hào ),则(zé )万(wàn )不(bú )失(shī )一(yī )。”

王(wáng )先(xiān )慎(shèn )集(jí )解(jiě ):“用(yòng )此(cǐ )程(chéng )法(fǎ ),静(jìng )观(guān )动(dòng )止(zhǐ ),自(zì )无(wú )不(bú )知(zhī )者(zhě )。”

陈(chén )奇(qí )猷(yóu )集(jí )释(shì )引(yǐn )孙(sūn )蜀(shǔ )丞(chéng )曰(yuē ):“适(shì )与(yǔ )谛(dì )同(tóng )。”

6.通(tōng )“的(de )”。指(zhǐ )的(de ),对(duì )象(xiàng )。

《后(hòu )汉(hàn )书(shū )·何(hé )敞(chǎng )传(chuán )》:“奉(fèng )宪(xiàn )之(zhī )吏(lì ),莫(mò )适(shì )讨(tǎo )捕(bǔ ),踪(zōng )迹(jì )不(bú )显(xiǎn ),主(zhǔ )名(míng )不(bú )立(lì )。”

李(lǐ )贤(xián )注(zhù ):“适(shì )音(yīn )的(de )。谓(wèi )无(wú )指(zhǐ )的(de )讨(tǎo )捕(bǔ )也(yě )。”

7.通(tōng )“的(de )”。清(qīng )楚(chǔ ),分(fèn )明(míng )。

晋(jìn )干(gàn )宝(bǎo )《搜(sōu )神(shén )记(jì )》卷(juàn )十(shí )六(liù ):“天(tiān )明(míng )可(kě )发(fā ),颖(yǐng )曰(yuē ):‘虽(suī )云(yún )梦(mèng )不(bú )足(zú )怪(guài ),此(cǐ )何(hé )太(tài )适(shì )?’”

III

tì

ㄊ〡ˋ

〔《集(jí )韵(yùn )》他(tā )历(lì )切(qiē ),入(rù )锡(xī ),透(tòu )。〕

见(jiàn )“适(shì )适(shì )”。

IV

zhé

ㄓㄜˊ

〔《集(jí )韵(yùn )》陟(zhì )革(gé )切(qiē ),入(rù )麦(mài ),知(zhī )。〕

通(tōng )“谪(zhé )”。

1.责(zé )备(bèi ),谴(qiǎn )责(zé )。

《诗(shī )·商(shāng )颂(sòng )·殷(yīn )武(wǔ )》:“岁(suì )事(shì )来(lái )辟(pì ),勿(wù )予(yǔ )祸(huò )适(shì ),稼(jià )穑(sè )匪(fěi )解(jiě )。”

毛(máo )传(chuán ):“适(shì ),过(guò )也(yě )。”

王(wáng )引(yǐn )之(zhī )《经(jīng )义(yì )述(shù )闻(wén )·毛(máo )诗(shī )下(xià )》:“谪(zhé )与(yǔ )适(shì )通(tōng )。勿(wù )予(yǔ )过(guò )谪(zhé ),言(yán )不(bú )施(shī )谴(qiǎn )责(zé )也(yě )。”

《孟(mèng )子(zǐ )·离(lí )娄(lóu )上(shàng )》:“人(rén )不(bú )足(zú )与(yǔ )适(shì )也(yě ),政(zhèng )不(bú )足(zú )间(jiān )也(yě ),惟(wéi )大(dà )人(rén )为(wéi )能(néng )格(gé )君(jūn )心(xīn )之(zhī )非(fēi )。”

赵(zhào )岐(qí )注(zhù ):“适(shì ),过(guò )也(yě )……时(shí )皆(jiē )小(xiǎo )人(rén )居(jū )位(wèi ),不(bú )足(zú )过(guò )责(zé )也(yě )。”

