建【登录】

ok8.org > 汉字/字典 > 建

建(jiàn )字(zì )的(de )笔(bǐ )画(huà ):8画(huà );

I

jiàn

ㄐ〡ㄢˋ

〔《广(guǎng )韵(yùn )》居(jū )万(wàn )切(qiē ),去(qù )愿(yuàn ),见(jiàn )。〕

1.建(jiàn )立(lì );创(chuàng )立(lì )。

《书(shū )·洪(hóng )范(fàn )》:“皇(huáng )建(jiàn )其(qí )有(yǒu )极(jí )。”

蔡(cài )沉(chén )集(jí )传(chuán ):“建(jiàn ),立(lì )也(yě )。”

《国(guó )语(yǔ )·周(zhōu )语(yǔ )中(zhōng )》:“夫(fū )王(wáng )公(gōng )诸(zhū )侯(hóu )之(zhī )有(yǒu )饫(yù )也(yě ),将(jiāng )以(yǐ )讲(jiǎng )事(shì )成(chéng )章(zhāng ),建(jiàn )大(dà )德(dé ),昭(zhāo )大(dà )物(wù )也(yě )。”

汉(hàn )陈(chén )琳(lín )《檄(xí )吴(wú )将(jiāng )校(xiào )部(bù )曲(qǔ )文(wén )》:“建(jiàn )丘(qiū )山(shān )之(zhī )功(gōng ),享(xiǎng )不(bú )訾(zī )之(zhī )禄(lù )。”

三(sān )国(guó )魏(wèi )刘(liú )劭(shào )《人(rén )物(wù )志(zhì )·流(liú )业(yè )》:“建(jiàn )法(fǎ )立(lì )制(zhì ),彊(jiāng )国(guó )富(fù )人(rén ),是(shì )谓(wèi )法(fǎ )家(jiā ),管(guǎn )仲(zhòng )、商(shāng )鞅(yāng )是(shì )也(yě )。”如(rú ):建(jiàn )都(dōu );建(jiàn )校(xiào )。

2.封(fēng )立(lì )。

《诗(shī )·鲁(lǔ )颂(sòng )·閟(bì )宫(gōng )》:“建(jiàn )尔(ěr )元(yuán )子(zǐ ),俾(bǐ )侯(hóu )于(yú )鲁(lǔ ),大(dà )启(qǐ )尔(ěr )宇(yǔ ),为(wéi )周(zhōu )室(shì )辅(fǔ )。”

《后(hòu )汉(hàn )书(shū )·胡(hú )广(guǎng )传(chuán )》:“顺(shùn )帝(dì )欲(yù )立(lì )皇(huáng )后(hòu ),而(ér )贵(guì )人(rén )有(yǒu )宠(chǒng )者(zhě )四(sì )人(rén ),莫(mò )知(zhī )所(suǒ )建(jiàn ),议(yì )欲(yù )探(tàn )筹(chóu ),以(yǐ )神(shén )定(dìng )选(xuǎn )。”

宋(sòng )曾(céng )巩(gǒng )《左(zuǒ )僕(pú )射(shè )门(mén )下(xià )侍(shì )郎(láng )王(wáng )珪(guī )祖(zǔ )贽(zhì )追(zhuī )封(fēng )魏(wèi )国(guó )公(gōng )制(zhì )》:“庸(yōng )建(jiàn )尔(ěr )于(yú )上(shàng )公(gōng ),俾(bǐ )受(shòu )国(guó )于(yú )全(quán )魏(wèi )。”

3.树(shù )立(lì )。

《诗(shī )·小(xiǎo )雅(yǎ )·出(chū )车(chē )》:“我(wǒ )出(chū )我(wǒ )车(chē ),于(yú )彼(bǐ )郊(jiāo )矣(yǐ )。设(shè )此(cǐ )旐(zhào )矣(yǐ ),建(jiàn )彼(bǐ )旄(máo )矣(yǐ )。”

朱(zhū )熹(xī )集(jí )传(chuán ):“言(yán )出(chū )车(chē )在(zài )郊(jiāo ),建(jiàn )设(shè )旗(qí )帜(zhì )。”

汉(hàn )张(zhāng )衡(héng )《东(dōng )京(jīng )赋(fù )》:“戎(róng )士(shì )介(jiè )而(ér )扬(yáng )挥(huī ),戴(dài )金(jīn )钲(zhēng )而(ér )建(jiàn )黄(huáng )钺(yuè )。”

