神宗体元显道法古立宪帝德王功英文烈武钦仁圣孝皇帝熙宁二年(辽咸雍五年)【登录】

《续资治通鉴》 > 宋纪六十七 > 《神宗体元显道法古立宪帝德王功英文烈武钦仁圣孝皇帝熙宁二年(辽咸雍五年)》 > 拼音版

秋(qiū ),七(qī )月(yuè ),乙(yǐ )丑(chǒu )朔(shuò ),日(rì )有(yǒu )食(shí )之(zhī )。

戊(wù )辰(chén ),夏(xià )主(zhǔ )遣(qiǎn )使(shǐ )诣(yì )辽(liáo )谢(xiè )封(fēng )册(cè )。

初(chū ),知(zhī )同(tóng )州(zhōu )赵(zhào )尚(shàng )宽(kuān ),知(zhī )唐(táng )州(zhōu )高(gāo )赋(fù ),知(zhī )齐(qí )州(zhōu )王(wáng )广(guǎng )渊(yuān ),皆(jiē )条(tiáo )奏(zòu )置(zhì )义(yì )仓(cāng )事(shì )。知(zhī )陈(chén )留(liú )县(xiàn )苏(sū )涓(juān ),亦(yì )言(yán )“臣(chén )劝(quàn )谕(yù )百(bǎi )姓(xìng )立(lì )义(yì )仓(cāng )以(yǐ )备(bèi )水(shuǐ )旱(hàn )”,因(yīn )条(tiáo )上(shàng )措(cuò )置(zhì )事(shì )。义(yì )仓(cāng )自(zì )庆(qìng )历(lì )中(zhōng )罢(bà ),帝(dì )善(shàn )其(qí )法(fǎ ),将(jiāng )复(fù )之(zhī );会(huì )王(wáng )安(ān )石(shí )主(zhǔ )青(qīng )苗(miáo ),己(jǐ )巳(sì ),言(yán )于(yú )帝(dì )曰(yuē ):“民(mín )有(yǒu )馀(yú )粟(sù ),乃(nǎi )使(shǐ )之(zhī )输(shū )官(guān ),非(fēi )良(liáng )法(fǎ )也(yě )。”乃(nǎi )止(zhǐ )。

庚(gēng )午(wǔ ),诏(zhào )御(yù )史(shǐ )中(zhōng )丞(chéng )举(jǔ )可(kě )为(wéi )御(yù )史(shǐ )者(zhě ),不(bú )限(xiàn )官(guān )高(gāo )卑(bēi );赵(zhào )抃(biàn )争(zhēng )之(zhī )弗(fú )得(dé )。于(yú )是(shì )侍(shì )御(yù )史(shǐ )知(zhī )杂(zá )事(shì )刘(liú )述(shù )言(yán ):“旧(jiù )制(zhì ),举(jǔ )御(yù )史(shǐ ),官(guān )须(xū )中(zhōng )行(háng )员(yuán )外(wài )郎(láng )至(zhì )太(tài )常(cháng )博(bó )士(shì ),资(zī )任(rèn )须(xū )实(shí )历(lì )通(tōng )判(pàn ),又(yòu )必(bì )翰(hàn )林(lín )诸(zhū )学(xué )士(shì )与(yǔ )本(běn )台(tái )丞(chéng )、杂(zá )互(hù )举(jǔ )。盖(gài )众(zhòng )议(yì )佥(qiān )同(tóng ),则(zé )各(gè )务(wù )尽(jìn )心(xīn ),不(bú )容(róng )有(yǒu )偏(piān )蔽(bì )私(sī )爱(ài )之(zhī )患(huàn )。今(jīn )专(zhuān )委(wěi )中(zhōng )丞(chéng ),则(zé )爱(ài )憎(zēng )在(zài )于(yú )一(yī )己(jǐ ),苟(gǒu )非(fēi )其(qí )人(rén ),将(jiāng )受(shòu )权(quán )臣(chén )属(shǔ )托(tuō ),自(zì )立(lì )党(dǎng )援(yuán ),不(bú )附(fù )己(jǐ )者(zhě )得(dé )以(yǐ )媒(méi )蘖(niè )中(zhōng )伤(shāng ),其(qí )弊(bì )不(bú )一(yī )。夫(fū )变(biàn )更(gèng )法(fǎ )度(dù ),重(zhòng )事(shì )也(yě )。今(jīn )止(zhǐ )参(cān )知(zhī )二(èr )人(rén )同(tóng )书(shū )答(dá )刂(cè )子(zǐ ),且(qiě )宰(zǎi )相(xiàng )富(fù )弼(bì )暂(zàn )谒(yè )告(gào ),曾(céng )公(gōng )亮(liàng )已(yǐ )入(rù )朝(cháo ),台(tái )官(guān )今(jīn )不(bú )阙(què )人(rén ),何(hé )至(zhì )急(jí )疾(jí )如(rú )此(cǐ )!愿(yuàn )收(shōu )还(hái )前(qián )旨(zhǐ ),俟(sì )弼(bì )出(chū ),与(yǔ )公(gōng )亮(liàng )同(tóng )议(yì ),然(rán )后(hòu )行(háng )之(zhī )。”弗(fú )听(tīng )。

甲(jiǎ )戌(xū ),太(tài )保(bǎo )、凤(fèng )翔(xiáng )、雄(xióng )武(wǔ )军(jūn )节(jiē )度(dù )使(shǐ )东(dōng )平(píng )郡(jùn )王(wáng )允(yǔn )弼(bì )卒(zú ),帝(dì )临(lín )哭(kū )之(zhī )恸(tòng )。允(yǔn )弼(bì ),元(yuán )亻(dān )屋(wū )之(zhī )子(zǐ )也(yě ),性(xìng )端(duān )重(zhòng )谨(jǐn )言(yán ),领(lǐng )宗(zōng )正(zhèng )三(sān )十(shí )年(nián ),与(yǔ )濮(pú )安(ān )懿(yì )王(wáng )共(gòng )事(shì ),相(xiàng )友(yǒu )爱(ài ),为(wéi )宗(zōng )属(shǔ )推(tuī )敬(jìng )。

辛(xīn )巳(sì ),立(lì )淮(huái )、浙(zhè )、江(jiāng )、湖(hú )六(liù )路(lù )均(jūn )输(shū )法(fǎ )。条(tiáo )例(lì )司(sī )言(yán ):“天(tiān )下(xià )财(cái )用(yòng )无(wú )馀(yú ),典(diǎn )领(lǐng )之(zhī )官(guān ),拘(jū )于(yú )弊(bì )法(fǎ ),内(nèi )外(wài )不(bú )相(xiàng )知(zhī ),盈(yíng )虚(xū )不(bú )相(xiàng )补(bǔ )。诸(zhū )路(lù )上(shàng )供(gòng ),岁(suì )有(yǒu )常(cháng )数(shù ),丰(fēng )年(nián )便(biàn )道(dào ),可(kě )以(yǐ )多(duō )致(zhì )而(ér )不(bú )能(néng )赢(yíng );年(nián )俭(jiǎn )物(wù )贵(guì ),难(nán )于(yú )供(gòng )亿(yì )而(ér )敢(gǎn )不(bú )足(zú )。远(yuǎn )方(fāng )有(yǒu )倍(bèi )蓰(xǐ )之(zhī )输(shū ),中(zhōng )都(dōu )有(yǒu )半(bàn )价(jià )之(zhī )鬻(yù ),徒(tú )使(shǐ )富(fù )商(shāng )大(dà )贾(jiǎ ),乘(chéng )公(gōng )私(sī )之(zhī )急(jí )以(yǐ )擅(shàn )轻(qīng )重(zhòng )敛(liǎn )散(sàn )之(zhī )权(quán )。今(jīn )发(fā )运(yùn )使(shǐ )实(shí )总(zǒng )六(liù )路(lù )赋(fù )入(rù ),其(qí )职(zhí )以(yǐ )制(zhì )置(zhì )茶(chá )、盐(yán )、矾(fán )、酒(jiǔ )税(shuì )为(wéi )事(shì ),军(jūn )储(chǔ )国(guó )用(yòng ),多(duō )所(suǒ )仰(yǎng )给(gěi )。宜(yí )假(jiǎ )以(yǐ )钱(qián )货(huò ),资(zī )其(qí )用(yòng )度(dù ),周(zhōu )知(zhī )六(liù )路(lù )财(cái )赋(fù )之(zhī )有(yǒu )无(wú )而(ér )移(yí )用(yòng )之(zhī )。凡(fán )籴(dí )买(mǎi )、税(shuì )敛(liǎn )上(shàng )供(gòng )之(zhī )物(wù ),皆(jiē )得(dé )徙(xǐ )贵(guì )就(jiù )贱(jiàn ),用(yòng )近(jìn )易(yì )远(yuǎn ),令(lìng )预(yù )知(zhī )中(zhōng )都(dōu )帑(tǎng )藏(cáng )年(nián )支(zhī )见(jiàn )在(zài )之(zhī )定(dìng )数(shù )所(suǒ )当(dāng )供(gòng )办(bàn )者(zhě ),得(dé )以(yǐ )从(cóng )便(biàn )变(biàn )易(yì )蓄(xù )买(mǎi )以(yǐ )待(dài )上(shàng )令(lìng )。稍(shāo )收(shōu )轻(qīng )重(zhòng )敛(liǎn )散(sàn )之(zhī )权(quán ),归(guī )之(zhī )公(gōng )上(shàng ),而(ér )制(zhì )其(qí )有(yǒu )无(wú )以(yǐ )便(biàn )转(zhuǎn )输(shū ),省(shěng )劳(láo )费(fèi ),去(qù )重(zhòng )敛(liǎn ),宽(kuān )农(nóng )民(mín ),庶(shù )几(jǐ )国(guó )用(yòng )可(kě )足(zú ),民(mín )财(cái )不(bú )匮(kuì )矣(yǐ )。”诏(zhào )本(běn )司(sī )具(jù )条(tiáo )例(lì )以(yǐ )闻(wén );而(ér )以(yǐ )发(fā )运(yùn )使(shǐ )薛(xuē )向(xiàng )领(lǐng )均(jūn )输(shū )平(píng )准(zhǔn )事(shì ),赐(cì )内(nèi )藏(cáng )钱(qián )五(wǔ )百(bǎi )万(wàn )缗(mín ),上(shàng )供(gòng )米(mǐ )三(sān )百(bǎi )万(wàn )石(shí )。议(yì )者(zhě )多(duō )言(yán )不(bú )便(biàn ),帝(dì )弗(fú )听(tīng )。向(xiàng )既(jì )董(dǒng )其(qí )事(shì ),乃(nǎi )请(qǐng )设(shè )置(zhì )官(guān )属(shǔ ),从(cóng )之(zhī )。

壬(rén )午(wǔ ),赈(zhèn )恤(xù )被(bèi )水(shuǐ )州(zhōu )军(jūn ),仍(réng )蠲(juān )竹(zhú )木(mù )税(shuì )及(jí )酒(jiǔ )课(kè )。

癸(guǐ )未(wèi ),帝(dì )谓(wèi )辅(fǔ )臣(chén )曰(yuē ):“人(rén )君(jūn )不(bú )可(kě )怠(dài )于(yú )政(zhèng ),朕(zhèn )非(fēi )好(hǎo )劳(láo )苦(kǔ ),盖(gài )思(sī )少(shǎo )壮(zhuàng )精(jīng )神(shén ),欲(yù )乘(chéng )时(shí )有(yǒu )为(wéi )以(yǐ )济(jì )生(shēng )灵(líng )。至(zhì )于(yú )兵(bīng ),乃(nǎi )圣(shèng )人(rén )之(zhī )大(dà )权(quán ),所(suǒ )以(yǐ )安(ān )天(tiān )下(xià ),但(dàn )不(bú )可(kě )轻(qīng )用(yòng ),非(fēi )独(dú )杀(shā )人(rén ),心(xīn )所(suǒ )弗(fú )忍(rěn ),亦(yì )恐(kǒng )天(tiān )道(dào )不(bú )祐(yòu )也(yě )。”

诏(zhào ):“自(zì )今(jīn )文(wén )臣(chén )换(huàn )右(yòu )职(zhí ),须(xū )实(shí )有(yǒu )谋(móu )勇(yǒng ),曾(céng )著(zhe )绩(jì )效(xiào ),即(jí )得(dé )取(qǔ )旨(zhǐ )。”

辽(liáo )禁(jìn )皇(huáng )族(zú )恃(shì )势(shì )侵(qīn )渔(yú )细(xì )民(mín )。

甲(jiǎ )申(shēn ),帝(dì )御(yù )资(zī )政(zhèng )殿(diàn ),因(yīn )语(yǔ )及(jí )选(xuǎn )任(rèn )知(zhī )州(zhōu )未(wèi )得(dé )善(shàn )法(fǎ ),曰(yuē ):“朕(zhèn )每(měi )思(sī )祖(zǔ )宗(zōng )百(bǎi )战(zhàn )得(dé )天(tiān )下(xià ),今(jīn )以(yǐ )一(yī )州(zhōu )生(shēng )灵(líng )付(fù )之(zhī )庸(yōng )人(rén ),常(cháng )痛(tòng )心(xīn )疾(jí )首(shǒu )。卿(qīng )等(děng )谓(wèi )如(rú )何(hé )则(zé )可(kě )?”文(wén )彦(yàn )博(bó )奏(zòu ),以(yǐ )为(wéi )责(zé )在(zài )监(jiān )司(sī ),宜(yí )得(dé )至(zhì )公(gōng )之(zhī )人(rén ),可(kě )任(rèn )案(àn )察(chá )。吕(lǚ )公(gōng )弼(bì )曰(yuē ):“朝(cháo )廷(tíng )能(néng )择(zé )诸(zhū )司(sī )长(zhǎng )官(guān )及(jí )十(shí )八(bā )路(lù )监(jiān )司(sī ),则(zé )无(wú )不(bú )济(jì )矣(yǐ )。”

己(jǐ )丑(chǒu ),韩(hán )琦(qí )等(děng )上(shàng )《仁(rén )宗(zōng )实(shí )录(lù )》,曾(céng )公(gōng )亮(liàng )等(děng )上(shàng )《英(yīng )宗(zōng )实(shí )录(lù )》。

