義【登录】

ok8.org > 汉字/字典 > 義

简(jiǎn )体(tǐ )义(yì )字(zì )的(de )笔(bǐ )画(huà ):3画(huà );繁(fán )體(tǐ )義(yì )字(zì )筆(bǐ )畫(huà ):13畫(huà )。

(义(yì ),义(yì ))

I

yì

〡ˋ

〔《广(guǎng )韵(yùn )》宜(yí )寄(jì )切(qiē ),去(qù )寘(tián ),疑(yí )。〕

亦(yì )作(zuò )“羛(yì )”。亦(yì )作(zuò )“羛(yì )”。

1.谓(wèi )符(fú )合(hé )正(zhèng )义(yì )或(huò )道(dào )德(dé )规(guī )范(fàn )。

《论(lùn )语(yǔ )·述(shù )而(ér )》:“不(bú )义(yì )而(ér )富(fù )且(qiě )贵(guì ),于(yú )我(wǒ )如(rú )浮(fú )云(yún )。”

《韩(hán )非(fēi )子(zǐ )·忠(zhōng )孝(xiào )》:“汤(tāng )武(wǔ )自(zì )以(yǐ )为(wéi )义(yì )而(ér )弑(shì )其(qí )君(jūn )长(zhǎng )。”

2.指(zhǐ )按(àn )照(zhào )正(zhèng )义(yì )或(huò )道(dào )德(dé )规(guī )范(fàn )的(de )要(yào )求(qiú )。

《汉(hàn )书(shū )·田(tián )叔(shū )传(chuán )》:“鲁(lǔ )以(yǐ )百(bǎi )金(jīn )祠(cí ),少(shǎo )子(zǐ )仁(rén )不(bú )受(shòu ),曰(yuē ):‘义(yì )不(bú )伤(shāng )先(xiān )人(rén )名(míng )。’”

《明(míng )史(shǐ )·于(yú )谦(qiān )传(chuán )》:“国(guó )家(jiā )多(duō )事(shì ),臣(chén )子(zǐ )义(yì )不(bú )得(dé )顾(gù )私(sī )恩(ēn )。”

3.认(rèn )为(wéi )合(hé )乎(hū )正(zhèng )义(yì )或(huò )道(dào )德(dé )规(guī )范(fàn )而(ér )加(jiā )以(yǐ )称(chēng )许(xǔ )。

《史(shǐ )记(jì )·刺(cì )客(kè )列(liè )传(chuán )》:“于(yú )是(shì )襄(xiāng )子(zǐ )大(dà )义(yì )之(zhī )。”

宋(sòng )叶(yè )适(shì )《中(zhōng )奉(fèng )大(dà )夫(fū )林(lín )公(gōng )墓(mù )志(zhì )铭(míng )》:“诸(zhū )番(fān )义(yì )公(gōng )之(zhī )为(wéi )。”

4.理(lǐ )应(yīng )。

《易(yì )·需(xū )》:“彖(tuàn )曰(yuē ):需(xū ),须(xū )也(yě ),险(xiǎn )在(zài )前(qián )也(yě ),刚(gāng )健(jiàn )而(ér )不(bú )陷(xiàn ),其(qí )义(yì )不(bú )困(kùn )穷(qióng )矣(yǐ )。”

高(gāo )亨(hēng )《周(zhōu )易(yì )大(dà )传(chuán )今(jīn )注(zhù )·需(xū )》“附(fù )考(kǎo )”:“《易(yì )传(chuán )》常(cháng )以(yǐ )义(yì )为(wéi )宜(yí )。义(yì )、宜(yí )古(gǔ )通(tōng )用(yòng )。

《旅(lǚ )·象(xiàng )传(chuán )》曰(yuē ):‘以(yǐ )旅(lǚ )在(zài )上(shàng ),其(qí )义(yì )焚(fén )也(yě )。’《释(shì )文(wén )》:‘一(yī )本(běn )作(zuò )宜(yí )其(qí )焚(fén )也(yě )。’此(cǐ )本(běn )书(shū )义(yì )、宜(yí )通(tōng )用(yòng )之(zhī )证(zhèng )。”

5.适(shì )应(yīng ),顺(shùn )应(yīng )。

《墨(mò )子(zǐ )·节(jiē )葬(zàng )下(xià )》:“此(cǐ )所(suǒ )谓(wèi )便(biàn )其(qí )习(xí )而(ér )义(yì )其(qí )俗(sú )者(zhě )也(yě )。”

