至【登录】

ok8.org > 汉字/字典 > 至

至(zhì )字(zì )的(de )笔(bǐ )画(huà ):6画(huà );

zhì

ㄓˋ

〔《广(guǎng )韵(yùn )》脂(zhī )利(lì )切(qiē ),去(qù )至(zhì ),章(zhāng )。〕

“实(shí )”的(de )被(bèi )通(tōng )假(jiǎ )字(zì )。

1.到(dào );达(dá )到(dào )。

《诗(shī )·秦(qín )风(fēng )·渭(wèi )阳(yáng )》:“我(wǒ )送(sòng )舅(jiù )氏(shì ),曰(yuē )至(zhì )渭(wèi )阳(yáng )。”

《荀(xún )子(zǐ )·修(xiū )身(shēn )》:“道(dào )虽(suī )迩(ěr ),不(bú )行(háng )不(bú )至(zhì )。”

《史(shǐ )记(jì )·扁(biǎn )鹊(què )仓(cāng )公(gōng )列(liè )传(chuán )》:“至(zhì )春(chūn ),果(guǒ )病(bìng );四(sì )月(yuè ),泄(xiè )血(xuè )死(sǐ )。”

《汉(hàn )书(shū )·匈(xiōng )奴(nú )传(chuán )上(shàng )》:“近(jìn )幸(xìng )臣(chén )妾(qiè )从(cóng )死(sǐ )者(zhě ),多(duō )至(zhì )数(shù )十(shí )百(bǎi )人(rén )。”

2.来(lái );去(qù )。

《书(shū )·君(jūn )奭(shì )》:“天(tiān )休(xiū )滋(zī )至(zhì )。”

《左(zuǒ )传(chuán )·隐(yǐn )公(gōng )十(shí )一(yī )年(nián )》:“君(jūn )子(zǐ )是(shì )以(yǐ )知(zhī )桓(huán )王(wáng )之(zhī )失(shī )郑(zhèng )也(yě )……己(jǐ )弗(fú )能(néng )有(yǒu ),而(ér )以(yǐ )与(yǔ )人(rén );人(rén )之(zhī )不(bú )至(zhì ),不(bú )亦(yì )宜(yí )乎(hū )!”

《荀(xún )子(zǐ )·致(zhì )士(shì )》:“口(kǒu )行(háng )相(xiàng )反(fǎn ),而(ér )欲(yù )贤(xián )者(zhě )之(zhī )至(zhì ),不(bú )肖(xiāo )者(zhě )之(zhī )退(tuì ),不(bú )亦(yì )难(nán )乎(hū )!”汉(hàn )刘(liú )桢(zhēn )《赠(zèng )五(wǔ )官(guān )中(zhōng )郎(láng )将(jiāng )》诗(shī ):“昔(xī )我(wǒ )从(cóng )元(yuán )后(hòu ),整(zhěng )驾(jià )至(zhì )南(nán )乡(xiāng );过(guò )彼(bǐ )丰(fēng )沛(pèi )都(dōu ),与(yǔ )君(jūn )共(gòng )翱(áo )翔(xiáng )。”

《三(sān )国(guó )志(zhì )·蜀(shǔ )志(zhì )·先(xiān )主(zhǔ )传(chuán )》“先(xiān )主(zhǔ )遣(qiǎn )诸(zhū )葛(gě )亮(liàng )自(zì )结(jié )于(yú )孙(sūn )权(quán )”裴(péi )松(sōng )之(zhī )注(zhù )引(yǐn )晋(jìn )虞(yú )溥(pǔ )《江(jiāng )表(biǎo )传(chuán )》:“﹝鲁(lǔ )肃(sù )﹞且(qiě )问(wèn )备(bèi )曰(yuē ):‘豫(yù )州(zhōu )今(jīn )欲(yù )何(hé )至(zhì )?’备(bèi )曰(yuē ):‘与(yǔ )苍(cāng )梧(wú )太(tài )守(shǒu )吴(wú )巨(jù )有(yǒu )旧(jiù ),欲(yù )往(wǎng )投(tóu )之(zhī )。’”

3.古(gǔ )代(dài )卜(bo )辞(cí )的(de )一(yī )种(zhǒng )。

《周(zhōu )礼(lǐ )·春(chūn )官(guān )·大(dà )卜(bo )》:“以(yǐ )邦(bāng )事(shì )作(zuò )龟(guī )之(zhī )八(bā )命(mìng )……六(liù )曰(yuē )至(zhì )。”

郑(zhèng )玄(xuán )注(zhù ):“国(guó )之(zhī )大(dà )事(shì ),待(dài )蓍(shī )龟(guī )而(ér )决(jué )者(zhě )有(yǒu )八(bā ),定(dìng )作(zuò )其(qí )辞(cí ),于(yú )将(jiāng )卜(bo )以(yǐ )命(mìng )龟(guī )也(yě )。

郑(zhèng )司(sī )农(nóng )云(yún ):‘……至(zhì ),谓(wèi )至(zhì )不(bú )也(yě )。’”孙(sūn )诒(yí )让(ràng )正(zhèng )义(yì ):“不(bú ),与(yǔ )否(fǒu )同(tóng )。云(yún )‘至(zhì ),谓(wèi )至(zhì )不(bú )也(yě )’者(zhě ),谓(wèi )卜(bo )人(rén )来(lái )至(zhì )否(fǒu )也(yě )。”

4.施(shī )行(háng );通(tōng )行(háng )。

《逸(yì )周(zhōu )书(shū )·度(dù )训(xùn )》:“罚(fá )多(duō )则(zé )困(kùn ),赏(shǎng )少(shǎo )则(zé )乏(fá )。乏(fá )困(kùn )无(wú )丑(chǒu ),教(jiāo )乃(nǎi )不(bú )至(zhì )。”

《礼(lǐ )记(jì )·乐(lè )记(jì )》:“乐(lè )至(zhì )则(zé )无(wú )怨(yuàn ),礼(lǐ )至(zhì )则(zé )不(bú )争(zhēng )。”

郑(zhèng )玄(xuán )注(zhù ):“至(zhì ),犹(yóu )达(dá )也(yě ),行(háng )也(yě )。”