2.责(zé )罚(fá ),惩(chéng )罚(fá )。

《汉(hàn )书(shū )·食(shí )货(huò )志(zhì )下(xià )》:“于(yú )是(shì )除(chú )千(qiān )夫(fū )、五(wǔ )大(dà )夫(fū )为(wéi )吏(lì ),不(bú )欲(yù )者(zhě )出(chū )马(mǎ );故(gù )吏(lì )皆(jiē )适(shì )令(lìng )伐(fá )棘(jí )上(shàng )林(lín ),作(zuò )昆(kūn )明(míng )池(chí )。”

颜(yán )师(shī )古(gǔ )注(zhù ):“适(shì )读(dú )曰(yuē )谪(zhé )。谪(zhé ),责(zé )罚(fá )也(yě ),以(yǐ )其(qí )久(jiǔ )为(wéi )姦(jiān )利(lì )。”

3.贬(biǎn )谪(zhé )。

《史(shǐ )记(jì )·屈(qū )原(yuán )贾(jiǎ )生(shēng )列(liè )传(chuán )》:“贾(jiǎ )生(shēng )既(jì )辞(cí )往(wǎng )行(háng ),闻(wén )长(zhǎng )沙(shā )卑(bēi )溼(shī ),自(zì )以(yǐ )寿(shòu )不(bú )得(dé )长(zhǎng ),又(yòu )以(yǐ )适(shì )去(qù ),意(yì )不(bú )自(zì )得(dé )。”

司(sī )马(mǎ )贞(zhēn )索(suǒ )隐(yǐn )引(yǐn )韦(wéi )昭(zhāo )曰(yuē ):“适(shì ),谴(qiǎn )也(yě )。”

《汉(hàn )书(shū )·爰(yuán )盎(àng )传(chuán )》:“诸(zhū )侯(hóu )太(tài )骄(jiāo )必(bì )生(shēng )患(huàn ),可(kě )适(shì )削(xuē )地(dì )。”

颜(yán )师(shī )古(gǔ )注(zhù ):“适(shì )读(dú )曰(yuē )谪(zhé )。”

唐(táng )韩(hán )愈(yù )《顺(shùn )宗(zōng )实(shí )录(lù )四(sì )》:“至(zhì )参(cān )贬(biǎn )为(wéi )郴(chēn )州(zhōu )别(bié )驾(jià ),巽(xùn )适(shì )迁(qiān )湖(hú )南(nán )观(guān )察(chá )。”

4.毛(máo )病(bìng );过(guò )失(shī )。

《管(guǎn )子(zǐ )·水(shuǐ )地(dì )》:“瑕(xiá )适(shì )皆(jiē )见(jiàn ),精(jīng )也(yě )。”

尹(yǐn )知(zhī )章(zhāng )注(zhù ):“瑕(xiá )适(shì ),玉(yù )病(bìng )也(yě )。”

马(mǎ )王(wáng )堆(duī )汉(hàn )墓(mù )帛(bó )书(shū )乙(yǐ )本(běn )《老(lǎo )子(zǐ )·道(dào )经(jīng )》:“善(shàn )行(háng )者(zhě )无(wú )达(dá )迹(jì ),善(shàn )言(yán )者(zhě )无(wú )瑕(xiá )适(shì )。”

清(qīng )王(wáng )引(yǐn )之(zhī )《经(jīng )义(yì )述(shù )闻(wén )·春(chūn )秋(qiū )名(míng )字(zì )解(jiě )诂(gǔ )上(shàng )》“卫(wèi )公(gōng )子(zǐ )瑕(xiá )字(zì )子(zǐ )适(shì )”:“玉(yù )有(yǒu )疵(cī )谓(wèi )之(zhī )瑕(xiá )适(shì ),犹(yóu )言(yán )有(yǒu )疵(cī )谓(wèi )之(zhī )瑕(xiá )谪(zhé )也(yě )。

《老(lǎo )子(zǐ )·道(dào )篇(piān )》:‘善(shàn )言(yán )无(wú )瑕(xiá )谪(zhé )。’河(hé )上(shàng )公(gōng )注(zhù )曰(yuē ):‘无(wú )瑕(xiá )疵(cī )谪(zhé )过(guò )于(yú )天(tiān )下(xià )也(yě )。’谪(zhé )与(yǔ )适(shì )通(tōng )。”