6.名(míng )分(fèn )。

《商(shāng )君(jūn )书(shū )·君(jūn )臣(chén )》:“古(gǔ )者(zhě )未(wèi )有(yǒu )君(jūn )臣(chén )上(shàng )下(xià )之(zhī )时(shí ),民(mín )乱(luàn )而(ér )不(bú )治(zhì ),是(shì )以(yǐ )圣(shèng )人(rén )列(liè )贵(guì )贱(jiàn ),制(zhì )爵(jué )秩(zhì ),立(lì )名(míng )号(hào ),以(yǐ )别(bié )君(jūn )臣(chén )上(shàng )下(xià )之(zhī )义(yì )也(yě )。”

《史(shǐ )记(jì )·李(lǐ )斯(sī )列(liè )传(chuán )》:“此(cǐ )臣(chén )主(zhǔ )之(zhī )分(fèn )定(dìng ),上(shàng )下(xià )之(zhī )义(yì )明(míng ),则(zé )天(tiān )下(xià )贤(xián )不(bú )肖(xiāo )莫(mò )敢(gǎn )不(bú )尽(jìn )力(lì )竭(jié )任(rèn ),以(yǐ )徇(xùn )其(qí )君(jūn )矣(yǐ )。”

7.善(shàn )良(liáng )。亦(yì )指(zhǐ )善(shàn )良(liáng )的(de )行(háng )为(wéi )。

《书(shū )·皋(gāo )陶(táo )谟(mó )》:“彊(jiāng )而(ér )义(yì )。”

王(wáng )引(yǐn )之(zhī )《经(jīng )义(yì )述(shù )闻(wén )·尚(shàng )书(shū )上(shàng )》:“义(yì ),善(shàn )也(yě )。谓(wèi )性(xìng )发(fā )彊(jiāng )而(ér )又(yòu )良(liáng )善(shàn )也(yě )。”

康(kāng )有(yǒu )为(wéi )《大(dà )同(tóng )书(shū )》丙(bǐng )部(bù ):“立(lì )法(fǎ )者(zhě )将(jiāng )导(dǎo )人(rén )以(yǐ )上(shàng )达(dá ),则(zé )人(rén )争(zhēng )向(xiàng )上(shàng )而(ér )为(wéi )义(yì );将(jiāng )抑(yì )人(rén )以(yǐ )下(xià )达(dá ),则(zé )人(rén )争(zhēng )向(xiàng )下(xià )流(liú )而(ér )为(wéi )恶(è )。”

8.意(yì )义(yì );道(dào )理(lǐ )。

《诗(shī )大(dà )序(xù )》:“故(gù )《诗(shī )》有(yǒu )六(liù )义(yì )焉(yān ):一(yī )曰(yuē )风(fēng ),二(èr )曰(yuē )赋(fù ),三(sān )曰(yuē )比(bǐ ),四(sì )曰(yuē )兴(xìng ),五(wǔ )曰(yuē )雅(yǎ ),六(liù )曰(yuē )颂(sòng )。”

《穀(yù )梁(liáng )传(chuán )·昭(zhāo )公(gōng )四(sì )年(nián )》:“《春(chūn )秋(qiū )》之(zhī )义(yì ),用(yòng )贵(guì )治(zhì )贱(jiàn ),用(yòng )贤(xián )治(zhì )不(bú )肖(xiāo ),不(bú )以(yǐ )乱(luàn )治(zhì )乱(luàn )也(yě )。”

汉(hàn )王(wáng )充(chōng )《论(lùn )衡(héng )·程(chéng )材(cái )》:“董(dǒng )仲(zhòng )舒(shū )表(biǎo )《春(chūn )秋(qiū )》之(zhī )义(yì ),稽(jī )合(hé )于(yú )律(lǜ ),无(wú )乖(guāi )异(yì )者(zhě )。”

9.引(yǐn )申(shēn )为(wéi )用(yòng )意(yì )。

宋(sòng )曾(céng )巩(gǒng )《本(běn )朝(cháo )政(zhèng )要(yào )策(cè )·文(wén )馆(guǎn )》:“悉(xī )择(zé )当(dāng )世(shì )聪(cōng )明(míng )魁(kuí )垒(lěi )之(zhī )士(shì ),其(qí )义(yì )非(fēi )独(dú )使(shǐ )之(zhī )寻(xún )文(wén )字(zì ),窥(kuī )笔(bǐ )墨(mò )也(yě )。”

