牙【登录】

ok8.org > 汉字/字典 > 牙

牙(yá )字(zì )的(de )笔(bǐ )画(huà ):4画(huà );

I

yá

〡ㄚˊ

〔《广(guǎng )韵(yùn )》五(wǔ )加(jiā )切(qiē ),平(píng )麻(má ),疑(yí )。〕

“雅(yǎ )”的(de )被(bèi )通(tōng )假(jiǎ )字(zì )。

1.指(zhǐ )大(dà )牙(yá ),臼(jiù )齿(chǐ )。古(gǔ )时(shí ),当(dāng )唇(chún )者(zhě )称(chēng )齿(chǐ ),在(zài )辅(fǔ )车(chē )之(zhī )后(hòu )者(zhě )称(chēng )牙(yá )。

《诗(shī )·召(zhào )南(nán )·行(háng )露(lù )》:“谁(shuí )谓(wèi )鼠(shǔ )无(wú )牙(yá )?何(hé )以(yǐ )穿(chuān )我(wǒ )墉(yōng )?”朱(zhū )熹(xī )集(jí )传(chuán ):“牙(yá ),牡(mǔ )齿(chǐ )也(yě )。”

《左(zuǒ )传(chuán )·隐(yǐn )公(gōng )五(wǔ )年(nián )》:“皮(pí )革(gé )、齿(chǐ )牙(yá )、骨(gǔ )角(jiǎo )、毛(máo )羽(yǔ ),不(bú )登(dēng )于(yú )器(qì )。”

孔(kǒng )颖(yǐng )达(dá )疏(shū ):“颔(hàn )上(shàng )大(dà )齿(chǐ )谓(wèi )之(zhī )为(wéi )牙(yá )。”

唐(táng )韩(hán )愈(yù )《与(yǔ )崔(cuī )群(qún )书(shū )》:“左(zuǒ )车(chē )第(dì )二(èr )牙(yá ),无(wú )故(gù )动(dòng )摇(yáo )脱(tuō )去(qù )。”

2.牙(yá )齿(chǐ )的(de )通(tōng )称(chēng )。

《楚(chǔ )辞(cí )·大(dà )招(zhāo )》:“靥(yè )辅(fǔ )奇(qí )牙(yá ),宜(yí )笑(xiào )嘕(xiān )只(zhī )。”

蒋(jiǎng )骥(jì )注(zhù ):“奇(qí )牙(yá ),美(měi )齿(chǐ )也(yě )。”

叶(yè )圣(shèng )陶(táo )《火(huǒ )灾(zāi )·云(yún )翳(yì )》:“起(qǐ )身(shēn )之(zhī )后(hòu ),刷(shuā )一(yī )回(huí )牙(yá )延(yán )了(le )二(èr )十(shí )分(fèn )钟(zhōng )。”

3.咬(yǎo )。

《战(zhàn )国(guó )策(cè )·秦(qín )策(cè )三(sān )》:“王(wáng )见(jiàn )大(dà )王(wáng )之(zhī )狗(gǒu ),卧(wò )者(zhě )卧(wò ),起(qǐ )者(zhě )起(qǐ ),行(háng )者(zhě )行(háng ),止(zhǐ )者(zhě )止(zhǐ ),毋(wú )相(xiàng )与(yǔ )斗(dòu )者(zhě );投(tóu )之(zhī )一(yī )骨(gǔ ),轻(qīng )起(qǐ )相(xiàng )牙(yá )者(zhě ),何(hé )则(zé )?有(yǒu )争(zhēng )意(yì )也(yě )。”

鲍(bào )彪(biāo )注(zhù ):“牙(yá ),言(yán )以(yǐ )牙(yá )相(xiàng )噬(shì )。”

汉(hàn )扬(yáng )雄(xióng )《太(tài )玄(xuán )·争(zhēng )》:“两(liǎng )虎(hǔ )相(xiàng )牙(yá ),知(zhī )掣(chè )者(zhě )全(quán )。”

《太(tài )平(píng )广(guǎng )记(jì )》卷(juàn )三(sān )五(wǔ )七(qī )引(yǐn )《河(hé )东(dōng )记(jì )》:“但(dàn )闻(wén )狺(yín )、牙(yá )、啮(niè )、诟(gòu )、嚼(jiáo )骨(gǔ )之(zhī )声(shēng ),如(rú )胡(hú )人(rén )语(yǔ )音(yīn )而(ér )大(dà )骂(mà )曰(yuē ):‘贼(zéi )秃(tū )奴(nú )!’”