八(bā )月(yuè ),侍(shì )御(yù )史(shǐ )刘(liú )琦(qí )、监(jiān )察(chá )御(yù )史(shǐ )里(lǐ )行(háng )钱(qián )顗(yǐ )等(děng )言(yán ):“薛(xuē )向(xiàng )小(xiǎo )人(rén ),假(jiǎ )以(yǐ )货(huò )泉(quán ),任(rèn )其(qí )变(biàn )易(yì ),纵(zòng )有(yǒu )所(suǒ )入(rù ),不(bú )免(miǎn )夺(duó )商(shāng )贾(jiǎ )之(zhī )利(lì )。”条(tiáo )例(lì )司(sī )检(jiǎn )详(xiáng )文(wén )字(zì )苏(sū )辙(zhé )言(yán ):“昔(xī )汉(hàn )武(wǔ )外(wài )事(shì )四(sì )夷(yí ),内(nèi )兴(xìng )宫(gōng )室(shì ),财(cái )用(yòng )匮(kuì )竭(jié ),力(lì )不(bú )能(néng )支(zhī ),用(yòng )贾(jiǎ )人(rén )桑(sāng )弘(hóng )羊(yáng )之(zhī )说(shuō ),买(mǎi )贱(jiàn )卖(mài )贵(guì ),谓(wèi )之(zhī )均(jūn )输(shū ),虽(suī )曰(yuē )民(mín )不(bú )加(jiā )富(fù )而(ér )国(guó )用(yòng )饶(ráo )足(zú )。然(rán )法(fǎ )术(shù )不(bú )正(zhèng ),吏(lì )缘(yuán )为(wéi )奸(jiān ),掊(póu )克(kè )日(rì )深(shēn ),民(mín )受(shòu )其(qí )病(bìng )。今(jīn )此(cǐ )论(lùn )复(fù )兴(xìng ),众(zhòng )口(kǒu )纷(fēn )然(rán ),皆(jiē )谓(wèi )其(qí )患(huàn )必(bì )甚(shèn )于(yú )汉(hàn )。何(hé )者(zhě )?方(fāng )今(jīn )聚(jù )敛(liǎn )之(zhī )臣(chén ),财(cái )智(zhì )方(fāng )略(luè )未(wèi )见(jiàn )有(yǒu )桑(sāng )弘(hóng )羊(yáng )比(bǐ );而(ér )朝(cháo )廷(tíng )破(pò )坏(huài )规(guī )矩(jǔ ),解(jiě )纵(zòng )绳(shéng )墨(mò ),使(shǐ )得(dé )驰(chí )骋(chěng )自(zì )由(yóu ),唯(wéi )利(lì )是(shì )嗜(shì ),其(qí )害(hài )必(bì )有(yǒu )不(bú )可(kě )胜(shèng )言(yán )者(zhě )矣(yǐ )。”权(quán )开(kāi )封(fēng )府(fǔ )推(tuī )官(guān )苏(sū )轼(shì )亦(yì )言(yán ):“均(jūn )输(shū )徙(xǐ )贵(guì )就(jiù )贱(jiàn ),用(yòng )近(jìn )易(yì )远(yuǎn );然(rán )广(guǎng )置(zhì )官(guān )属(shǔ ),多(duō )出(chū )缗(mín )钱(qián ),豪(háo )商(shāng )大(dà )贾(jiǎ ),皆(jiē )疑(yí )而(ér )不(bú )敢(gǎn )动(dòng ),以(yǐ )为(wéi )虽(suī )不(bú )明(míng )言(yán )贩(fàn )卖(mài ),既(jì )已(yǐ )许(xǔ )之(zhī )变(biàn )易(yì ),而(ér )不(bú )与(yǔ )商(shāng )贾(jiǎ )争(zhēng )利(lì ),未(wèi )之(zhī )闻(wén )也(yě )。”帝(dì )方(fāng )惑(huò )于(yú )王(wáng )安(ān )石(shí )言(yán ),皆(jiē )不(bú )行(háng ),乃(nǎi )进(jìn )向(xiàng )天(tiān )章(zhāng )阁(gé )待(dài )制(zhì ),以(yǐ )手(shǒu )诏(zhào )赐(cì )向(xiàng )。然(rán )均(jūn )输(shū )法(fǎ )讫(qì )亦(yì )不(bú )能(néng )成(chéng )。

癸(guǐ )卯(mǎo ),侍(shì )御(yù )史(shǐ )刘(liú )琦(qí ),贬(biǎn )监(jiān )处(chù )州(zhōu )盐(yán )酒(jiǔ )务(wù ),监(jiān )察(chá )御(yù )史(shǐ )里(lǐ )行(háng )钱(qián )顗(yǐ ),贬(biǎn )监(jiān )衢(qú )州(zhōu )盐(yán )税(shuì )。

先(xiān )是(shì )王(wáng )安(ān )石(shí )争(zhēng )谋(móu )杀(shā )自(zì )首(shǒu )之(zhī )律(lǜ ),逾(yú )年(nián )不(bú )决(jué ),诏(zhào )临(lín )时(shí )奏(zòu )听(tīng )敕(chì )裁(cái )。安(ān )石(shí )又(yòu )言(yán ):“律(lǜ )意(yì )因(yīn )犯(fàn )杀(shā )伤(shāng )而(ér )自(zì )首(shǒu )得(dé )免(miǎn ),所(suǒ )因(yīn )之(zhī )罪(zuì ),仍(réng )从(cóng )故(gù )杀(shā )伤(shāng )法(fǎ )。若(ruò )已(yǐ )杀(shā )从(cóng )故(gù )杀(shā )法(fǎ ),则(zé )为(wéi )首(shǒu )者(zhě )必(bì )死(sǐ ),不(bú )须(xū )奏(zòu )裁(cái );为(wéi )从(cóng )者(zhě )自(zì )有(yǒu )编(biān )敕(chì )奏(zòu )裁(cái )之(zhī )文(wén ),不(bú )须(xū )复(fù )立(lì )新(xīn )制(zhì )。”时(shí )文(wén )彦(yàn )博(bó )以(yǐ )下(xià )皆(jiē )主(zhǔ )司(sī )马(mǎ )光(guāng )议(yì )。唐(táng )介(jiè )与(yǔ )安(ān )石(shí )争(zhēng )论(lùn )于(yú )帝(dì )前(qián ),介(jiè )曰(yuē ):“此(cǐ )法(fǎ )天(tiān )下(xià )皆(jiē )以(yǐ )为(wéi )不(bú )可(kě )首(shǒu ),独(dú )曾(céng )公(gōng )亮(liàng )、王(wáng )安(ān )石(shí )以(yǐ )为(wéi )可(kě )首(shǒu )。”安(ān )石(shí )曰(yuē ):“以(yǐ )为(wéi )不(bú )可(kě )首(shǒu )者(zhě ),皆(jiē )朋(péng )党(dǎng )也(yě )。”至(zhì )是(shì )帝(dì )卒(zú )用(yòng )安(ān )石(shí )言(yán ),敕(chì )自(zì )今(jīn )并(bìng )以(yǐ )去(qù )年(nián )七(qī )月(yuè )诏(zhào )书(shū )从(cóng )事(shì )。侍(shì )御(yù )史(shǐ )知(zhī )杂(zá )事(shì )兼(jiān )判(pàn )刑(xíng )部(bù )刘(liú )述(shù )率(lǜ )同(tóng )列(liè )丁(dīng )讽(fěng )、王(wáng )师(shī )元(yuán )封(fēng )敕(chì )还(hái )中(zhōng )书(shū )者(zhě )再(zài )。安(ān )石(shí )白(bái )帝(dì ),令(lìng )开(kāi )封(fēng )府(fǔ )推(tuī )官(guān )王(wáng )克(kè )臣(chén )劾(hé )述(shù )罪(zuì )。于(yú )是(shì )述(shù )率(lǜ )琦(qí )、顗(yǐ )共(gòng )上(shàng )疏(shū )曰(yuē ):“安(ān )石(shí )执(zhí )政(zhèng )以(yǐ )来(lái ),专(zhuān )肆(sì )胸(xiōng )臆(yì ),轻(qīng )易(yì )宪(xiàn )度(dù )。陛(bì )下(xià )欲(yù )致(zhì )治(zhì )如(rú )唐(táng )、虞(yú ),而(ér )安(ān )石(shí )操(cāo )管(guǎn )、商(shāng )权(quán )诈(zhà )之(zhī )术(shù ),规(guī )以(yǐ )取(qǔ )媚(mèi ),遂(suí )与(yǔ )陈(chén )升(shēng )之(zhī )合(hé )谋(móu ),侵(qīn )三(sān )司(sī )利(lì )柄(bǐng ),取(qǔ )为(wéi )己(jǐ )功(gōng ),开(kāi )局(jú )设(shè )官(guān ),用(yòng )八(bā )人(rén )分(fèn )行(háng )天(tiān )下(xià ),惊(jīng )骇(hài )物(wù )听(tīng ),动(dòng )摇(yáo )人(rén )心(xīn )。去(qù )年(nián )因(yīn )许(xǔ )遵(zūn )妄(wàng )议(yì )案(àn )问(wèn )自(zì )首(shǒu )之(zhī )法(fǎ ),安(ān )石(shí )任(rèn )一(yī )偏(piān )之(zhī )见(jiàn ),改(gǎi )立(lì )新(xīn )议(yì )以(yǐ )害(hài )天(tiān )下(xià )。先(xiān )朝(cháo )所(suǒ )立(lì )制(zhì )度(dù ),自(zì )宜(yí )世(shì )守(shǒu )勿(wù )失(shī ),乃(nǎi )欲(yù )事(shì )事(shì )更(gèng )张(zhāng ),废(fèi )而(ér )不(bú )用(yòng )。安(ān )石(shí )自(zì )应(yīng )举(jǔ )、历(lì )官(guān ),士(shì )心(xīn )归(guī )向(xiàng ),陛(bì )下(xià )闻(wén )而(ér )知(zhī )之(zhī ),遂(suí )正(zhèng )位(wèi )公(gōng )府(fǔ )。遭(zāo )时(shí )得(dé )君(jūn )如(rú )此(cǐ )之(zhī )专(zhuān ),乃(nǎi )首(shǒu )建(jiàn )财(cái )利(lì )之(zhī )议(yì ),务(wù )为(wéi )容(róng )悦(yuè )。言(yán )行(háng )乖(guāi )戾(lì ),一(yī )至(zhì )于(yú )此(cǐ ),愿(yuàn )早(zǎo )罢(bà )逐(zhú ),以(yǐ )慰(wèi )安(ān )天(tiān )下(xià )。曾(céng )公(gōng )亮(liàng )阴(yīn )自(zì )结(jié )援(yuán )。久(jiǔ )妨(fáng )贤(xián )路(lù ),亦(yì )宜(yí )斥(chì )免(miǎn )。赵(zhào )抃(biàn )则(zé )括(kuò )囊(náng )拱(gǒng )手(shǒu ),但(dàn )务(wù )依(yī )违(wéi ),大(dà )臣(chén )事(shì )君(jūn ),岂(qǐ )当(dāng )如(rú )是(shì )!”疏(shū )上(shàng ),安(ān )石(shí )奏(zòu )贬(biǎn )琦(qí )、顗(yǐ ),司(sī )马(mǎ )光(guāng )言(yán )珂(kē )、顗(yǐ )所(suǒ )坐(zuò ),不(bú )过(guò )疏(shū )直(zhí ),乞(qǐ )还(hái )其(qí )本(běn )资(zī ),不(bú )报(bào )。

殿(diàn )中(zhōng )侍(shì )御(yù )史(shǐ )孙(sūn )昌(chāng )龄(líng ),素(sù )附(fù )安(ān )石(shí ),顗(yǐ )将(jiāng )出(chū )台(tái ),于(yú )众(zhòng )中(zhōng )责(zé )昌(chāng )龄(líng )曰(yuē ):“君(jūn )昔(xī )官(guān )金(jīn )陵(líng ),奴(nú )事(shì )王(wáng )安(ān )石(shí ),宛(wǎn )转(zhuǎn )荐(jiàn )君(jūn ),得(dé )为(wéi )御(yù )史(shǐ ),亦(yì )当(dāng )少(shǎo )思(sī )报(bào )国(guó ),奈(nài )何(hé )专(zhuān )欲(yù )附(fù )会(huì )以(yǐ )求(qiú )美(měi )官(guān )?我(wǒ )视(shì )君(jūn )犬(quǎn )彘(zhì )之(zhī )不(bú )若(ruò )也(yě )!”即(jí )拂(fú )衣(yī )上(shàng )马(mǎ )去(qù )。昌(chāng )龄(líng )不(bú )得(dé )已(yǐ ),亦(yì )言(yán )王(wáng )克(kè )臣(chén )阿(ā )奉(fèng )当(dāng )权(quán ),欺(qī )蔽(bì )聪(cōng )明(míng )。乙(yǐ )巳(sì ),贬(biǎn )昌(chāng )龄(líng )通(tōng )判(pàn )蕲(qí )州(zhōu )。顗(yǐ )后(hòu )自(zì )衢(qú )徙(xǐ )秀(xiù ),家(jiā )贫(pín )母(mǔ )老(lǎo ),至(zhì )丐(gài )贷(dài )亲(qīn )旧(jiù )以(yǐ )给(gěi )朝(cháo )晡(bū ),怡(yí )然(rán )无(wú )谪(zhé )宦(huàn )之(zhī )色(sè )。

丙(bǐng )午(wǔ ),同(tóng )知(zhī )谏(jiàn )院(yuàn )范(fàn )纯(chún )仁(rén )罢(bà )。纯(chún )仁(rén )自(zì )陕(shǎn )西(xī )转(zhuǎn )运(yùn )副(fù )使(shǐ )召(zhào )还(hái ),帝(dì )问(wèn ):“陕(shǎn )西(xī )城(chéng )郭(guō )、甲(jiǎ )兵(bīng )、粮(liáng )储(chǔ )如(rú )何(hé )?”对(duì )曰(yuē ):“城(chéng )郭(guō )粗(cū )全(quán ),甲(jiǎ )兵(bīng )粗(cū )修(xiū ),粮(liáng )储(chǔ )粗(cū )备(bèi )。”帝(dì )愕(è )然(rán )曰(yuē ):“卿(qīng )之(zhī )才(cái ),朕(zhèn )所(suǒ )倚(yǐ )信(xìn ),何(hé )为(wéi )皆(jiē )言(yán )粗(cū )?”对(duì )曰(yuē ):“粗(cū )者(zhě ),未(wèi )精(jīng )之(zhī )辞(cí ),如(rú )是(shì )足(zú )矣(yǐ )。愿(yuàn )陛(bì )下(xià )且(qiě )无(wú )留(liú )意(yì )边(biān )功(gōng ),若(ruò )边(biān )臣(chén )观(guān )望(wàng ),将(jiāng )为(wéi )它(tā )日(rì )意(yì )外(wài )之(zhī )患(huàn )。”

拜(bài )起(qǐ )居(jū )舍(shě )人(rén )、同(tóng )知(zhī )谏(jiàn )院(yuàn ),奏(zòu )言(yán ):“王(wáng )安(ān )石(shí )变(biàn )祖(zǔ )宗(zōng )法(fǎ )度(dù ),掊(póu )克(kè )财(cái )利(lì ),民(mín )心(xīn )不(bú )宁(níng )。《书(shū )》曰(yuē ):‘怨(yuàn )岂(qǐ )在(zài )明(míng ),不(bú )见(jiàn )是(shì )图(tú )。’愿(yuàn )陛(bì )下(xià )图(tú )不(bú )见(jiàn )之(zhī )怨(yuàn )。”帝(dì )问(wèn ):“何(hé )谓(wèi )不(bú )见(jiàn )之(zhī )怨(yuàn )?”对(duì )曰(yuē ):“杜(dù )牧(mù )所(suǒ )谓(wèi )‘天(tiān )下(xià )之(zhī )人(rén )不(bú )敢(gǎn )言(yán )而(ér )敢(gǎn )怨(yuàn )’是(shì )也(yě )。”加(jiā )直(zhí )集(jí )贤(xián )院(yuàn )、同(tóng )修(xiū )起(qǐ )居(jū )注(zhù )。

帝(dì )切(qiē )于(yú )求(qiú )治(zhì ),多(duō )延(yán )见(jiàn )疏(shū )逖(tì )小(xiǎo )臣(chén ),咨(zī )访(fǎng )阙(què )失(shī ),纯(chún )仁(rén )言(yán ):“小(xiǎo )人(rén )之(zhī )言(yán ),听(tīng )之(zhī )若(ruò )可(kě )采(cǎi ),行(háng )之(zhī )必(bì )有(yǒu )累(lèi ),盖(gài )知(zhī )小(xiǎo )忘(wàng )大(dà ),贪(tān )近(jìn )昧(mèi )远(yuǎn )。愿(yuàn )加(jiā )深(shēn )察(chá )!”