10.恩(ēn )义(yì );情(qíng )谊(yì )。

唐(táng )元(yuán )稹(zhěn )《莺(yīng )莺(yīng )传(chuán )》:“及(jí )荐(jiàn )寝(qǐn )席(xí ),义(yì )盛(shèng )情(qíng )深(shēn )。”

11.指(zhǐ )保(bǎo )持(chí )恩(ēn )义(yì )、情(qíng )谊(yì )。

清(qīng )蒲(pú )松(sōng )龄(líng )《聊(liáo )斋(zhāi )志(zhì )异(yì )·罗(luó )刹(shā )海(hǎi )市(shì )》:“此(cǐ )后(hòu )妾(qiè )为(wéi )君(jūn )贞(zhēn ),君(jūn )为(wéi )妾(qiè )义(yì ),两(liǎng )地(dì )同(tóng )心(xīn ),即(jí )伉(kàng )俪(lì )也(yě )。”

12.谓(wèi )用(yòng )于(yú )施(shī )捨(shě )、救(jiù )济(jì )的(de );为(wéi )公(gōng )益(yì )而(ér )不(bú )取(qǔ )报(bào )酬(chóu )的(de )。如(rú ):义(yì )仓(cāng ),义(yì )田(tián );义(yì )演(yǎn )。

13.名(míng )义(yì )上(shàng )的(de );假(jiǎ )的(de )。如(rú ):义(yì )父(fù ),义(yì )儿(ér );义(yì )齿(chǐ ),义(yì )肢(zhī )。

14.语(yǔ )首(shǒu )助(zhù )词(cí ),无(wú )义(yì )。

《书(shū )·大(dà )诰(gào )》:“义(yì )尔(ěr )邦(bāng )君(jūn )越(yuè )尔(ěr )多(duō )士(shì )、尹(yǐn )氏(shì )、御(yù )事(shì )。”

王(wáng )引(yǐn )之(zhī )《经(jīng )传(chuán )释(shì )词(cí )》卷(juàn )五(wǔ ):“义(yì ),助(zhù )语(yǔ )词(cí )。”

15.太(tài )平(píng )天(tiān )国(guó )爵(jué )名(míng )之(zhī )一(yī )。

太(tài )平(píng )天(tiān )国(guó )洪(hóng )秀(xiù )全(quán )《改(gǎi )定(dìng )天(tiān )曆(lì )诏(zhào )》:“朕(zhèn )诏(zhào )……六(liù )部(bù )、义(yì )、主(zhǔ )、佐(zuǒ )将(jiāng )、内(nèi )外(wài )各(gè )省(shěng )众(zhòng )官(guān )将(jiāng )兵(bīng )知(zhī )之(zhī )。”

16.通(tōng )“议(yì )”。

《战(zhàn )国(guó )策(cè )·东(dōng )周(zhōu )策(cè )》:“秦(qín )王(wáng )不(bú )听(tīng )群(qún )臣(chén )父(fù )兄(xiōng )之(zhī )义(yì )而(ér )攻(gōng )宜(yí )阳(yáng )。”

《韩(hán )非(fēi )子(zǐ )·扬(yáng )权(quán )》:“上(shàng )不(bú )与(yǔ )义(yì )之(zhī ),使(shǐ )独(dú )为(wéi )之(zhī )。”

王(wáng )先(xiān )慎(shèn )集(jí )解(jiě ):“义(yì ),读(dú )为(wéi )议(yì )。”

汉(hàn )荀(xún )悦(yuè )《汉(hàn )纪(jì )·高(gāo )后(hòu )纪(jì )》:“高(gāo )帝(dì )与(yǔ )吕(lǚ )后(hòu )定(dìng )天(tiān )下(xià ),刘(liú )氏(shì )所(suǒ )立(lì )九(jiǔ )王(wáng ),吕(lǚ )氏(shì )所(suǒ )立(lì )三(sān )王(wáng ),皆(jiē )大(dà )臣(chén )之(zhī )义(yì )。”