4.称(chēng )形(xíng )状(zhuàng )像(xiàng )牙(yá )齿(chǐ )的(de )器(qì )物(wù )。

《礼(lǐ )记(jì )·玉(yù )藻(zǎo )》:“佩(pèi )玉(yù )有(yǒu )冲(chōng )牙(yá )。”

孔(kǒng )颖(yǐng )达(dá )疏(shū ):“所(suǒ )触(chù )之(zhī )玉(yù ),其(qí )形(xíng )似(sì )牙(yá ),故(gù )曰(yuē )冲(chōng )牙(yá )。”

《释(shì )名(míng )·释(shì )兵(bīng )》:“钩(gōu )弦(xián )者(zhě )曰(yuē )牙(yá ),似(sì )齿(chǐ )牙(yá )也(yě )。”

宋(sòng )林(lín )景(jǐng )熙(xī )《蜃(shèn )说(shuō )》:“钟(zhōng )鼓(gǔ )楼(lóu )翼(yì )其(qí )左(zuǒ )右(yòu ),簷(yán )牙(yá )历(lì )历(lì ),极(jí )公(gōng )输(shū )巧(qiǎo )不(bú )能(néng )过(guò )。”

5.特(tè )指(zhǐ )象(xiàng )牙(yá )。

南(nán )朝(cháo )宋(sòng )鲍(bào )照(zhào )《代(dài )淮(huái )南(nán )王(wáng )》诗(shī ):“琉(liú )璃(lí )作(zuò )碗(wǎn )牙(yá )作(zuò )盘(pán ),金(jīn )鼎(dǐng )玉(yù )匕(bǐ )合(hé )神(shén )丹(dān )。”

唐(táng )李(lǐ )贺(hè )《追(zhuī )赋(fù )画(huà )江(jiāng )潭(tán )苑(yuàn )》诗(shī )之(zhī )三(sān ):“鞦(qiū )垂(chuí )粧(zhuāng )钿(diàn )粟(sù ),箭(jiàn )箙(fú )钉(dìng )文(wén )牙(yá )。”

明(míng )沉(chén )德(dé )符(fú )《野(yě )获(huò )编(biān )补(bǔ )遗(yí )·玩(wán )具(jù )·印(yìn )章(zhāng )》:“其(qí )私(sī )印(yìn )用(yòng )牙(yá ),始(shǐ )于(yú )宋(sòng )时(shí )。”

6.旗(qí )名(míng )。

《文(wén )选(xuǎn )·潘(pān )岳(yuè )〈关(guān )中(zhōng )〉诗(shī )》:“桓(huán )桓(huán )梁(liáng )征(zhēng ),高(gāo )牙(yá )乃(nǎi )建(jiàn )。”

李(lǐ )善(shàn )注(zhù ):“牙(yá ),牙(yá )旗(qí )也(yě )。

《兵(bīng )书(shū )》曰(yuē ):牙(yá )旗(qí ),将(jiāng )军(jūn )之(zhī )旗(qí )。”

宋(sòng )周(zhōu )密(mì )《齐(qí )东(dōng )野(yě )语(yǔ )·出(chū )师(shī )旗(qí )摺(zhé )》:“按(àn )《真(zhēn )人(rén )水(shuǐ )镜(jìng )经(jīng )》云(yún ):‘凡(fán )出(chū )军(jūn )立(lì )牙(yá ),必(bì )令(lìng )坚(jiān )完(wán ),若(ruò )折(shé ),则(zé )将(jiāng )军(jūn )不(bú )利(lì )。’盖(gài )牙(yá ),即(jí )旗(qí )也(yě )。”

元(yuán )狄(dí )君(jūn )厚(hòu )《介(jiè )子(zǐ )推(tuī )》第(dì )三(sān )摺(zhé ):“兀(wū )的(de )是(shì )还(hái )你(nǐ )魂(hún )的(de )高(gāo )车(chē )驷(sì )马(mǎ )。那(nà )的(de )是(shì )取(qǔ )你(nǐ )命(mìng )的(de )大(dà )纛(dào )高(gāo )牙(yá )。”参(cān )见(jiàn )“牙(yá )旗(qí )”。

