齊【登录】

ok8.org > 汉字/字典 > 齊

简(jiǎn )体(tǐ )齐(qí )字(zì )的(de )笔(bǐ )画(huà ):6画(huà );繁(fán )體(tǐ )齊(qí )字(zì )筆(bǐ )畫(huà ):14畫(huà )。

(齐(qí ),齊(qí ))

I

 qí

 ㄑ〡ˊ

〔《广(guǎng )韵(yùn )》徂(cú )奚(xī )切(qiē ),平(píng )齐(qí ),从(cóng )。〕

“济(jì )”的(de )被(bèi )通(tōng )假(jiǎ )字(zì )。

 1.整(zhěng )齐(qí );平(píng )齐(qí )。

《易(yì )·说(shuō )卦(guà )》:“齐(qí )也(yě )者(zhě ),言(yán )万(wàn )物(wù )之(zhī )絜(jié )齐(qí )也(yě )。”

 高(gāo )亨(hēng )注(zhù ):“齐(qí )者(zhě ),整(zhěng )齐(qí )也(yě )。”

 汉(hàn )班(bān )固(gù )《白(bái )虎(hǔ )通(tōng )·礼(lǐ )乐(lè )》:“行(háng )列(liè )得(dé )正(zhèng )焉(yān ),进(jìn )退(tuì )得(dé )齐(qí )焉(yān )。”

 前(qián )蜀(shǔ )韦(wéi )庄(zhuāng )《台(tái )城(chéng )》诗(shī ):“江(jiāng )雨(yǔ )霏(fēi )霏(fēi )江(jiāng )草(cǎo )齐(qí ),六(liù )朝(cháo )如(rú )梦(mèng )鸟(niǎo )空(kōng )啼(tí )。”

 2.引(yǐn )申(shēn )指(zhǐ )物(wù )体(tǐ )平(píng )直(zhí )或(huò )两(liǎng )者(zhě )表(biǎo )面(miàn )相(xiàng )平(píng )。

 清(qīng )洪(hóng )昇(shēng )《长(zhǎng )生(shēng )殿(diàn )·怂(sǒng )合(hé )》:“云(yún )中(zhōng )遥(yáo )望(wàng )鹊(què )桥(qiáo )齐(qí ),隔(gé )河(hé )影(yǐng )半(bàn )迷(mí )。”

 清(qīng )朱(zhū )彝(yí )尊(zūn )《南(nán )乡(xiāng )子(zǐ )》词(cí ):“正(zhèng )门(mén )前(qián ),春(chūn )水(shuǐ )初(chū )齐(qí )。”按(àn ),齐(qí ),谓(wèi )水(shuǐ )与(yǔ )岸(àn )相(xiàng )平(píng )。

 3.指(zhǐ )思(sī )想(xiǎng )或(huò )行(háng )动(dòng )一(yī )致(zhì );同(tóng )心(xīn )协(xié )力(lì )。

《孙(sūn )子(zǐ )·九(jiǔ )地(dì )》:“兵(bīng )合(hé )而(ér )不(bú )齐(qí )。”

 杜(dù )预(yù )注(zhù ):“其(qí )兵(bīng )虽(suī )合(hé )而(ér )不(bú )能(néng )一(yī )。”

《荀(xún )子(zǐ )·议(yì )兵(bīng )》:“民(mín )齐(qí )者(zhě )强(qiáng ),民(mín )不(bú )齐(qí )者(zhě )弱(ruò )。”

 杨(yáng )倞(liàng )注(zhù ):“齐(qí ),谓(wèi )同(tóng )力(lì )。”

 4.正(zhèng );正(zhèng )常(cháng )。

《穀(yù )梁(liáng )传(chuán )·庄(zhuāng )公(gōng )三(sān )十(shí )二(èr )年(nián )》:“公(gōng )薨(hōng )于(yú )路(lù )寝(qǐn )。路(lù )寝(qǐn ),正(zhèng )寝(qǐn )也(yě )。寝(qǐn )疾(jí )居(jū )正(zhèng )寝(qǐn ),正(zhèng )也(yě )。男(nán )子(zǐ )不(bú )绝(jué )于(yú )妇(fù )人(rén )之(zhī )手(shǒu ),以(yǐ )齐(qí )终(zhōng )也(yě )。”

 俞(yú )樾(yuè )《群(qún )经(jīng )平(píng )议(yì )·春(chūn )秋(qiū )穀(yù )梁(liáng )传(chuán )三(sān )》:“齐(qí )之(zhī )义(yì )为(wéi )正(zhèng )。以(yǐ )齐(qí )终(zhōng )也(yě ),犹(yóu )曰(yuē )以(yǐ )正(zhèng )终(zhōng )也(yě )。”

 5.相(xiàng )同(tóng );一(yī )样(yàng )。

《论(lùn )语(yǔ )·里(lǐ )仁(rén )》:“见(jiàn )贤(xián )思(sī )齐(qí )焉(yān )。”

 朱(zhū )熹(xī )集(jí )注(zhù ):“思(sī )齐(qí )者(zhě ),冀(jì )己(jǐ )亦(yì )有(yǒu )是(shì )善(shàn )。”

《荀(xún )子(zǐ )·富(fù )国(guó )》:“贤(xián )齐(qí )则(zé )其(qí )亲(qīn )者(zhě )先(xiān )贵(guì ),能(néng )齐(qí )则(zé )其(qí )故(gù )者(zhě )先(xiān )官(guān )。”

《宋(sòng )书(shū )·谢(xiè )灵(líng )运(yùn )传(chuán )》:“其(qí )竹(zhú )则(zé )二(èr )箭(jiàn )殊(shū )叶(yè ),四(sì )苦(kǔ )齐(qí )味(wèi )。”

 6.犹(yóu )如(rú );好(hǎo )像(xiàng )。

 北(běi )魏(wèi )郦(lì )道(dào )元(yuán )《水(shuǐ )经(jīng )注(zhù )·溳(yún )水(shuǐ )》:“穴(xué )中(zhōng )多(duō )钟(zhōng )乳(rǔ ),凝(níng )膏(gāo )下(xià )垂(chuí ),望(wàng )齐(qí )冰(bīng )雪(xuě ),微(wēi )津(jīn )细(xì )液(yè ),滴(dī )沥(lì )不(bú )断(duàn )。”

 北(běi )魏(wèi )杨(yáng )衒(xuàn )之(zhī )《洛(luò )阳(yáng )伽(gā )蓝(lán )记(jì )·平(píng )等(děng )寺(sì )》:“遂(suí )虐(nuè )甚(shèn )剖(pōu )心(xīn ),痛(tòng )齐(qí )钳(qián )齿(chǐ )。”

 7.齐(qí )备(bèi );齐(qí )全(quán )。

《荀(xún )子(zǐ )·王(wáng )霸(bà )》:“天(tiān )下(xià )为(wéi )一(yī ),诸(zhū )侯(hóu )为(wéi )臣(chén ),通(tōng )达(dá )之(zhī )属(shǔ )莫(mò )不(bú )从(cóng )服(fú ),无(wú )它(tā )故(gù )焉(yān ),四(sì )者(zhě )齐(qí )也(yě )。”

 杨(yáng )倞(liàng )注(zhù ):“齐(qí ),谓(wèi )无(wú )所(suǒ )阙(què )也(yě )。”

 唐(táng )韩(hán )翃(hóng )《送(sòng )客(kè )之(zhī )潞(lù )府(fǔ )》诗(shī ):“佳(jiā )期(qī )别(bié )在(zài )春(chūn )山(shān )里(lǐ ),应(yīng )是(shì )人(rén )参(cān )五(wǔ )叶(yè )齐(qí )。”