唐(táng )韩(hán )愈(yù )《奉(fèng )和(hé )库(kù )部(bù )卢(lú )四(sì )兄(xiōng )曹(cáo )长(zhǎng )元(yuán )日(rì )朝(cháo )回(huí )》诗(shī ):“天(tiān )仗(zhàng )宵(xiāo )严(yán )建(jiàn )羽(yǔ )旄(máo ),春(chūn )云(yún )送(sòng )色(sè )晓(xiǎo )鸡(jī )号(hào )。”

4.谓(wèi )竖(shù )起(qǐ )。

《尚(shàng )书(shū )大(dà )传(chuán )》卷(juàn )三(sān ):“九(jiǔ )十(shí )杖(zhàng )而(ér )朝(cháo ),见(jiàn )君(jūn )建(jiàn )杖(zhàng )。”

郑(zhèng )玄(xuán )注(zhù ):“建(jiàn ),树(shù )也(yě )。”

5.公(gōng )布(bù )。

《周(zhōu )礼(lǐ )·天(tiān )官(guān )·小(xiǎo )宰(zǎi )》:“小(xiǎo )宰(zǎi )之(zhī )职(zhí ),掌(zhǎng )建(jiàn )邦(bāng )之(zhī )宫(gōng )刑(xíng )。”

郑(zhèng )玄(xuán )注(zhù ):“宫(gōng )刑(xíng ),在(zài )王(wáng )宫(gōng )中(zhōng )者(zhě )之(zhī )刑(xíng ),建(jiàn )明(míng )布(bù )告(gào )之(zhī )。”

孙(sūn )诒(yí )让(ràng )正(zhèng )义(yì ):“凡(fán )物(wù )建(jiàn )立(lì )之(zhī )则(zé )众(zhòng )共(gòng )见(jiàn ),故(gù )引(yǐn )申(shēn )之(zhī )凡(fán )明(míng )白(bái )布(bù )告(gào )亦(yì )曰(yuē )建(jiàn )。”

唐(táng )封(fēng )演(yǎn )《封(fēng )氏(shì )闻(wén )见(jiàn )记(jì )·露(lù )布(bù )》:“露(lù )布(bù ),捷(jié )书(shū )之(zhī )别(bié )名(míng )也(yě )。诸(zhū )军(jūn )破(pò )贼(zéi ),而(ér )以(yǐ )帛(bó )书(shū )建(jiàn )诸(zhū )竿(gān )上(shàng ),兵(bīng )部(bù )谓(wèi )之(zhī )露(lù )布(bù )。”

6.建(jiàn )筑(zhù );建(jiàn )造(zào )。

《逸(yì )周(zhōu )书(shū )·作(zuò )雒(luò )》:“乃(nǎi )建(jiàn )大(dà )社(shè )于(yú )国(guó )中(zhōng )。”

汉(hàn )张(zhāng )衡(héng )《东(dōng )京(jīng )赋(fù )》:“楚(chǔ )筑(zhù )章(zhāng )华(huá )于(yú )前(qián ),赵(zhào )建(jiàn )丛(cóng )台(tái )于(yú )后(hòu )。”

北(běi )魏(wèi )郦(lì )道(dào )元(yuán )《水(shuǐ )经(jīng )注(zhù )·庐(lú )江(jiāng )水(shuǐ )》:“其(qí )水(shuǐ )历(lì )涧(jiàn ),迳(jìng )龙(lóng )泉(quán )精(jīng )舍(shě )南(nán )。

太(tài )元(yuán )中(zhōng ),沙(shā )门(mén )释(shì )慧(huì )远(yuǎn )所(suǒ )建(jiàn )也(yě )。”

清(qīng )管(guǎn )同(tóng )《馀(yú )霞(xiá )阁(gé )记(jì )》:“由(yóu )台(tái )而(ér )上(shàng ),建(jiàn )阁(gé )三(sān )楹(yíng ),殿(diàn )以(yǐ )书(shū )室(shì )。”

7.倡(chàng )议(yì );提(tí )出(chū )。

《东(dōng )观(guān )汉(hàn )记(jì )·祭(jì )遵(zūn )传(chuán )》:“﹝祭(jì )遵(zūn )﹞对(duì )酒(jiǔ )娱(yú )乐(lè ),必(bì )雅(yǎ )歌(gē )投(tóu )壶(hú ),又(yòu )建(jiàn )为(wéi )孔(kǒng )子(zǐ )立(lì )后(hòu ),奏(zòu )置(zhì )五(wǔ )经(jīng )大(dà )夫(fū )。”

《北(běi )齐(qí )书(shū )·刘(liú )丰(fēng )传(chuán )》:“丰(fēng )建(jiàn )水(shuǐ )攻(gōng )之(zhī )策(cè ),遂(suí )遏(è )洧(wěi )水(shuǐ )以(yǐ )灌(guàn )之(zhī )。”