《史(shǐ )记(jì )·乐(lè )书(shū )》引(yǐn )此(cǐ )文(wén ),张(zhāng )守(shǒu )节(jiē )正(zhèng )义(yì ):“乐(lè )行(háng )主(zhǔ )和(hé ),和(hé )达(dá )则(zé )民(mín )无(wú )复(fù )怨(yuàn )怒(nù )也(yě );礼(lǐ )行(háng )主(zhǔ )谦(qiān ),谦(qiān )达(dá )则(zé )民(mín )不(bú )争(zhēng )竞(jìng )也(yě )。”

5.古(gǔ )代(dài )以(yǐ )冬(dōng )至(zhì )、夏(xià )至(zhì )为(wéi )二(èr )至(zhì ),亦(yì )统(tǒng )称(chēng )“至(zhì )”。

《左(zuǒ )传(chuán )·僖(xī )公(gōng )五(wǔ )年(nián )》:“凡(fán )分(fèn )、至(zhì )、启(qǐ )、闭(bì )必(bì )书(shū )云(yún )物(wù ),为(wéi )备(bèi )故(gù )也(yě )。”

杜(dù )预(yù )注(zhù ):“分(fèn ),春(chūn )秋(qiū )分(fèn )也(yě );至(zhì ),冬(dōng )夏(xià )至(zhì )也(yě );启(qǐ ),立(lì )春(chūn )、立(lì )夏(xià );闭(bì ),立(lì )秋(qiū )、立(lì )冬(dōng )。”

孔(kǒng )颖(yǐng )达(dá )疏(shū ):“冬(dōng )之(zhī )半(bàn ),夏(xià )之(zhī )半(bàn ),昼(zhòu )夜(yè )长(zhǎng )短(duǎn )极(jí )。极(jí )训(xùn )为(wéi )至(zhì ),故(gù )冬(dōng )夏(xià )之(zhī )半(bàn )称(chēng )冬(dōng )夏(xià )至(zhì )也(yě )……郑(zhèng )众(zhòng )云(yún ):‘以(yǐ )二(èr )至(zhì )、二(èr )分(fèn )观(guān )云(yún )色(sè )。’”

《左(zuǒ )传(chuán )·昭(zhāo )公(gōng )十(shí )七(qī )年(nián )》:“伯(bó )赵(zhào )氏(shì ),司(sī )至(zhì )者(zhě )也(yě )。”

杜(dù )预(yù )注(zhù ):“伯(bó )赵(zhào ),伯(bó )劳(láo )也(yě ),以(yǐ )夏(xià )至(zhì )鸣(míng ),冬(dōng )至(zhì )止(zhǐ )。”

汉(hàn )董(dǒng )仲(zhòng )舒(shū )《春(chūn )秋(qiū )繁(fán )露(lù )·阴(yīn )阳(yáng )出(chū )入(rù )》:“中(zhōng )冬(dōng )之(zhī )月(yuè ),相(xiàng )遇(yù )北(běi )方(fāng ),合(hé )而(ér )为(wéi )一(yī ),谓(wèi )之(zhī )日(rì )至(zhì )……大(dà )夏(xià )之(zhī )月(yuè ),相(xiàng )遇(yù )南(nán )方(fāng ),合(hé )而(ér )为(wéi )一(yī ),谓(wèi )之(zhī )日(rì )至(zhì )。”参(cān )见(jiàn )“冬(dōng )至(zhì )”、“夏(xià )至(zhì )”。

6.大(dà )。

《易(yì )·坤(kūn )》:“至(zhì )哉(zāi )坤(kūn )元(yuán ),万(wàn )物(wù )资(zī )生(shēng )。”

王(wáng )引(yǐn )之(zhī )《经(jīng )义(yì )述(shù )闻(wén )·周(zhōu )易(yì )下(xià )》:“至(zhì ),亦(yì )大(dà )也(yě )。

《尔(ěr )雅(yǎ )》曰(yuē ):‘晊(zhì ),大(dà )也(yě )。’郭(guō )璞(pú )作(zuò )‘至(zhì )’。

《释(shì )文(wén )》曰(yuē ):‘晊(zhì ),本(běn )又(yòu )作(zuò )至(zhì )。’郑(zhèng )注(zhù )《哀(āi )公(gōng )问(wèn )》曰(yuē ):‘至(zhì )矣(yǐ ),言(yán )至(zhì )大(dà )也(yě )。’高(gāo )诱(yòu )注(zhù )《吕(lǚ )氏(shì )春(chūn )秋(qiū )·求(qiú )人(rén )》篇(piān )及(jí )《秦(qín )策(cè )》并(bìng )曰(yuē ):‘至(zhì ),大(dà )也(yě )。’至(zhì )哉(zāi ),犹(yóu )大(dà )哉(zāi )也(yě )。”

7.深(shēn )。

《国(guó )语(yǔ )·晋(jìn )语(yǔ )一(yī )》:“日(rì ),君(jūn )以(yǐ )骊(lí )姬(jī )为(wéi )夫(fū )人(rén ),民(mín )之(zhī )疾(jí )心(xīn )固(gù )皆(jiē )至(zhì )矣(yǐ )!”韦(wéi )昭(zhāo )注(zhù ):“至(zhì ),深(shēn )也(yě )。”

8.界(jiè )限(xiàn )。参(cān )见(jiàn )“四(sì )至(zhì )”。

9.达(dá )到(dào )极(jí )点(diǎn )。

《国(guó )语(yǔ )·越(yuè )语(yǔ )下(xià )》:“阳(yáng )至(zhì )而(ér )阴(yīn ),阴(yīn )至(zhì )而(ér )阳(yáng )。”

韦(wéi )昭(zhāo )注(zhù ):“至(zhì ),谓(wèi )极(jí )也(yě )。”

《论(lùn )语(yǔ )·雍(yōng )也(yě )》:“中(zhōng )庸(yōng )之(zhī )为(wéi )德(dé ),其(qí )至(zhì )矣(yǐ )乎(hū )!”朱(zhū )熹(xī )集(jí )注(zhù ):“至(zhì ),极(jí )也(yě )。”