《红(hóng )楼(lóu )梦(mèng )》第(dì )八(bā )三(sān )回(huí ):“各(gè )屋(wū )子(zǐ )里(lǐ )丫(yā )头(tóu )们(men )将(jiāng )灯(dēng )火(huǒ )俱(jù )已(yǐ )点(diǎn )齐(qí )。”

 8.一(yī )齐(qí );都(dōu )。

《史(shǐ )记(jì )·平(píng )准(zhǔn )书(shū )》:“民(mín )不(bú )齐(qí )出(chū )于(yú )南(nán )亩(mǔ )。”

 裴(péi )駰(yīn )集(jí )解(jiě )引(yǐn )李(lǐ )奇(qí )曰(yuē ):“齐(qí ),皆(jiē )也(yě )。”

《梁(liáng )书(shū )·武(wǔ )帝(dì )纪(jì )上(shàng )》:“文(wén )教(jiāo )与(yǔ )鹏(péng )翼(yì )齐(qí )举(jǔ ),武(wǔ )功(gōng )与(yǔ )日(rì )车(chē )并(bìng )运(yùn )。”

《儒(rú )林(lín )外(wài )史(shǐ )》第(dì )十(shí )八(bā )回(huí ):“四(sì )人(rén )齐(qí )作(zuò )了(le )一(yī )个(gè )揖(yī )。”

 9.召(zhào )集(jí );集(jí )合(hé )。

《二(èr )刻(kè )拍(pāi )桉(ān )惊(jīng )奇(qí )》卷(juàn )十(shí )三(sān ):“里(lǐ )正(zhèng )就(jiù )齐(qí )了(le )一(yī )班(bān )地(dì )方(fāng )人(rén ),张(zhāng )家(jiā )孝(xiào )子(zǐ )扶(fú )从(cóng )了(le )扛(káng )尸(shī )的(de )。”

 10.陈(chén )列(liè );并(bìng )排(pái )。

《淮(huái )南(nán )子(zǐ )·原(yuán )道(dào )训(xùn )》:“耳(ěr )听(tīng )朝(cháo )歌(gē )北(běi )鄙(bǐ )靡(mí )靡(mí )之(zhī )乐(lè ),齐(qí )靡(mí )曼(màn )之(zhī )色(sè )。”

 高(gāo )诱(yòu )注(zhù ):“齐(qí ),列(liè )也(yě )。”

 汉(hàn )扬(yáng )雄(xióng )《蜀(shǔ )都(dōu )赋(fù )》:“驰(chí )逐(zhú )相(xiàng )逢(féng ),周(zhōu )流(liú )往(wǎng )来(lái ),方(fāng )辕(yuán )齐(qí )毂(gū ),隐(yǐn )轸(zhěn )幽(yōu )輵(yà )。”

 11.谓(wèi )布(bù )列(liè )。

《楚(chǔ )辞(cí )·招(zhāo )魂(hún )》:“菉(lù )苹(píng )齐(qí )叶(yè )兮(xī ),白(bái )芷(zhǐ )生(shēng )。”

 闻(wén )一(yī )多(duō )校(xiào )补(bǔ ):“‘绿(lǜ )苹(píng )齐(qí )叶(yè )’,言(yán )苹(píng )叶(yè )生(shēng )而(ér )布(bù )列(liè )于(yú )水(shuǐ )上(shàng )也(yě )。”

 12.平(píng )等(děng );平(píng )均(jūn )。

《穀(yù )梁(liáng )传(chuán )·襄(xiāng )公(gōng )二(èr )十(shí )九(jiǔ )年(nián )》:“阍(hūn ),门(mén )者(zhě )也(yě ),寺(sì )人(rén )也(yě ),不(bú )称(chēng )名(míng )姓(xìng )。阍(hūn )不(bú )得(dé )齐(qí )于(yú )人(rén )。”

 汉(hàn )桓(huán )宽(kuān )《盐(yán )铁(tiě )论(lùn )·地(dì )广(guǎng )》:“今(jīn )俱(jù )是(shì )民(mín )也(yě ),俱(jù )是(shì )臣(chén )也(yě ),安(ān )危(wēi )劳(láo )佚(yì )不(bú )齐(qí ),独(dú )不(bú )当(dāng )调(diào )邪(xié )?”

 13.平(píng )静(jìng );宁(níng )息(xī )。

 14.谓(wèi )同(tóng )某(mǒu )一(yī )线(xiàn )或(huò )点(diǎn )取(qǔ )齐(qí )。指(zhǐ )高(gāo )低(dī )一(yī )样(yàng )。

 宋(sòng )周(zhōu )邦(bāng )彦(yàn )《夜(yè )飞(fēi )鹊(què )》词(cí ):“兔(tù )葵(kuí )燕(yàn )麦(mài ),向(xiàng )残(cán )阳(yáng ),影(yǐng )与(yǔ )人(rén )齐(qí )。”

《前(qián )汉(hàn )书(shū )平(píng )话(huà )》卷(juàn )中(zhōng ):“且(qiě )休(xiū )斩(zhǎn ),先(xiān )剪(jiǎn )头(tóu )髮(fà )齐(qí )眉(méi ),将(jiāng )新(xīn )衣(yī )剥(bāo )了(le ),头(tóu )面(miàn )脱(tuō )下(xià ),换(huàn )与(yǔ )单(dān )薄(báo )衣(yī )服(fú ),贬(biǎn )在(zài )冷(lěng )宫(gōng )者(zhě )!”萧(xiāo )红(hóng )《桥(qiáo )》:“那(nà )白(bái )嫩(nèn )的(de )圆(yuán )面(miàn )孔(kǒng ),眉(méi )毛(máo )上(shàng )面(miàn )齐(qí )着(zhe )和(hé )霜(shuāng )一(yī )样(yàng )的(de )帽(mào )边(biān )。”如(rú ):齐(qí )着(zhe )根(gēn )儿(ér )剪(jiǎn )下(xià )来(lái )。

 15.告(gào )诫(jiè );戒(jiè )饬(chì )。

《书(shū )·洛(luò )诰(gào )》:“予(yǔ )齐(qí )百(bǎi )工(gōng ),伻(bēng )从(cóng )王(wáng )于(yú )周(zhōu )。”

 王(wáng )闓(kǎi )运(yùn )《尚(shàng )书(shū )笺(jiān )》:“齐(qí ),饬(chì )也(yě )。”

 曾(céng )运(yùn )乾(qián )正(zhèng )读(dú ):“齐(qí ),整(zhěng )齐(qí )之(zhī ),犹(yóu )礼(lǐ )言(yán )戒(jiè )肃(sù )也(yě )。”

 16.整(zhěng )治(zhì );整(zhěng )理(lǐ )。

《荀(xún )子(zǐ )·富(fù )国(guó )》:“必(bì )将(jiāng )脩(yǒu )礼(lǐ )以(yǐ )齐(qí )朝(cháo ),正(zhèng )法(fǎ )以(yǐ )齐(qí )官(guān ),平(píng )政(zhèng )以(yǐ )齐(qí )民(mín )。”

 杨(yáng )倞(liàng )注(zhù ):“齐(qí ),整(zhěng )也(yě )。”

《礼(lǐ )记(jì )·大(dà )学(xué )》:“欲(yù )治(zhì )其(qí )国(guó )者(zhě ),先(xiān )齐(qí )其(qí )家(jiā )。”

 唐(táng )杜(dù )甫(fǔ )《西(xī )郊(jiāo )》诗(shī ):“傍(bàng )架(jià )齐(qí )书(shū )帙(zhì ),看(kàn )题(tí )检(jiǎn )药(yào )囊(náng )。”

