察【登录】

ok8.org > 汉字/字典 > 察

察(chá )字(zì )的(de )笔(bǐ )画(huà ):14画(huà );

chá

ㄔㄚˊ

〔《广(guǎng )韵(yùn )》初(chū )八(bā )切(qiē ),入(rù )黠(xiá ),初(chū )。〕

1.仔(zǎi )细(xì )察(chá )看(kàn )。

《易(yì )·繫(jì )辞(cí )上(shàng )》:“仰(yǎng )以(yǐ )观(guān )于(yú )天(tiān )文(wén ),俯(fǔ )以(yǐ )察(chá )于(yú )地(dì )理(lǐ ),是(shì )故(gù )知(zhī )幽(yōu )明(míng )之(zhī )故(gù )。”

唐(táng )沉(chén )既(jì )济(jì )《任(rèn )氏(shì )传(chuán )》:“崟(yín )周(zhōu )视(shì )室(shì )内(nèi ),见(jiàn )红(hóng )裳(shang )出(chū )于(yú )户(hù )下(xià ),迫(pò )而(ér )察(chá )焉(yān ),见(jiàn )任(rèn )氏(shì )戢(jí )身(shēn )匿(nì )于(yú )扇(shàn )间(jiān )。”

《云(yún )笈(jí )七(qī )籤(qiān )》卷(juàn )五(wǔ )七(qī ):“嚼(jiáo )之(zhī )无(wú )味(wèi ),嗅(xiù )之(zhī )无(wú )馨(xīn ),察(chá )之(zhī )无(wú )色(sè ),和(hé )之(zhī )无(wú )声(shēng )。”

2.明(míng )辨(biàn );详(xiáng )审(shěn )。

《孟(mèng )子(zǐ )·梁(liáng )惠(huì )王(wáng )上(shàng )》:“明(míng )足(zú )以(yǐ )察(chá )秋(qiū )毫(háo )之(zhī )末(mò ),而(ér )不(bú )见(jiàn )舆(yú )薪(xīn ),则(zé )王(wáng )许(xǔ )之(zhī )乎(hū )?”汉(hàn )贾(jiǎ )谊(yì )《新(xīn )书(shū )·道(dào )术(shù )》:“纤(xiān )微(wēi )皆(jiē )审(shěn )谓(wèi )之(zhī )察(chá )。”

三(sān )国(guó )魏(wèi )嵇(jī )康(kāng )《释(shì )私(sī )论(lùn )》:“然(rán )事(shì )有(yǒu )似(sì )非(fēi )而(ér )非(fēi )非(fēi ),类(lèi )是(shì )而(ér )非(fēi )是(shì )者(zhě ),不(bú )可(kě )不(bú )察(chá )也(yě )。”

《云(yún )笈(jí )七(qī )籤(qiān )》卷(juàn )四(sì )三(sān ):“学(xué )以(yǐ )重(zhòng )厚(hòu )得(dé )宗(zōng ),得(dé )宗(zōng )则(zé )轮(lún )转(zhuǎn )无(wú )滞(zhì ),无(wú )滞(zhì )则(zé )存(cún )而(ér )不(bú )亡(wáng ),不(bú )亡(wáng )由(yóu )于(yú )司(sī )察(chá )善(shàn )恶(è )。”

清(qīng )昭(zhāo )槤(lián )《啸(xiào )亭(tíng )续(xù )录(lù )·睿(ruì )忠(zhōng )王(wáng )致(zhì )史(shǐ )阁(gé )部(bù )书(shū )》:“二(èr )公(gōng )皆(jiē )当(dāng )时(shí )文(wén )章(zhāng )巨(jù )手(shǒu ),故(gù )致(zhì )书(shū )察(chá )时(shí )明(míng )理(lǐ ),答(dá )书(shū )义(yì )严(yán )词(cí )正(zhèng )。”

3.考(kǎo )察(chá );调(diào )查(chá )。

《论(lùn )语(yǔ )·卫(wèi )灵(líng )公(gōng )》:“众(zhòng )恶(è )之(zhī ),必(bì )察(chá )焉(yān );众(zhòng )善(shàn )之(zhī ),必(bì )察(chá )焉(yān )。”

《新(xīn )唐(táng )书(shū )·百(bǎi )官(guān )志(zhì )三(sān )》:“监(jiān )察(chá )御(yù )史(shǐ )十(shí )五(wǔ )人(rén ),正(zhèng )八(bā )品(pǐn )下(xià ),掌(zhǎng )分(fèn )察(chá )百(bǎi )寮(liáo ),巡(xún )按(àn )州(zhōu )县(xiàn )。”