5.旧(jiù )指(zhǐ )天(tiān )象(xiàng )变(biàn )异(yì )。

《礼(lǐ )记(jì )·昏(hūn )义(yì )》:“是(shì )故(gù )男(nán )教(jiāo )不(bú )脩(yǒu ),阳(yáng )事(shì )不(bú )得(dé ),适(shì )见(jiàn )于(yú )天(tiān ),日(rì )为(wéi )之(zhī )食(shí )。”

郑(zhèng )玄(xuán )注(zhù ):“适(shì )之(zhī )言(yán )责(zé )也(yě )。”

孔(kǒng )颖(yǐng )达(dá )疏(shū ):“谪(zhé )谓(wèi )日(rì )之(zhī )将(jiāng )食(shí )之(zhī )气(qì ),气(qì )见(jiàn )于(yú )上(shàng ),所(suǒ )以(yǐ )责(zé )人(rén )君(jūn )也(yě )。”

《史(shǐ )记(jì )·天(tiān )官(guān )书(shū )》:“日(rì )月(yuè )晕(yūn )适(shì ),云(yún )风(fēng ),此(cǐ )天(tiān )之(zhī )客(kè )气(qì ),其(qí )发(fā )见(jiàn )亦(yì )有(yǒu )大(dà )运(yùn )。”

裴(péi )駰(yīn )集(jí )解(jiě ):“徐(xú )广(guǎng )曰(yuē ):‘适(shì )者(zhě ),灾(zāi )变(biàn )咎(jiù )徵(zhēng )也(yě )。’李(lǐ )斐(fěi )曰(yuē ):‘适(shì ),见(jiàn )灾(zāi )于(yú )天(tiān )。

刘(liú )向(xiàng )以(yǐ )为(wéi )日(rì )月(yuè )蚀(shí )及(jí )星(xīng )逆(nì )行(háng ),非(fēi )太(tài )平(píng )之(zhī )常(cháng )。自(zì )周(zhōu )衰(shuāi )以(yǐ )来(lái ),人(rén )事(shì )多(duō )乱(luàn ),故(gù )天(tiān )文(wén )应(yīng )之(zhī )遂(suí )变(biàn )耳(ěr )。’駰(yīn )桉(ān ):孟(mèng )康(kāng )曰(yuē ):‘晕(yūn ),日(rì )旁(páng )气(qì )也(yě )。适(shì ),日(rì )之(zhī )将(jiāng )食(shí ),先(xiān )有(yǒu )黑(hēi )气(qì )之(zhī )变(biàn )。’”

《汉(hàn )书(shū )·文(wén )帝(dì )纪(jì )》:“人(rén )主(zhǔ )不(bú )德(dé ),布(bù )政(zhèng )不(bú )均(jūn ),则(zé )天(tiān )示(shì )之(zhī )灾(zāi ),以(yǐ )戒(jiè )不(bú )治(zhì )。乃(nǎi )十(shí )一(yī )月(yuè )晦(huì ),日(rì )有(yǒu )食(shí )之(zhī ),适(shì )见(jiàn )于(yú )天(tiān ),灾(zāi )孰(shú )大(dà )焉(yān )!”颜(yán )师(shī )古(gǔ )注(zhù ):“适(shì )读(dú )曰(yuē )谪(zhé ),责(zé )也(yě )。”

V

dí

ㄉ〡ˊ

〔《集(jí )韵(yùn )》亭(tíng )历(lì )切(qiē ),入(rù )锡(xī ),定(dìng )。〕

通(tōng )“敌(dí )”。

1.仇(chóu )敌(dí ),敌(dí )人(rén )。

《管(guǎn )子(zǐ )·幼(yòu )官(guān )》:“察(chá )数(shù )而(ér )知(zhī )治(zhì ),审(shěn )器(qì )而(ér )识(shí )胜(shèng ),明(míng )谋(móu )而(ér )适(shì )胜(shèng ),通(tōng )德(dé )而(ér )天(tiān )下(xià )定(dìng )。”