 17.传(chuán )说(shuō )中(zhōng )的(de )古(gǔ )乐(lè )曲(qǔ )。

《礼(lǐ )记(jì )·乐(lè )记(jì )》:“温(wēn )良(liáng )而(ér )能(néng )断(duàn )者(zhě ),宜(yí )歌(gē )《齐(qí )》……《齐(qí )》者(zhě ),三(sān )代(dài )之(zhī )遗(yí )声(shēng )也(yě )。

 齐(qí )人(rén )识(shí )之(zhī ),故(gù )谓(wèi )之(zhī )《齐(qí )》。”

 18.古(gǔ )国(guó )名(míng )。公(gōng )元(yuán )前(qián )11世(shì )纪(jì )周(zhōu )分(fèn )封(fēng )的(de )诸(zhū )侯(hóu )国(guó )。

 春(chūn )秋(qiū )初(chū )期(qī )国(guó )力(lì )富(fù )强(qiáng ),成(chéng )为(wéi )霸(bà )主(zhǔ )。

 战(zhàn )国(guó )时(shí )为(wéi )七(qī )雄(xióng )之(zhī )一(yī )。公(gōng )元(yuán )前(qián )221年(nián )为(wéi )秦(qín )所(suǒ )灭(miè )。

 19.古(gǔ )地(dì )名(míng )。今(jīn )山(shān )东(dōng )省(shěng )泰(tài )山(shān )以(yǐ )北(běi )黄(huáng )河(hé )流(liú )域(yù )和(hé )胶(jiāo )东(dōng )半(bàn )岛(dǎo )地(dì )区(qū ),为(wéi )战(zhàn )国(guó )时(shí )齐(qí )地(dì ),汉(hàn )以(yǐ )后(hòu )仍(réng )沿(yán )称(chēng )为(wéi )齐(qí )。

 20.朝(cháo )代(dài )名(míng )。

 南(nán )北(běi )朝(cháo )时(shí )代(dài ),南(nán )朝(cháo )萧(xiāo )道(dào )成(chéng )代(dài )宋(sòng )为(wéi )帝(dì ),国(guó )号(hào )齐(qí ),史(shǐ )称(chēng )南(nán )齐(qí );北(běi )朝(cháo )高(gāo )洋(yáng )代(dài )北(běi )魏(wèi )为(wéi )帝(dì ),国(guó )号(hào )齐(qí ),史(shǐ )称(chēng )北(běi )齐(qí )。

 21.唐(táng )末(mò )起(qǐ )义(yì )军(jūn )领(lǐng )袖(xiù )黄(huáng )巢(cháo )所(suǒ )建(jiàn )的(de )政(zhèng )权(quán )。

 22.通(tōng )“脐(qí )”。肚(dù )脐(qí )。

《左(zuǒ )传(chuán )·庄(zhuāng )公(gōng )六(liù )年(nián )》:“若(ruò )不(bú )早(zǎo )图(tú ),后(hòu )君(jūn )噬(shì )齐(qí )。”

 杜(dù )预(yù )注(zhù ):“若(ruò )齧(niè )腹(fù )齐(qí ),喻(yù )不(bú )可(kě )及(jí )。”

《庄(zhuāng )子(zǐ )·大(dà )宗(zōng )师(shī )》:“颐(yí )隐(yǐn )于(yú )齐(qí ),肩(jiān )高(gāo )于(yú )顶(dǐng )。”

 王(wáng )先(xiān )谦(qiān )集(jí )解(jiě ):“齐(qí ),同(tóng )‘脐(qí )’。”

《素(sù )问(wèn )·腹(fù )中(zhōng )论(lùn )》:“肓(huāng )之(zhī )原(yuán )在(zài )齐(qí )下(xià )。”齐(qí ),一(yī )本(běn )作(zuò )“脐(qí )”。

 23.通(tōng )“脐(qí )”。

《庄(zhuāng )子(zǐ )·达(dá )生(shēng )》:“与(yǔ )齐(qí )俱(jù )入(rù ),与(yǔ )汩(gǔ )偕(xié )出(chū )。”

 王(wáng )先(xiān )谦(qiān )集(jí )解(jiě )引(yǐn )宣(xuān )颖(yǐng )曰(yuē ):“水(shuǐ )漩(xuán )入(rù )处(chù )似(sì )脐(qí )。”

 24.通(tōng )“脐(qí )”。当(dāng )中(zhōng );中(zhōng )央(yāng )。

《列(liè )子(zǐ )·周(zhōu )穆(mù )王(wáng )》:“四(sì )海(hǎi )之(zhī )齐(qí ),谓(wèi )中(zhōng )央(yāng )之(zhī )国(guó )。”

《列(liè )子(zǐ )·黄(huáng )帝(dì )》:“不(bú )知(zhī )斯(sī )齐(qí )国(guó )几(jǐ )千(qiān )万(wàn )里(lǐ )。”

 张(zhāng )湛(zhàn )注(zhù ):“齐(qí ),中(zhōng )也(yě )。”

 25.通(tōng )“脐(qí )”。适(shì )中(zhōng )。

《管(guǎn )子(zǐ )·正(zhèng )世(shì )》:“治(zhì )莫(mò )贵(guì )于(yú )得(dé )齐(qí )。制(zhì )民(mín )急(jí )则(zé )民(mín )迫(pò )……缓(huǎn )则(zé )纵(zòng )。”

《淮(huái )南(nán )子(zǐ )·诠(quán )言(yán )训(xùn )》:“善(shàn )博(bó )者(zhě ),不(bú )欲(yù )牟(móu ),不(bú )恐(kǒng )不(bú )胜(shèng ),平(píng )心(xīn )定(dìng )意(yì ),捉(zhuō )得(dé )其(qí )齐(qí )。”

 高(gāo )诱(yòu )注(zhù ):“齐(qí ),得(dé )其(qí )适(shì )也(yě )。”

II

 zī

 ㄗ

〔《集(jí )韵(yùn )》津(jīn )私(sī )切(qiē ),平(píng )脂(zhī ),精(jīng )。〕

 1.古(gǔ )指(zhǐ )长(zhǎng )衣(yī )下(xià )部(bù )的(de )缉(jī )边(biān )。

《礼(lǐ )记(jì )·曲(qǔ )礼(lǐ )上(shàng )》:“两(liǎng )手(shǒu )抠(kōu )衣(yī ),去(qù )齐(qí )尺(chǐ )。”

《礼(lǐ )记(jì )·玉(yù )藻(zǎo )》:“凡(fán )侍(shì )于(yú )君(jūn ),绅(shēn )垂(chuí ),足(zú )如(rú )履(lǚ )齐(qí )。”

 郑(zhèng )玄(xuán )注(zhù ):“齐(qí ),裳(shang )下(xià )缉(jī )也(yě )。”

 2.泛(fàn )指(zhǐ )长(zhǎng )衣(yī )的(de )下(xià )襬(bǎi )。

《论(lùn )语(yǔ )·乡(xiāng )党(dǎng )》:“摄(shè )齐(qí )升(shēng )堂(táng ),鞠(jū )躬(gōng )如(rú )也(yě )。”

 何(hé )晏(yàn )集(jí )解(jiě )引(yǐn )孔(kǒng )安(ān )国(guó )曰(yuē ):“衣(yī )下(xià )曰(yuē )齐(qí )。摄(shè )齐(qí )者(zhě ),抠(kōu )衣(yī )也(yě )。”

 汉(hàn )蔡(cài )邕(yōng )《行(háng )小(xiǎo )黄(huáng )县(xiàn )颂(sòng )》:“济(jì )济(jì )群(qún )吏(lì ),摄(shè )齐(qí )升(shēng )堂(táng )。”

 3.谓(wèi )将(jiāng )丧(sàng )服(fú )下(xià )部(bù )的(de )边(biān )折(shé )转(zhuǎn )缝(féng )起(qǐ )来(lái )。