《史(shǐ )记(jì )·春(chūn )申(shēn )君(jūn )列(liè )传(chuán )》:“臣(chén )闻(wén )物(wù )至(zhì )则(zé )反(fǎn ),冬(dōng )夏(xià )是(shì )也(yě )。”

张(zhāng )守(shǒu )节(jiē )正(zhèng )义(yì ):“至(zhì ),极(jí )也(yě ),极(jí )则(zé )反(fǎn )也(yě )。冬(dōng )至(zhì ),阴(yīn )之(zhī )极(jí );夏(xià )至(zhì ),阳(yáng )之(zhī )极(jí )。”

10.多(duō )以(yǐ )形(xíng )容(róng )事(shì )物(wù )的(de )尽(jìn )善(shàn )尽(jìn )美(měi )。犹(yóu )言(yán )最(zuì )好(hǎo )的(de ),最(zuì )高(gāo )超(chāo )的(de ),最(zuì )正(zhèng )确(què )的(de ),最(zuì )诚(chéng )挚(zhì )的(de ),最(zuì )微(wēi )妙(miào )的(de ),等(děng )等(děng )。参(cān )见(jiàn )“至(zhì )骏(jùn )”、“至(zhì )德(dé )”、“至(zhì )理(lǐ )”、“至(zhì )情(qíng )”、“至(zhì )机(jī )”。

11.犹(yóu )至(zhì )道(dào )。道(dào )家(jiā )多(duō )以(yǐ )指(zhǐ )最(zuì )玄(xuán )妙(miào )精(jīng )深(shēn )的(de )道(dào )理(lǐ )。

《文(wén )子(zǐ )·自(zì )然(rán )》:“故(gù )见(jiàn )不(bú )远(yuǎn )者(zhě ),不(bú )可(kě )与(yǔ )言(yán )大(dà );知(zhī )不(bú )博(bó )者(zhě ),不(bú )可(kě )与(yǔ )言(yán )至(zhì )。”

《淮(huái )南(nán )子(zǐ )·本(běn )经(jīng )训(xùn )》:“今(jīn )背(bèi )其(qí )本(běn )而(ér )求(qiú )其(qí )末(mò ),释(shì )其(qí )要(yào )而(ér )索(suǒ )之(zhī )于(yú )详(xiáng ),未(wèi )可(kě )与(yǔ )言(yán )至(zhì )也(yě )。”

高(gāo )诱(yòu )注(zhù ):“至(zhì ),至(zhì )德(dé )之(zhī )道(dào )也(yě )。”

12.犹(yóu )至(zhì )人(rén )。

《鶡(hé )冠(guàn )子(zǐ )·能(néng )天(tiān )》:“道(dào )者(zhě ),圣(shèng )之(zhī )所(suǒ )吏(lì )也(yě ),至(zhì )之(zhī )所(suǒ )得(dé )也(yě )。”

陆(lù )佃(diàn )解(jiě ):“吏(lì ),犹(yóu )任(rèn )也(yě )。不(bú )离(lí )于(yú )真(zhēn )谓(wèi )之(zhī )至(zhì )人(rén )。故(gù )道(dào )者(zhě ),圣(shèng )人(rén )之(zhī )所(suǒ )吏(lì ),至(zhì )人(rén )之(zhī )所(suǒ )得(dé )也(yě )。”

13.准(zhǔn )则(zé )。

《逸(yì )周(zhōu )书(shū )·常(cháng )训(xùn )》:“民(mín )生(shēng )而(ér )有(yǒu )习(xí )有(yǒu )常(cháng ),以(yǐ )习(xí )为(wéi )常(cháng ),以(yǐ )常(cháng )为(wéi )慎(shèn )……上(shàng )贤(xián )而(ér )不(bú )穷(qióng ),哀(āi )乐(lè )不(bú )淫(yín ),民(mín )知(zhī )其(qí )至(zhì )。”

14.得(dé )当(dāng );恰(qià )当(dāng )。

《荀(xún )子(zǐ )·正(zhèng )论(lùn )》:“不(bú )知(zhī )逆(nì )顺(shùn )之(zhī )理(lǐ )、小(xiǎo )大(dà )至(zhì )不(bú )至(zhì )之(zhī )变(biàn )者(zhě )也(yě ),未(wèi )可(kě )与(yǔ )及(jí )天(tiān )下(xià )之(zhī )大(dà )理(lǐ )者(zhě )也(yě )。”

杨(yáng )倞(liàng )注(zhù ):“至(zhì )不(bú )至(zhì ),犹(yóu )言(yán )当(dāng )不(bú )当(dāng )也(yě )。”

15.善(shàn );善(shàn )于(yú )。

《周(zhōu )礼(lǐ )·考(kǎo )工(gōng )记(jì )·弓(gōng )人(rén )》:“覆(fù )之(zhī )而(ér )角(jiǎo )至(zhì ),谓(wèi )之(zhī )句(jù )弓(gōng )。”

郑(zhèng )玄(xuán )注(zhù ):“至(zhì ),犹(yóu )善(shàn )也(yě )。但(dàn )角(jiǎo )善(shàn ),则(zé )矢(shǐ )虽(suī )疾(jí )而(ér )不(bú )能(néng )远(yuǎn )。”

《管(guǎn )子(zǐ )·法(fǎ )法(fǎ )》:“夫(fū )至(zhì )用(yòng )民(mín )者(zhě ),杀(shā )之(zhī )危(wēi )之(zhī ),飢(jī )之(zhī )渴(kě )之(zhī )。用(yòng )民(mín )者(zhě )将(jiāng )致(zhì )之(zhī )此(cǐ )极(jí )也(yě )。”

尹(yǐn )知(zhī )章(zhāng )注(zhù ):“至(zhì ),善(shàn )也(yě )。夫(fū )善(shàn )用(yòng )人(rén )者(zhě )必(bì )以(yǐ )法(fǎ )。其(qí )不(bú )从(cóng )法(fǎ ),甚(shèn )者(zhě )危(wēi )杀(shā )之(zhī ),其(qí )次(cì )劳(láo )苦(kǔ )飢(jī )渴(kě )之(zhī )。将(jiāng )欲(yù )用(yòng )之(zhī ),必(bì )致(zhì )此(cǐ )极(jí )。”