王(wáng )引(yǐn )孙(sūn )《读(dú )书(shū )杂(zá )志(zhì )·管(guǎn )子(zǐ )二(èr )》:“适(shì )胜(shèng )当(dāng )为(wéi )胜(shèng )适(shì )。适(shì )即(jí )敌(dí )字(zì )也(yě )。

《兵(bīng )法(fǎ )篇(piān )》云(yún ):‘察(chá )数(shù )而(ér )知(zhī )治(zhì ),审(shěn )器(qì )而(ér )识(shí )胜(shèng ),明(míng )理(lǐ )而(ér )胜(shèng )敌(dí )。’是(shì )其(qí )证(zhèng )。今(jīn )作(zuò )适(shì )胜(shèng )者(zhě ),涉(shè )上(shàng )句(jù )‘识(shí )胜(shèng )’而(ér )误(wù )。”

《墨(mò )子(zǐ )·备(bèi )城(chéng )门(mén )》:“不(bú )然(rán ),则(zé )有(yǒu )深(shēn )怨(yuàn )于(yú )适(shì ),而(ér )有(yǒu )大(dà )功(gōng )于(yú )上(shàng )。”

银(yín )雀(què )山(shān )汉(hàn )墓(mù )竹(zhú )简(jiǎn )《孙(sūn )子(zǐ )兵(bīng )法(fǎ )·实(shí )虚(xū )》:“能(néng )使(shǐ )适(shì )至(zhì )者(zhě ),利(lì )之(zhī )也(yě )。”通(tōng )行(háng )本(běn )《孙(sūn )子(zǐ )·虚(xū )实(shí )》作(zuò )“能(néng )使(shǐ )敌(dí )人(rén )自(zì )至(zhì )者(zhě )”。

2.匹(pǐ )敌(dí ),相(xiàng )当(dāng )。

《礼(lǐ )记(jì )·杂(zá )记(jì )上(shàng )》:“大(dà )夫(fū )讣(fù )于(yú )同(tóng )国(guó ),适(shì )者(zhě )曰(yuē )某(mǒu )不(bú )禄(lù )。”

郑(zhèng )玄(xuán )注(zhù ):“适(shì ),读(dú )为(wéi )匹(pǐ )敌(dí )之(zhī )敌(dí ),谓(wèi )爵(jué )同(tóng )者(zhě )也(yě )。”

汉(hàn )董(dǒng )仲(zhòng )舒(shū )《春(chūn )秋(qiū )繁(fán )露(lù )·王(wáng )道(dào )》:“有(yǒu )天(tiān )子(zǐ )在(zài ),诸(zhū )侯(hóu )不(bú )得(dé )专(zhuān )地(dì ),不(bú )得(dé )专(zhuān )封(fēng )……不(bú )得(dé )致(zhì )天(tiān )子(zǐ )之(zhī )赋(fù ),不(bú )得(dé )适(shì )天(tiān )子(zǐ )之(zhī )贵(guì )。”

凌(líng )曙(shǔ )注(zhù ):“适(shì ),与(yǔ )敌(dí )同(tóng )。”

3.抵(dǐ )挡(dǎng )。

《史(shǐ )记(jì )·李(lǐ )斯(sī )列(liè )传(chuán )》:“子(zǐ )婴(yīng )立(lì )三(sān )月(yuè ),沛(pèi )公(gōng )兵(bīng )从(cóng )武(wǔ )关(guān )入(rù ),至(zhì )咸(xián )阳(yáng ),群(qún )臣(chén )百(bǎi )官(guān )皆(jiē )畔(pàn ),不(bú )适(shì )。”

裴(péi )駰(yīn )集(jí )解(jiě )引(yǐn )徐(xú )广(guǎng )曰(yuē ):“适(shì )音(yīn )敌(dí )。”

阅读:1741

●适(简体版)

©2015-2026 ok8.org 文学库