《仪(yí )礼(lǐ )·丧(sàng )服(fú )》:“若(ruò )齐(qí ),裳(shang )内(nèi )衰(shuāi )外(wài )。”

 郑(zhèng )玄(xuán )注(zhù ):“齐(qí ),缉(jī )也(yě )。凡(fán )五(wǔ )服(fú )之(zhī )衰(shuāi ),一(yī )斩(zhǎn )四(sì )缉(jī ),缉(jī )裳(shang )者(zhě ),内(nèi )展(zhǎn )之(zhī ),缉(jī )衰(shuāi )者(zhě ),外(wài )展(zhǎn )之(zhī )。”

 胡(hú )培(péi )翬(huī )正(zhèng )义(yì ):“五(wǔ )服(fú )之(zhī )衰(shuāi )与(yǔ )裳(shang ),有(yǒu )齐(qí )者(zhě ),有(yǒu )不(bú )齐(qí )者(zhě ),故(gù )云(yún )‘若(ruò )齐(qí )’也(yě )。齐(qí ),谓(wèi )缉(jī )其(qí )边(biān )也(yě )。不(bú )齐(qí )者(zhě ),谓(wèi )斩(zhǎn )也(yě )……缉(jī )裳(shang )者(zhě )则(zé )先(xiān )转(zhuǎn )其(qí )边(biān )于(yú )内(nèi ),缉(jī )衰(shuāi )者(zhě )则(zé )先(xiān )转(zhuǎn )其(qí )边(biān )于(yú )外(wài ),而(ér )后(hòu )施(shī )鍼(qián )功(gōng )也(yě )。”

 4.引(yǐn )申(shēn )指(zhǐ )丧(sàng )服(fú )。参(cān )见(jiàn )“齐(qí )衰(shuāi )”、“齐(qí )斩(zhǎn )”。

 5.通(tōng )“资(zī )”。财(cái )物(wù )。

《晏(yàn )子(zǐ )春(chūn )秋(qiū )·谏(jiàn )上(shàng )五(wǔ )》:“公(gōng )出(chū )舍(shě ),损(sǔn )肉(ròu )撤(chè )酒(jiǔ ),马(mǎ )不(bú )食(shí )府(fǔ )粟(sù ),狗(gǒu )不(bú )食(shí )饘(zhān )肉(ròu ),辟(pì )拂(fú )嗛(qiàn )齐(qí ),酒(jiǔ )徒(tú )减(jiǎn )赐(cì )。”

 吴(wú )则(zé )虞(yú )集(jí )释(shì )引(yǐn )刘(liú )师(shī )培(péi )曰(yuē ):“齐(qí ),即(jí )资(zī )之(zhī )假(jiǎ )字(zì )也(yě )……嗛(qiàn )资(zī )者(zhě ),即(jí )减(jiǎn )省(shěng )所(suǒ )给(gěi )之(zhī )禄(lù )养(yǎng )也(yě ),故(gù )与(yǔ )‘减(jiǎn )赐(cì )’并(bìng )文(wén )。”

 6.通(tōng )“资(zī )”。见(jiàn )“齐(qí )斧(fǔ )”。

 7.通(tōng )“茨(cí )”。蒺(jí )藜(lí )。一(yī )种(zhǒng )有(yǒu )刺(cì )的(de )野(yě )生(shēng )草(cǎo )本(běn )植(zhí )物(wù )。

《礼(lǐ )记(jì )·玉(yù )藻(zǎo )》:“趋(qū )以(yǐ )《采(cǎi )齐(qí )》,行(háng )以(yǐ )《肆(sì )夏(xià )》。”按(àn ),《采(cǎi )齐(qí )》即(jí )《诗(shī )经(jīng )·小(xiǎo )雅(yǎ )》之(zhī )《楚(chǔ )茨(cí )》,《大(dà )戴(dài )礼(lǐ )记(jì )·保(bǎo )傅(fù )》引(yǐn )“采(cǎi )齐(qí )”正(zhèng )作(zuò )“采(cǎi )茨(cí )”。

 8.通(tōng )“粢(zī )”。古(gǔ )代(dài )用(yòng )于(yú )祭(jì )祀(sì )的(de )穀(yù )物(wù )。

《晋(jìn )书(shū )·潘(pān )岳(yuè )传(chuán )》:“我(wǒ )簠(fǔ )斯(sī )盛(shèng ),我(wǒ )簋(guǐ )斯(sī )齐(qí )。”参(cān )见(jiàn )“齐(qí )明(míng )”、“齐(qí )盛(shèng )”。

III

 ji·n

 ㄐ〡ㄢˇ

〔《集(jí )韵(yùn )》子(zǐ )浅(qiǎn )切(qiē ),上(shàng )獮(xiǎn ),精(jīng )。〕

 1.通(tōng )“剪(jiǎn )”。修(xiū )剪(jiǎn );截(jié )断(duàn )。

《仪(yí )礼(lǐ )·既(jì )夕(xī )礼(lǐ )》:“马(mǎ )不(bú )齐(qí )髦(máo )。”

 郑(zhèng )玄(xuán )注(zhù ):“齐(qí ),翦(jiǎn )也(yě )。”

 马(mǎ )王(wáng )堆(duī )汉(hàn )墓(mù )帛(bó )书(shū )《战(zhàn )国(guó )纵(zòng )横(héng )家(jiā )书(shū )·苏(sū )秦(qín )谓(wèi )齐(qí )王(wáng )章(zhāng )(四(sì ))》:“三(sān )晋(jìn )若(ruò )不(bú )愿(yuàn )乎(hū ),王(wáng )收(shōu )秦(qín )而(ér )齐(qí )其(qí )后(hòu ),三(sān )晋(jìn )岂(qǐ )敢(gǎn )为(wéi )王(wáng )骄(jiāo )。”

 2.通(tōng )“醮(jiào )”。古(gǔ )代(dài )婚(hūn )礼(lǐ )的(de )一(yī )种(zhǒng )仪(yí )式(shì )。

 俞(yú )樾(yuè )《诸(zhū )子(zǐ )平(píng )议(yì )·荀(xún )子(zǐ )三(sān )》:“齐(qí ),当(dāng )读(dú )为(wéi )醮(jiào )。发(fā ),犹(yóu )致(zhì )也(yě )。昏(hūn )礼(lǐ ),父(fù )亲(qīn )醮(jiào )子(zǐ )而(ér )命(mìng )之(zhī )迎(yíng )。未(wèi )发(fā )醮(jiào )者(zhě ),未(wèi )致(zhì )醮(jiào )也(yě )。”

《礼(lǐ )记(jì )·郊(jiāo )特(tè )性(xìng )》:“壹(yī )与(yǔ )之(zhī )齐(qí ),终(zhōng )身(shēn )不(bú )改(gǎi ),故(gù )夫(fū )子(zǐ )不(bú )嫁(jià )。”

 郑(zhèng )玄(xuán )注(zhù ):“齐(qí ),或(huò )为(wéi )醮(jiào )。”

IV

 jī

 ㄐ〡

〔《集(jí )韵(yùn )》牋(jiān )西(xī )切(qiē ),平(píng )齐(qí ),精(jīng )。〕

 1.通(tōng )“跻(jī )”。升(shēng );登(dēng )。

《礼(lǐ )记(jì )·乐(lè )记(jì )》:“地(dì )气(qì )上(shàng )齐(qí ),天(tiān )气(qì )下(xià )降(jiàng )。”

 郑(zhèng )玄(xuán )注(zhù ):“齐(qí ),读(dú )为(wéi )跻(jī )。跻(jī ),升(shēng )也(yě )。”

《礼(lǐ )记(jì )·孔(kǒng )子(zǐ )闲(xián )居(jū )》:“其(qí )在(zài )《诗(shī )》曰(yuē ):‘汤(tāng )降(jiàng )不(bú )迟(chí ),圣(shèng )敬(jìng )日(rì )齐(qí )。’”按(àn ),《诗(shī )·商(shāng )颂(sòng )·长(zhǎng )发(fā )》作(zuò )“跻(jī )”。