《史(shǐ )记(jì )·吕(lǚ )太(tài )后(hòu )本(běn )纪(jì )》及(jí )《汉(hàn )书(shū )·高(gāo )后(hòu )纪(jì )》皆(jiē )作(zuò )“议(yì )”。

17.通(tōng )“俄(é )”。奸(jiān )邪(xié )。

《书(shū )·立(lì )政(zhèng )》:“兹(zī )乃(nǎi )三(sān )宅(zhái )无(wú )义(yì )民(mín )。”

《书(shū )·吕(lǚ )刑(xíng )》:“鸱(chī )义(yì )姦(jiān )宄(guǐ )。”

王(wáng )引(yǐn )之(zhī )《经(jīng )义(yì )述(shù )闻(wén )·尚(shàng )书(shū )下(xià )》引(yǐn )王(wáng )念(niàn )孙(sūn )曰(yuē ):“《立(lì )政(zhèng )》曰(yuē ):‘谋(móu )面(miàn )用(yòng )丕(pī )训(xùn )德(dé ),则(zé )乃(nǎi )宅(zhái )人(rén ),兹(zī )乃(nǎi )三(sān )宅(zhái )无(wú )义(yì )民(mín )。’义(yì ),与(yǔ )俄(é )同(tóng ),邪(xié )也(yě )。言(yán )夏(xià )先(xiān )王(wáng )谋(móu )勉(miǎn )用(yòng )大(dà )顺(shùn )之(zhī )德(dé ),然(rán )后(hòu )居(jū )贤(xián )人(rén )于(yú )官(guān )而(ér )任(rèn )之(zhī ),则(zé )三(sān )宅(zhái )皆(jiē )无(wú )倾(qīng )邪(xié )之(zhī )民(mín )也(yě )。

《吕(lǚ )刑(xíng )》曰(yuē ):‘鸱(chī )义(yì )姦(jiān )宄(guǐ ),夺(duó )攘(rǎng )矫(jiǎo )虔(qián )。’义(yì )字(zì )亦(yì )是(shì )倾(qīng )邪(xié )之(zhī )意(yì )。”

《左(zuǒ )传(chuán )·文(wén )公(gōng )十(shí )八(bā )年(nián )》:“掩(yǎn )义(yì )隐(yǐn )贼(zéi )。”

俞(yú )樾(yuè )《群(qún )经(jīng )平(píng )议(yì )·春(chūn )秋(qiū )左(zuǒ )传(chuán )一(yī )》:“掩(yǎn )义(yì )与(yǔ )隐(yǐn )贼(zéi )一(yī )律(lǜ )。掩(yǎn )犹(yóu )隐(yǐn )也(yě ),义(yì )犹(yóu )贼(zéi )也(yě )……义(yì )也(yě ),贼(zéi )也(yě ),皆(jiē )不(bú )善(shàn )之(zhī )事(shì ),故(gù )掩(yǎn )盖(gài )之(zhī ),隐(yǐn )蔽(bì )之(zhī )也(yě )。学(xué )者(zhě )但(dàn )知(zhī )义(yì )为(wéi )仁(rén )义(yì )之(zhī )义(yì ),而(ér )不(bú )知(zhī )古(gǔ )书(shū )义(yì )字(zì )有(yǒu )作(zuò )姦(jiān )邪(xié )解(jiě )者(zhě )。”参(cān )见(jiàn )“义(yì )民(mín )”。

18.通(tōng )“峨(é )”。参(cān )见(jiàn )“义(yì )然(rán )”。

19.姓(xìng )。

汉(hàn )有(yǒu )义(yì )纵(zòng )。见(jiàn )《汉(hàn )书(shū )》本(běn )传(chuán )。

II

yí

〡ˊ

〔《集(jí )韵(yùn )》鱼(yú )羁(jī )切(qiē ),平(píng )支(zhī ),疑(yí )。〕

“仪(yí )”的(de )古(gǔ )字(zì )。

1.仪(yí )容(róng );状(zhuàng )貌(mào )。

《逸(yì )周(zhōu )书(shū )·籴(dí )匡(kuāng )》:“服(fú )美(měi )义(yì )淫(yín )。”

俞(yú )樾(yuè )《群(qún )经(jīng )平(píng )议(yì )·周(zhōu )书(shū )》:“义(yì ),当(dāng )读(dú )为(wéi )仪(yí )。