宋(sòng )王(wáng )安(ān )石(shí )《与(yǔ )王(wáng )子(zǐ )醇(chún )书(shū )》之(zhī )三(sān ):“窃(qiè )谓(wèi )公(gōng )厚(hòu )以(yǐ )恩(ēn )信(xìn )抚(fǔ )属(shǔ )羌(qiāng ),察(chá )其(qí )材(cái )者(zhě )收(shōu )为(wéi )之(zhī )用(yòng )。”

《红(hóng )楼(lóu )梦(mèng )》第(dì )六(liù )九(jiǔ )回(huí ):“我(wǒ )听(tīng )见(jiàn )这(zhè )话(huà )气(qì )的(de )什(shí )么(me )儿(ér )似(sì )的(de )。后(hòu )来(lái )打(dǎ )听(tīng )是(shì )谁(shuí )说(shuō )的(de ),又(yòu )察(chá )不(bú )出(chū )来(lái )。”

毛(máo )泽(zé )东(dōng )《陝(shǎn )甘(gān )宁(níng )边(biān )区(qū )政(zhèng )府(fǔ )第(dì )八(bā )路(lù )军(jūn )后(hòu )方(fāng )留(liú )守(shǒu )处(chù )布(bù )告(gào )》:“察(chá )其(qí )原(yuán )因(yīn ),不(bú )外(wài )有(yǒu )少(shǎo )数(shù )顽(wán )固(gù )分(fèn )子(zǐ ),不(bú )顾(gù )民(mín )族(zú )国(guó )家(jiā )利(lì )益(yì ),恣(zì )意(yì )妄(wàng )为(wéi )。”

4.知(zhī )道(dào );理(lǐ )解(jiě )。

《礼(lǐ )记(jì )·丧(sàng )服(fú )四(sì )制(zhì )》:“礼(lǐ )以(yǐ )治(zhì )之(zhī ),义(yì )以(yǐ )正(zhèng )之(zhī ),孝(xiào )子(zǐ )、弟(dì )弟(dì )、贞(zhēn )妇(fù ),皆(jiē )可(kě )得(dé )而(ér )察(chá )焉(yān )。”

郑(zhèng )玄(xuán )注(zhù ):“察(chá ),犹(yóu )知(zhī )也(yě )。”

《云(yún )笈(jí )七(qī )籤(qiān )》卷(juàn )五(wǔ )七(qī ):“且(qiě )心(xīn )为(wéi )诸(zhū )脏(zāng )之(zhī )主(zhǔ ),主(zhǔ )明(míng )则(zé )运(yùn )用(yòng )通(tōng )宣(xuān )……脏(zāng )有(yǒu )要(yào )害(hài ),不(bú )可(kě )不(bú )察(chá )。”

鲁(lǔ )迅(xùn )《自(zì )题(tí )小(xiǎo )像(xiàng )》诗(shī ):“寄(jì )意(yì )寒(hán )星(xīng )荃(quán )不(bú )察(chá ),我(wǒ )以(yǐ )我(wǒ )血(xuè )荐(jiàn )轩(xuān )辕(yuán )。”

5.经(jīng )考(kǎo )察(chá )后(hòu )予(yǔ )以(yǐ )举(jǔ )荐(jiàn ),选(xuǎn )拔(bá )。

《后(hòu )汉(hàn )书(shū )·班(bān )彪(biāo )传(chuán )》:“后(hòu )察(chá )司(sī )徒(tú )廉(lián )为(wéi )望(wàng )都(dōu )长(zhǎng ),吏(lì )民(mín )爱(ài )之(zhī )。”

李(lǐ )贤(xián )注(zhù ):“察(chá ),举(jǔ )也(yě )。”

《南(nán )史(shǐ )·孔(kǒng )靖(jìng )传(chuán )》:“季(jì )恭(gōng )始(shǐ )察(chá )孝(xiào )廉(lián ),累(lèi )迁(qiān )司(sī )徒(tú )左(zuǒ )西(xī )掾(yuàn ),未(wèi )拜(bài ),遭(zāo )母(mǔ )忧(yōu )。”