富(fù )弼(bì )在(zài )相(xiàng )位(wèi ),称(chēng )疾(jí )家(jiā )居(jū ),纯(chún )仁(rén )言(yán ):“弼(bì )受(shòu )三(sān )朝(cháo )眷(juàn )倚(yǐ ),当(dāng )自(zì )任(rèn )天(tiān )下(xià )之(zhī )重(zhòng ),而(ér )恤(xù )己(jǐ )深(shēn )于(yú )恤(xù )物(wù ),忧(yōu )疾(jí )过(guò )于(yú )忧(yōu )邦(bāng ),致(zhì )主(zhǔ )处(chù )身(shēn ),二(èr )者(zhě )均(jūn )失(shī )。弼(bì )与(yǔ )先(xiān )臣(chén )素(sù )厚(hòu ),臣(chén )在(zài )谏(jiàn )院(yuàn ),不(bú )敢(gǎn )私(sī )谒(yè )以(yǐ )致(zhì )忠(zhōng )告(gào ),愿(yuàn )示(shì )以(yǐ )此(cǐ )章(zhāng ),使(shǐ )之(zhī )自(zì )省(shěng )。”又(yòu )论(lùn )吕(lǚ )诲(huì )不(bú )当(dāng )罢(bà )御(yù )史(shǐ )中(zhōng )丞(chéng ),李(lǐ )师(shī )中(zhōng )不(bú )可(kě )守(shǒu )边(biān )。及(jí )薛(xuē )向(xiàng )行(háng )均(jūn )输(shū )法(fǎ )于(yú )六(liù )路(lù ),又(yòu )言(yán ):“臣(chén )尝(cháng )亲(qīn )奉(fèng )德(dé )音(yīn ),欲(yù )修(xiū )先(xiān )王(wáng )补(bǔ )助(zhù )之(zhī )政(zhèng ),今(jīn )乃(nǎi )效(xiào )桑(sāng )弘(hóng )羊(yáng )均(jūn )输(shū )之(zhī )法(fǎ ),而(ér )使(shǐ )小(xiǎo )人(rén )为(wéi )之(zhī )掊(póu )克(kè )生(shēng )灵(líng ),敛(liǎn )怨(yuàn )基(jī )祸(huò )。王(wáng )安(ān )石(shí )欲(yù )求(qiú )近(jìn )功(gōng ),忘(wàng )其(qí )旧(jiù )学(xué ),尚(shàng )法(fǎ )令(lìng )则(zé )称(chēng )商(shāng )鞅(yāng ),言(yán )财(cái )利(lì )则(zé )背(bèi )孟(mèng )轲(kē ),鄙(bǐ )老(lǎo )成(chéng )为(wéi )因(yīn )循(xún ),斥(chì )公(gōng )论(lùn )为(wéi )流(liú )俗(sú ),合(hé )意(yì )者(zhě )为(wéi )贤(xián ),异(yì )己(jǐ )者(zhě )为(wéi )不(bú )肖(xiāo )。刘(liú )琦(qí )、钱(qián )顗(yǐ )等(děng ),一(yī )言(yán )便(biàn )蒙(méng )降(jiàng )黜(chù ),在(zài )廷(tíng )之(zhī )人(rén ),方(fāng )大(dà )半(bàn )趋(qū )附(fù ),陛(bì )下(xià )又(yòu )从(cóng )而(ér )驱(qū )之(zhī ),其(qí )将(jiāng )何(hé )所(suǒ )不(bú )至(zhì )!宜(yí )速(sù )还(hái )言(yán )者(zhě )而(ér )退(tuì )安(ān )石(shí ),以(yǐ )答(dá )中(zhōng )外(wài )之(zhī )望(wàng )。”又(yòu )言(yán )曾(céng )公(gōng )亮(liàng )年(nián )老(lǎo )不(bú )退(tuì ),惟(wéi )务(wù )雷(léi )同(tóng );赵(zhào )抃(biàn )心(xīn )知(zhī )其(qí )非(fēi ),凡(fán )事(shì )不(bú )能(néng )力(lì )救(jiù ),退(tuì )有(yǒu )后(hòu )言(yán )。

帝(dì )皆(jiē )弗(fú )听(tīng ),遂(suí )求(qiú )罢(bà )谏(jiàn )职(zhí );改(gǎi )判(pàn )国(guó )子(zǐ )监(jiān ),去(qù )意(yì )愈(yù )确(què )。政(zhèng )府(fǔ )使(shǐ )谕(yù )之(zhī )曰(yuē ):“毋(wú )轻(qīng )去(qù ),已(yǐ )议(yì )除(chú )知(zhī )制(zhì )诰(gào )矣(yǐ )。”纯(chún )仁(rén )曰(yuē ):“此(cǐ )言(yán )何(hé )为(wéi )至(zhì )于(yú )我(wǒ )哉(zāi )?言(yán )不(bú )用(yòng ),万(wàn )钟(zhōng )非(fēi )所(suǒ )顾(gù )也(yě )!”

戊(wù )申(shēn ),河(hé )徙(xǐ )东(dōng )行(háng ),张(zhāng )巩(gǒng )等(děng )因(yīn )欲(yù )闭(bì )断(duàn )北(běi )流(liú ),帝(dì )意(yì )向(xiàng )之(zhī )。司(sī )马(mǎ )光(guāng )言(yán ):“巩(gǒng )等(děng )欲(yù )塞(sāi )二(èr )股(gǔ )河(hé )北(běi )流(liú ),臣(chén )恐(kǒng )劳(láo )费(fèi )未(wèi )易(yì )。幸(xìng )而(ér )可(kě )塞(sāi ),则(zé )东(dōng )流(liú )浅(qiǎn )狭(xiá ),堤(dī )防(fáng )未(wèi )全(quán ),必(bì )致(zhì )决(jué )溢(yì ),是(shì )移(yí )恩(ēn )、冀(jì )、深(shēn )、瀛(yíng )之(zhī )患(huàn )于(yú )沧(cāng )、德(dé )等(děng )州(zhōu )也(yě )。不(bú )若(ruò )俟(sì )三(sān )二(èr )年(nián ),东(dōng )流(liú )益(yì )深(shēn )阔(kuò ),堤(dī )防(fáng )稍(shāo )固(gù ),北(běi )流(liú )渐(jiàn )浅(qiǎn ),薪(xīn )刍(chú )有(yǒu )备(bèi )塞(sāi )之(zhī )便(biàn )。”帝(dì )命(mìng )光(guāng )与(yǔ )张(zhāng )茂(mào )则(zé )往(wǎng )视(shì ),王(wáng )安(ān )石(shí )曰(yuē ):“光(guāng )议(yì )事(shì )屡(lǚ )不(bú )合(hé ),今(jīn )令(lìng )视(shì )河(hé ),后(hòu )必(bì )不(bú )从(cóng )其(qí )议(yì ),是(shì )重(zhòng )使(shǐ )不(bú )安(ān )职(zhí )也(yě )。”乃(nǎi )独(dú )遣(qiǎn )茂(mào )则(zé )。茂(mào )则(zé )奏(zòu )二(èr )股(gǔ )河(hé )东(dōng )倾(qīng )已(yǐ )及(jí )八(bā )分(fèn ),北(běi )流(liú )止(zhǐ )二(èr )分(fèn );巩(gǒng )等(děng )亦(yì )奏(zòu )大(dà )河(hé )东(dōng )徙(xǐ ),北(běi )流(liú )已(yǐ )闭(bì ),诏(zhào )奖(jiǎng )谕(yù )之(zhī )。已(yǐ )而(ér )河(hé )自(zì )许(xǔ )家(jiā )港(gǎng )东(dōng )决(jué ),泛(fàn )滥(làn )大(dà )名(míng )、恩(ēn )、德(dé )、沧(cāng )、永(yǒng )静(jìng )五(wǔ )州(zhōu )军(jūn )境(jìng ),果(guǒ )如(rú )光(guāng )言(yán )。

夏(xià )国(guó )请(qǐng )从(cóng )旧(jiù )蕃(fān )仪(yí ),诏(zhào )许(xǔ )之(zhī )。

范(fàn )纯(chún )仁(rén )前(qián )后(hòu )章(zhāng )疏(shū ),语(yǔ )多(duō )激(jī )切(qiē ),帝(dì )悉(xī )不(bú )付(fù )外(wài )。纯(chún )仁(rén )尽(jìn )录(lù )申(shēn )中(zhōng )书(shū ),于(yú )是(shì )在(zài )位(wèi )大(dà )臣(chén )俱(jù )列(liè )名(míng )露(lù )章(zhāng )求(qiú )罢(bà ),帝(dì )优(yōu )诏(zhào )答(dá )之(zhī )。富(fù )弼(bì )自(zì )此(cǐ )不(bú )复(fù )出(chū )视(shì )事(shì )。安(ān )石(shí )乞(qǐ )重(zhòng )贬(biǎn )纯(chún )仁(rén ),帝(dì )曰(yuē ):“彼(bǐ )无(wú )罪(zuì ),姑(gū )与(yǔ )一(yī )善(shàn )地(dì )。”己(jǐ )酉(yǒu ),命(mìng )知(zhī )河(hé )中(zhōng )府(fǔ )。寻(xún )徙(xǐ )成(chéng )都(dōu )路(lù )转(zhuǎn )运(yùn )使(shǐ ),以(yǐ )新(xīn )法(fǎ )不(bú )便(biàn ),戒(jiè )州(zhōu )县(xiàn )无(wú )得(dé )遽(jù )行(háng ),安(ān )石(shí )怒(nù )其(qí )沮(jǔ )格(gé ),以(yǐ )事(shì )左(zuǒ )迁(qiān )知(zhī )和(hé )州(zhōu );未(wèi )至(zhì ),徙(xǐ )庆(qìng )州(zhōu )。

庚(gēng )戌(xū ),条(tiáo )例(lì )司(sī )本(běn )详(xiáng )文(wén )字(zì )苏(sū )辙(zhé )罢(bà )。辙(zhé )与(yǔ )吕(lǚ )惠(huì )卿(qīng )论(lùn )事(shì ),动(dòng )皆(jiē )不(bú )合(hé )。会(huì )遣(qiǎn )八(bā )使(shǐ )于(yú )四(sì )方(fāng ),访(fǎng )求(qiú )遗(yí )利(lì ),中(zhōng )外(wài )知(zhī )其(qí )必(bì )迎(yíng )合(hé )生(shēng )事(shì ),皆(jiē )莫(mò )敢(gǎn )言(yán )。辙(zhé )往(wǎng )见(jiàn )陈(chén )升(shēng )之(zhī )曰(yuē ):“昔(xī )嘉(jiā )祐(yòu )末(mò ),遣(qiǎn )使(shǐ )宽(kuān )恤(xù )诸(zhū )路(lù ),各(gè )务(wù )生(shēng )各(gè ),还(hái )奏(zòu ),多(duō )不(bú )可(kě )行(háng ),为(wéi )天(tiān )下(xià )笑(xiào )。今(jīn )何(hé )以(yǐ )异(yì )此(cǐ )!”又(yòu )以(yǐ )书(shū )抵(dǐ )王(wáng )安(ān )石(shí ),力(lì )陈(chén )其(qí )不(bú )可(kě )。安(ān )石(shí )怒(nù ),将(jiāng )加(jiā )以(yǐ )罪(zuì ),升(shēng )之(zhī )止(zhǐ )之(zhī )。至(zhì )是(shì )乞(qǐ )别(bié )除(chú )一(yī )差(chà )遣(qiǎn ),帝(dì )阅(yuè )辙(zhé )状(zhuàng ),问(wèn ):“辙(zhé )与(yǔ )轼(shì )如(rú )何(hé )?观(guān )其(qí )学(xué )问(wèn )颇(pō )相(xiàng )类(lèi )。”安(ān )石(shí )曰(yuē ):“轼(shì )兄(xiōng )弟(dì )大(dà )抵(dǐ )以(yǐ )悦(yuè )箝(qián )捭(bǎi )阖(hé )为(wéi )事(shì )。”帝(dì )曰(yuē ):“如(rú )此(cǐ ),则(zé )宜(yí )合(hé )时(shí )事(shì ),何(hé )以(yǐ )反(fǎn )为(wéi )异(yì )论(lùn )?”诏(zhào )依(yī )所(suǒ )乞(qǐ ),除(chú )河(hé )南(nán )府(fǔ )推(tuī )官(guān )。

甲(jiǎ )寅(yín ),朝(cháo )神(shén )御(yù )殿(diàn )。

辛(xīn )酉(yǒu ),以(yǐ )秘(mì )书(shū )省(shěng )著(zhe )作(zuò )佐(zuǒ )郎(láng )河(hé )南(nán )程(chéng )颢(hào )、太(tài )原(yuán )王(wáng )子(zǐ )韶(sháo )并(bìng )为(wéi )太(tài )子(zǐ )中(zhōng )允(yǔn )、权(quán )监(jiān )察(chá )御(yù )史(shǐ )里(lǐ )行(háng )。

颢(hào )自(zì )晋(jìn )城(chéng )令(lìng )改(gǎi )著(zhe )作(zuò )佐(zuǒ )郎(láng ),至(zhì )是(shì )吕(lǚ )公(gōng )著(zhe )荐(jiàn )为(wéi )御(yù )史(shǐ )。帝(dì )素(sù )知(zhī )其(qí )名(míng ),数(shù )召(zhào )见(jiàn )。每(měi )将(jiāng )退(tuì ),必(bì )曰(yuē ):“频(pín )求(qiú )对(duì ),欲(yù )常(cháng )常(cháng )见(jiàn )卿(qīng )。”一(yī )日(rì ),从(cóng )容(róng )咨(zī )访(fǎng ),报(bào )正(zhèng )午(wǔ ),始(shǐ )趋(qū )出(chū )庭(tíng )中(zhōng )。中(zhōng )官(guān )曰(yuē ):“御(yù )史(shǐ )不(bú )知(zhī )上(shàng )未(wèi )食(shí )乎(hū )?”