16.亲(qīn )近(jìn )。

《诗(shī )·小(xiǎo )雅(yǎ )·蓼(liǎo )莪(é )》:“无(wú )父(fù )何(hé )怙(hù )?无(wú )母(mǔ )何(hé )恃(shì )?出(chū )则(zé )衔(xián )恤(xù ),入(rù )则(zé )靡(mí )至(zhì )。”

马(mǎ )瑞(ruì )辰(chén )通(tōng )释(shì ):“《说(shuō )文(wén )》:‘亲(qīn ),至(zhì )也(yě )。’又(yòu )曰(yuē ):‘亲(qīn ),至(zhì )也(yě )。’靡(mí )至(zhì ),犹(yóu )云(yún )靡(mí )亲(qīn )耳(ěr )。”

《礼(lǐ )记(jì )·坊(fāng )记(jì )》:“昏(hūn )礼(lǐ ):婿(xù )亲(qīn )迎(yíng ),见(jiàn )于(yú )舅(jiù )姑(gū ),舅(jiù )姑(gū )承(chéng )子(zǐ )以(yǐ )授(shòu )婿(xù )。恐(kǒng )事(shì )之(zhī )违(wéi )也(yě )。以(yǐ )此(cǐ )坊(fāng )民(mín ),妇(fù )犹(yóu )有(yǒu )不(bú )至(zhì )者(zhě )。”

郑(zhèng )玄(xuán )注(zhù ):“不(bú )至(zhì ),不(bú )亲(qīn )夫(fū )以(yǐ )孝(xiào )舅(jiù )姑(gū )也(yě )。”一(yī )说(shuō ),至(zhì ),归(guī )。见(jiàn )朱(zhū )熹(xī )《诗(shī )集(jí )传(chuán )》。

17.真(zhēn )挚(zhì );诚(chéng )挚(zhì )。

清(qīng )段(duàn )玉(yù )裁(cái )《说(shuō )文(wén )解(jiě )字(zì )注(zhù )》“亲(qīn )”:“情(qíng )意(yì )恳(kěn )到(dào )曰(yuē )至(zhì )。”参(cān )见(jiàn )“淳(chún )至(zhì )”、“纯(chún )至(zhì )”。

18.周(zhōu )备(bèi );周(zhōu )到(dào )。

《诗(shī )·小(xiǎo )雅(yǎ )·宾(bīn )之(zhī )初(chū )筵(yàn )》:“烝(zhēng )衎(kǎn )烈(liè )祖(zǔ ),以(yǐ )洽(qià )百(bǎi )礼(lǐ ),百(bǎi )礼(lǐ )既(jì )至(zhì ),有(yǒu )壬(rén )有(yǒu )林(lín )。”

朱(zhū )熹(xī )集(jí )传(chuán ):“百(bǎi )礼(lǐ ),言(yán )其(qí )备(bèi )也(yě )。壬(rén ),大(dà );林(lín ),盛(shèng )也(yě )。言(yán )礼(lǐ )之(zhī )盛(shèng )大(dà )也(yě )。”

宋(sòng )赵(zhào )与(yǔ )时(shí )《宾(bīn )退(tuì )录(lù )》卷(juàn )三(sān ):“侍(shì )郎(láng )精(jīng )忠(zhōng )大(dà )节(jiē ),感(gǎn )通(tōng )神(shén )明(míng ),某(mǒu )又(yòu )安(ān )忍(rěn )致(zhì )害(hài )邪(xié )!特(tè )见(jiàn )备(bèi )御(yù )未(wèi )至(zhì ),恐(kǒng )后(hòu )复(fù )有(yǒu )来(lái )者(zhě ),故(gù )相(xiàng )报(bào )耳(ěr )。”

宋(sòng )陈(chén )亮(liàng )《酌(zhuó )古(gǔ )论(lùn )四(sì )·李(lǐ )愬(sè )》:“吾(wú )之(zhī )待(dài )祐(yòu )者(zhě )如(rú )此(cǐ )其(qí )厚(hòu )也(yě ),全(quán )祐(yòu )者(zhě )如(rú )此(cǐ )其(qí )至(zhì )也(yě )。”

19.遍(biàn );普(pǔ )遍(biàn )。

《荀(xún )子(zǐ )·正(zhèng )论(lùn )》:“汤(tāng )武(wǔ )者(zhě ),至(zhì )天(tiān )下(xià )之(zhī )善(shàn )禁(jìn )令(lìng )者(zhě )也(yě )。”

20.充(chōng )分(fèn ),充(chōng )足(zú )。

南(nán )朝(cháo )梁(liáng )刘(liú )勰(xié )《文(wén )心(xīn )凋(diāo )龙(lóng )·论(lùn )说(shuō )》:“邹(zōu )阳(yáng )之(zhī )说(shuō )吴(wú )梁(liáng ),喻(yù )巧(qiǎo )而(ér )理(lǐ )至(zhì ),故(gù )难(nán )危(wēi )而(ér )无(wú )咎(jiù )矣(yǐ )。”

21.过(guò )分(fèn )。

《庄(zhuāng )子(zǐ )·人(rén )间(jiān )世(shì )》:“剋(kè )核(hé )大(dà )至(zhì ),则(zé )必(bì )有(yǒu )不(bú )肖(xiāo )之(zhī )心(xīn )应(yīng )之(zhī )。”

王(wáng )先(xiān )谦(qiān )集(jí )解(jiě ):“剋(kè )求(qiú )精(jīng )核(hé )太(tài )过(guò ),则(zé )人(rén )以(yǐ )不(bú )肖(xiāo )之(zhī )心(xīn )起(qǐ )而(ér )相(xiàng )应(yīng )。”

刘(liú )武(wǔ )补(bǔ )正(zhèng ):“剋(kè )核(hé )太(tài )至(zhì ),言(yán )事(shì )考(kǎo )虑(lǜ )成(chéng )败(bài )太(tài )过(guò )。”

22.众(zhòng )多(duō )。

《孟(mèng )子(zǐ )·滕(téng )文(wén )公(gōng )下(xià )》:“园(yuán )囿(yòu )污(wū )池(chí )沛(pèi )泽(zé )多(duō )而(ér )禽(qín )兽(shòu )至(zhì )。”