宋(sòng )王(wáng )安(ān )石(shí )《许(xǔ )氏(shì )世(shì )谱(pǔ )》:“司(sī )马(mǎ )晋(jìn )时(shí )有(yǒu )许(xǔ )攻(gōng )者(zhě ),东(dōng )阳(yáng )人(rén )也(yě ),德(dé )行(háng )高(gāo ),察(chá )孝(xiào )廉(lián )不(bú )起(qǐ ),老(lǎo )于(yú )家(jiā )。”

6.体(tǐ )察(chá );谅(liàng )察(chá )。

《国(guó )语(yǔ )·吴(wú )语(yǔ )》:“今(jīn )君(jūn )王(wáng )不(bú )察(chá ),盛(shèng )怒(nù )属(shǔ )兵(bīng ),将(jiāng )残(cán )伐(fá )越(yuè )国(guó )。”

韦(wéi )昭(zhāo )注(zhù ):“察(chá ),理(lǐ )也(yě )。”

《楚(chǔ )辞(cí )·离(lí )骚(sāo )》:“怨(yuàn )灵(líng )修(xiū )之(zhī )浩(hào )荡(dàng )兮(xī ),终(zhōng )不(bú )察(chá )夫(fū )民(mín )心(xīn )。”

唐(táng )韩(hán )愈(yù )《上(shàng )郑(zhèng )尚(shàng )书(shū )相(xiàng )公(gōng )启(qǐ )》:“伏(fú )惟(wéi )俯(fǔ )加(jiā )怜(lián )察(chá ),幸(xìng )甚(shèn ),幸(xìng )甚(shèn )!”

7.表(biǎo )白(bái )。

《楚(chǔ )辞(cí )·九(jiǔ )章(zhāng )·抽(chōu )思(sī )》:“愿(yuàn )承(chéng )间(jiān )而(ér )自(zì )察(chá )兮(xī ),心(xīn )震(zhèn )悼(dào )而(ér )不(bú )敢(gǎn )。”

王(wáng )逸(yì )注(zhù ):“思(sī )待(dài )清(qīng )宴(yàn ),自(zì )解(jiě )说(shuō )也(yě )。”

洪(hóng )兴(xìng )祖(zǔ )补(bǔ )注(zhù ):“察(chá ),明(míng )也(yě )。”

8.清(qīng )明(míng )爽(shuǎng )快(kuài )。

战(zhàn )国(guó )楚(chǔ )宋(sòng )玉(yù )《高(gāo )唐(táng )赋(fù )》:“九(jiǔ )窍(qiào )通(tōng )鬱(yù )精(jīng )神(shén )察(chá ),延(yán )年(nián )益(yì )寿(shòu )千(qiān )万(wàn )岁(suì )。”

9.清(qīng )高(gāo );清(qīng )白(bái )。

《大(dà )戴(dài )礼(lǐ )记(jì )·子(zǐ )张(zhāng )问(wèn )入(rù )官(guān )》:“水(shuǐ )至(zhì )清(qīng )则(zé )无(wú )鱼(yú ),人(rén )至(zhì )察(chá )则(zé )无(wú )徒(tú )。”参(cān )见(jiàn )“察(chá )察(chá )”。

10.苛(kē )察(chá );苛(kē )求(qiú )。

《吕(lǚ )氏(shì )春(chūn )秋(qiū )·贵(guì )公(gōng )》:“处(chù )大(dà )官(guān )者(zhě ),不(bú )欲(yù )小(xiǎo )察(chá )。”

高(gāo )诱(yòu )注(zhù ):“察(chá ),苛(kē )也(yě )。”

《汉(hàn )书(shū )·食(shí )货(huò )志(zhì )下(xià )》:“淮(huái )南(nán )、衡(héng )山(shān )、江(jiāng )都(dōu )王(wáng )谋(móu )反(fǎn )迹(jì )见(jiàn ),而(ér )公(gōng )卿(qīng )寻(xún )端(duān )治(zhì )之(zhī ),竟(jìng )其(qí )党(dǎng )与(yǔ ),坐(zuò )而(ér )死(sǐ )者(zhě )数(shù )万(wàn )人(rén ),吏(lì )益(yì )惨(cǎn )急(jí )而(ér )法(fǎ )令(lìng )察(chá )。”

宋(sòng )苏(sū )轼(shì )《宸(chén )奎(kuí )阁(gé )碑(bēi )》:“汉(hàn )明(míng )以(yǐ )察(chá )为(wéi )明(míng ),而(ér )梁(liáng )武(wǔ )以(yǐ )弱(ruò )为(wéi )仁(rén ),皆(jiē )缘(yuán )名(míng )失(shī )实(shí ),去(qù )佛(fó )远(yuǎn )甚(shèn )。”