《荀(xún )子(zǐ )·礼(lǐ )论(lùn )》:“祭(jì ),齐(qí )大(dà )羹(gēng )而(ér )饱(bǎo )庶(shù )羞(xiū ),贵(guì )本(běn )而(ér )亲(qīn )用(yòng )也(yě )。”

 俞(yú )樾(yuè )《诸(zhū )子(zǐ )平(píng )议(yì )·荀(xún )子(zǐ )三(sān )》:“齐(qí ),当(dāng )为(wéi )跻(jī )……跻(jī )大(dà )羹(gēng )者(zhě ),升(shēng )大(dà )羹(gēng )也(yě )。”

 宋(sòng )王(wáng )安(ān )石(shí )《和(hé )王(wáng )微(wēi )之(zhī )登(dēng )高(gāo )斋(zhāi )》之(zhī )一(yī ):“微(wēi )之(zhī )新(xīn )诗(shī )动(dòng )我(wǒ )目(mù ),烂(làn )若(ruò )火(huǒ )齐(qí )金(jīn )盘(pán )堆(duī )。”

 2.通(tōng )“齑(jī )”。指(zhǐ )用(yòng )酱(jiàng )拌(bàn )和(hé )切(qiē )碎(suì )的(de )菜(cài )和(hé )肉(ròu )。泛(fàn )指(zhǐ )酱(jiàng )菜(cài )或(huò )腌(yān )菜(cài )。

《周(zhōu )礼(lǐ )·天(tiān )官(guān )·醢(hǎi )人(rén )》:“以(yǐ )五(wǔ )齐(qí )、七(qī )醢(hǎi )、七(qī )菹(zū ),三(sān )臡(ní )实(shí )之(zhī )。”

 郑(zhèng )玄(xuán )注(zhù ):“齐(qí ),当(dāng )为(wéi )齑(jī )……凡(fán )醯(xī )酱(jiàng )所(suǒ )和(hé ),细(xì )切(qiē )为(wéi )齑(jī )。”

 孙(sūn )诒(yí )让(ràng )正(zhèng )义(yì ):“菜(cài )、肉(ròu )之(zhī )细(xì )切(qiē )者(zhě )通(tōng )谓(wèi )之(zhī )齑(jī )。”

《礼(lǐ )记(jì )·曲(qǔ )礼(lǐ )上(shàng )》:“卒(zú )食(shí ),客(kè )自(zì )前(qián )跪(guì )。彻(chè )饭(fàn )齐(qí ),以(yǐ )授(shòu )相(xiàng )者(zhě )。”

 郑(zhèng )玄(xuán )注(zhù ):“齐(qí ),酱(jiàng )属(shǔ )也(yě )。”

 孔(kǒng )颖(yǐng )达(dá )疏(shū ):“齐(qí ),酱(jiàng )葅(jù )通(tōng )名(míng )耳(ěr )。”

 康(kāng )有(yǒu )为(wéi )《敬(jìng )谢(xiè )天(tiān )恩(ēn )并(bìng )统(tǒng )筹(chóu )全(quán )局(jú )摺(zhé )》:“若(ruò )夫(fū )缝(féng )人(rén )裁(cái )衣(yī ),必(bì )量(liàng )全(quán )体(tǐ )之(zhī )度(dù ),庖(páo )人(rén )调(diào )味(wèi ),必(bì )酌(zhuó )酱(jiàng )齐(qí )之(zhī )宜(yí )。”

V

 zhāi

 ㄓㄞ

〔《集(jí )韵(yùn )》庄(zhuāng )皆(jiē )切(qiē ),平(píng )皆(jiē ),庄(zhuāng )。〕

 同(tóng )“斋(zhāi )”。

 1.庄(zhuāng )重(zhòng );严(yán )肃(sù )恭(gōng )敬(jìng )。

《诗(shī )·大(dà )雅(yǎ )·思(sī )齐(qí )》:“思(sī )齐(qí )大(dà )任(rèn ),文(wén )王(wáng )之(zhī )母(mǔ )。”

 毛(máo )传(chuán ):“齐(qí ),庄(zhuāng )。”

《礼(lǐ )记(jì )·祭(jì )义(yì )》:“已(yǐ )彻(chè )而(ér )退(tuì ),敬(jìng )齐(qí )之(zhī )色(sè ),不(bú )绝(jué )于(yú )面(miàn )。”

 郑(zhèng )玄(xuán )注(zhù ):“齐(qí ),谓(wèi )齐(qí )庄(zhuāng )。”

 三(sān )国(guó )魏(wèi )曹(cáo )操(cāo )《气(qì )出(chū )唱(chàng )》:“跪(guì )受(shòu )之(zhī ),敬(jìng )神(shén )齐(qí )。”参(cān )见(jiàn )“齐(qí )如(rú )”。

 2.古(gǔ )人(rén )在(zài )祭(jì )祀(sì )或(huò )其(qí )他(tā )典(diǎn )礼(lǐ )前(qián )整(zhěng )洁(jié )身(shēn )心(xīn ),以(yǐ )示(shì )庄(zhuāng )敬(jìng )。

《左(zuǒ )传(chuán )·庄(zhuāng )公(gōng )四(sì )年(nián )》:“楚(chǔ )武(wǔ )王(wáng )荆(jīng )尸(shī ),授(shòu )师(shī )孑(jié )焉(yān ),以(yǐ )伐(fá )随(suí )。将(jiāng )齐(qí ),入(rù )告(gào )夫(fū )人(rén )邓(dèng )曼(màn )曰(yuē ):‘余(yú )心(xīn )荡(dàng )。’”杨(yáng )伯(bó )峻(jùn )注(zhù ):“齐(qí )同(tóng )斋(zhāi ),授(shòu )兵(bīng )于(yú )太(tài )庙(miào ),故(gù )先(xiān )须(xū )斋(zhāi )戒(jiè )。”

《礼(lǐ )记(jì )·祭(jì )统(tǒng )》:“及(jí )时(shí )将(jiāng )祭(jì ),君(jūn )子(zǐ )乃(nǎi )齐(qí )……及(jí )其(qí )将(jiāng )齐(qí )也(yě ),防(fáng )其(qí )邪(xié )物(wù ),讫(qì )其(qí )耆(qí )欲(yù ),耳(ěr )不(bú )听(tīng )乐(lè )。”

《庄(zhuāng )子(zǐ )·达(dá )生(shēng )》:“必(bì )齐(qí )以(yǐ )静(jìng )心(xīn )。齐(qí )三(sān )日(rì ),而(ér )不(bú )敢(gǎn )怀(huái )庆(qìng )赏(shǎng )爵(jué )禄(lù );齐(qí )五(wǔ )日(rì ),不(bú )敢(gǎn )怀(huái )非(fēi )誉(yù )巧(qiǎo )拙(zhuō );齐(qí )七(qī )日(rì ),辄(zhé )然(rán )忘(wàng )吾(wú )有(yǒu )四(sì )枝(zhī )形(xíng )体(tǐ )也(yě )。”

 唐(táng )刘(liú )肃(sù )《大(dà )唐(táng )新(xīn )语(yǔ )·持(chí )法(fǎ )》:“宁(níng )州(zhōu )耆(qí )老(lǎo )郊(jiāo )迎(yíng )之(zhī )曰(yuē ):‘我(wǒ )狄(dí )使(shǐ )君(jūn )活(huó )汝(rǔ )耶(yē )!’相(xiàng )携(xié )哭(kū )于(yú )碑(bēi )侧(cè ),齐(qí )三(sān )日(rì )而(ér )后(hòu )行(háng )。”