颢(hào )前(qián )后(hòu )进(jìn )说(shuō )甚(shèn )多(duō ),大(dà )要(yào )以(yǐ )正(zhèng )心(xīn )窒(zhì )欲(yù )、求(qiú )贤(xián )育(yù )材(cái )为(wéi )先(xiān ),不(bú )饰(shì )辞(cí )辩(biàn ),务(wù )以(yǐ )诚(chéng )意(yì )感(gǎn )悟(wù )主(zhǔ )上(shàng )。帝(dì )尝(cháng )使(shǐ )推(tuī )择(zé )人(rén )材(cái ),颢(hào )所(suǒ )荐(jiàn )数(shù )十(shí )人(rén ),以(yǐ )父(fù )表(biǎo )弟(dì )张(zhāng )载(zǎi )及(jí )弟(dì )颐(yí )为(wéi )首(shǒu )。又(yòu )劝(quàn )帝(dì )防(fáng )未(wèi )萌(méng )之(zhī )欲(yù ),及(jí )勿(wù )轻(qīng )天(tiān )下(xià )士(shì ),帝(dì )俯(fǔ )躬(gōng )曰(yuē ):“当(dāng )为(wéi )卿(qīng )戒(jiè )之(zhī )。”

帝(dì )尝(cháng )召(zhào )颢(hào ),问(wèn )所(suǒ )以(yǐ )为(wéi )御(yù )史(shǐ ),对(duì )曰(yuē ):“使(shǐ )臣(chén )拾(shí )遗(yí )补(bǔ )阙(què )、裨(bì )赞(zàn )朝(cháo )廷(tíng )则(zé )可(kě ),使(shǐ )臣(chén )掇(duō )拾(shí )群(qún )下(xià )短(duǎn )长(zhǎng )以(yǐ )沽(gū )直(zhí )名(míng )则(zé )不(bú )能(néng )。”帝(dì )以(yǐ )为(wéi )得(dé )御(yù )史(shǐ )体(tǐ )。居(jū )职(zhí )数(shù )月(yuè ),章(zhāng )疏(shū )屡(lǚ )上(shàng )。又(yòu )论(lùn )时(shí )务(wù )十(shí )事(shì ),大(dà )略(luè )以(yǐ )为(wéi ):“圣(shèng )人(rén )创(chuàng )法(fǎ ),皆(jiē )本(běn )诸(zhū )人(rén )情(qíng ),极(jí )乎(hū )理(lǐ )物(wù )。圣(shèng )人(rén )之(zhī )所(suǒ )必(bì )为(wéi )者(zhě ),行(háng )之(zhī )有(yǒu )先(xiān )后(hòu ),用(yòng )之(zhī )有(yǒu )缓(huǎn )急(jí ),在(zài )讲(jiǎng )求(qiú )设(shè )施(shī )如(rú )何(hé )耳(ěr )。”帝(dì )嘉(jiā )纳(nà )之(zhī )。

开(kāi )封(fēng )狱(yù )具(jù ),同(tóng )判(pàn )刑(xíng )部(bù )丁(dīng )讽(fěng )、审(shěn )刑(xíng )院(yuàn )详(xiáng )议(yì )官(guān )王(wáng )师(shī )元(yuán )皆(jiē )诬(wū )伏(fú )。侍(shì )御(yù )史(shǐ )知(zhī )杂(zá )事(shì )兼(jiān )判(pàn )刑(xíng )部(bù )刘(liú )述(shù )独(dú )谓(wèi )朝(cháo )廷(tíng )不(bú )当(dāng )劾(hé )言(yán )事(shì )官(guān ),三(sān )问(wèn ),不(bú )承(chéng )。王(wáng )安(ān )石(shí )欲(yù )置(zhì )之(zhī )狱(yù ),司(sī )马(mǎ )光(guāng )与(yǔ )范(fàn )纯(chún )仁(rén )争(zhēng )之(zhī ),乃(nǎi )止(zhǐ )。壬(rén )戌(xū ),贬(biǎn )述(shù )知(zhī )江(jiāng )州(zhōu ),讽(fěng )通(tōng )判(pàn )复(fù )州(zhōu ),师(shī )元(yuán )监(jiān )安(ān )州(zhōu )税(shuì )。

是(shì )月(yuè ),辽(liáo )主(zhǔ )谒(yè )庆(qìng )陵(líng )。

九(jiǔ )月(yuè ),甲(jiǎ )子(zǐ )朔(shuò ),交(jiāo )州(zhōu )来(lái )贡(gòng )。

丁(dīng )卿(qīng ),立(lì )常(cháng )平(píng )给(gěi )敛(liǎn )法(fǎ )。

戊(wù )辰(chén ),初(chū )开(kāi )经(jīng )筵(yàn )。

出(chū )内(nèi )库(kù )缗(mín )钱(qián )百(bǎi )万(wàn ),籴(dí )河(hé )北(běi )常(cháng )平(píng )粟(sù )。

初(chū ),陕(shǎn )西(xī )转(zhuǎn )运(yùn )使(shǐ )李(lǐ )参(cān ),以(yǐ )部(bù )内(nèi )粮(liáng )储(chǔ )不(bú )足(zú ),令(lìng )民(mín )自(zì )隐(yǐn )度(dù )粟(sù )麦(mài )之(zhī )赢(yíng ),先(xiān )贷(dài )以(yǐ )钱(qián ),俟(sì )谷(gǔ )熟(shú )还(hái )官(guān ),号(hào )“青(qīng )苗(miáo )钱(qián )”;行(háng )之(zhī )数(shù )年(nián ),廪(lǐn )有(yǒu )馀(yú )粮(liáng )。至(zhì )是(shì )条(tiáo )例(lì )司(sī )言(yán ):“诸(zhū )路(lù )常(cháng )平(píng )、广(guǎng )惠(huì )仓(cāng ),钱(qián )谷(gǔ )敛(liǎn )散(sàn ),未(wèi )得(dé )其(qí )宜(yí ),故(gù )为(wéi )利(lì )未(wèi )博(bó )。今(jīn )欲(yù )以(yǐ )见(jiàn )在(zài )斗(dòu )斛(hú ),遇(yù )贵(guì )量(liàng )减(jiǎn )市(shì )价(jià )粜(tiào ),遇(yù )贱(jiàn )量(liàng )增(zēng )市(shì )价(jià )籴(dí ),可(kě )通(tōng )融(róng )转(zhuǎn )运(yùn )司(sī )苗(miáo )税(shuì ),及(jí )前(qián )钱(qián )斛(hú )就(jiù )使(shǐ )转(zhuǎn )易(yì )者(zhě ),亦(yì )许(xǔ )兑(duì )换(huàn )。仍(réng )以(yǐ )见(jiàn )钱(qián )依(yī )陕(shǎn )西(xī )青(qīng )苗(miáo )钱(qián )例(lì ),愿(yuàn )预(yù )借(jiè )者(zhě )给(gěi )之(zhī ),令(lìng )随(suí )税(shuì )输(shū )纳(nà )斗(dòu )斛(hú ),半(bàn )为(wéi )夏(xià )料(liào ),半(bàn )为(wéi )秋(qiū )料(liào )。内(nèi )有(yǒu )愿(yuàn )请(qǐng )本(běn )色(sè ),或(huò )纳(nà )时(shí )价(jià )贵(guì ),愿(yuàn )纳(nà )钱(qián )者(zhě ),皆(jiē )从(cóng )其(qí )便(biàn )。如(rú )遇(yù )灾(zāi )伤(shāng ),许(xǔ )展(zhǎn )至(zhì )次(cì )料(liào )丰(fēng )熟(shú )日(rì )纳(nà )。非(fēi )惟(wéi )足(zú )以(yǐ )待(dài )凶(xiōng )荒(huāng )之(zhī )患(huàn ),民(mín )既(jì )受(shòu )贷(dài ),则(zé )兼(jiān )并(bìng )之(zhī )家(jiā ),不(bú )得(dé )乘(chéng )新(xīn )陈(chén )不(bú )接(jiē )以(yǐ )邀(yāo )信(xìn )息(xī )。又(yòu ),常(cháng )平(píng )、广(guǎng )惠(huì )之(zhī )物(wù ),收(shōu )藏(cáng )积(jī )滞(zhì ),必(bì )待(dài )年(nián )凶(xiōng )物(wù )贵(guì ),然(rán )后(hòu )出(chū )粜(tiào ),所(suǒ )及(jí )不(bú )过(guò )城(chéng )市(shì )游(yóu )手(shǒu )之(zhī )人(rén )。今(jīn )通(tōng )一(yī )路(lù )有(yǒu )无(wú ),贵(guì )发(fā )贱(jiàn )敛(liǎn ),以(yǐ )广(guǎng )蓄(xù )积(jī ),平(píng )物(wù )价(jià ),使(shǐ )农(nóng )人(rén )得(dé )以(yǐ )趋(qū )时(shí )赴(fù )事(shì ),兼(jiān )并(bìng )者(zhě )不(bú )得(dé )乘(chéng )其(qí )急(jí )。凡(fán )此(cǐ )皆(jiē )以(yǐ )为(wéi )民(mín ),而(ér )公(gōng )家(jiā )无(wú )所(suǒ )利(lì )焉(yān ),是(shì )亦(yì )先(xiān )王(wáng )散(sàn )惠(huì )兴(xìng )利(lì )以(yǐ )为(wéi )耕(gēng )敛(liǎn )补(bǔ )助(zhù )之(zhī )意(yì )也(yě )。欲(yù )量(liàng )诸(zhū )路(lù )钱(qián )谷(gǔ )多(duō )寡(guǎ ),分(fèn )遣(qiǎn )官(guān )提(tí )举(jǔ ),每(měi )州(zhōu )选(xuǎn )通(tōng )判(pàn )、幕(mù )职(zhí )官(guān )一(yī )员(yuán ),典(diǎn )干(gàn )转(zhuǎn )移(yí )出(chū )纳(nà ),仍(réng )先(xiān )自(zì )河(hé )北(běi )、京(jīng )东(dōng )、淮(huái )南(nán )三(sān )路(lù )施(shī )行(háng ),俟(sì )有(yǒu )绪(xù ),推(tuī )之(zhī )诸(zhū )路(lù )。其(qí )广(guǎng )惠(huì )仓(cāng )储(chǔ ),量(liàng )留(liú )给(gěi )老(lǎo )疾(jí )贫(pín )穷(qióng )人(rén )外(wài ),馀(yú )并(bìng )用(yòng )常(cháng )平(píng )转(zhuǎn )移(yí )法(fǎ )。”从(cóng )之(zhī )。

初(chū ),王(wáng )安(ān )石(shí )既(jì )与(yǔ )叶(yè )惠(huì )卿(qīng )议(yì )定(dìng ),出(chū )示(shì )苏(sū )辙(zhé )曰(yuē ):“此(cǐ )青(qīng )苗(miáo )法(fǎ )也(yě ),有(yǒu )不(bú )便(biàn ),以(yǐ )告(gào )。”辙(zhé )曰(yuē ):“以(yǐ )钱(qián )贷(dài )民(mín ),使(shǐ )出(chū )息(xī )二(èr )分(fèn ),本(běn )以(yǐ )救(jiù )民(mín ),非(fēi )为(wéi )利(lì )也(yě )。然(rán )出(chū )纳(nà )之(zhī )际(jì ),吏(lì )缘(yuán )为(wéi )奸(jiān ),法(fǎ )不(bú )能(néng )禁(jìn )。钱(qián )入(rù )民(mín )手(shǒu ),虽(suī )良(liáng )民(mín )不(bú )免(miǎn )妄(wàng )用(yòng ),及(jí )其(qí )纳(nà )钱(qián ),虽(suī )富(fù )民(mín )不(bú )免(miǎn )逾(yú )限(xiàn ),恐(kǒng )鞭(biān )箠(chuí )必(bì )用(yòng ),州(zhōu )县(xiàn )之(zhī )事(shì )不(bú )胜(shèng )烦(fán )矣(yǐ )。唐(táng )刘(liú )晏(yàn )掌(zhǎng )国(guó )计(jì ),未(wèi )尝(cháng )有(yǒu )所(suǒ )假(jiǎ )贷(dài ),有(yǒu )尤(yóu )之(zhī )者(zhě ),晏(yàn )曰(yuē ):‘使(shǐ )民(mín )侥(yáo )幸(xìng )得(dé )钱(qián ),非(fēi )国(guó )之(zhī )福(fú );使(shǐ )吏(lì )倚(yǐ )法(fǎ )督(dū )责(zé ),非(fēi )民(mín )之(zhī )便(biàn )。吾(wú )虽(suī )未(wèi )尝(cháng )假(jiǎ )贷(dài ),而(ér )四(sì )方(fāng )丰(fēng )凶(xiōng )贵(guì )贱(jiàn ),知(zhī )之(zhī )未(wèi )尝(cháng )逾(yú )时(shí )。有(yǒu )贱(jiàn )必(bì )籴(dí ),有(yǒu )贵(guì )必(bì )粜(tiào ),以(yǐ )此(cǐ )四(sì )方(fāng )无(wú )甚(shèn )贵(guì )甚(shèn )贱(jiàn )之(zhī )病(bìng ),安(ān )用(yòng )贷(dài )为(wéi )!’晏(yàn )之(zhī )所(suǒ )言(yán ),汉(hàn )常(cháng )平(píng )法(fǎ )耳(ěr )。今(jīn )此(cǐ )法(fǎ )具(jù )在(zài ),而(ér )患(huàn )不(bú )修(xiū );公(gōng )诚(chéng )有(yǒu )意(yì )于(yú )民(mín ),举(jǔ )而(ér )行(háng )之(zhī ),晏(yàn )之(zhī )功(gōng )可(kě )立(lì )俟(sì )也(yě )。”安(ān )石(shí )曰(yuē ):“君(jūn )言(yán )诚(chéng )有(yǒu )理(lǐ ),当(dāng )徐(xú )思(sī )之(zhī )。”由(yóu )是(shì )逾(yú )月(yuè )不(bú )言(yán )青(qīng )苗(miáo )。会(huì )京(jīng )东(dōng )转(zhuǎn )运(yùn )使(shǐ )王(wáng )广(guǎng )渊(yuān )言(yán ):“方(fāng )春(chūn )农(nóng )事(shì )兴(xìng ),而(ér )民(mín )苦(kǔ )乏(fá ),兼(jiān )并(bìng )之(zhī )家(jiā ),得(dé )以(yǐ )乘(chéng )急(jí )要(yào )利(lì ),乞(qǐ )留(liú )本(běn )道(dào )钱(qián )帛(bó )五(wǔ )十(shí )万(wàn ),贷(dài )之(zhī )贫(pín )民(mín ),岁(suì )可(kě )获(huò )息(xī )二(èr )十(shí )五(wǔ )万(wàn )。”从(cóng )之(zhī )。其(qí )事(shì )与(yǔ )青(qīng )苗(miáo )法(fǎ )合(hé ),安(ān )石(shí )始(shǐ )以(yǐ )为(wéi )可(kě )用(yòng ),召(zhào )至(zhì )京(jīng )师(shī ),与(yǔ )之(zhī )议(yì )。广(guǎng )渊(yuān )请(qǐng )施(shī )之(zhī )河(hé )北(běi ),安(ān )石(shí )遂(suí )决(jué )意(yì )行(háng )之(zhī ),次(cì )第(dì )及(jí )于(yú )诸(zhū )路(lù )。

辛(xīn )卯(mǎo ),废(fèi )奉(fèng )慈(cí )殿(diàn )。

壬(rén )辰(chén ),以(yǐ )秘(mì )书(shū )省(shěng )著(zhe )作(zuò )佐(zuǒ )郎(láng )吕(lǚ )惠(huì )卿(qīng )为(wéi )太(tài )子(zǐ )中(zhōng )允(yǔn )、崇(chóng )政(zhèng )殿(diàn )说(shuō )书(shū ),从(cóng )王(wáng )安(ān )石(shí )荐(jiàn )也(yě )。

王(wáng )安(ān )石(shí )独(dú )奏(zòu )事(shì ),帝(dì )问(wèn )曰(yuē ):“程(chéng )颢(hào )言(yán )不(bú )可(kě )卖(mài )祠(cí )部(bù )度(dù )牒(dié )作(zuò )常(cháng )平(píng )本(běn )钱(qián ),如(rú )何(hé )?”安(ān )石(shí )曰(yuē )“颢(hào )所(suǒ )言(yán )自(zì )以(yǐ )为(wéi )王(wáng )道(dào )之(zhī )正(zhèng ),臣(chén )以(yǐ )为(wéi )颢(hào )未(wèi )达(dá )王(wáng )道(dào )之(zhī )权(quán )也(yě )。今(jīn )度(dù )牒(dié )所(suǒ )得(dé ),可(kě )置(zhì )粟(sù )四(sì )十(shí )五(wǔ )万(wàn )石(shí )。若(ruò )凶(xiōng )年(nián )人(rén )贷(dài )三(sān )石(shí ),可(kě )全(quán )十(shí )五(wǔ )万(wàn )人(rén )。如(rú )是(shì )而(ér )犹(yóu )以(yǐ )为(wéi )不(bú )可(kě ),岂(qǐ )为(wéi )知(zhī )权(quán )乎(hū )!”

