辟【登录】

ok8.org > 汉字/字典 > 辟

辟(pì )字(zì )的(de )笔(bǐ )画(huà ):13画(huà );

(参(cān )见(jiàn )闢(pì ))

I

pì

ㄆ〡ˋ

〔《广(guǎng )韵(yùn )》芳(fāng )辟(pì )切(qiē ),入(rù )昔(xī ),滂(pāng )。〕

〔《广(guǎng )韵(yùn )》房(fáng )益(yì )切(qiē ),入(rù )昔(xī ),并(bìng )。〕

1.法(fǎ ),法(fǎ )度(dù )。

《诗(shī )·小(xiǎo )雅(yǎ )·雨(yǔ )无(wú )正(zhèng )》:“如(rú )何(hé )昊(hào )天(tiān ),辟(pì )言(yán )不(bú )信(xìn )。”

毛(máo )传(chuán ):“辟(pì ),法(fǎ )也(yě )。”

《管(guǎn )子(zǐ )·宙(zhòu )合(hé )》:“故(gù )谕(yù )教(jiāo )者(zhě )取(qǔ )辟(pì )焉(yān )。”

尹(yǐn )知(zhī )章(zhāng )注(zhù ):“辟(pì ),法(fǎ )也(yě ),取(qǔ )为(wéi )规(guī )矩(jǔ )也(yě )。”

《尚(shàng )书(shū )大(dà )传(chuán )》卷(juàn )四(sì ):“宫(gōng )室(shì )中(zhōng )度(dù ),衣(yī )服(fú )中(zhōng )制(zhì ),牺(xī )牲(shēng )中(zhōng )辟(pì ),杀(shā )者(zhě )中(zhōng )死(sǐ ),割(gē )者(zhě )中(zhōng )理(lǐ )。”

《史(shǐ )记(jì )·周(zhōu )本(běn )纪(jì )》:“诸(zhū )侯(hóu )有(yǒu )不(bú )睦(mù )者(zhě ),甫(fǔ )侯(hóu )言(yán )于(yú )王(wáng ),作(zuò )脩(yǒu )刑(xíng )辟(pì )。”

2.特(tè )指(zhǐ )刑(xíng )法(fǎ )。

《左(zuǒ )传(chuán )·昭(zhāo )公(gōng )六(liù )年(nián )》:“夏(xià )有(yǒu )乱(luàn )政(zhèng )而(ér )作(zuò )《禹(yǔ )刑(xíng )》,商(shāng )有(yǒu )乱(luàn )政(zhèng )而(ér )作(zuò )《汤(tāng )刑(xíng )》,周(zhōu )有(yǒu )乱(luàn )政(zhèng )而(ér )作(zuò )《九(jiǔ )刑(xíng )》。三(sān )辟(pì )之(zhī )兴(xìng ),皆(jiē )叔(shū )世(shì )也(yě )。”

杜(dù )预(yù )注(zhù ):“言(yán )刑(xíng )书(shū )不(bú )起(qǐ )于(yú )始(shǐ )盛(shèng )之(zhī )世(shì )。”

汉(hàn )桓(huán )宽(kuān )《盐(yán )铁(tiě )论(lùn )·周(zhōu )秦(qín )》:“故(gù )立(lì )法(fǎ )制(zhì )辟(pì ),若(ruò )临(lín )百(bǎi )仞(rèn )之(zhī )壑(hè ),握(wò )火(huǒ )蹈(dǎo )刃(rèn ),则(zé )民(mín )畏(wèi )忌(jì )而(ér )无(wú )敢(gǎn )犯(fàn )禁(jìn )矣(yǐ )。”

清(qīng )魏(wèi )源(yuán )《圣(shèng )武(wǔ )记(jì )》卷(juàn )十(shí )四(sì ):“天(tiān )下(xià )有(yǒu )重(zhòng )典(diǎn )而(ér )不(bú )为(wéi )酷(kù )者(zhě ),惩(chéng )一(yī )儆(jǐng )百(bǎi ),辟(pì )以(yǐ )止(zhǐ )辟(pì )是(shì )也(yě )。”