7.古(gǔ )称(chēng )军(jūn )中(zhōng )长(zhǎng )官(guān )住(zhù )所(suǒ )。

《晋(jìn )书(shū )·张(zhāng )轨(guǐ )传(chuán )》:“重(zhòng )华(huá )大(dà )悦(yuè ),以(yǐ )艾(ài )为(wéi )中(zhōng )坚(jiān )将(jiāng )军(jūn ),配(pèi )步(bù )骑(qí )五(wǔ )千(qiān )击(jī )秋(qiū )。引(yǐn )师(shī )出(chū )振(zhèn )武(wǔ ),夜(yè )有(yǒu )二(èr )枭(xiāo )鸣(míng )于(yú )牙(yá )中(zhōng )。”

8.扎(zhā )营(yíng );驻(zhù )军(jūn )。

《旧(jiù )唐(táng )书(shū )·李(lǐ )德(dé )裕(yù )传(chuán )》:“﹝乌(wū )介(jiè )可(kě )汗(hàn )﹞牙(yá )于(yú )塞(sāi )上(shàng ),遣(qiǎn )使(shǐ )求(qiú )助(zhù )兵(bīng )粮(liáng )。”

《新(xīn )唐(táng )书(shū )·突(tū )厥(jué )传(chuán )上(shàng )》:“靖(jìng )进(jìn )屯(tún )恶(è )阳(yáng )岭(lǐng ),夜(yè )袭(xí )颉(jié )利(lì ),颉(jié )利(lì )惊(jīng ),退(tuì )牙(yá )碛(qì )口(kǒu )。”

9.古(gǔ )代(dài )官(guān )署(shǔ )的(de )称(chēng )呼(hū )。后(hòu )多(duō )作(zuò )“衙(yá )”。

《新(xīn )唐(táng )书(shū )·泉(quán )献(xiàn )诚(chéng )传(chuán )》:“武(wǔ )后(hòu )尝(cháng )出(chū )金(jīn )币(bì ),命(mìng )宰(zǎi )相(xiàng )、南(nán )北(běi )牙(yá )群(qún )臣(chén )举(jǔ )善(shàn )射(shè )五(wǔ )辈(bèi ),中(zhōng )者(zhě )以(yǐ )赐(cì )。”

宋(sòng )洪(hóng )迈(mài )《容(róng )斋(zhāi )随(suí )笔(bǐ )·魏(wèi )明(míng )帝(dì )容(róng )谏(jiàn )》:“太(tài )宗(zōng )大(dà )怒(nù ),谓(wèi )玄(xuán )龄(líng )等(děng )曰(yuē ):‘君(jūn )但(dàn )知(zhī )南(nán )牙(yá )耳(ěr ),北(běi )门(mén )小(xiǎo )小(xiǎo )营(yíng )造(zào ),何(hé )预(yù )君(jūn )事(shì )耶(yē )?’玄(xuán )龄(líng )等(děng )拜(bài )谢(xiè )。”

10.古(gǔ )代(dài )对(duì )西(xī )北(běi )少(shǎo )数(shù )民(mín )族(zú )王(wáng )庭(tíng )的(de )称(chēng )呼(hū )。

《北(běi )史(shǐ )·长(zhǎng )孙(sūn )晟(shèng )传(chuán )》:“及(jí )突(tū )厥(jué )摄(shè )图(tú )请(qǐng )婚(hūn ),周(zhōu )以(yǐ )赵(zhào )王(wáng )招(zhāo )女(nǚ )妻(qī )之(zhī )。

周(zhōu )与(yǔ )摄(shè )图(tú )各(gè )相(xiàng )夸(kuā )竞(jìng ),妙(miào )选(xuǎn )骁(xiāo )勇(yǒng )以(yǐ )充(chōng )使(shǐ )者(zhě ),因(yīn )遣(qiǎn )晟(shèng )副(fù )汝(rǔ )南(nán )公(gōng )宇(yǔ )文(wén )神(shén )庆(qìng )送(sòng )千(qiān )金(jīn )公(gōng )主(zhǔ )至(zhì )其(qí )牙(yá )。”