 3.古(gǔ )人(rén )祭(jì )祀(sì )或(huò )典(diǎn )礼(lǐ )所(suǒ )居(jū )的(de )宫(gōng )室(shì ),所(suǒ )用(yòng )的(de )器(qì )物(wù )。参(cān )见(jiàn )“齐(qí )宫(gōng )”、“齐(qí )服(fú )”、“齐(qí )牛(niú )”。

VI

 jì

 ㄐ〡ˋ

〔《广(guǎng )韵(yùn )》在(zài )诣(yì )切(qiē ),去(qù )霁(jì ),从(cóng )。〕

“粢(zī )”的(de )被(bèi )通(tōng )假(jiǎ )字(zì )。

 1.后(hòu )作(zuò )“剂(jì )”。将(jiāng )多(duō )种(zhǒng )药(yào )料(liào )按(àn )一(yī )定(dìng )比(bǐ )例(lì )配(pèi )製(zhì )而(ér )成(chéng )的(de )药(yào )物(wù )。

《周(zhōu )礼(lǐ )·天(tiān )官(guān )·疡(yáng )医(yī )》:“掌(zhǎng )肿(zhǒng )疡(yáng )、溃(kuì )疡(yáng )、金(jīn )疡(yáng )、折(shé )疡(yáng )之(zhī )祝(zhù )药(yào )劀(guā )杀(shā )之(zhī )齐(qí )。”

《史(shǐ )记(jì )·扁(biǎn )鹊(què )仓(cāng )公(gōng )列(liè )传(chuán )》:“乃(nǎi )使(shǐ )子(zǐ )豹(bào )为(wéi )五(wǔ )分(fèn )之(zhī )熨(yùn ),以(yǐ )八(bā )减(jiǎn )之(zhī )齐(qí )和(hé )煮(zhǔ )之(zhī )。”

 司(sī )马(mǎ )贞(zhēn )索(suǒ )隐(yǐn ):“八(bā )减(jiǎn )之(zhī )齐(qí )者(zhě ),谓(wèi )药(yào )之(zhī )齐(qí )和(hé )所(suǒ )减(jiǎn )有(yǒu )八(bā )。”

《汉(hàn )书(shū )·郊(jiāo )祀(sì )志(zhì )上(shàng )》:“遣(qiǎn )方(fāng )士(shì )入(rù )海(hǎi )求(qiú )蓬(péng )莱(lái )安(ān )期(qī )生(shēng )之(zhī )属(shǔ ),而(ér )事(shì )化(huà )丹(dān )沙(shā )诸(zhū )药(yào )齐(qí )为(wéi )黄(huáng )金(jīn )矣(yǐ )。”

 颜(yán )师(shī )古(gǔ )注(zhù ):“齐(qí ),药(yào )之(zhī )分(fèn )齐(qí )也(yě )。”

 2.泛(fàn )指(zhǐ )药(yào )料(liào )。

《后(hòu )汉(hàn )书(shū )·方(fāng )术(shù )传(chuán )下(xià )·华(huá )佗(tuó )》:“精(jīng )于(yú )方(fāng )药(yào ),处(chù )齐(qí )不(bú )过(guò )数(shù )种(zhǒng ),心(xīn )识(shí )分(fèn )铢(zhū ),不(bú )假(jiǎ )称(chēng )量(liàng )。”

 3.后(hòu )作(zuò )“剂(jì )”。调(diào )剂(jì );调(diào )和(hé )。

《商(shāng )君(jūn )书(shū )·战(zhàn )法(fǎ )》:“故(gù )将(jiāng )使(shǐ )民(mín )者(zhě ),乘(chéng )良(liáng )马(mǎ )者(zhě )不(bú )可(kě )不(bú )齐(qí )也(yě )。”

 高(gāo )亨(hēng )注(zhù ):“齐(qí )当(dāng )读(dú )为(wéi )调(diào )剂(jì )之(zhī )剂(jì )。良(liáng )马(mǎ )力(lì )尽(jìn ),就(jiù )要(yào )倒(dǎo )地(dì );士(shì )兵(bīng )力(lì )尽(jìn ),就(jiù )要(yào )战(zhàn )败(bài ),不(bú )可(kě )不(bú )加(jiā )以(yǐ )调(diào )剂(jì )。”

《礼(lǐ )记(jì )·少(shǎo )仪(yí )》:“凡(fán )羞(xiū )有(yǒu )湆(qì )者(zhě ),不(bú )以(yǐ )齐(qí )。”

 郑(zhèng )玄(xuán )注(zhù ):“齐(qí ),和(hé )也(yě )。”

 4.后(hòu )作(zuò )“剂(jì )”。酌(zhuó )量(liàng )。

 汉(hàn )董(dǒng )仲(zhòng )舒(shū )《春(chūn )秋(qiū )繁(fán )露(lù )·玉(yù )杯(bēi )》:“是(shì )故(gù )善(shàn )为(wéi )师(shī )者(zhě ),既(jì )美(měi )其(qí )道(dào ),又(yòu )慎(shèn )其(qí )行(háng ),齐(qí )时(shí )早(zǎo )晚(wǎn ),任(rèn )多(duō )少(shǎo ),适(shì )疾(jí )徐(xú ),造(zào )而(ér )勿(wù )趋(qū ),稽(jī )而(ér )勿(wù )苦(kǔ ),省(shěng )其(qí )所(suǒ )为(wéi ),而(ér )成(chéng )其(qí )所(suǒ )湛(zhàn ),故(gù )力(lì )不(bú )劳(láo )而(ér )身(shēn )大(dà )成(chéng )。”

 凌(líng )曙(shǔ )注(zhù )引(yǐn )卢(lú )文(wén )弨(chāo )曰(yuē ):“齐(qí ),酌(zhuó )齐(qí )也(yě ),与(yǔ )剂(jì )同(tóng )。”

 5.后(hòu )作(zuò )“剂(jì )”。分(fèn )量(liàng )。

《周(zhōu )礼(lǐ )·天(tiān )官(guān )·亨(hēng )人(rén )》:“亨(hēng )人(rén )掌(zhǎng )共(gòng )鼎(dǐng )镬(huò ),以(yǐ )给(gěi )水(shuǐ )火(huǒ )之(zhī )齐(qí )。”

 郑(zhèng )玄(xuán )注(zhù ):“齐(qí ),多(duō )少(shǎo )之(zhī )量(liàng )。”

《礼(lǐ )记(jì )·王(wáng )制(zhì )》:“广(guǎng )谷(gǔ )大(dà )川(chuān )异(yì )制(zhì ),民(mín )生(shēng )其(qí )间(jiān )者(zhě )异(yì )俗(sú ),刚(gāng )柔(róu )、轻(qīng )重(zhòng )、迟(chí )速(sù )齐(qí )异(yì )。”

 孙(sūn )希(xī )旦(dàn )集(jí )解(jiě ):“齐(qí ),分(fèn )量(liàng )也(yě )。”

 唐(táng )刘(liú )禹(yǔ )锡(xī )《因(yīn )论(lùn )·鉴(jiàn )药(yào )》:“子(zǐ )之(zhī )病(bìng ),其(qí )兴(xìng )居(jū )之(zhī )节(jiē )舛(chuǎn ),衣(yī )食(shí )之(zhī )齐(qí )乖(guāi )所(suǒ )由(yóu )致(zhì )也(yě )。”

 6.后(hòu )作(zuò )“剂(jì )”。量(liàng )词(cí )。多(duō )用(yòng )以(yǐ )计(jì )量(liàng )药(yào )物(wù )。