3.罪(zuì );罪(zuì )过(guò )。

《左(zuǒ )传(chuán )·僖(xī )公(gōng )二(èr )十(shí )三(sān )年(nián )》:“冬(dōng ),怀(huái )公(gōng )执(zhí )狐(hú )突(tū )曰(yuē ):‘子(zǐ )来(lái )则(zé )免(miǎn )。’对(duì )曰(yuē ):‘子(zǐ )之(zhī )能(néng )仕(shì ),父(fù )教(jiāo )之(zhī )忠(zhōng ),古(gǔ )之(zhī )制(zhì )也(yě )。策(cè )名(míng )委(wěi )质(zhì ),贰(èr )乃(nǎi )辟(pì )也(yě )。’”杜(dù )预(yù )注(zhù ):“辟(pì ),罪(zuì )也(yě )。”

《国(guó )语(yǔ )·周(zhōu )语(yǔ )上(shàng )》:“阴(yīn )阳(yáng )分(fèn )布(bù ),震(zhèn )雷(léi )出(chū )滞(zhì )。土(tǔ )不(bú )备(bèi )垦(kěn ),辟(pì )在(zài )司(sī )寇(kòu )。”

韦(wéi )昭(zhāo )注(zhù ):“辟(pì ),罪(zuì )也(yě )。”

唐(táng )柳(liǔ )宗(zōng )元(yuán )《与(yǔ )吕(lǚ )恭(gōng )论(lùn )墓(mù )中(zhōng )石(shí )书(shū )书(shū )》:“圣(shèng )人(rén )有(yǒu )制(zhì )度(dù ),有(yǒu )法(fǎ )令(lìng ),过(guò )则(zé )为(wéi )辟(pì )。”

清(qīng )黄(huáng )六(liù )鸿(hóng )《福(fú )惠(huì )全(quán )书(shū )·刑(xíng )名(míng )·图(tú )赖(lài )》:“卖(mài )尸(shī )者(zhě )比(bǐ )照(zhào )开(kāi )棺(guān )拟(nǐ )之(zhī )重(zhòng )辟(pì ),则(zé )庶(shù )知(zhī )所(suǒ )警(jǐng )矣(yǐ )。”

4.刑(xíng )罚(fá )。

《书(shū )·吕(lǚ )刑(xíng )》:“墨(mò )辟(pì )疑(yí ),赦(shè ),其(qí )罚(fá )百(bǎi )锾(huán )。”

孔(kǒng )传(chuán ):“墨(mò )刑(xíng )疑(yí ),则(zé )赦(shè )。”

《左(zuǒ )传(chuán )·襄(xiāng )公(gōng )二(èr )十(shí )五(wǔ )年(nián )》:“先(xiān )王(wáng )之(zhī )命(mìng ),唯(wéi )罪(zuì )所(suǒ )在(zài ),各(gè )致(zhì )其(qí )辟(pì )。”

《后(hòu )汉(hàn )书(shū )·张(zhāng )衡(héng )传(chuán )》:“贵(guì )宠(chǒng )之(zhī )臣(chén ),众(zhòng )所(suǒ )属(shǔ )抑(yì ),其(qí )有(yǒu )愆(qiān )尤(yóu ),上(shàng )下(xià )知(zhī )之(zhī )。裒(póu )美(měi )讥(jī )恶(è ),有(yǒu )心(xīn )皆(jiē )同(tóng ),故(gù )怨(yuàn )讟(dú )溢(yì )乎(hū )四(sì )海(hǎi ),神(shén )明(míng )降(jiàng )其(qí )祸(huò )辟(pì )也(yě )。”

《续(xù )资(zī )治(zhì )通(tōng )鉴(jiàn )·宋(sòng )仁(rén )宗(zōng )庆(qìng )曆(lì )四(sì )年(nián )》:“按(àn )察(chá )将(jiāng )命(mìng )者(zhě ),悉(xī )为(wéi )苛(kē )刻(kè ),构(gòu )织(zhī )罪(zuì )端(duān ),奏(zòu )鞫(jū )纵(zòng )横(héng ),以(yǐ )重(zhòng )多(duō )辟(pì )。”

5.特(tè )指(zhǐ )处(chù )死(sǐ )刑(xíng )。

宋(sòng )范(fàn )仲(zhòng )淹(yān )《宋(sòng )故(gù )同(tóng )州(zhōu )观(guān )察(chá )使(shǐ )李(lǐ )公(gōng )神(shén )道(dào )碑(bēi )铭(míng )》:“盖(gài )杀(shā )人(rén )者(zhě )一(yī ),馀(yú )四(sì )人(rén ),掩(yǎn )其(qí )骸(hái )尔(ěr ),安(ān )可(kě )尽(jìn )辟(pì )乎(hū )。”