《新(xīn )唐(táng )书(shū )·契(qì )苾(bì )何(hé )力(lì )传(chuán )》:“﹝何(hé )力(lì )﹞乃(nǎi )阅(yuè )精(jīng )骑(qí )千(qiān )馀(yú ),直(zhí )擣(chóu )其(qí )牙(yá )。”

清(qīng )魏(wèi )源(yuán )《圣(shèng )武(wǔ )记(jì )》卷(juàn )三(sān ):“和(hé )林(lín )者(zhě ),大(dà )漠(mò )之(zhī )北(běi ),杭(háng )爱(ài )山(shān )之(zhī )南(nán ),鄂(è )尔(ěr )坤(kūn )河(hé )之(zhī )西(xī )北(běi ),回(huí )纥(gē )旧(jiù )建(jiàn )牙(yá )之(zhī )所(suǒ )。”

11.指(zhǐ )牙(yá )人(rén )或(huò )牙(yá )行(háng )。

《旧(jiù )唐(táng )书(shū )·食(shí )货(huò )志(zhì )下(xià )》:“有(yǒu )自(zì )贸(mào )易(yì )不(bú )用(yòng )市(shì )牙(yá )者(zhě ),验(yàn )其(qí )私(sī )簿(bù ),无(wú )私(sī )簿(bù )者(zhě ),投(tóu )状(zhuàng )自(zì )集(jí )。”

《元(yuán )典(diǎn )章(zhāng )新(xīn )集(jí )·刑(xíng )部(bù )·戏(xì )杀(shā )》:“李(lǐ )高(gāo )三(sān )贩(fàn )卖(mài )乾(qián )鱼(yú ),令(lìng )杞(qǐ )一(yī )、余(yú )兴(xìng )二(èr )作(zuò )牙(yá )。”

《水(shuǐ )浒(hǔ )传(chuán )》第(dì )三(sān )八(bā )回(huí ):“等(děng )鱼(yú )牙(yá )主(zhǔ )人(rén )不(bú )来(lái ),未(wèi )曾(céng )敢(gǎn )卖(mài )动(dòng ),因(yīn )此(cǐ )未(wèi )有(yǒu )好(hǎo )鲜(xiān )鱼(yú )。”参(cān )见(jiàn )“牙(yá )人(rén )”、“牙(yá )商(shāng )”。

12.牡(mǔ ),雄(xióng )性(xìng )。

明(míng )李(lǐ )时(shí )珍(zhēn )《本(běn )草(cǎo )纲(gāng )目(mù )·兽(shòu )一(yī )·豕(shǐ )》:“牡(mǔ )曰(yuē )豭(jiā )、曰(yuē )牙(yá )。”

13.牙(yá )板(bǎn )。始(shǐ )为(wéi )象(xiàng )牙(yá )製(zhì ),后(hòu )多(duō )用(yòng )檀(tán )木(mù )製(zhì )。

宋(sòng )刘(liú )克(kè )庄(zhuāng )《贺(hè )新(xīn )郎(láng )·生(shēng )日(rì )用(yòng )实(shí )之(zhī )来(lái )韵(yùn )》词(cí ):“安(ān )得(dé )春(chūn )莺(yīng )雪(xuě )儿(ér )辈(bèi ),轻(qīng )拍(pāi )红(hóng )牙(yá )按(àn )舞(wǔ )。”

14.量(liàng )词(cí )。绺(liǔ )。

《水(shuǐ )浒(hǔ )传(chuán )》第(dì )五(wǔ )七(qī )回(huí ):“众(zhòng )人(rén )看(kàn )徐(xú )宁(níng )时(shí ),果(guǒ )是(shì )一(yī )表(biǎo )好(hǎo )人(rén )物(wù ):六(liù )尺(chǐ )五(wǔ )六(liù )长(zhǎng )身(shēn )体(tǐ ),团(tuán )团(tuán )的(de )一(yī )个(gè )白(bái )脸(liǎn ),三(sān )牙(yá )细(xì )黑(hēi )髭(zī )髯(rán ),十(shí )分(fèn )腰(yāo )细(xì )膀(bǎng )阔(kuò )。”