辽(liáo )西(xī )北(běi )路(lù )招(zhāo )讨(tǎo )使(shǐ )耶(yē )律(lǜ )仁(rén )先(xiān )奉(fèng )命(mìng )讨(tǎo )准(zhǔn )布(bù ),严(yán )斥(chì )候(hòu ),扼(è )敌(dí )冲(chōng ),诸(zhū )属(shǔ )国(guó )并(bìng )怀(huái )柔(róu )服(fú )从(cóng ),诸(zhū )事(shì )整(zhěng )饬(chì )。准(zhǔn )布(bù )来(lái )寇(kòu ),仁(rén )先(xiān )逆(nì )击(jī )之(zhī ),追(zhuī )杀(shā )八(bā )十(shí )馀(yú )里(lǐ );大(dà )军(jūn )继(jì )至(zhì ),又(yòu )败(bài )之(zhī )。别(bié )部(bù )来(lái )救(jiù )者(zhě ),见(jiàn )仁(rén )先(xiān )屡(lǚ )胜(shèng ),不(bú )敢(gǎn )战(zhàn )而(ér )降(jiàng ),北(běi )边(biān )遂(suí )安(ān )。

冬(dōng ),十(shí )月(yuè ),丙(bǐng )申(shēn ),富(fù )弼(bì )罢(bà )。王(wáng )安(ān )石(shí )专(zhuān )权(quán )自(zì )恣(zì ),弼(bì )度(dù )不(bú )能(néng )争(zhēng ),常(cháng )移(yí )病(bìng )不(bú )入(rù )中(zhōng )书(shū ),久(jiǔ )之(zhī )遂(suí )辞(cí )位(wèi )。章(zhāng )数(shù )十(shí )上(shàng ),许(xǔ )之(zhī ),问(wèn )曰(yuē ):“卿(qīng )既(jì )去(qù ),谁(shuí )可(kě )代(dài )卿(qīng )者(zhě )?”弼(bì )荐(jiàn )文(wén )彦(yàn )博(bó )。帝(dì )默(mò )然(rán )良(liáng )久(jiǔ ),曰(yuē ):“王(wáng )安(ān )石(shí )如(rú )何(hé )?”弼(bì )亦(yì )默(mò )然(rán )。加(jiā )检(jiǎn )校(xiào )太(tài )师(shī ),以(yǐ )武(wǔ )宁(níng )军(jūn )节(jiē )度(dù )使(shǐ )、同(tóng )平(píng )章(zhāng )事(shì )、判(pàn )亳(bó )州(zhōu )。弼(bì )初(chū )诣(yì )阙(què ),即(jí )除(chú )司(sī )空(kōng )兼(jiān )侍(shì )中(zhōng ),固(gù )辞(cí )得(dé )免(miǎn )。及(jí )罢(bà ),不(bú )复(fù )加(jiā )恩(ēn ),盖(gài )帝(dì )意(yì )不(bú )乐(lè )故(gù )也(yě )。

以(yǐ )尚(shàng )书(shū )右(yòu )丞(chéng )、知(zhī )枢(shū )密(mì )院(yuàn )事(shì )陈(chén )升(shēng )之(zhī )行(háng )礼(lǐ )部(bù )尚(shàng )书(shū )、同(tóng )平(píng )章(zhāng )事(shì )。故(gù )事(shì ),宰(zǎi )相(xiàng )以(yǐ )侍(shì )郎(láng )为(wéi )之(zhī ),而(ér )无(wú )左(zuǒ )右(yòu )丞(chéng )拜(bài )者(zhě );学(xué )士(shì )王(wáng )珪(guī )当(dāng )制(zhì ),以(yǐ )为(wéi )言(yán ),升(shēng )之(zhī )于(yú )是(shì )躐(liè )迁(qiān )尚(shàng )书(shū )。升(shēng )之(zhī )资(zī )历(lì )高(gāo )于(yú )安(ān )石(shí ),而(ér )素(sù )与(yǔ )安(ān )石(shí )相(xiàng )表(biǎo )里(lǐ ),故(gù )安(ān )石(shí )劝(quàn )帝(dì )先(xiān )用(yòng )之(zhī )。

诏(zhào )城(chéng )绥(suí )州(zhōu )。先(xiān )是(shì )韩(hán )缜(zhěn )与(yǔ )夏(xià )人(rén )议(yì ),许(xǔ )令(lìng )纳(nà )安(ān )远(yuǎn )、塞(sāi )门(mén )二(èr )砦(zhài ),还(hái )以(yǐ )绥(suí )州(zhōu )。郭(guō )逵(kuí )曰(yuē ):“此(cǐ )正(zhèng )商(shāng )於(yú )之(zhī )地(dì )六(liù )百(bǎi )里(lǐ )也(yě )!”时(shí )已(yǐ )有(yǒu )诏(zhào )使(shǐ )逵(kuí )焚(fén )弃(qì )绥(suí )州(zhōu ),逵(kuí )曰(yuē ):“一(yī )州(zhōu )既(jì )失(shī ),二(èr )砦(zhài )不(bú )可(kě )得(dé ),中(zhōng )国(guó )为(wéi )夏(xià )人(rén )所(suǒ )卖(mài ),安(ān )用(yòng )守(shǒu )臣(chén )!”为(wéi )藏(cáng )其(qí )诏(zhào )不(bú )出(chū ),上(shàng )言(yán )绥(suí )州(zhōu )具(jù )存(cún ),且(qiě )自(zì )劾(hé )违(wéi )诏(zhào )之(zhī )罪(zuì )。召(zhào )褒(bāo )逵(kuí )曰(yuē ):“有(yǒu )臣(chén )如(rú )此(cǐ ),朕(zhèn )无(wú )西(xī )顾(gù )之(zhī )忧(yōu )矣(yǐ )!”既(jì ),誓(shì )诏(zhào )已(yǐ )降(jiàng ),夏(xià )人(rén )犹(yóu )不(bú )归(guī )二(èr )砦(zhài ),且(qiě )遣(qiǎn )刚(gāng )明(míng )鄂(è )特(tè )秋(qiū ),言(yán )欲(yù )先(xiān )得(dé )绥(suí )州(zhōu )。逵(kuí )命(mìng )机(jī )宜(yí )文(wén )字(zì )赵(zhào )离(lí )等(děng )如(rú )夏(xià )交(jiāo )所(suǒ )纳(nà )二(èr )砦(zhài ),且(qiě )定(dìng )地(dì )界(jiè )。刚(gāng )明(míng )鄂(è )特(tè )曰(yuē ):“朝(cháo )廷(tíng )本(běn )欲(yù )得(dé )二(èr )砦(zhài ),地(dì )界(jiè )非(fēi )所(suǒ )约(yuē )。”离(lí )曰(yuē ):“然(rán )则(zé )塞(sāi )门(mén )、安(ān )远(yuǎn )二(èr )墙(qiáng )墟(xū )耳(ěr ),安(ān )用(yòng )之(zhī )!二(èr )砦(zhài )之(zhī )北(běi ),旧(jiù )有(yǒu )三(sān )十(shí )六(liù )堡(bǎo ),以(yǐ )长(zhǎng )城(chéng )岭(lǐng )为(wéi )界(jiè ),西(xī )平(píng )王(wáng )祥(xiáng )符(fú )所(suǒ )移(yí )书(shū )固(gù )在(zài )也(yě )。”刚(gāng )明(míng )鄂(è )特(tè )语(yǔ )塞(sāi )。离(lí )以(yǐ )夏(xià )人(rén )渝(yú )盟(méng ),请(qǐng )城(chéng )绥(suí )州(zhōu ),不(bú )以(yǐ )易(yì )二(èr )砦(zhài );从(cóng )之(zhī ),改(gǎi )名(míng )绥(suí )德(dé )城(chéng )。

司(sī )马(mǎ )光(guāng )入(rù )对(duì ),帝(dì )问(wèn ):“近(jìn )相(xiàng )陈(chén )升(shēng )之(zhī ),外(wài )议(yì )云(yún )何(hé )?”光(guāng )曰(yuē ):“闽(mǐn )人(rén )狡(jiǎo )险(xiǎn ),楚(chǔ )人(rén )轻(qīng )易(yì )。今(jīn )二(èr )相(xiàng )皆(jiē )闽(mǐn )人(rén ),二(èr )参(cān )政(zhèng )皆(jiē )楚(chǔ )人(rén ),必(bì )将(jiāng )援(yuán )引(yǐn )乡(xiāng )党(dǎng )之(zhī )士(shì ),天(tiān )下(xià )风(fēng )俗(sú ),何(hé )由(yóu )得(dé )更(gèng )惇(dūn )厚(hòu )!”帝(dì )曰(yuē ):“升(shēng )之(zhī )有(yǒu )才(cái )智(zhì ),晓(xiǎo )边(biān )事(shì )。”光(guāng )曰(yuē ):“不(bú )能(néng )临(lín )大(dà )节(jiē )而(ér )不(bú )可(kě )寺(sì )耳(ěr )凡(fán )才(cái )智(zhì )之(zhī )人(rén ),必(bì )得(dé )忠(zhōng )直(zhí )之(zhī )士(shì )从(cóng )旁(páng )制(zhì )之(zhī ),此(cǐ )明(míng )人(rén )之(zhī )法(fǎ )也(yě )。”光(guāng )又(yòu )言(yán )富(fù )弼(bì )去(qù )可(kě )惜(xī ),帝(dì )曰(yuē ):“朕(zhèn )留(liú )之(zhī )至(zhì )矣(yǐ )。”光(guāng )曰(yuē ):“弼(bì )所(suǒ )以(yǐ )去(qù )者(zhě ),其(qí )言(yán )不(bú )用(yòng ),与(yǔ )同(tóng )列(liè )不(bú )合(hé )故(gù )也(yě )。”帝(dì )又(yòu )问(wèn ):“王(wáng )安(ān )石(shí )何(hé )如(rú )?”光(guāng )曰(yuē ):“人(rén )言(yán )安(ān )石(shí )奸(jiān )邪(xié ),则(zé )毁(huǐ )之(zhī )太(tài )过(guò );但(dàn )不(bú )晓(xiǎo )事(shì )又(yòu )执(zhí )拗(niù )耳(ěr )。”帝(dì )曰(yuē ):“韩(hán )琦(qí )敢(gǎn )当(dāng )事(shì ),贤(xián )于(yú )富(fù )弼(bì ),然(rán )为(wéi )人(rén )太(tài )强(qiáng )。”光(guāng )曰(yuē ):“琦(qí )实(shí )忠(zhōng )于(yú )国(guó )家(jiā ),但(dàn )好(hǎo )遂(suí )非(fēi ),此(cǐ )其(qí )所(suǒ )短(duǎn )也(yě )。”帝(dì )因(yīn )历(lì )问(wèn )群(qún )臣(chén ),至(zhì )吕(lǚ )惠(huì )卿(qīng ),光(guāng )曰(yuē ):“惠(huì )卿(qīng )憸(xiān )巧(qiǎo ),非(fēi )佳(jiā )士(shì )。使(shǐ )王(wáng )安(ān )石(shí )负(fù )谤(bàng )于(yú )天(tiān )下(xià )者(zhě ),惠(huì )卿(qīng )也(yě )。近(jìn )日(rì )不(bú )次(cì )进(jìn )用(yòng ),不(bú )大(dà )合(hé )群(qún )心(xīn )。”帝(dì )曰(yuē ):“惠(huì )卿(qīng )应(yīng )对(duì )明(míng )辩(biàn ),亦(yì )似(sì )美(měi )才(cái )。”光(guāng )曰(yuē ):“江(jiāng )充(chōng )、李(lǐ )训(xùn )若(ruò )无(wú )才(cái ),何(hé )以(yǐ )动(dòng )人(rén )主(zhǔ )?”