6.治(zhì )理(lǐ )。

《书(shū )·金(jīn )縢(téng )》:“我(wǒ )之(zhī )弗(fú )辟(pì ),我(wǒ )无(wú )以(yǐ )告(gào )我(wǒ )先(xiān )王(wáng )。”

陆(lù )德(dé )明(míng )释(shì )文(wén ):“辟(pì ),治(zhì )也(yě )。”

《左(zuǒ )传(chuán )·文(wén )公(gōng )六(liù )年(nián )》:“宣(xuān )子(zǐ )于(yú )是(shì )乎(hū )始(shǐ )为(wéi )国(guó )政(zhèng ),制(zhì )事(shì )典(diǎn ),正(zhèng )法(fǎ )罪(zuì ),辟(pì )狱(yù )刑(xíng ),董(dǒng )逋(bū )逃(táo ),由(yóu )质(zhì )要(yào ),治(zhì )旧(jiù )洿(wū ),本(běn )秩(zhì )礼(lǐ ),续(xù )常(cháng )职(zhí ),出(chū )滞(zhì )淹(yān )。”

杜(dù )预(yù )注(zhù ):“辟(pì ),犹(yóu )理(lǐ )也(yě )。”

7.取(qǔ )法(fǎ );效(xiào )法(fǎ )。

《逸(yì )周(zhōu )书(shū )·祭(jì )公(gōng )》:“天(tiān )子(zǐ )自(zì )三(sān )公(gōng )上(shàng )下(xià )辟(pì )于(yú )文(wén )武(wǔ ),文(wén )武(wǔ )之(zhī )子(zǐ )孙(sūn )大(dà )开(kāi )方(fāng )封(fēng )于(yú )下(xià )土(tǔ )。”

8.开(kāi );打(dǎ )开(kāi )。

《仪(yí )礼(lǐ )·士(shì )丧(sàng )礼(lǐ )》:“主(zhǔ )人(rén )即(jí )位(wèi ),辟(pì )门(mén )。”

郑(zhèng )玄(xuán )注(zhù ):“辟(pì ),开(kāi )也(yě )。凡(fán )庙(miào )门(mén )有(yǒu )事(shì )则(zé )开(kāi ),无(wú )事(shì )则(zé )闭(bì )。”

《国(guó )语(yǔ )·晋(jìn )语(yǔ )五(wǔ )》:“﹝灵(líng )公(gōng )﹞使(shǐ )鉏(chú )麑(ní )贼(zéi )之(zhī ),晨(chén )往(wǎng ),则(zé )寝(qǐn )门(mén )辟(pì )矣(yǐ )。”

清(qīng )蒲(pú )松(sōng )龄(líng )《聊(liáo )斋(zhāi )志(zhì )异(yì )·山(shān )魈(xiāo )》:“注(zhù )念(niàn )间(jiān ),风(fēng )声(shēng )渐(jiàn )近(jìn )居(jū )庐(lú ),俄(é )而(ér )房(fáng )门(mén )辟(pì )矣(yǐ )。”

9.开(kāi )垦(kěn );拓(tuò )荒(huāng )。

《管(guǎn )子(zǐ )·五(wǔ )行(háng )》:“春(chūn )辟(pì )勿(wù )时(shí ),苗(miáo )足(zú )本(běn )。”

尹(yǐn )知(zhī )章(zhāng )注(zhù ):“春(chūn )当(dāng )耕(gēng )闢(pì ),无(wú )得(dé )不(bú )及(jí )时(shí )也(yě )。”

《荀(xún )子(zǐ )·王(wáng )制(zhì )》:“辟(pì )田(tián )野(yě ),实(shí )仓(cāng )廪(lǐn ),便(biàn )备(bèi )用(yòng )。”

《史(shǐ )记(jì )·范(fàn )雎(jū )蔡(cài )泽(zé )列(liè )传(chuán )》:“垦(kěn )草(cǎo )入(rù )邑(yì ),辟(pì )地(dì )殖(zhí )穀(yù )。”

宋(sòng )王(wáng )安(ān )石(shí )《风(fēng )俗(sú )》:“田(tián )亩(mǔ )辟(pì ),则(zé )民(mín )无(wú )饥(jī )矣(yǐ )。”