赵(zhào )岐(qí )注(zhù ):“至(zhì ),众(zhòng )也(yě )。田(tián )畴(chóu )不(bú )垦(kěn ),故(gù )禽(qín )兽(shòu )众(zhòng )多(duō )。”

23.副(fù )词(cí )。极(jí );最(zuì )。

《荀(xún )子(zǐ )·正(zhèng )论(lùn )》:“罪(zuì )至(zhì )重(zhòng )而(ér )罚(fá )至(zhì )轻(qīng ),庸(yōng )人(rén )不(bú )知(zhī )恶(è )矣(yǐ )。”

汉(hàn )枚(méi )乘(chéng )《七(qī )发(fā )》:“此(cǐ )亦(yì )天(tiān )下(xià )之(zhī )至(zhì )美(měi )也(yě ),太(tài )子(zǐ )能(néng )彊(jiāng )起(qǐ )尝(cháng )之(zhī )乎(hū )?”晋(jìn )李(lǐ )密(mì )《陈(chén )情(qíng )事(shì )表(biǎo )》:“今(jīn )臣(chén )亡(wáng )国(guó )贱(jiàn )俘(fú ),至(zhì )微(wēi )至(zhì )陋(lòu ),过(guò )蒙(méng )拔(bá )擢(zhuó ),宠(chǒng )命(mìng )优(yōu )渥(wò ),岂(qǐ )敢(gǎn )盘(pán )桓(huán ),有(yǒu )所(suǒ )希(xī )冀(jì )。”

元(yuán )岳(yuè )伯(bó )川(chuān )《铁(tiě )拐(guǎi )李(lǐ )》第(dì )一(yī )摺(zhé ):“我(wǒ )要(yào )禁(jìn )持(chí )你(nǐ )至(zhì )容(róng )易(yì ),只(zhī )消(xiāo )得(dé )二(èr )指(zhǐ )阔(kuò )纸(zhǐ )提(tí )条(tiáo )。”

24.副(fù )词(cí )。止(zhǐ );仅(jǐn )。

《韩(hán )非(fēi )子(zǐ )·初(chū )见(jiàn )秦(qín )》:“其(qí )顿(dùn )首(shǒu )戴(dài )羽(yǔ )为(wéi )将(jiāng )军(jūn )断(duàn )死(sǐ )于(yú )前(qián ),不(bú )至(zhì )千(qiān )人(rén ),皆(jiē )以(yǐ )言(yán )死(sǐ );白(bái )刃(rèn )在(zài )前(qián ),斧(fǔ )鑕(zhì )在(zài )后(hòu ),而(ér )却(què )走(zǒu )不(bú )能(néng )死(sǐ )也(yě )。”

高(gāo )亨(hēng )《诸(zhū )子(zǐ )新(xīn )笺(jiān )·韩(hán )非(fēi )子(zǐ )》:“至(zhì ),止(zhǐ )也(yě )。”

《史(shǐ )记(jì )·礼(lǐ )书(shū )》:“社(shè )至(zhì )乎(hū )诸(zhū )侯(hóu )。”至(zhì ),《荀(xún )子(zǐ )·礼(lǐ )论(lùn )》、《大(dà )戴(dài )礼(lǐ )记(jì )·礼(lǐ )三(sān )本(běn )》均(jūn )作(zuò )“止(zhǐ )”。

唐(táng )刘(liú )餗(sù )《隋(suí )唐(táng )嘉(jiā )话(huà )》卷(juàn )上(shàng ):“贞(zhēn )观(guān )四(sì )载(zǎi ),天(tiān )下(xià )康(kāng )安(ān ),断(duàn )死(sǐ )刑(xíng )至(zhì )二(èr )十(shí )九(jiǔ )人(rén )而(ér )已(yǐ )。”

25.副(fù )词(cí )。一(yī )定(dìng );必(bì )。

汉(hàn )董(dǒng )仲(zhòng )舒(shū )《春(chūn )秋(qiū )繁(fán )露(lù )·王(wáng )道(dào )》:“《春(chūn )秋(qiū )》纪(jì )纤(xiān )芥(jiè )之(zhī )失(shī ),反(fǎn )之(zhī )王(wáng )道(dào ),追(zhuī )古(gǔ )贵(guì )信(xìn ),结(jié )言(yán )而(ér )已(yǐ ),不(bú )至(zhì )用(yòng )牲(shēng )盟(méng )而(ér )后(hòu )成(chéng )约(yuē )。”

汉(hàn )桓(huán )宽(kuān )《盐(yán )铁(tiě )论(lùn )·水(shuǐ )旱(hàn )》:“议(yì )者(zhě )贵(guì )其(qí )辞(cí )约(yuē )而(ér )指(zhǐ )明(míng ),可(kě )于(yú )众(zhòng )人(rén )之(zhī )听(tīng ),不(bú )至(zhì )繁(fán )文(wén )稠(chóu )辞(cí )多(duō )言(yán ),害(hài )有(yǒu )司(sī )化(huà )俗(sú )之(zhī )计(jì )。”

《汉(hàn )书(shū )·匡(kuāng )衡(héng )传(chuán )》:“衡(héng )曰(yuē ):‘顾(gù )当(dāng )得(dé )不(bú )耳(ěr ),何(hé )至(zhì )上(shàng )书(shū )?’”