戊(wù )戌(xū ),以(yǐ )蕃(fān )官(guān )礼(lǐ )宾(bīn )使(shǐ )折(shé )继(jì )世(shì )为(wéi )忠(zhōng )州(zhōu )刺(cì )史(shǐ );左(zuǒ )监(jiān )门(mén )卫(wèi )将(jiāng )军(jūn )嵬(wéi )名(míng )山(shān )为(wéi )供(gòng )备(bèi )库(kù )使(shǐ ),赐(cì )姓(xìng )赵(zhào ),名(míng )怀(huái )顺(shùn )。

己(jǐ )亥(hài ),辽(liáo )主(zhǔ )驻(zhù )藕(ǒu )丝(sī )淀(diàn )。

丙(bǐng )辰(chén ),诏(zhào ):“御(yù )史(shǐ )请(qǐng )对(duì ),并(bìng )许(xǔ )直(zhí )由(yóu )閤(gě )门(mén )上(shàng )殿(diàn )。”时(shí )御(yù )史(shǐ )里(lǐ )行(háng )张(zhāng )戬(jiǎn )、程(chéng )颢(hào )言(yán ):“台(tái )谏(jiàn )言(yán )责(zé )既(jì )均(jūn ),则(zé )进(jìn )见(jiàn )之(zhī )期(qī ),理(lǐ )无(wú )殊(shū )别(bié )。况(kuàng )往(wǎng )复(fù )俟(sì )报(bào ),必(bì )由(yóu )中(zhōng )书(shū ),万(wàn )一(yī )事(shì )干(gàn )政(zhèng )府(fǔ ),或(huò )致(zhì )阻(zǔ )格(gé )。乞(qǐ )依(yī )谏(jiàn )官(guān )例(lì ),牒(dié )閤(gě )门(mén )求(qiú )对(duì );或(huò )有(yǒu )急(jí )奏(zòu ),仍(réng )许(xǔ )越(yuè )次(cì )上(shàng )殿(diàn )。”帝(dì )从(cóng )其(qí )言(yán ),故(gù )有(yǒu )是(shì )诏(zhào )。戬(jiǎn ),长(zhǎng )安(ān )人(rén )也(yě )。

己(jǐ )未(wèi ),夏(xià )遣(qiǎn )使(shǐ )来(lái )谢(xiè )封(fēng )册(cè )。

十(shí )一(yī )月(yuè ),乙(yǐ )丑(chǒu ),命(mìng )枢(shū )密(mì )副(fù )使(shǐ )韩(hán )绛(jiàng )同(tóng )制(zhì )置(zhì )三(sān )司(sī )条(tiáo )例(lì )。陈(chén )升(shēng )之(zhī )深(shēn )狡(jiǎo )多(duō )数(shù ),为(wéi )小(xiǎo )官(guān )时(shí ),与(yǔ )王(wáng )安(ān )石(shí )相(xiàng )遇(yù )淮(huái )南(nán ),安(ān )石(shí )深(shēn )器(qì )之(zhī )。及(jí )安(ān )石(shí )得(dé )政(zhèng ),务(wù )变(biàn )更(gèng )旧(jiù )制(zhì ),患(huàn )同(tóng )列(liè )不(bú )从(cóng ),奏(zòu )设(shè )制(zhì )置(zhì )条(tiáo )例(lì )司(sī ),与(yǔ )升(shēng )之(zhī )共(gòng )事(shì ),凡(fán )所(suǒ )欲(yù )为(wéi ),自(zì )条(tiáo )例(lì )司(sī )直(zhí )奏(zòu )行(háng )之(zhī ),无(wú )复(fù )龃(jǔ )龉(yǔ )。升(shēng )之(zhī )心(xīn )知(zhī )其(qí )不(bú )可(kě ),而(ér )极(jí )力(lì )赞(zàn )助(zhù );或(huò )时(shí )为(wéi )小(xiǎo )异(yì ),阳(yáng )若(ruò )不(bú )与(yǔ )安(ān )石(shí )同(tóng )者(zhě )。安(ān )石(shí )不(bú )觉(jiào )其(qí )诈(zhà ),甚(shèn )德(dé )之(zhī ),故(gù )推(tuī )升(shēng )之(zhī )使(shǐ )先(xiān )为(wéi )相(xiàng )。升(shēng )之(zhī )既(jì )登(dēng )相(xiàng )位(wèi ),于(yú )条(tiáo )例(lì )司(sī )不(bú )肯(kěn )关(guān )预(yù ),因(yīn )言(yán )于(yú )帝(dì )曰(yuē ):“臣(chén )待(dài )罪(zuì )宰(zǎi )相(xiàng ),无(wú )所(suǒ )不(bú )统(tǒng ),所(suǒ )领(lǐng )职(zhí )事(shì ),岂(qǐ )可(kě )称(chēng )司(sī )!”安(ān )石(shí )曰(yuē ):“古(gǔ )之(zhī )六(liù )卿(qīng ),即(jí )今(jīn )之(zhī )执(zhí )政(zhèng ),有(yǒu )司(sī )马(mǎ )、司(sī )徒(tú )、司(sī )寇(kòu )、司(sī )空(kōng ),各(gè )名(míng )一(yī )职(zhí ),何(hé )害(hài )于(yú )理(lǐ )!”升(shēng )之(zhī )曰(yuē ):“兹(zī )事(shì )当(dāng )归(guī )之(zhī )三(sān )司(sī ),何(hé )必(bì )揽(lǎn )取(qǔ )为(wéi )己(jǐ )任(rèn )?”安(ān )石(shí )大(dà )怒(nù ),二(èr )人(rén )于(yú )是(shì )始(shǐ )判(pàn )。帝(dì )谓(wèi )安(ān )石(shí )曰(yuē ):“向(xiàng )者(zhě )升(shēng )之(zhī )在(zài )密(mì )院(yuàn ),今(jīn )俱(jù )在(zài )中(zhōng )书(shū ),以(yǐ )制(zhì )置(zhì )条(tiáo )例(lì )并(bìng )归(guī )中(zhōng )书(shū ),何(hé )如(rú )?”安(ān )石(shí )曰(yuē ):“升(shēng )之(zhī )以(yǐ )制(zhì )词(cí )云(yún )‘金(jīn )谷(gǔ )之(zhī )计(jì )宜(yí )归(guī )内(nèi )吏(lì )’,故(gù )耻(chǐ )任(rèn )此(cǐ )职(zhí )。陛(bì )下(xià )置(zhì )司(sī ),本(běn )令(lìng )中(zhōng )书(shū )、密(mì )院(yuàn )各(gè )差(chà )一(yī )人(rén ),今(jīn )若(ruò )差(chà )韩(hán )绛(jiàng ),共(gòng )事(shì )甚(shèn )便(biàn )。”帝(dì )曰(yuē ):“善(shàn )!”遂(suí )命(mìng )绛(jiàng )。安(ān )石(shí )每(měi )奏(zòu )事(shì ),绛(jiàng )必(bì )曰(yuē ):“安(ān )石(shí )所(suǒ )陈(chén )皆(jiē )至(zhì )当(dāng )。”安(ān )石(shí )恃(shì )以(yǐ )为(wéi )助(zhù )。

帝(dì )欲(yù )用(yòng )苏(sū )轼(shì )同(tóng )修(xiū )起(qǐ )居(jū )注(zhù ),王(wáng )安(ān )石(shí )谮(zèn )之(zhī ),乃(nǎi )罢(bà )轼(shì )不(bú )用(yòng ),用(yòng )蔡(cài )延(yán )庆(qìng )、孙(sūn )觉(jiào )。

丁(dīng )卯(mǎo ),辽(liáo )诏(zhào ):“四(sì )方(fāng )馆(guǎn )副(fù )使(shǐ ),止(zhǐ )以(yǐ )契(qì )丹(dān )人(rén )充(chōng )。”

甲(jiǎ )戌(xū ),诏(zhào ):“裁(cái )宗(zōng )室(shì )授(shòu )官(guān )法(fǎ ),惟(wéi )宣(xuān )祖(zǔ )、太(tài )祖(zǔ )、太(tài )宗(zōng )之(zhī )子(zǐ ),择(zé )其(qí )后(hòu )一(yī )人(rén )为(wéi )公(gōng ),世(shì )世(shì )不(bú )绝(jué );其(qí )馀(yú )元(yuán )孙(sūn )之(zhī )子(zǐ ),将(jiāng )军(jūn )以(yǐ )下(xià ),听(tīng )出(chū )外(wài )官(guān );袒(tǎn )免(miǎn )之(zhī )子(zǐ ),更(gèng )不(bú )赐(cì )名(míng )授(shòu )官(guān ),许(xǔ )令(lìng )应(yīng )举(jǔ )。”初(chū ),吕(lǚ )夷(yí )简(jiǎn )在(zài )仁(rén )宗(zōng )时(shí ),改(gǎi )宗(zōng )室(shì )补(bǔ )环(huán )卫(wèi )宫(gōng ),骤(zhòu )增(zēng )廪(lǐn )给(gěi ),其(qí )具(jù )后(hòu )费(fèi )大(dà )而(ér )不(bú )可(kě )止(zhǐ )。韩(hán )琦(qí )为(wéi )相(xiàng ),尝(cháng )议(yì )更(gèng )之(zhī )而(ér )不(bú )果(guǒ ),至(zhì )是(shì )遂(suí )行(háng )之(zhī )。

丙(bǐng )子(zǐ ),罢(bà )诸(zhū )路(lù )提(tí )点(diǎn )刑(xíng )狱(yù )武(wǔ )臣(chén )。帝(dì )以(yǐ )武(wǔ )臣(chén )罕(hǎn )习(xí )吏(lì )文(wén ),不(bú )足(zú )以(yǐ )察(chá )举(jǔ )所(suǒ )部(bù )人(rén )才(cái ),故(gù )复(fù )用(yòng )文(wén )臣(chén );时(shí )皆(jiē )以(yǐ )为(wéi )便(biàn )。

分(fèn )攵(fǎn )农(nóng )田(tián )水(shuǐ )利(lì )约(yuē )束(shù )。

丁(dīng )丑(chǒu ),五(wǔ )国(guó )诸(zhū )部(bù )叛(pàn )辽(liáo ),辽(liáo )主(zhǔ )命(mìng )左(zuǒ )伊(yī )勒(lè )希(xī )巴(bā )萧(xiāo )苏(sū )拉(lā )往(wǎng )讨(tǎo )之(zhī )。

庚(gēng )辰(chén ),御(yù )迩(ěr )英(yīng )阁(gé ),司(sī )马(mǎ )史(shǐ )读(dú )《通(tōng )鉴(jiàn )》至(zhì )汉(hàn )曹(cáo )参(cān )代(dài )萧(xiāo )何(hé )事(shì ),曰(yuē ):“参(cān )不(bú )变(biàn )何(hé )法(fǎ ),得(dé )守(shǒu )成(chéng )之(zhī )道(dào ),故(gù )孝(xiào )惠(huì )、高(gāo )后(hòu )时(shí ),天(tiān )下(xià )晏(yàn )然(rán ),衣(yī )食(shí )滋(zī )殖(zhí )。”帝(dì )曰(yuē ):“汉(hàn )常(cháng )守(shǒu )萧(xiāo )何(hé )之(zhī )法(fǎ )不(bú )变(biàn ),可(kě )乎(hū )?”光(guāng )曰(yuē ):“何(hé )独(dú )汉(hàn )也(yě )!使(shǐ )三(sān )代(dài )之(zhī )君(jūn )常(cháng )守(shǒu )禹(yǔ )、汤(tāng )、文(wén )、武(wǔ )之(zhī )法(fǎ ),虽(suī )至(zhì )今(jīn )存(cún )可(kě )也(yě )。”

壬(rén )午(wǔ ),吕(lǚ )惠(huì )卿(qīng )进(jìn )讲(jiǎng ),因(yīn )言(yán ):“先(xiān )王(wáng )之(zhī )法(fǎ ),有(yǒu )一(yī )岁(suì )一(yī )变(biàn )者(zhě ),《月(yuè )令(lìng )》‘季(jì )冬(dōng )饰(shì )国(guó )典(diǎn )以(yǐ )待(dài )来(lái )岁(suì )之(zhī )宜(yí )’,《周(zhōu )礼(lǐ )》‘始(shǐ )和(hé ),布(bù )法(fǎ )于(yú )象(xiàng )魏(wèi )’是(shì )也(yě )。有(yǒu )数(shù )岁(suì )一(yī )变(biàn )者(zhě ),唐(táng )、虞(yú )‘五(wǔ )载(zǎi )修(xiū )五(wǔ )礼(lǐ )’,《周(zhōu )礼(lǐ )》‘十(shí )一(yī )岁(suì )修(xiū )法(fǎ )则(zé )’是(shì )也(yě )。有(yǒu )一(yī )世(shì )一(yī )变(biàn )者(zhě ),‘刑(xíng )罚(fá )世(shì )轻(qīng )、世(shì )重(zhòng )’是(shì )也(yě )。有(yǒu )数(shù )十(shí )世(shì )而(ér )变(biàn )者(zhě ),夏(xià )贡(gòng )、商(shāng )助(zhù )、周(zhōu )彻(chè ),夏(xià )校(xiào )、商(shāng )序(xù )、周(zhōu )庠(xiáng )之(zhī )类(lèi )是(shì )也(yě )。有(yǒu )虽(suī )百(bǎi )世(shì )不(bú )变(biàn )者(zhě ),尊(zūn )尊(zūn )、亲(qīn )亲(qīn )、贵(guì )贵(guì )、长(zhǎng )长(zhǎng )、尊(zūn )贤(xián )、使(shǐ )能(néng )是(shì )也(yě )。臣(chén )前(qián )见(jiàn )司(sī )马(mǎ )光(guāng )以(yǐ )为(wéi )汉(hàn )初(chū )之(zhī )治(zhì )皆(jiē )守(shǒu )萧(xiāo )何(hé )之(zhī )法(fǎ );臣(chén )案(àn )何(hé )虽(suī )约(yuē )法(fǎ )三(sān )章(zhāng ),其(qí )后(hòu )乃(nǎi )为(wéi )九(jiǔ )章(zhāng ),则(zé )何(hé )已(yǐ )不(bú )能(néng )自(zì )守(shǒu )其(qí )法(fǎ )矣(yǐ )。惠(huì )帝(dì )除(chú )挟(jiā )书(shū )律(lǜ )、三(sān )族(zú )令(lìng ),文(wén )帝(dì )除(chú )诽(fěi )谤(bàng )、妖(yāo )言(yán ),除(chú )秘(mì )祝(zhù )法(fǎ ),皆(jiē )萧(xiāo )何(hé )法(fǎ )之(zhī )所(suǒ )有(yǒu ),而(ér )惠(huì )与(yǔ )文(wén )除(chú )之(zhī ),景(jǐng )帝(dì )又(yòu )从(cóng )而(ér )因(yīn )之(zhī ),则(zé )非(fēi )守(shǒu )萧(xiāo )何(hé )之(zhī )法(fǎ )而(ér )治(zhì )也(yě )。”帝(dì )召(zhào )问(wèn )光(guāng ),光(guāng )曰(yuē ):“布(bù )法(fǎ )象(xiàng )魏(wèi ),布(bù )旧(jiù )法(fǎ )也(yě ),何(hé )名(míng )为(wéi )变(biàn )?诸(zhū )侯(hóu )有(yǒu )变(biàn )礼(lǐ )易(yì )乐(lè )者(zhě ),王(wáng )巡(xún )狩(shòu )则(zé )诛(zhū )之(zhī ),王(wáng )不(bú )自(zì )变(biàn )也(yě )。刑(xíng )新(xīn )国(guó )用(yòng )轻(qīng )典(diǎn ),乱(luàn )国(guó )用(yòng )重(zhòng )典(diǎn ),是(shì )为(wéi )世(shì )轻(qīng )世(shì )重(zhòng ),非(fēi )变(biàn )也(yě )。且(qiě )治(zhì )天(tiān )下(xià )譬(pì )如(rú )居(jū )室(shì ),敝(bì )则(zé )修(xiū )之(zhī ),非(fēi )大(dà )坏(huài )则(zé )不(bú )更(gèng )造(zào );大(dà )坏(huài )而(ér )更(gèng )造(zào ),非(fēi )得(dé )良(liáng )匠(jiàng )、美(měi )材(cái )则(zé )不(bú )成(chéng )。今(jīn )二(èr )者(zhě )皆(jiē )无(wú ),臣(chén )恐(kǒng )风(fēng )雨(yǔ )之(zhī )不(bú )庇(bì )矣(yǐ )。三(sān )司(sī )使(shǐ )掌(zhǎng )天(tiān )下(xià )财(cái ),不(bú )才(cái )而(ér )黜(chù )可(kě )也(yě ),不(bú )可(kě )使(shǐ )两(liǎng )府(fǔ )侵(qīn )其(qí )事(shì )。今(jīn )为(wéi )制(zhì )置(zhì )三(sān )司(sī )条(tiáo )例(lì )司(sī ),何(hé )也(yě )?宰(zǎi )相(xiàng )以(yǐ )道(dào )佐(zuǒ )人(rén )主(zhǔ ),安(ān )用(yòng )例(lì )?苟(gǒu )且(qiě )例(lì ),则(zé )胥(xū )吏(lì )足(zú )矣(yǐ )。今(jīn )为(wéi )看(kàn )详(xiáng )中(zhōng )书(shū )条(tiáo )例(lì )司(sī ),何(hé )也(yě )?”惠(huì )卿(qīng )不(bú )能(néng )对(duì ),以(yǐ )它(tā )语(yǔ )诋(dǐ )光(guāng )。帝(dì )曰(yuē ):“相(xiàng )与(yǔ )论(lùn )是(shì )非(fēi )耳(ěr ),何(hé )至(zhì )是(shì )!”