15.见(jiàn )“牙(yá )牙(yá )”。

16.通(tōng )“芽(yá )”。萌(méng )芽(yá );萌(méng )生(shēng )。

《后(hòu )汉(hàn )书(shū )·蔡(cài )邕(yōng )传(chuán )》:“利(lì )端(duān )始(shǐ )萌(méng ),害(hài )渐(jiàn )亦(yì )牙(yá )。”

晋(jìn )葛(gě )洪(hóng )《抱(bào )朴(pǔ )子(zǐ )·吴(wú )失(shī )》:“驺(zōu )虞(yú )翳(yì )于(yú )冥(míng )昧(mèi ),朱(zhū )华(huá )牙(yá )而(ér )未(wèi )秀(xiù )。”

《新(xīn )唐(táng )书(shū )·长(zhǎng )孙(sūn )无(wú )忌(jì )传(chuán )》:“祸(huò )隙(xì )已(yǐ )牙(yá ),败(bài )不(bú )旋(xuán )踵(zhǒng )矣(yǐ )。”

17.通(tōng )“芽(yá )”。植(zhí )物(wù )的(de )幼(yòu )芽(yá )。

北(běi )魏(wèi )贾(jiǎ )思(sī )勰(xié )《齐(qí )民(mín )要(yào )术(shù )·种(zhǒng )韭(jiǔ )》:“以(yǐ )铜(tóng )铛(chēng )盛(shèng )水(shuǐ ),于(yú )火(huǒ )上(shàng )微(wēi )煮(zhǔ )韭(jiǔ )子(zǐ ),须(xū )臾(yú )牙(yá )生(shēng )者(zhě )好(hǎo )。”

宋(sòng )梅(méi )尧(yáo )臣(chén )《初(chū )闻(wén )蛙(wā )》诗(shī ):“何(hé )时(shí )科(kē )斗(dòu )生(shēng ),草(cǎo )根(gēn )已(yǐ )吐(tǔ )牙(yá )。”

18.通(tōng )“伢(yá )”。小(xiǎo )孩(hái )。参(cān )见(jiàn )“牙(yá )子(zǐ )”、“牙(yá )儿(ér )”。

19.姓(xìng )。见(jiàn )《通(tōng )志(zhì )·氏(shì )族(zú )四(sì )》。

II

yà

〡ㄚˋ

〔《集(jí )韵(yùn )》鱼(yú )驾(jià )切(qiē ),去(qù )禡(mà ),疑(yí )。〕

车(chē )辋(wǎng ),车(chē )轮(lún )的(de )外(wài )周(zhōu )部(bù )分(fèn )。

《周(zhōu )礼(lǐ )·考(kǎo )工(gōng )记(jì )·轮(lún )人(rén )》:“毂(gū )也(yě )者(zhě ),以(yǐ )为(wéi )利(lì )转(zhuǎn )也(yě );辐(fú )也(yě )者(zhě ),以(yǐ )为(wéi )直(zhí )指(zhǐ )也(yě );牙(yá )也(yě )者(zhě ),以(yǐ )为(wéi )固(gù )抱(bào )也(yě )。”

郑(zhèng )玄(xuán )注(zhù )引(yǐn )郑(zhèng )司(sī )农(nóng )曰(yuē ):“牙(yá )……谓(wèi )轮(lún )輮(róu )也(yě ),世(shì )间(jiān )或(huò )谓(wèi )之(zhī )罔(wǎng )。”罔(wǎng ),“辋(wǎng )”的(de )古(gǔ )字(zì )。

孙(sūn )诒(yí )让(ràng )正(zhèng )义(yì )引(yǐn )阮(ruǎn )元(yuán )曰(yuē ):“辋(wǎng )非(fēi )一(yī )木(mù ),其(qí )曲(qǔ )须(xū )揉(róu ),合(hé )抱(bào )之(zhī )处(chù )必(bì )有(yǒu )牡(mǔ )齿(chǐ )以(yǐ )相(xiàng )交(jiāo )固(gù ),为(wéi )其(qí )象(xiàng )牙(yá ),故(gù )谓(wèi )之(zhī )牙(yá )。”

阅读:3878

●牙(简体版)

©2015-2026 ok8.org 文学库