26.副(fù )词(cí )。表(biǎo )示(shì )出(chū )乎(hū )意(yì )料(liào )。犹(yóu )竟(jìng )。

《韩(hán )非(fēi )子(zǐ )·外(wài )储(chǔ )说(shuō )左(zuǒ )上(shàng )》:“先(xiān )生(shēng )之(zhī )巧(qiǎo ),至(zhì )能(néng )使(shǐ )木(mù )鸢(yuān )飞(fēi )。”

27.连(lián )词(cí )。提(tí )出(chū )突(tū )出(chū )事(shì )例(lì ),表(biǎo )示(shì )达(dá )到(dào )某(mǒu )种(zhǒng )程(chéng )度(dù )。犹(yóu )甚(shèn )至(zhì ),竟(jìng )至(zhì )。

《后(hòu )汉(hàn )书(shū )·皇(huáng )后(hòu )纪(jì )上(shàng )·和(hé )熹(xī )邓(dèng )皇(huáng )后(hòu )》:“每(měi )览(lǎn )前(qián )代(dài )外(wài )戚(qī )宾(bīn )客(kè ),假(jiǎ )借(jiè )威(wēi )权(quán ),轻(qīng )薄(báo )謥(còng )詷(dòng ),至(zhì )有(yǒu )浊(zhuó )乱(luàn )奉(fèng )公(gōng ),为(wéi )人(rén )患(huàn )苦(kǔ )。”

明(míng )王(wáng )守(shǒu )仁(rén )《大(dà )学(xué )问(wèn )》:“及(jí )其(qí )动(dòng )于(yú )欲(yù ),蔽(bì )于(yú )私(sī ),而(ér )利(lì )害(hài )相(xiàng )攻(gōng ),忿(fèn )怒(nù )相(xiàng )激(jī ),则(zé )将(jiāng )戕(qiāng )物(wù )圮(pǐ )类(lèi ),无(wú )所(suǒ )不(bú )为(wéi )其(qí )甚(shèn ),至(zhì )有(yǒu )骨(gǔ )肉(ròu )相(xiàng )残(cán )者(zhě )。”

28.连(lián )词(cí )。表(biǎo )示(shì )另(lìng )提(tí )一(yī )事(shì )。

《墨(mò )子(zǐ )·非(fēi )攻(gōng )上(shàng )》:“今(jīn )有(yǒu )一(yī )人(rén ),入(rù )人(rén )园(yuán )圃(pǔ ),窃(qiè )其(qí )桃(táo )李(lǐ ),众(zhòng )闻(wén )则(zé )非(fēi )之(zhī ),上(shàng )为(wéi )政(zhèng )者(zhě )得(dé )则(zé )罚(fá )之(zhī )。此(cǐ )何(hé )也(yě )?以(yǐ )亏(kuī )人(rén )自(zì )利(lì )也(yě )。至(zhì )攘(rǎng )人(rén )犬(quǎn )豕(shǐ )鸡(jī )豚(tún )者(zhě ),其(qí )不(bú )义(yì )又(yòu )甚(shèn )入(rù )人(rén )园(yuán )圃(pǔ )窃(qiè )桃(táo )李(lǐ )。”

《淮(huái )南(nán )子(zǐ )·说(shuō )山(shān )训(xùn )》:“刀(dāo )便(biàn )剃(tì )毛(máo ),至(zhì )伐(fá )大(dà )木(mù ),非(fēi )斧(fǔ )不(bú )剋(kè )。”

《史(shǐ )记(jì )·淮(huái )阴(yīn )侯(hóu )列(liè )传(chuán )》:“项(xiàng )王(wáng )见(jiàn )人(rén )恭(gōng )敬(jìng )慈(cí )爱(ài ),言(yán )语(yǔ )呕(ǒu )呕(ǒu ),人(rén )有(yǒu )疾(jí )病(bìng ),涕(tì )泣(qì )分(fèn )食(shí )饮(yǐn ),至(zhì )使(shǐ )人(rén )有(yǒu )功(gōng )当(dāng )封(fēng )爵(jué )者(zhě ),印(yìn )刓(wán )敝(bì ),忍(rěn )不(bú )能(néng )予(yǔ ),此(cǐ )所(suǒ )谓(wèi )妇(fù )人(rén )之(zhī )仁(rén )也(yě )。”

29.连(lián )词(cí )。承(chéng )接(jiē )上(shàng )文(wén ),表(biǎo )示(shì )下(xià )文(wén )是(shì )上(shàng )文(wén )引(yǐn )出(chū )的(de )结(jié )果(guǒ )。犹(yóu )以(yǐ )至(zhì ),以(yǐ )至(zhì )于(yú )。

三(sān )国(guó )魏(wèi )嵇(jī )康(kāng )《与(yǔ )山(shān )巨(jù )源(yuán )绝(jué )交(jiāo )书(shū )》:“至(zhì )性(xìng )过(guò )人(rén ),与(yǔ )物(wù )无(wú )伤(shāng ),唯(wéi )饮(yǐn )酒(jiǔ )过(guò )差(chà )耳(ěr ),至(zhì )为(wéi )礼(lǐ )法(fǎ )之(zhī )士(shì )所(suǒ )绳(shéng ),疾(jí )之(zhī )如(rú )雠(chóu )。”

北(běi )齐(qí )颜(yán )之(zhī )推(tuī )《颜(yán )氏(shì )家(jiā )训(xùn )·勉(miǎn )学(xué )》:“明(míng )《史(shǐ )记(jì )》者(zhě ),专(zhuān )徐(xú )邹(zōu )而(ér )废(fèi )篆(zhuàn )籀(zhòu );学(xué )《汉(hàn )书(shū )》者(zhě ),悦(yuè )应(yīng )苏(sū )而(ér )略(luè )《苍(cāng )》《雅(yǎ )》。不(bú )知(zhī )书(shū )音(yīn )是(shì )其(qí )枝(zhī )叶(yè ),小(xiǎo )学(xué )乃(nǎi )其(qí )宗(zōng )系(xì ),至(zhì )见(jiàn )服(fú )虔(qián )、张(zhāng )揖(yī )音(yīn )义(yì )则(zé )贵(guì )之(zhī ),得(dé )《通(tōng )俗(sú )》《广(guǎng )雅(yǎ )》而(ér )不(bú )屑(xiè )。”

30.通(tōng )“志(zhì )”。想(xiǎng )念(niàn ),念(niàn )及(jí )。

《论(lùn )语(yǔ )·泰(tài )伯(bó )》:“子(zǐ )曰(yuē ):‘三(sān )年(nián )学(xué ),不(bú )至(zhì )于(yú )穀(yù ),不(bú )易(yì )得(dé )也(yě )。’”朱(zhū )熹(xī )集(jí )注(zhù ):“穀(yù ),禄(lù )也(yě )。至(zhì ),疑(yí )当(dāng )作(zuò )志(zhì )。”

刘(liú )宝(bǎo )楠(nán )正(zhèng )义(yì ):“疑(yí )古(gǔ )志(zhì )至(zhì )二(èr )文(wén )通(tōng )也(yě )。”