11.深(shēn )。

《大(dà )戴(dài )礼(lǐ )记(jì )·少(shǎo )间(jiān )》:“桀(jié )不(bú )率(lǜ )先(xiān )王(wáng )之(zhī )明(míng )德(dé ),乃(nǎi )荒(huāng )耽(dān )于(yú )酒(jiǔ ),淫(yín )泆(yì )于(yú )乐(lè ),德(dé )昏(hūn )政(zhèng )乱(luàn ),作(zuò )宫(gōng )室(shì )高(gāo )台(tái ),污(wū )池(chí )土(tǔ )察(chá ),以(yǐ )民(mín )为(wéi )虐(nuè )。”

卢(lú )辩(biàn )注(zhù ):“察(chá ),深(shēn )也(yě )。言(yán )洞(dòng )地(dì )为(wéi )池(chí )。”

12.至(zhì )。

《管(guǎn )子(zǐ )·内(nèi )业(yè )》:“上(shàng )察(chá )于(yú )天(tiān ),下(xià )极(jí )于(yú )地(dì ),蟠(pán )满(mǎn )九(jiǔ )州(zhōu )。”

《尚(shàng )书(shū )大(dà )传(chuán )》卷(juàn )二(èr ):“祭(jì )之(zhī )为(wéi )言(yán )察(chá )也(yě )。察(chá )者(zhě ),至(zhì )也(yě )。”

《礼(lǐ )记(jì )·中(zhōng )庸(yōng )》:“《诗(shī )》云(yún ):‘鸢(yuān )飞(fēi )戾(lì )天(tiān ),鱼(yú )跃(yuè )于(yú )渊(yuān )。’言(yán )其(qí )上(shàng )下(xià )察(chá )也(yě )。”

王(wáng )引(yǐn )之(zhī )《经(jīng )义(yì )述(shù )闻(wén )·礼(lǐ )记(jì )下(xià )》:“此(cǐ )引(yǐn )《诗(shī )》以(yǐ )明(míng )君(jūn )子(zǐ )之(zhī )道(dào )大(dà ),上(shàng )至(zhì )于(yú )天(tiān ),下(xià )至(zhì )于(yú )地(dì )也(yě )。”

13.检(jiǎn )点(diǎn )。蒲(pú )仙(xiān )剧(jù )《父(fù )子(zǐ )恨(hèn )》第(dì )三(sān )场(chǎng ):“你(nǐ )这(zhè )妇(fù )人(rén )行(háng )太(tài )痴(chī ),进(jìn )退(tuì )失(shī )察(chá )触(chù )母(mǔ )疑(yí )。”

14.通(tōng )“杀(shā )”。

《管(guǎn )子(zǐ )·幼(yòu )官(guān )》:“事(shì )察(chá )伐(fá ),胜(shèng )之(zhī )。”

于(yú )省(shěng )吾(wú )《双(shuāng )剑(jiàn )誃(yí )诸(zhū )子(zǐ )新(xīn )证(zhèng )·管(guǎn )子(zǐ )一(yī )》:“察(chá ),应(yīng )读(dú )为(wéi )杀(shā )……《诗(shī )·皇(huáng )矣(yǐ )》‘是(shì )伐(fá )是(shì )肆(sì )’,即(jí )是(shì )伐(fá )是(shì )杀(shā )。

《孟(mèng )子(zǐ )·滕(téng )文(wén )公(gōng )》‘杀(shā )伐(fá )用(yòng )张(zhāng )’,是(shì )杀(shā )伐(fá )古(gǔ )人(rén )成(chéng )语(yǔ )。读(dú )察(chá )如(rú )字(zì )则(zé )不(bú )词(cí )矣(yǐ )。”

《礼(lǐ )记(jì )·乡(xiāng )饮(yǐn )酒(jiǔ )义(yì )》:“西(xī )方(fāng )者(zhě )秋(qiū ),秋(qiū )之(zhī )为(wéi )言(yán )愁(chóu )也(yě )。愁(chóu )之(zhī )以(yǐ )时(shí )察(chá ),守(shǒu )义(yì )者(zhě )也(yě )。”

郑(zhèng )玄(xuán )注(zhù ):“察(chá ),犹(yóu )察(chá )察(chá ),严(yán )杀(shā )之(zhī )貌(mào )也(yě )……察(chá ),或(huò )为(wéi )杀(shā )。”

阅读:2772

●察(简体版)

©2015-2026 ok8.org 文学库