8.谓(wèi )陈(chén )述(shù );论(lùn )述(shù )。

宋(sòng )欧(ōu )阳(yáng )修(xiū )《观(guān )文(wén )殿(diàn )大(dà )学(xué )士(shì )晏(yàn )公(gōng )神(shén )道(dào )碑(bēi )铭(míng )》:“天(tiān )下(xià )弊(bì )于(yú )兵(bīng ),公(gōng )数(shù )建(jiàn )利(lì )害(hài ),请(qǐng )罢(bà )监(jiān )军(jūn ),兼(jiān )以(yǐ )阵(zhèn )图(tú )授(shòu )诸(zhū )将(jiāng ),使(shǐ )得(dé )应(yīng )敌(dí )为(wéi )攻(gōng )守(shǒu )。”

9.执(zhí )持(chí );拿(ná )起(qǐ )。

《孔(kǒng )子(zǐ )家(jiā )语(yǔ )·六(liù )本(běn )》:“曾(céng )子(zǐ )耘(yún )瓜(guā ),误(wù )斩(zhǎn )其(qí )根(gēn )。

曾(céng )晰(xī )怒(nù ),建(jiàn )大(dà )杖(zhàng )以(yǐ )击(jī )其(qí )背(bèi )。”按(àn )汉(hàn )刘(liú )向(xiàng )《说(shuō )苑(yuàn )·建(jiàn )本(běn )》“建(jiàn )”作(zuò )“援(yuán )”。

10.古(gǔ )代(dài )天(tiān )文(wén )学(xué )称(chēng )北(běi )斗(dòu )星(xīng )斗(dòu )柄(bǐng )所(suǒ )指(zhǐ )为(wéi )建(jiàn )。一(yī )年(nián )之(zhī )中(zhōng ),斗(dòu )柄(bǐng )旋(xuán )转(zhuǎn )而(ér )依(yī )次(cì )指(zhǐ )向(xiàng )十(shí )二(èr )辰(chén ),称(chēng )为(wéi )十(shí )二(èr )月(yuè )建(jiàn )。夏(xià )曆(lì )(农(nóng )曆(lì ))的(de )月(yuè )分(fèn )即(jí )由(yóu )此(cǐ )而(ér )定(dìng ),如(rú )正(zhèng )月(yuè )称(chēng )建(jiàn )寅(yín ),二(èr )月(yuè )称(chēng )建(jiàn )卯(mǎo )……十(shí )一(yī )月(yuè )称(chēng )建(jiàn )子(zǐ ),十(shí )二(èr )月(yuè )称(chēng )建(jiàn )丑(chǒu )。

南(nán )朝(cháo )齐(qí )王(wáng )融(róng )《永(yǒng )明(míng )九(jiǔ )年(nián )策(cè )秀(xiù )才(cái )文(wén )》:“其(qí )骊(lí )翰(hàn )改(gǎi )色(sè ),寅(yín )、丑(chǒu )殊(shū )建(jiàn ),别(bié )白(bái )书(shū )之(zhī )。”

《新(xīn )唐(táng )书(shū )·肃(sù )宗(zōng )纪(jì )》:“﹝上(shàng )元(yuán )二(èr )年(nián )﹞九(jiǔ )月(yuè )壬(rén )寅(yín ),大(dà )赦(shè )……去(qù )‘上(shàng )元(yuán )’号(hào ),称(chēng )元(yuán )年(nián ),以(yǐ )十(shí )一(yī )月(yuè )为(wéi )岁(suì )首(shǒu ),月(yuè )以(yǐ )斗(dòu )所(suǒ )建(jiàn )辰(chén )为(wéi )名(míng )。”

宋(sòng )蔡(cài )絛(tāo )《铁(tiě )围(wéi )山(shān )丛(cóng )谈(tán )》卷(juàn )一(yī ):“盖(gài )冬(dōng )、夏(xià )自(zì )酉(yǒu )、戌(xū )至(zhì )寅(yín )、卯(mǎo ),斗(dòu )杓(sháo )之(zhī )建(jiàn ),盈(yíng )缩(suō )终(zhōng )不(bú )过(guò )五(wǔ )辰(chén )。”参(cān )见(jiàn )“斗(dòu )建(jiàn )”。

11.“月(yuè )分(fèn )”的(de )代(dài )称(chēng )。参(cān )见(jiàn )“大(dà )建(jiàn )”、“小(xiǎo )建(jiàn )”。