10.开(kāi )拓(tuò );开(kāi )闢(pì )。

《诗(shī )·大(dà )雅(yǎ )·召(zhào )旻(mín )》:“昔(xī )先(xiān )王(wáng )受(shòu )命(mìng ),有(yǒu )如(rú )召(zhào )公(gōng ),日(rì )辟(pì )国(guó )百(bǎi )里(lǐ ),今(jīn )也(yě )日(rì )蹙(cù )国(guó )百(bǎi )里(lǐ )。”

毛(máo )传(chuán ):“辟(pì ),开(kāi )。”

《诗(shī )·大(dà )雅(yǎ )·江(jiāng )汉(hàn )》:“江(jiāng )汉(hàn )之(zhī )浒(hǔ ),王(wáng )命(mìng )召(zhào )虎(hǔ ):式(shì )辟(pì )四(sì )方(fāng ),彻(chè )我(wǒ )疆(jiāng )土(tǔ )。”

郑(zhèng )玄(xuán )笺(jiān ):“王(wáng )于(yú )江(jiāng )汉(hàn )之(zhī )水(shuǐ )上(shàng )命(mìng )召(zhào )公(gōng ),使(shǐ )以(yǐ )王(wáng )法(fǎ )征(zhēng )伐(fá )开(kāi )辟(pì )四(sì )方(fāng ),治(zhì )我(wǒ )疆(jiāng )界(jiè )于(yú )天(tiān )下(xià )。”

11.周(zhōu )围(wéi )。

《灵(líng )柩(jiù )经(jīng )·肠(cháng )胃(wèi )》:“广(guǎng )肠(cháng )传(chuán )嵴(jí )以(yǐ )受(shòu )迴(huí )肠(cháng ),左(zuǒ )环(huán )叶(yè )嵴(jí )上(shàng )下(xià ),辟(pì )大(dà )八(bā )寸(cùn ),径(jìng )二(èr )寸(cùn )。”

12.守(shǒu )御(yù )。参(cān )见(jiàn )“辟(pì )宫(gōng )”。

13.乍(zhà )进(jìn )乍(zhà )退(tuì )貌(mào )。参(cān )见(jiàn )“辟(pì )旋(xuán )”、“盘(pán )辟(pì )”。

14.批(pī )驳(bó );驳(bó )斥(chì )。

宋(sòng )王(wáng )安(ān )石(shí )《答(dá )司(sī )马(mǎ )谏(jiàn )议(yì )书(shū )》:“辟(pì )邪(xié )说(shuō ),难(nán )任(rèn )人(rén ),不(bú )为(wéi )拒(jù )谏(jiàn )。”

严(yán )复(fù )《辟(pì )韩(hán )》:“韩(hán )子(zǐ )一(yī )概(gài )辞(cí )而(ér )辟(pì )之(zhī ),则(zé )不(bú )思(sī )之(zhī )过(guò )耳(ěr )。”

鲁(lǔ )迅(xùn )《二(èr )心(xīn )集(jí )·关(guān )于(yú )〈唐(táng )三(sān )藏(cáng )取(qǔ )经(jīng )诗(shī )话(huà )〉的(de )版(bǎn )本(běn )》:“我(wǒ )先(xiān )前(qián )作(zuò )《中(zhōng )国(guó )小(xiǎo )说(shuō )史(shǐ )略(luè )》时(shí ),曾(céng )疑(yí )此(cǐ )书(shū )为(wéi )元(yuán )椠(qiàn ),甚(shèn )招(zhāo )收(shōu )藏(cáng )者(zhě )德(dé )富(fù )苏(sū )峰(fēng )先(xiān )生(shēng )的(de )不(bú )满(mǎn ),着(zhe )论(lùn )辟(pì )谬(miù ),我(wǒ )也(yě )略(luè )加(jiā )答(dá )辨(biàn ),后(hòu )来(lái )收(shōu )在(zài )杂(zá )感(gǎn )集(jí )中(zhōng )。”

15.透(tòu )彻(chè )。参(cān )见(jiàn )“精(jīng )辟(pì )”。

16.鄙(bǐ )视(shì )。

《左(zuǒ )传(chuán )·哀(āi )公(gōng )七(qī )年(nián )》:“鲁(lǔ )弱(ruò )晋(jìn )而(ér )远(yuǎn )吴(wú ),冯(féng )恃(shì )其(qí )众(zhòng ),而(ér )背(bèi )君(jūn )之(zhī )盟(méng ),辟(pì )君(jūn )之(zhī )执(zhí )事(shì ),以(yǐ )陵(líng )我(wǒ )小(xiǎo )国(guó )。”