《史(shǐ )记(jì )·扁(biǎn )鹊(què )仓(cāng )公(gōng )列(liè )传(chuán )》:“躁(zào )者(zhě )有(yǒu )馀(yú )病(bìng ),即(jí )饮(yǐn )以(yǐ )消(xiāo )石(shí )一(yī )齐(qí )。”

 7.后(hòu )作(zuò )“剂(jì )”。指(zhǐ )调(diào )味(wèi )品(pǐn )。

《礼(lǐ )记(jì )·少(shǎo )仪(yí )》:“凡(fán )齐(qí ),执(zhí )之(zhī )以(yǐ )右(yòu ),居(jū )之(zhī )以(yǐ )左(zuǒ )。”

 郑(zhèng )玄(xuán )注(zhù ):“齐(qí )谓(wèi )食(shí )羹(gēng )酱(jiàng )饮(yǐn )有(yǒu )齐(qí )和(hé )者(zhě )也(yě )。”

 8.后(hòu )作(zuò )“剂(jì )”。差(chà )别(bié )。

《吕(lǚ )氏(shì )春(chūn )秋(qiū )·本(běn )味(wèi )》:“调(diào )和(hé )之(zhī )事(shì ),必(bì )以(yǐ )甘(gān )酸(suān )苦(kǔ )辛(xīn )咸(xián ),先(xiān )后(hòu )多(duō )少(shǎo ),其(qí )齐(qí )甚(shèn )微(wēi )……鼎(dǐng )中(zhōng )之(zhī )变(biàn ),精(jīng )妙(miào )微(wēi )纤(xiān ),口(kǒu )弗(fú )能(néng )言(yán )。”

 高(gāo )诱(yòu )注(zhù ):“齐(qí ),和(hé )分(fèn )也(yě )……鼎(dǐng )中(zhōng )之(zhī )变(biàn ),精(jīng )妙(miào )微(wēi )纤(xiān ),口(kǒu )弗(fú )能(néng )言(yán )。”

 9.带(dài )糟(zāo )的(de )浊(zhuó )酒(jiǔ )。

《周(zhōu )礼(lǐ )·天(tiān )官(guān )·酒(jiǔ )正(zhèng )》:“辨(biàn )五(wǔ )味(wèi )之(zhī )名(míng ):一(yī )曰(yuē )泛(fàn )齐(qí ),二(èr )曰(yuē )醴(lǐ )齐(qí ),三(sān )曰(yuē )盎(àng )齐(qí ),四(sì )曰(yuē )缇(tí )齐(qí ),五(wǔ )曰(yuē )沉(chén )齐(qí )。”

 孙(sūn )诒(yí )让(ràng )正(zhèng )义(yì ):“五(wǔ )齐(qí ),有(yǒu )滓(zǐ )未(wèi )泲(jǐ )之(zhī )酒(jiǔ )也(yě )……吕(lǚ )飞(fēi )鹏(péng )云(yún ):‘五(wǔ )齐(qí )指(zhǐ )酒(jiǔ )之(zhī )浊(zhuó )者(zhě )。’”

 10.引(yǐn )申(shēn )指(zhǐ )酿(niàng )造(zào )。

 唐(táng )杜(dù )牧(mù )《雪(xuě )中(zhōng )书(shū )怀(huái )》诗(shī ):“行(háng )当(dāng )腊(là )欲(yù )破(pò ),酒(jiǔ )齐(qí )不(bú )可(kě )迟(chí )。”

 11.合(hé )金(jīn )。

《周(zhōu )礼(lǐ )·考(kǎo )工(gōng )记(jì )·筑(zhù )氏(shì )》:“金(jīn )有(yǒu )六(liù )齐(qí ):六(liù )分(fèn )其(qí )金(jīn )而(ér )锡(xī )居(jū )一(yī ),谓(wèi )之(zhī )锺(zhōng )鼎(dǐng )之(zhī )齐(qí );五(wǔ )分(fèn )其(qí )金(jīn )而(ér )锡(xī )居(jū )一(yī ),谓(wèi )之(zhī )斧(fǔ )斤(jīn )之(zhī )齐(qí )。”

 郑(zhèng )玄(xuán )注(zhù ):“目(mù )和(hé )金(jīn )之(zhī )品(pǐn )数(shù )。”

 孙(sūn )诒(yí )让(ràng )正(zhèng )义(yì ):“《少(shǎo )仪(yí )》注(zhù )云(yún ):‘齐(qí ),和(hé )也(yě )。’《亨(hēng )人(rén )》注(zhù )云(yún ):‘齐(qí ),多(duō )少(shǎo )之(zhī )量(liàng )。’故(gù )和(hé )金(jīn )锡(xī )亦(yì )谓(wèi )之(zhī )齐(qí ),品(pǐn )数(shù )即(jí )谓(wèi )多(duō )少(shǎo )之(zhī )量(liàng )也(yě )。”

 12.界(jiè )限(xiàn )。

《列(liè )子(zǐ )·杨(yáng )朱(zhū )》:“百(bǎi )年(nián ),寿(shòu )之(zhī )大(dà )齐(qí )。得(dé )百(bǎi )年(nián )者(zhě )千(qiān )无(wú )一(yī )焉(yān )。”

 杨(yáng )伯(bó )峻(jùn )集(jí )释(shì )引(yǐn )《释(shì )文(wén )》:“齐(qí ),限(xiàn )也(yě )。”

 章(zhāng )炳(bǐng )麟(lín )《代(dài )议(yì )然(rán )否(fǒu )论(lùn )》:“汉(hàn )土(tǔ )之(zhī )限(xiàn )选(xuǎn ),若(ruò )易(yì )行(háng )矣(yǐ ),不(bú )以(yǐ )纳(nà )税(shuì )为(wéi )齐(qí ),而(ér )以(yǐ )识(shí )字(zì )为(wéi )齐(qí )。计(jì )汉(hàn )土(tǔ )识(shí )字(zì )者(zhě ),十(shí )人(rén )而(ér )三(sān ),则(zé )七(qī )人(rén )无(wú )选(xuǎn )举(jǔ )之(zhī )柄(bǐng )。”

 13.指(zhǐ )极(jí )限(xiàn )。

 汉(hàn )马(mǎ )融(róng )《长(zhǎng )笛(dí )赋(fù )》:“是(shì )以(yǐ )尊(zūn )卑(bēi )都(dōu )鄙(bǐ ),贤(xián )愚(yú )勇(yǒng )惧(jù ),鱼(yú )鳖(biē )禽(qín )兽(shòu )闻(wén )之(zhī )者(zhě ),莫(mò )不(bú )张(zhāng )耳(ěr )鹿(lù )骇(hài ),熊(xióng )经(jīng )鸟(niǎo )申(shēn ),鸱(chī )视(shì )狼(láng )顾(gù ),拊(fǔ )譟(zào )踊(yǒng )跃(yuè ),各(gè )得(dé )其(qí )齐(qí )。”

 14.限(xiàn )制(zhì );局(jú )限(xiàn )。

 汉(hàn )仲(zhòng )长(zhǎng )统(tǒng )《昌(chāng )言(yán )》:“情(qíng )无(wú )所(suǒ )止(zhǐ ),礼(lǐ )为(wéi )之(zhī )俭(jiǎn );欲(yù )无(wú )所(suǒ )齐(qí ),法(fǎ )为(wéi )之(zhī )防(fáng )。”

 三(sān )国(guó )魏(wèi )嵇(jī )康(kāng )《声(shēng )无(wú )哀(āi )乐(lè )论(lùn )》:“今(jīn )子(zǐ )以(yǐ )区(qū )区(qū )之(zhī )近(jìn )知(zhī ),齐(qí )所(suǒ )见(jiàn )而(ér )为(wéi )限(xiàn ),无(wú )乃(nǎi )诬(wū )前(qián )贤(xián )之(zhī )识(shí )微(wēi ),负(fù )夫(fū )子(zǐ )之(zhī )妙(miào )察(chá )也(yě )。”