31.通(tōng )“志(zhì )”。意(yì )志(zhì );心(xīn )意(yì )。

《荀(xún )子(zǐ )·儒(rú )效(xiào )》:“行(háng )法(fǎ )至(zhì )坚(jiān ),不(bú )以(yǐ )私(sī )欲(yù )乱(luàn )所(suǒ )闻(wén ),如(rú )是(shì )则(zé )可(kě )谓(wèi )劲(jìn )士(shì )矣(yǐ )。”

王(wáng )先(xiān )谦(qiān )集(jí )解(jiě ):“荀(xún )书(shū )至(zhì )志(zhì )通(tōng )借(jiè )。”

《韩(hán )诗(shī )外(wài )传(chuán )》卷(juàn )三(sān )引(yǐn )此(cǐ )作(zuò )“志(zhì )”。

王(wáng )念(niàn )孙(sūn )《读(dú )书(shū )杂(zá )志(zhì )·荀(xún )子(zǐ )二(èr )》:“法(fǎ )者(zhě ),正(zhèng )也(yě )。言(yán )其(qí )行(háng )正(zhèng ),其(qí )志(zhì )坚(jiān )。”

汉(hàn )邹(zōu )阳(yáng )《上(shàng )书(shū )吴(wú )王(wáng )》:“故(gù )愿(yuàn )大(dà )王(wáng )无(wú )忽(hū ),察(chá )听(tīng )其(qí )至(zhì )。”至(zhì ),《汉(hàn )书(shū )·邹(zōu )阳(yáng )传(chuán )》作(zuò )“志(zhì )”。

32.通(tōng )“制(zhì )”。制(zhì )度(dù )。

《荀(xún )子(zǐ )·正(zhèng )论(lùn )》:“夫(fū )是(shì )之(zhī )谓(wèi )视(shì )形(xíng )埶(zhí )而(ér )制(zhì )械(xiè )用(yòng ),称(chēng )远(yuǎn )近(jìn )而(ér )等(děng )贡(gòng )献(xiàn )。是(shì )王(wáng )者(zhě )之(zhī )至(zhì )也(yě )。”

王(wáng )念(niàn )孙(sūn )《读(dú )书(shū )杂(zá )志(zhì )·荀(xún )子(zǐ )六(liù )》:“至(zhì ),当(dāng )为(wéi )制(zhì )。上(shàng )文(wén )云(yún ):‘彼(bǐ )王(wáng )者(zhě )之(zhī )制(zhì )也(yě ),视(shì )形(xíng )埶(zhí )而(ér )制(zhì )械(xiè )用(yòng ),称(chēng )远(yuǎn )迩(ěr )而(ér )等(děng )贡(gòng )献(xiàn )。’下(xià )文(wén )云(yún ):‘则(zé )未(wèi )足(zú )与(yǔ )及(jí )王(wáng )者(zhě )之(zhī )制(zhì )也(yě )。’皆(jiē )其(qí )证(zhèng )。

杨(yáng )说(shuō )非(fēi )。”

33.通(tōng )“致(zhì )”。给(gěi )予(yǔ );加(jiā )给(gěi )。

《墨(mò )子(zǐ )·明(míng )鬼(guǐ )下(xià )》:“昔(xī )者(zhě )夏(xià )王(wáng )桀(jié )贵(guì )为(wéi )天(tiān )子(zǐ ),富(fù )有(yǒu )天(tiān )下(xià ),上(shàng )诟(gòu )天(tiān )侮(wǔ )鬼(guǐ ),下(xià )殃(yāng )傲(ào )天(tiān )下(xià )之(zhī )万(wàn )民(mín )……故(gù )于(yú )此(cǐ )乎(hū )天(tiān )乃(nǎi )使(shǐ )汤(tāng )至(zhì )明(míng )罚(fá )焉(yān )。”

毕(bì )沅(yuán )校(xiào )注(zhù ):“至(zhì ),同(tóng )致(zhì )。”

34.通(tōng )“致(zhì )”。表(biǎo )达(dá )。参(cān )见(jiàn )“至(zhì )敬(jìng )”。

35.通(tōng )“致(zhì )”。得(dé )到(dào );求(qiú )得(dé )。

《吕(lǚ )氏(shì )春(chūn )秋(qiū )·当(dāng )染(rǎn )》:“不(bú )知(zhī )要(yào )故(gù ),则(zé )所(suǒ )染(rǎn )不(bú )当(dāng );所(suǒ )染(rǎn )不(bú )当(dāng ),理(lǐ )奚(xī )由(yóu )至(zhì )?”高(gāo )诱(yòu )注(zhù ):“至(zhì ),犹(yóu )得(dé )也(yě )。”

汉(hàn )桓(huán )宽(kuān )《盐(yán )铁(tiě )论(lùn )·贫(pín )富(fù )》:“夫(fū )白(bái )圭(guī )之(zhī )废(fèi )着(zhe ),子(zǐ )贡(gòng )之(zhī )三(sān )至(zhì )千(qiān )金(jīn ),岂(qǐ )必(bì )赖(lài )之(zhī )民(mín )哉(zāi )!”

36.通(tōng )“致(zhì )”。致(zhì )使(shǐ );引(yǐn )起(qǐ )。

《公(gōng )羊(yáng )传(chuán )·庄(zhuāng )公(gōng )十(shí )二(èr )年(nián )》:“闵(mǐn )公(gōng )矜(jīn )此(cǐ )妇(fù )人(rén ),妒(dù )其(qí )言(yán ),顾(gù )曰(yuē ):‘此(cǐ )虏(lǔ )也(yě )。尔(ěr )虏(lǔ ),焉(yān )故(gù )鲁(lǔ )侯(hóu )之(zhī )美(měi )恶(è )乎(hū )!’至(zhì )万(wàn )怒(nù ),搏(bó )闵(mǐn )公(gōng ),绝(jué )其(qí )脰(dòu )。”

汉(hàn )董(dǒng )仲(zhòng )舒(shū )《春(chūn )秋(qiū )繁(fán )露(lù )·王(wáng )道(dào )》引(yǐn )此(cǐ )文(wén ),故(gù )作(zuò )“知(zhī )”,至(zhì )作(zuò )“致(zhì )”。