光(guāng )又(yòu )言(yán )青(qīng )苗(miáo )之(zhī )弊(bì )曰(yuē ):“平(píng )民(mín )举(jǔ )钱(qián )出(chū )息(xī ),尚(shàng )能(néng )蚕(cán )食(shí )下(xià )户(hù ),况(kuàng )县(xiàn )官(guān )督(dū )责(zé )之(zhī )威(wēi )乎(hū )!”惠(huì )卿(qīng )曰(yuē ):“青(qīng )苗(miáo )法(fǎ ),愿(yuàn )则(zé )与(yǔ )之(zhī ),不(bú )愿(yuàn )固(gù )不(bú )强(qiáng )。”光(guāng )曰(yuē ):“愚(yú )民(mín )知(zhī )取(qǔ )债(zhài )之(zhī )利(lì ),不(bú )知(zhī )还(hái )债(zhài )之(zhī )害(hài ),非(fēi )独(dú )县(xiàn )官(guān )不(bú )强(qiáng ),富(fù )民(mín )亦(yì )不(bú )强(qiáng )也(yě )。昔(xī )太(tài )宗(zōng )平(píng )河(hé )东(dōng ),立(lì )和(hé )籴(dí )法(fǎ )以(yǐ )给(gěi )戍(shù )卒(zú ),时(shí )米(mǐ )斗(dòu )十(shí )钱(qián ),民(mín )乐(lè )与(yǔ )官(guān )为(wéi )市(shì )。其(qí )后(hòu )物(wù )贵(guì )而(ér )和(hé )籴(dí )不(bú )解(jiě ),遂(suí )为(wéi )河(hé )东(dōng )世(shì )患(huàn )。臣(chén )恐(kǒng )异(yì )日(rì )之(zhī )青(qīng )苗(miáo ),亦(yì )犹(yóu )是(shì )矣(yǐ )。”帝(dì )曰(yuē ):“陕(shǎn )西(xī )行(háng )之(zhī )已(yǐ )久(jiǔ ),民(mín )不(bú )以(yǐ )为(wéi )病(bìng )。”光(guāng )曰(yuē ):“臣(chén )陕(shǎn )西(xī )人(rén )也(yě ),见(jiàn )其(qí )病(bìng ),未(wèi )见(jiàn )其(qí )利(lì )。”帝(dì )问(wèn ):“坐(zuò )仓(cāng )籴(dí )米(mǐ )何(hé )如(rú )?”听(tīng )讲(jiǎng )者(zhě )皆(jiē )曰(yuē )不(bú )便(biàn ),惠(huì )卿(qīng )独(dú )曰(yuē ):“京(jīng )师(shī )坐(zuò )仓(cāng )得(dé )米(mǐ )百(bǎi )万(wàn )石(shí ),则(zé )减(jiǎn )东(dōng )南(nán )岁(suì )漕(cáo )百(bǎi )万(wàn )石(shí ),转(zhuǎn )易(yì )为(wéi )钱(qián )以(yǐ )供(gòng )京(jīng )师(shī )。”光(guāng )曰(yuē ):“东(dōng )南(nán )钱(qián )荒(huāng )而(ér )粒(lì )米(mǐ )狼(láng )戾(lì ),今(jīn )弃(qì )其(qí )有(yǒu )馀(yú ),取(qǔ )其(qí )所(suǒ )无(wú ),农(nóng )、末(mò )皆(jiē )病(bìng )矣(yǐ )。”侍(shì )讲(jiǎng )吴(wú )申(shēn )起(qǐ )曰(yuē ):“诚(chéng )至(zhì )论(lùn )也(yě )!”初(chū ),帝(dì )用(yòng )仪(yí )鸾(luán )司(sī )官(guān )孙(sūn )思(sī )道(dào )言(yán ),行(háng )坐(zuò )仓(cāng )籴(dí )米(mǐ )法(fǎ ),王(wáng )安(ān )石(shí )以(yǐ )为(wéi )善(shàn )。坐(zuò )仓(cāng )者(zhě ),以(yǐ )诸(zhū )军(jūn )馀(yú )粮(liáng )愿(yuàn )粜(tiào )入(rù )官(guān )者(zhě ),计(jì )价(jià )支(zhī )钱(qián ),复(fù )储(chǔ )其(qí )米(mǐ )于(yú )仓(cāng )也(yě )。光(guāng )以(yǐ )为(wéi )民(mín )有(yǒu )米(mǐ )而(ér )官(guān )不(bú )用(yòng )其(qí )米(mǐ ),民(mín )无(wú )钱(qián )而(ér )官(guān )必(bì )使(shǐ )之(zhī )出(chū )钱(qián ),非(fēi )通(tōng )财(cái )利(lì )民(mín )之(zhī )道(dào ),故(gù )因(yīn )问(wèn )极(jí )言(yán )其(qí )害(hài )。

赐(cì )汴(biàn )口(kǒu )役(yì )兵(bīng )钱(qián )。

己(jǐ )丑(chǒu ),减(jiǎn )天(tiān )下(xià )囚(qiú )罪(zuì )一(yī )等(děng ),徒(tú )以(yǐ )下(xià )释(shì )之(zhī )。

闰(rùn )月(yuè ),庚(gēng )子(zǐ ),诏(zhào )调(diào )镇(zhèn )、赵(zhào )、邢(xíng )、洺(míng )、磁(cí )、相(xiàng )州(zhōu )兵(bīng )夫(fū )六(liù )万(wàn )浚(xùn )御(yù )河(hé ),以(yǐ )寒(hán )食(shí )后(hòu )入(rù )役(yì ),从(cóng )刘(liú )彝(yí )、程(chéng )昉(fǎng )言(yán )也(yě )。

壬(rén )寅(yín ),以(yǐ )张(zhāng )载(zǎi )为(wéi )崇(chóng )文(wén )院(yuàn )校(xiào )书(shū )。载(zǎi )少(shǎo )喜(xǐ )谈(tán )兵(bīng ),以(yǐ )书(shū )谒(yè )范(fàn )仲(zhòng )淹(yān ),仲(zhòng )淹(yān )曰(yuē ):“名(míng )教(jiāo )中(zhōng )自(zì )有(yǒu )可(kě )乐(lè ),何(hé )事(shì )于(yú )兵(bīng )!”因(yīn )劝(quàn )读(dú )《中(zhōng )庸(yōng )》,载(zǎi )读(dú )其(qí )书(shū ),犹(yóu )以(yǐ )为(wéi )未(wèi )足(zú ),又(yòu )访(fǎng )诸(zhū )释(shì )、老(lǎo ),累(lèi )年(nián )知(zhī )无(wú )所(suǒ )得(dé ),反(fǎn )而(ér )求(qiú )之(zhī )《六(liù )经(jīng )》。后(hòu )与(yǔ )程(chéng )颢(hào )兄(xiōng )弟(dì )语(yǔ )道(dào )学(xué )之(zhī )要(yào ),涣(huàn )然(rán )自(zì )信(xìn )曰(yuē ):“吾(wú )道(dào )自(zì )足(zú ),焉(yān )用(yòng )傍(bàng )求(qiú )!”至(zhì )是(shì )以(yǐ )御(yù )史(shǐ )中(zhōng )丞(chéng )吕(lǚ )公(gōng )著(zhe )荐(jiàn ),召(zhào )见(jiàn ),问(wèn )以(yǐ )治(zhì )道(dào ),对(duì )曰(yuē ):“为(wéi )政(zhèng )不(bú )法(fǎ )三(sān )代(dài )者(zhě ),终(zhōng )苟(gǒu )道(dào )也(yě )。”帝(dì )悦(yuè ),遂(suí )有(yǒu )是(shì )擢(zhuó )。它(tā )日(rì ),见(jiàn )王(wáng )安(ān )石(shí ),安(ān )石(shí )曰(yuē ):“新(xīn )政(zhèng )方(fāng )行(háng ),欲(yù )求(qiú )助(zhù )于(yú )子(zǐ )。”载(zǎi )曰(yuē ):“公(gōng )与(yǔ )人(rén )为(wéi )善(shàn ),则(zé )人(rén )以(yǐ )善(shàn )归(guī )公(gōng )。如(rú )教(jiāo )玉(yù )人(rén )琢(zhuó )玉(yù ),则(zé )宜(yí )有(yǒu )不(bú )受(shòu )命(mìng )者(zhě )矣(yǐ )!”载(zǎi ),戬(jiǎn )之(zhī )兄(xiōng )也(yě )。

戊(wù )申(shēn ),夏(xià )国(guó )主(zhǔ )秉(bǐng )常(cháng )遣(qiǎn )使(shǐ )诣(yì )辽(liáo ),乞(qǐ )赐(cì )印(yìn )绶(shòu )。

壬(rén )子(zǐ ),差(chà )官(guān )提(tí )举(jǔ )诸(zhū )路(lù )常(cháng )平(píng )、广(guǎng )惠(huì )仓(cāng )兼(jiān )管(guǎn )句(jù )农(nóng )田(tián )水(shuǐ )利(lì )差(chà )役(yì )事(shì ),从(cóng )条(tiáo )例(lì )司(sī )请(qǐng )也(yě )。时(shí )天(tiān )下(xià )常(cháng )平(píng )钱(qián )谷(gǔ )见(jiàn )在(zài )一(yī )千(qiān )四(sì )百(bǎi )万(wàn )贯(guàn )、石(shí ),诸(zhū )路(lù )各(gè )置(zhì )提(tí )举(jǔ )管(guǎn )句(jù )官(guān )凡(fán )四(sì )十(shí )一(yī )人(rén ),而(ér )常(cháng )平(píng )、广(guǎng )惠(huì )之(zhī )法(fǎ )遂(suí )变(biàn )为(wéi )青(qīng )苗(miáo )矣(yǐ )。

诏(zhào )置(zhì )交(jiāo )子(zǐ )务(wù )于(yú )潞(lù )州(zhōu )。条(tiáo )例(lì )司(sī )言(yán ):“交(jiāo )子(zǐ )之(zhī )法(fǎ ),行(háng )于(yú )成(chéng )都(dōu )府(fǔ )路(lù ),人(rén )以(yǐ )为(wéi )便(biàn )。今(jīn )河(hé )东(dōng )官(guān )私(sī )苦(kǔ )运(yùn )铁(tiě )钱(qián )劳(láo )费(fèi ),请(qǐng )行(háng )交(jiāo )子(zǐ )之(zhī )法(fǎ ),仍(réng )令(lìng )转(zhuǎn )运(yùn )司(sī )举(jǔ )官(guān )置(zhì )务(wù )。”从(cóng )之(zhī )。

十(shí )二(èr )月(yuè ),癸(guǐ )亥(hài )朔(shuò ),复(fù )减(jiǎn )后(hòu )妃(fēi )、公(gōng )主(zhǔ )及(jí )臣(chén )僚(liáo )推(tuī )恩(ēn )。

甲(jiǎ )子(zǐ ),辽(liáo )以(yǐ )太(tài )子(zǐ )行(háng )再(zài )生(shēng )礼(lǐ ),减(jiǎn )诸(zhū )路(lù )徒(tú )以(yǐ )下(xià )罪(zuì )一(yī )等(děng )。

乙(yǐ )丑(chǒu ),辽(liáo )诏(zhào )百(bǎi )官(guān )廷(tíng )议(yì )国(guó )政(zhèng )。

癸(guǐ )酉(yǒu ),增(zēng )失(shī )入(rù )死(sǐ )罪(zuì )法(fǎ )。

甲(jiǎ )戌(xū ),五(wǔ )国(guó )降(jiàng )于(yú )辽(liáo ),仍(réng )献(xiàn )方(fāng )物(wù )。辽(liáo )主(zhǔ )嘉(jiā )萧(xiāo )苏(sū )拉(lā )功(gōng ),徙(xǐ )北(běi )面(miàn )林(lín )牙(yá ),寻(xún )改(gǎi )南(nán )院(yuàn )副(fù )部(bù )署(shǔ )。

帝(dì )以(yǐ )卿(qīng )监(jiān )、监(jiān )司(sī )、知(zhī )州(zhōu )有(yǒu )老(lǎo )不(bú )任(rèn )职(zhí )者(zhě ),当(dāng )与(yǔ )闲(xián )局(jú ),王(wáng )安(ān )石(shí )亦(yì )欲(yù )以(yǐ )处(chù )异(yì )议(yì )者(zhě );丙(bǐng )戌(xū ),增(zēng )置(zhì )三(sān )京(jīng )留(liú )司(sī )御(yù )史(shǐ )台(tái )、国(guó )子(zǐ )监(jiān )及(jí )宫(gōng )观(guān )官(guān )使(shǐ ),不(bú )限(xiàn )员(yuán )。

是(shì )月(yuè ),知(zhī )通(tōng )进(jìn )银(yín )台(tái )司(sī )祖(zǔ )无(wú )择(zé )以(yǐ )事(shì )下(xià )秀(xiù )州(zhōu )狱(yù )。初(chū ),无(wú )择(zé )与(yǔ )王(wáng )安(ān )石(shí )同(tóng )知(zhī )制(zhì )诰(gào )。故(gù )事(shì ),词(cí )臣(chén )许(xǔ )受(shòu )人(rén )馈(kuì ),谓(wèi )之(zhī )润(rùn )笔(bǐ )。时(shí )有(yǒu )馈(kuì )安(ān )石(shí )者(zhě ),辞(cí )不(bú )获(huò ),取(qǔ )置(zhì )院(yuàn )梁(liáng )上(shàng )。安(ān )石(shí )忧(yōu )去(qù ),无(wú )择(zé )用(yòng )为(wéi )公(gōng )费(fèi ),安(ān )石(shí )闻(wén )而(ér )恶(è )之(zhī ),及(jí )得(dé )政(zhèng ),讽(fěng )监(jiān )司(sī )求(qiú )无(wú )择(zé )罪(zuì )。会(huì )知(zhī )明(míng )州(zhōu )苗(miáo )振(zhèn )以(yǐ )贪(tān )闻(wén ),御(yù )史(shǐ )里(lǐ )行(háng )王(wáng )子(zǐ )韶(sháo )出(chū )案(àn )其(qí )狱(yù ),迎(yíng )安(ān )石(shí )意(yì ),发(fā )无(wú )择(zé )知(zhī )杭(háng )州(zhōu )时(shí )事(shì ),自(zì )京(jīng )师(shī )逮(dǎi )对(duì ),而(ér )以(yǐ )振(zhèn )狱(yù )付(fù )张(zhāng )载(zǎi )。苏(sū )颂(sòng )言(yán )无(wú )择(zé )列(liè )侍(shì )从(cóng ),不(bú )当(dāng )与(yǔ )故(gù )吏(lì )对(duì )曲(qǔ )直(zhí ),张(zhāng )戬(jiǎn )亦(yì )救(jiù )之(zhī ),皆(jiē )不(bú )听(tīng )。狱(yù )成(chéng ),无(wú )贪(tān )状(zhuàng ),但(dàn )得(dé )其(qí )贷(dài )官(guān )钱(qián )、接(jiē )部(bù )民(mín )坐(zuò )及(jí )乘(chéng )船(chuán )过(guò )制(zhì )而(ér )已(yǐ ),遂(suí )谪(zhé )忠(zhōng )正(zhèng )军(jūn )节(jiē )度(dù )副(fù )使(shǐ )。安(ān )石(shí )因(yīn )言(yán )于(yú )帝(dì )曰(yuē ):“陛(bì )下(xià )遣(qiǎn )一(yī )御(yù )史(shǐ )出(chū ),即(jí )得(dé )祖(zǔ )无(wú )择(zé )罪(zuì ),乃(nǎi )知(zhī )朝(cháo )廷(tíng )于(yú )事(shì )但(dàn )不(bú )为(wéi ),未(wèi )有(yǒu )为(wéi )之(zhī )而(ér )无(wú )效(xiào )者(zhě )。”无(wú )择(zé )少(shǎo )从(cóng )孙(sūn )复(fù )学(xué ),以(yǐ )言(yán )语(yǔ )政(zhèng )事(shì )为(wéi )时(shí )名(míng )卿(qīng ),用(yòng )小(xiǎo )过(guò )锻(duàn )炼(liàn ),放(fàng )弃(qì )终(zhōng )身(shēn ),士(shì )论(lùn )惜(xī )之(zhī )。