 15.通(tōng )“济(jì )”。成(chéng )功(gōng );成(chéng )熟(shú )。

《诗(shī )·商(shāng )颂(sòng )·长(zhǎng )髮(fà )》:“帝(dì )命(mìng )不(bú )违(wéi ),至(zhì )于(yú )汤(tāng )齐(qí )。”

 朱(zhū )熹(xī )集(jí )传(chuán ):“苏(sū )氏(shì )曰(yuē ):‘至(zhì )汤(tāng )而(ér )王(wáng )业(yè )成(chéng )。’”

《商(shāng )君(jūn )书(shū )·弱(ruò )民(mín )》:“法(fǎ )有(yǒu ),民(mín )安(ān )其(qí )次(cì )。主(zhǔ )变(biàn ),事(shì )能(néng )得(dé )齐(qí )。”

 高(gāo )亨(hēng )注(zhù ):“齐(qí )当(dāng )读(dú )为(wéi )济(jì )。

《尔(ěr )雅(yǎ )·释(shì )言(yán )》:‘济(jì ),成(chéng )也(yě )。’”

《荀(xún )子(zǐ )·王(wáng )霸(bà )》:“以(yǐ )国(guó )齐(qí )义(yì ),一(yī )日(rì )而(ér )白(bái ),汤(tāng )武(wǔ )是(shì )也(yě )。”

 杨(yáng )倞(liàng )注(zhù ):“齐(qí ),当(dāng )为(wéi )济(jì ),以(yǐ )一(yī )国(guó )皆(jiē )取(qǔ )济(jì )于(yú )义(yì )。”

 16.通(tōng )“济(jì )”。助(zhù )长(zhǎng );辅(fǔ )助(zhù )。

《管(guǎn )子(zǐ )·宙(zhòu )合(hé )》:“故(gù )君(jūn )出(chū )令(lìng ),正(zhèng )其(qí )国(guó )而(ér )无(wú )齐(qí )其(qí )欲(yù )……则(zé )海(hǎi )内(nèi )来(lái )宾(bīn )矣(yǐ )。”

 俞(yú )樾(yuè )《诸(zhū )子(zǐ )平(píng )议(yì )·管(guǎn )子(zǐ )一(yī )》:“齐(qí ),读(dú )为(wéi )济(jì )……此(cǐ )言(yán )君(jūn )但(dàn )求(qiú )正(zhèng )其(qí )国(guó )而(ér )无(wú )济(jì )其(qí )私(sī )欲(yù )也(yě )。”

《荀(xún )子(zǐ )·儒(rú )效(xiào )》:“然(rán )而(ér )明(míng )不(bú )能(néng )齐(qí )法(fǎ )教(jiāo )之(zhī )所(suǒ )不(bú )及(jí ),闻(wén )见(jiàn )之(zhī )所(suǒ )未(wèi )至(zhì ),则(zé )知(zhī )不(bú )能(néng )类(lèi )也(yě )。”

 俞(yú )樾(yuè )《诸(zhū )子(zǐ )平(píng )议(yì )·荀(xún )子(zǐ )一(yī )》:“齐(qí ),读(dú )为(wéi )济(jì )……言(yán )法(fǎ )教(jiāo )所(suǒ )及(jí ),闻(wén )见(jiàn )所(suǒ )至(zhì ),则(zé )明(míng )足(zú )以(yǐ )及(jí )之(zhī ),而(ér )不(bú )能(néng )济(jì )其(qí )法(fǎ )教(jiāo )所(suǒ )未(wèi )及(jí ),闻(wén )见(jiàn )所(suǒ )未(wèi )至(zhì )也(yě )。所(suǒ )以(yǐ )然(rán )者(zhě ),由(yóu )其(qí )知(zhī )不(bú )能(néng )类(lèi )也(yě )。”

 17.通(tōng )“济(jì )”。止(zhǐ )息(xī );平(píng )定(dìng )。

《管(guǎn )子(zǐ )·霸(bà )言(yán )》:“精(jīng )于(yú )权(quán ),则(zé )天(tiān )下(xià )之(zhī )兵(bīng )可(kě )齐(qí ),诸(zhū )侯(hóu )之(zhī )君(jūn )可(kě )朝(cháo )也(yě )。”

 俞(yú )樾(yuè )《诸(zhū )子(zǐ )平(píng )议(yì )·管(guǎn )子(zǐ )三(sān )》:“齐(qí ),读(dú )为(wéi )济(jì )…天(tiān )下(xià )之(zhī )兵(bīng )可(kě )济(jì ),谓(wèi )天(tiān )下(xià )之(zhī )兵(bīng )可(kě )止(zhǐ )也(yě )。”

 18.通(tōng )“济(jì )”。好(hǎo );顺(shùn )利(lì )。

 唐(táng )王(wáng )勃(bó )《滕(téng )王(wáng )阁(gé )诗(shī )序(xù )》:“时(shí )运(yùn )不(bú )齐(qí ),命(mìng )途(tú )多(duō )舛(chuǎn )。”

 元(yuán )无(wú )名(míng )氏(shì )《举(jǔ )桉(ān )齐(qí )眉(méi )》第(dì )三(sān )摺(zhé ):“虽(suī )然(rán )是(shì )运(yùn )不(bú )齐(qí ),他(tā )可(kě )也(yě )志(zhì )不(bú )灰(huī )。”

 明(míng )朱(zhū )权(quán )《私(sī )奔(bēn )相(xiàng )如(rú )》第(dì )四(sì )摺(zhé ):“文(wén )齐(qí )福(fú )不(bú )齐(qí )。”

 19.通(tōng )“齌(jì )”。疾(jí )。敏(mǐn )捷(jié );快(kuài )速(sù )。参(cān )见(jiàn )“齐(qí )给(gěi )”、“齐(qí )疾(jí )”。

 20.通(tōng )“齌(jì )”。疾(jí )。明(míng )智(zhì )。参(cān )见(jiàn )“齐(qí )圣(shèng )”。

 21.通(tōng )“齌(jì )”。疾(jí )。辨(biàn )明(míng )。

《易(yì )·繫(jì )辞(cí )上(shàng )》:“齐(qí )小(xiǎo )大(dà )者(zhě )存(cún )乎(hū )卦(guà )。”

 韩(hán )康(kāng )伯(bó )注(zhù ):“齐(qí ),犹(yóu )言(yán )辩(biàn )也(yě )。”一(yī )说(shuō ),齐(qí ),列(liè ),序(xù )列(liè )。见(jiàn )清(qīng )愈(yù )樾(yuè )《诸(zhū )子(zǐ )平(píng )议(yì )·周(zhōu )易(yì )二(èr )》、高(gāo )亨(hēng )《周(zhōu )易(yì )大(dà )传(chuán )今(jīn )注(zhù )》卷(juàn )五(wǔ )。

《礼(lǐ )记(jì )·礼(lǐ )运(yùn )》:“以(yǐ )正(zhèng )君(jūn )臣(chén ),以(yǐ )笃(dǔ )父(fù )子(zǐ ),以(yǐ )睦(mù )兄(xiōng )弟(dì ),以(yǐ )齐(qí )上(shàng )下(xià )。”按(àn ),齐(qí )上(shàng )下(xià ),犹(yóu )言(yán )“明(míng )贵(guì )贱(jiàn )”。参(cān )阅(yuè )清(qīng )马(mǎ )瑞(ruì )辰(chén )《毛(máo )诗(shī )传(chuán )笺(jiān )通(tōng )释(shì )·小(xiǎo )宛(wǎn )》“人(rén )之(zhī )齐(qí )圣(shèng )”说(shuō )。

阅读:3861

●齊(简体版)

©2015-2026 ok8.org 文学库