12.星(xīng )座(zuò )名(míng )。参(cān )见(jiàn )“建(jiàn )星(xīng )”。

13.通(tōng )“健(jiàn )”。参(cān )见(jiàn )“建(jiàn )德(dé )”。

14.通(tōng )“键(jiàn )”。一(yī )说(shuō )通(tōng )“鞬(jiān )”。参(cān )见(jiàn )“建(jiàn )櫜(gāo )”。

15.通(tōng )“倦(juàn )”。一(yī )说(shuō )建(jiàn )为(wéi )“逮(dǎi )”的(de )讹(é )字(zì ),逮(dǎi )通(tōng )“怠(dài )”。

《墨(mò )子(zǐ )·号(hào )令(lìng )》:“遣(qiǎn )卒(zú )候(hòu )者(zhě ),无(wú )过(guò )五(wǔ )十(shí )人(rén )。客(kè )至(zhì )堞(dié ),去(qù )之(zhī ),慎(shèn )无(wú )厌(yàn )建(jiàn )。”

孙(sūn )诒(yí )让(ràng )间(jiān )诂(gǔ ):“建(jiàn ),读(dú )为(wéi )券(quàn ),声(shēng )近(jìn )字(zì )通(tōng )。

《考(kǎo )工(gōng )记(jì )·輈(zhōu )人(rén )》‘左(zuǒ )不(bú )楗(jiàn )’,杜(dù )子(zǐ )春(chūn )云(yún ):‘书(shū )楗(jiàn )或(huò )作(zuò )倦(juàn )。’郑(zhèng )康(kāng )成(chéng )云(yún ):‘倦(juàn ),今(jīn )倦(juàn )字(zì )也(yě )。’又(yòu )《杂(zá )守(shǒu )》篇(piān )作(zuò )‘唯(wéi )弇(yān )逮(dǎi )’,则(zé )疑(yí )‘建(jiàn )’即(jí )‘逮(dǎi )’之(zhī )形(xíng )误(wù )。‘逮(dǎi )’与(yǔ )‘怠(dài )’音(yīn )近(jìn )古(gǔ )通(tōng )。

《非(fēi )儒(rú )》篇(piān )‘立(lì )命(mìng )而(ér )怠(dài )事(shì )’,《晏(yàn )子(zǐ )春(chūn )秋(qiū )·外(wài )篇(piān )》‘怠(dài )’作(zuò )‘建(jiàn )’,二(èr )义(yì )并(bìng )通(tōng ),未(wèi )知(zhī )孰(shú )是(shì )。”

张(zhāng )纯(chún )一(yī )集(jí )解(jiě ):“此(cǐ )文(wén )并(bìng )《晏(yàn )子(zǐ )春(chūn )秋(qiū )》两(liǎng )‘建(jiàn )’字(zì ),皆(jiē )‘逮(dǎi )’之(zhī )讹(é )。‘逮(dǎi )’通(tōng )‘怠(dài )’。”按(àn )两(liǎng )说(shuō )虽(suī )有(yǒu )异(yì ),但(dàn )其(qí )义(yì )均(jūn )可(kě )通(tōng )。

16.姓(xìng )。

汉(hàn )有(yǒu )建(jiàn )公(gōng )。见(jiàn )《汉(hàn )书(shū )·元(yuán )后(hòu )传(chuán )》。

II

jiàn

ㄐ〡ㄢˋ

〔《集(jí )韵(yùn )》纪(jì )偃(yǎn )切(qiē ),上(shàng )阮(ruǎn ),见(jiàn )。〕

覆(fù );倾(qīng )倒(dǎo )。

《史(shǐ )记(jì )·高(gāo )祖(zǔ )本(běn )纪(jì )》:“﹝秦(qín )中(zhōng )﹞地(dì )埶(zhí )便(biàn )利(lì ),其(qí )以(yǐ )下(xià )兵(bīng )于(yú )诸(zhū )侯(hóu ),譬(pì )犹(yóu )居(jū )高(gāo )屋(wū )之(zhī )上(shàng )建(jiàn )瓴(líng )水(shuǐ )也(yě )。”

裴(péi )駰(yīn )集(jí )解(jiě )引(yǐn )如(rú )淳(chún )曰(yuē ):“瓴(líng ),盛(shèng )水(shuǐ )瓶(píng )也(yě )。居(jū )高(gāo )屋(wū )之(zhī )上(shàng )而(ér )幡(fān )瓴(líng )水(shuǐ ),言(yán )其(qí )向(xiàng )下(xià )之(zhī )势(shì )易(yì )也(yě )。建(jiàn )音(yīn )蹇(jiǎn )。”

阅读:2535

●建(简体版)

©2015-2026 ok8.org 文学库