37.通(tōng )“质(zhì )”。一(yī )说(shuō )通(tōng )“实(shí )”。实(shí )质(zhì );真(zhēn )实(shí )。

《庄(zhuāng )子(zǐ )·天(tiān )道(dào )》:“夫(fū )虚(xū )静(jìng )恬(tián )澹(dàn ),寂(jì )漠(mò )无(wú )为(wéi )者(zhě ),天(tiān )地(dì )之(zhī )平(píng ),而(ér )道(dào )德(dé )之(zhī )至(zhì )。”

郭(guō )庆(qìng )藩(fān )集(jí )释(shì ):“至(zhì ),与(yǔ )质(zhì )同(tóng )。至(zhì ),实(shí )也(yě )……《刻(kè )意(yì )》篇(piān )正(zhèng )作(zuò )‘道(dào )德(dé )之(zhī )质(zhì )’。”

《战(zhàn )国(guó )策(cè )·齐(qí )策(cè )一(yī )》:“大(dà )王(wáng )览(lǎn )其(qí )说(shuō )而(ér )不(bú )察(chá )其(qí )至(zhì )实(shí )。”

王(wáng )念(niàn )孙(sūn )《读(dú )书(shū )杂(zá )志(zhì )·战(zhàn )国(guó )策(cè )一(yī )》:“至(zhì )字(zì )古(gǔ )读(dú )若(ruò )质(zhì ),故(gù )声(shēng )与(yǔ )实(shí )相(xiàng )近(jìn )……不(bú )察(chá )其(qí )至(zhì ),即(jí )不(bú )察(chá )其(qí )实(shí )也(yě )。今(jīn )本(běn )作(zuò )‘不(bú )察(chá )其(qí )至(zhì )实(shí )’者(zhě ),一(yī )本(běn )作(zuò )‘至(zhì )’,一(yī )本(běn )作(zuò )‘实(shí )’,而(ér )后(hòu )人(rén )误(wù )合(hé )之(zhī )耳(ěr )。

《史(shǐ )记(jì )·张(zhāng )仪(yí )传(chuán )》作(zuò )‘大(dà )王(wáng )贤(xián )其(qí )说(shuō )而(ér )不(bú )计(jì )其(qí )实(shí )’是(shì )其(qí )明(míng )证(zhèng )矣(yǐ )。”

38.通(tōng )“质(zhì )”。谓(wèi )充(chōng )当(dāng )人(rén )质(zhì )。

《战(zhàn )国(guó )策(cè )·燕(yàn )策(cè )二(èr )》:“赵(zhào )得(dé )讲(jiǎng )于(yú )魏(wèi ),至(zhì )公(gōng )子(zǐ )延(yán ),因(yīn )犀(xī )首(shǒu )属(shǔ )行(háng )而(ér )攻(gōng )赵(zhào )。”按(àn ),一(yī )本(běn )作(zuò )“质(zhì )”。

《史(shǐ )记(jì )·苏(sū )秦(qín )列(liè )传(chuán )》:“至(zhì )公(gōng )子(zǐ )延(yán )。”

司(sī )马(mǎ )贞(zhēn )索(suǒ )隐(yǐn ):“至(zhì )当(dāng )为(wéi )质(zhì ),谓(wèi )以(yǐ )公(gōng )子(zǐ )延(yán )为(wéi )质(zhì )也(yě )。”

39.通(tōng )“窒(zhì )”。阻(zǔ )塞(sāi )。

《韩(hán )非(fēi )子(zǐ )·制(zhì )分(fèn )》:“实(shí )故(gù )有(yǒu )所(suǒ )至(zhì ),而(ér )理(lǐ )失(shī )其(qí )量(liàng )。”

于(yú )省(shěng )吾(wú )《双(shuāng )剑(jiàn )誃(yí )诸(zhū )子(zǐ )新(xīn )证(zhèng )·韩(hán )非(fēi )子(zǐ )四(sì )》:“按(àn ):作(zuò )‘故(gù )实(shí )有(yǒu )所(suǒ )至(zhì )’,与(yǔ )下(xià )句(jù )‘而(ér )理(lǐ )失(shī )其(qí )量(liàng )’相(xiàng )对(duì )。至(zhì ),应(yīng )读(dú )作(zuò )窒(zhì )……此(cǐ )言(yán )故(gù )实(shí )有(yǒu )所(suǒ )窒(zhì )塞(sāi ),而(ér )理(lǐ )亦(yì )失(shī )其(qí )程(chéng )量(liàng )也(yě )。”

40.中(zhōng )医(yī )术(shù )语(yǔ )。指(zhǐ )脉(mò )搏(bó )跳(tiào )动(dòng )。

《素(sù )问(wèn )·平(píng )人(rén )气(qì )象(xiàng )论(lùn )》:“人(rén )一(yī )呼(hū )脉(mò )四(sì )动(dòng )以(yǐ )上(shàng )曰(yuē )死(sǐ )。脉(mò )绝(jué )不(bú )至(zhì )曰(yuē )死(sǐ )。”亦(yì )用(yòng )为(wéi )表(biǎo )示(shì )脉(mò )搏(bó )次(cì )数(shù )的(de )量(liàng )词(cí )。

《难(nán )经(jīng )·十(shí )四(sì )难(nán )》:“一(yī )呼(hū )六(liù )至(zhì ),一(yī )吸(xī )六(liù )至(zhì ),为(wéi )死(sǐ )脉(mò )也(yě )。”亦(yì )指(zhǐ )脉(mò )搏(bó )增(zēng )多(duō )的(de )现(xiàn )象(xiàng )。

《难(nán )经(jīng )·第(dì )十(shí )四(sì )难(nán )》:“脉(mò )有(yǒu )损(sǔn )至(zhì ),何(hé )谓(wèi )也(yě )?”徐(xú )灵(líng )胎(tāi )经(jīng )释(shì ):“少(shǎo )曰(yuē )损(sǔn ),多(duō )曰(yuē )至(zhì )。”

阅读:3279

●至(简体版)

©2015-2026 ok8.org 文学库