中(zhōng )旨(zhǐ )下(xià )开(kāi )封(fēng )府(fǔ ),减(jiǎn )价(jià )买(mǎi )渐(jiàn )灯(dēng )四(sì )千(qiān )馀(yú )枝(zhī ),直(zhí )史(shǐ )馆(guǎn )、权(quán )开(kāi )封(fēng )府(fǔ )推(tuī )断(duàn )苏(sū )轼(shì )言(yán ):“陛(bì )下(xià )留(liú )心(xīn )经(jīng )术(shù ),动(dòng )法(fǎ )尧(yáo )、舜(shùn ),岂(qǐ )以(yǐ )灯(dēng )为(wéi )悦(yuè )?此(cǐ )不(bú )过(guò )以(yǐ )奉(fèng )两(liǎng )宫(gōng )之(zhī )欢(huān )耳(ěr )。然(rán )百(bǎi )姓(xìng )不(bú )可(kě )户(hù )晓(xiǎo ),皆(jiē )谓(wèi )以(yǐ )耳(ěr )目(mù )不(bú )急(jí )之(zhī )玩(wán ),夺(duó )其(qí )口(kǒu )体(tǐ )必(bì )用(yòng )之(zhī )资(zī )。此(cǐ )事(shì )至(zhì )小(xiǎo ),体(tǐ )则(zé )甚(shèn )大(dà ),愿(yuàn )追(zhuī )还(hái )前(qián )命(mìng )。”即(jí )诏(zhào )罢(bà )之(zhī )。轼(shì )因(yīn )上(shàng )书(shū )极(jí )论(lùn )时(shí )政(zhèng ),凡(fán )七(qī )千(qiān )馀(yú )言(yán )。

其(qí )略(luè )曰(yuē ):“臣(chén )之(zhī )所(suǒ )欲(yù )献(xiàn )者(zhě ),三(sān )言(yán )而(ér )已(yǐ ),曰(yuē )结(jié )人(rén )心(xīn ),厚(hòu )风(fēng )俗(sú ),存(cún )纪(jì )纲(gāng )。

“人(rén )主(zhǔ )所(suǒ )恃(shì )者(zhě ),人(rén )心(xīn )也(yě )。自(zì )古(gǔ )及(jí )今(jīn ),未(wèi )有(yǒu )和(hé )易(yì )同(tóng )众(zhòng )而(ér )不(bú )安(ān ),刚(gāng )果(guǒ )自(zì )用(yòng )而(ér )不(bú )危(wēi )者(zhě )。祖(zǔ )宗(zōng )以(yǐ )来(lái ),治(zhì )财(cái )用(yòng )者(zhě )不(bú )过(guò )三(sān )司(sī ),今(jīn )陛(bì )下(xià )又(yòu )创(chuàng )制(zhì )置(zhì )三(sān )司(sī )条(tiáo )例(lì )司(sī ),使(shǐ )六(liù )七(qī )少(shǎo )年(nián )日(rì )夜(yè )讲(jiǎng )求(qiú )于(yú )内(nèi ),使(shǐ )者(zhě )四(sì )十(shí )馀(yú )辈(bèi )分(fèn )行(háng )营(yíng )干(gàn )于(yú )外(wài )。以(yǐ )万(wàn )乘(chéng )之(zhī )主(zhǔ )而(ér )言(yán )利(lì ),以(yǐ )天(tiān )子(zǐ )之(zhī )宰(zǎi )而(ér )治(zhì )财(cái ),君(jūn )臣(chén )宵(xiāo )旰(gàn ),几(jǐ )一(yī )年(nián )矣(yǐ ),而(ér )富(fù )国(guó )之(zhī )效(xiào ),茫(máng )如(rú )捕(bǔ )风(fēng ),徒(tú )闻(wén )内(nèi )帑(tǎng )出(chū )数(shù )百(bǎi )万(wàn )缗(mín ),祠(cí )部(bù )度(dù )五(wǔ )千(qiān )人(rén )耳(ěr )。以(yǐ )此(cǐ )为(wéi )术(shù ),人(rén )皆(jiē )知(zhī )其(qí )难(nán )也(yě )。汴(biàn )水(shuǐ )浊(zhuó )流(liú ),自(zì )生(shēng )民(mín )以(yǐ )来(lái ),不(bú )以(yǐ )种(zhǒng )稻(dào ),今(jīn )欲(yù )陂(bēi )而(ér )清(qīng )之(zhī ),万(wàn )顷(qǐng )之(zhī )稻(dào ),必(bì )用(yòng )千(qiān )顷(qǐng )之(zhī )陂(bēi ),一(yī )岁(suì )一(yī )淤(yū ),三(sān )岁(suì )而(ér )满(mǎn )矣(yǐ )。陛(bì )下(xià )使(shǐ )相(xiàng )视(shì )地(dì )形(xíng ),所(suǒ )在(zài )凿(záo )空(kōng ),访(fǎng )寻(xún )水(shuǐ )利(lì ),堤(dī )防(fáng )一(yī )开(kāi ),水(shuǐ )失(shī )故(gù )道(dào ),虽(suī )食(shí )议(yì )者(zhě )之(zhī )肉(ròu ),何(hé )补(bǔ )于(yú )民(mín )!自(zì )古(gǔ )役(yì )人(rén )必(bì )用(yòng )乡(xiāng )户(hù ),徒(tú )闻(wén )江(jiāng )、浙(zhè )之(zhī )间(jiān ),数(shù )郡(jùn )顾(gù )役(yì ),而(ér )欲(yù )措(cuò )之(zhī )天(tiān )下(xià )。自(zì )杨(yáng )炎(yán )为(wéi )两(liǎng )税(shuì ),租(zū )调(diào )与(yǔ )庸(yōng )既(jì )兼(jiān )之(zhī )矣(yǐ ),奈(nài )何(hé )复(fù )欲(yù )取(qǔ )庸(yōng )?青(qīng )苗(miáo )放(fàng )钱(qián ),自(zì )昔(xī )有(yǒu )禁(jìn ),今(jīn )陛(bì )下(xià )始(shǐ )立(lì )成(chéng )法(fǎ ),每(měi )岁(suì )常(cháng )行(háng ),虽(suī )云(yún )不(bú )许(xǔ )抑(yì )配(pèi ),而(ér )数(shù )世(shì )之(zhī )后(hòu ),暴(bào )君(jūn )污(wū )吏(lì ),陛(bì )下(xià )能(néng )保(bǎo )之(zhī )乎(hū )?昔(xī )汉(hàn )武(wǔ )以(yǐ )财(cái )力(lì )匮(kuì )竭(jié ),用(yòng )桑(sāng )弘(hóng )羊(yáng )之(zhī )说(shuō ),买(mǎi )贱(jiàn )卖(mài )贵(guì ),谓(wèi )之(zhī )均(jūn )输(shū )。于(yú )时(shí )商(shāng )贾(jiǎ )不(bú )行(háng ),盗(dào )贼(zéi )滋(zī )炽(chì ),几(jǐ )至(zhì )于(yú )乱(luàn )。臣(chén )愿(yuàn )陛(bì )下(xià )结(jié )人(rén )心(xīn )者(zhě )此(cǐ )也(yě )。

“国(guó )家(jiā )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )存(cún )亡(wáng )者(zhě ),在(zài )道(dào )德(dé )之(zhī )浅(qiǎn )深(shēn ),不(bú )在(zài )乎(hū )强(qiáng )与(yǔ )弱(ruò );历(lì )数(shù )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )长(zhǎng )短(duǎn )者(zhě ),在(zài )风(fēng )俗(sú )之(zhī )厚(hòu )薄(báo ),不(bú )在(zài )乎(hū )富(fù )与(yǔ )贫(pín )。陛(bì )下(xià )当(dāng )崇(chóng )道(dào )德(dé )而(ér )厚(hòu )风(fēng )俗(sú ),不(bú )当(dāng )急(jí )功(gōng )利(lì )而(ér )贪(tān )富(fù )强(qiáng )。仁(rén )祖(zǔ )持(chí )法(fǎ )至(zhì )宽(kuān ),用(yòng )人(rén )有(yǒu )序(xù ),专(zhuān )务(wù )掩(yǎn )覆(fù )过(guò )失(shī ),未(wèi )尝(cháng )轻(qīng )放(fàng )旧(jiù )章(zhāng )。考(kǎo )其(qí )成(chéng )功(gōng ),则(zé )曰(yuē )未(wèi )至(zhì );言(yán )乎(hū )用(yòng )兵(bīng ),则(zé )十(shí )出(chū )而(ér )九(jiǔ )败(bài );言(yán )乎(hū )府(fǔ )库(kù ),则(zé )仅(jǐn )足(zú )而(ér )无(wú )馀(yú )。徒(tú )以(yǐ )德(dé )泽(zé )在(zài )人(rén ),风(fēng )俗(sú )知(zhī )义(yì ),故(gù )升(shēng )遐(xiá )之(zhī )日(rì ),天(tiān )下(xià )归(guī )仁(rén )。议(yì )者(zhě )见(jiàn )其(qí )末(mò )年(nián )吏(lì )多(duō )因(yīn )循(xún ),事(shì )不(bú )振(zhèn )举(jǔ ),乃(nǎi )欲(yù )矫(jiǎo )之(zhī )以(yǐ )苛(kē )察(chá ),济(jì )之(zhī )以(yǐ )智(zhì )能(néng ),招(zhāo )来(lái )新(xīn )进(jìn )勇(yǒng )锐(ruì )之(zhī )人(rén ),以(yǐ )图(tú )一(yī )切(qiē )速(sù )成(chéng )之(zhī )效(xiào ),未(wèi )享(xiǎng )其(qí )利(lì ),浇(jiāo )风(fēng )已(yǐ )成(chéng )。近(jìn )岁(suì )朴(pǔ )拙(zhuō )之(zhī )人(rén )愈(yù )少(shǎo ),巧(qiǎo )进(jìn )之(zhī )士(shì )益(yì )多(duō ),唯(wéi )陛(bì )下(xià )哀(āi )之(zhī )救(jiù )之(zhī ),以(yǐ )简(jiǎn )易(yì )为(wéi )法(fǎ ),以(yǐ )清(qīng )净(jìng )为(wéi )心(xīn ),而(ér )民(mín )德(dé )归(guī )厚(hòu )。臣(chén )愿(yuàn )陛(bì )下(xià )厚(hòu )风(fēng )俗(sú )者(zhě )此(cǐ )也(yě )。

“祖(zǔ )宗(zōng )委(wěi )任(rèn )台(tái )谏(jiàn ),未(wèi )尝(cháng )罪(zuì )一(yī )言(yán )者(zhě ),纵(zòng )有(yǒu )薄(báo )责(zé ),旋(xuán )即(jí )超(chāo )升(shēng ),许(xǔ )以(yǐ )风(fēng )闻(wén ),而(ér )无(wú )官(guān )长(zhǎng )。言(yán )及(jí )乘(chéng )舆(yú ),则(zé )天(tiān )子(zǐ )改(gǎi )容(róng );事(shì )关(guān )廊(láng )庙(miào ),则(zé )宰(zǎi )相(xiàng )待(dài )罪(zuì )。台(tái )谏(jiàn )固(gù )未(wèi )必(bì )皆(jiē )贤(xián ),所(suǒ )言(yán )亦(yì )未(wèi )必(bì )皆(jiē )是(shì ),然(rán )须(xū )养(yǎng )其(qí )锐(ruì )气(qì )而(ér )借(jiè )之(zhī )重(zhòng )权(quán )者(zhě ),将(jiāng )以(yǐ )折(shé )奸(jiān )臣(chén )之(zhī )萌(méng )也(yě )。臣(chén )闻(wén )长(zhǎng )老(lǎo )之(zhī )谈(tán ),皆(jiē )谓(wèi )台(tái )谏(jiàn )所(suǒ )言(yán ),常(cháng )随(suí )天(tiān )下(xià )公(gōng )议(yì )。今(jīn )者(zhě )物(wù )论(lùn )沸(fèi )腾(téng ),怨(yuàn )讟(dú )交(jiāo )至(zhì ),公(gōng )议(yì )所(suǒ )在(zài ),亦(yì )知(zhī )之(zhī )矣(yǐ )。臣(chén )恐(kǒng )自(zì )兹(zī )以(yǐ )往(wǎng ),习(xí )惯(guàn )成(chéng )风(fēng ),尽(jìn )为(wéi )执(zhí )政(zhèng )私(sī )人(rén ),以(yǐ )致(zhì )人(rén )主(zhǔ )孤(gū )立(lì ),纪(jì )纲(gāng )一(yī )废(fèi ),何(hé )事(shì )不(bú )生(shēng )!臣(chén )愿(yuàn )陛(bì )下(xià )存(cún )纪(jì )纲(gāng )者(zhě )此(cǐ )也(yě )。”王(wáng )安(ān )石(shí )见(jiàn )而(ér )深(shēn )恶(è )之(zhī )。

辽(liáo )武(wǔ )安(ān )州(zhōu )观(guān )察(chá )使(shǐ )耶(yē )律(lǜ )迪(dí )里(lǐ )迁(qiān )长(zhǎng )宁(níng )宫(gōng )使(shǐ ),检(jiǎn )括(kuò )户(hù )部(bù )司(sī )乾(qián )州(zhōu )钱(qián )帛(bó ),逋(bū )负(fù ),立(lì )出(chū )纳(nà )经(jīng )画(huà )法(fǎ ),公(gōng )私(sī )便(biàn )之(zhī )。

阅读:24478

打赏捐助〔Donate〕>>>

《神宗体元显道法古立宪帝德王功英文烈武钦仁圣孝皇帝熙宁二年(辽咸雍五年)》简体版

©2015-2026 ok8.org 文学库