《周(zhōu )官(guān )·肆(sì )师(shī )》注(zhù )曰(yuē ):‘古(gǔ )书(shū )仪(yí )但(dàn )为(wéi )义(yì )。’是(shì )其(qí )证(zhèng )也(yě )。仪(yí )淫(yín )者(zhě ),威(wēi )仪(yí )盛(shèng )也(yě ),故(gù )与(yǔ )服(fú )美(měi )并(bìng )举(jǔ )。”

《汉(hàn )书(shū )·高(gāo )帝(dì )纪(jì )下(xià )》:“遣(qiǎn )诣(yì )相(xiàng )国(guó )府(fǔ ),署(shǔ )行(háng )、义(yì )、年(nián )。”

颜(yán )师(shī )古(gǔ )注(zhù )引(yǐn )苏(sū )林(lín )曰(yuē );“行(háng )、状(zhuàng )、年(nián )纪(jì )也(yě )。”

2.仪(yí )制(zhì );法(fǎ )度(dù )。

《左(zuǒ )传(chuán )·庄(zhuāng )公(gōng )二(èr )十(shí )三(sān )年(nián )》:“朝(cháo )以(yǐ )正(zhèng )班(bān )爵(jué )之(zhī )义(yì ),帅(shuài )长(zhǎng )幼(yòu )之(zhī )序(xù )。”

孔(kǒng )颖(yǐng )达(dá )疏(shū ):“朝(cháo )以(yǐ )正(zhèng )班(bān )爵(jué )之(zhī )等(děng )义(yì )也(yě )。”

王(wáng )引(yǐn )之(zhī )《经(jīng )义(yì )述(shù )闻(wén )·春(chūn )秋(qiū )左(zuǒ )传(chuán )上(shàng )》引(yǐn )王(wáng )念(niàn )孙(sūn )曰(yuē ):“义(yì ),读(dú )为(wéi )仪(yí )。正(zhèng )义(yì )曰(yuē ):‘朝(cháo )以(yǐ )正(zhèng )班(bān )爵(jué )之(zhī )等(děng )义(yì )。’等(děng )义(yì ),即(jí )等(děng )仪(yí )。

孔(kǒng )读(dú )得(dé )之(zhī )……旧(jiù )本(běn )《北(běi )堂(táng )书(shū )钞(chāo )·礼(lǐ )仪(yí )部(bù )二(èr )》引(yǐn )此(cǐ )正(zhèng )作(zuò )仪(yí )。”

《晏(yàn )子(zǐ )春(chūn )秋(qiū )·外(wài )篇(piān )上(shàng )一(yī )》:“今(jīn )齐(qí )国(guó )五(wǔ )尺(chǐ )之(zhī )童(tóng )子(zǐ ),力(lì )皆(jiē )过(guò )婴(yīng ),又(yòu )能(néng )胜(shèng )君(jūn ),然(rán )而(ér )不(bú )敢(gǎn )乱(luàn )者(zhě ),畏(wèi )礼(lǐ )义(yì )也(yě )。”

王(wáng )念(niàn )孙(sūn )《读(dú )书(shū )杂(zá )志(zhì )·晏(yàn )子(zǐ )外(wài )篇(piān )》:“此(cǐ )义(yì )字(zì )非(fēi )仁(rén )义(yì )之(zhī )义(yì ),乃(nǎi )礼(lǐ )仪(yí )之(zhī )仪(yí )。

《周(zhōu )官(guān )·大(dà )司(sī )徒(tú )》:‘以(yǐ )仪(yí )辨(biàn )等(děng ),则(zé )民(mín )不(bú )越(yuè )。’郑(zhèng )注(zhù )曰(yuē ):‘仪(yí ),谓(wèi )君(jūn )南(nán )面(miàn )臣(chén )北(běi )面(miàn ),父(fù )坐(zuò )子(zǐ )伏(fú )之(zhī )属(shǔ )。’故(gù )曰(yuē ):‘不(bú )敢(gǎn )乱(luàn )者(zhě ),长(zhǎng )礼(lǐ )仪(yí )也(yě )。’古(gǔ )书(shū )仁(rén )义(yì )字(zì )本(běn )作(zuò )谊(yì ),礼(lǐ )仪(yí )字(zì )本(běn )作(zuò )义(yì )。”

阅读:1980

●義(简体版)

©2015-2026 ok8.org 文学库