杜(dù )预(yù )注(zhù ):“辟(pì ),陋(lòu )也(yě )。”

17.幽(yōu )僻(pì );偏(piān )僻(pì )。

《楚(chǔ )辞(cí )·离(lí )骚(sāo )》:“扈(hù )江(jiāng )离(lí )与(yǔ )辟(pì )芷(zhǐ )兮(xī ),纫(rèn )秋(qiū )兰(lán )以(yǐ )为(wéi )佩(pèi )。”

朱(zhū )熹(xī )集(jí )注(zhù ):“辟(pì ),幽(yōu )也(yě )。芷(zhǐ )亦(yì )香(xiāng )草(cǎo ),生(shēng )于(yú )幽(yōu )僻(pì )之(zhī )处(chù )。”

《汉(hàn )书(shū )·西(xī )域(yù )传(chuán )上(shàng )·婼(chuò )羌(qiāng )》:“﹝婼(chuò )羌(qiāng )国(guó )﹞去(qù )阳(yáng )关(guān )千(qiān )八(bā )百(bǎi )里(lǐ ),去(qù )长(zhǎng )安(ān )六(liù )千(qiān )三(sān )百(bǎi )里(lǐ ),辟(pì )在(zài )西(xī )南(nán ),不(bú )当(dāng )孔(kǒng )道(dào )。”

《汉(hàn )书(shū )·萧(xiāo )何(hé )传(chuán )》:“何(hé )买(mǎi )田(tián )宅(zhái )必(bì )居(jū )穷(qióng )辟(pì )处(chù ),为(wéi )家(jiā )不(bú )治(zhì )垣(yuán )屋(wū )。”

颜(yán )师(shī )古(gǔ )注(zhù ):“辟(pì )读(dú )如(rú )僻(pì ),僻(pì ),隐(yǐn )也(yě )。”

18.邪(xié )僻(pì )。

《礼(lǐ )记(jì )·王(wáng )制(zhì )》:“命(mìng )市(shì )纳(nà )贾(jiǎ ),以(yǐ )观(guān )民(mín )之(zhī )所(suǒ )好(hǎo )恶(è ),志(zhì )淫(yín )好(hǎo )辟(pì )。”

郑(zhèng )玄(xuán )注(zhù ):“民(mín )之(zhī )志(zhì )淫(yín )邪(xié ),则(zé )其(qí )所(suǒ )好(hǎo )者(zhě )不(bú )正(zhèng )。”

《管(guǎn )子(zǐ )·乘(chéng )马(mǎ )》:“民(mín )之(zhī )生(shēng )也(yě ),辟(pì )则(zé )愚(yú ),闭(bì )则(zé )类(lèi )。”

王(wáng )念(niàn )孙(sūn )《读(dú )书(shū )杂(zá )志(zhì )·管(guǎn )子(zǐ )一(yī )》:“言(yán )民(mín )之(zhī )性(xìng ),入(rù )乎(hū )邪(xié )辟(pì )则(zé )愚(yú ),由(yóu )乎(hū )中(zhōng )正(zhèng )则(zé )善(shàn )也(yě )。”

19.边(biān ),侧(cè )。

《左(zuǒ )传(chuán )·庄(zhuāng )公(gōng )二(èr )十(shí )一(yī )年(nián )》:“郑(zhèng )伯(bó )享(xiǎng )王(wáng )于(yú )阙(què )西(xī )辟(pì ),乐(lè )备(bèi )。”

孔(kǒng )颖(yǐng )达(dá )疏(shū ):“辟(pì ),是(shì )旁(páng )侧(cè )之(zhī )语(yǔ )也(yě )。”

20.偏(piān )斜(xié );倾(qīng )斜(xié )。

三(sān )国(guó )魏(wèi )曹(cáo )操(cāo )《军(jūn )令(lìng )》:“始(shǐ )出(chū )营(yíng ),竖(shù )矛(máo )戟(jǐ ),舒(shū )幡(fān )旗(qí ),鸣(míng )鼓(gǔ )。行(háng )三(sān )里(lǐ ),辟(pì )矛(máo )戟(jǐ ),结(jié )幡(fān )旗(qí ),止(zhǐ )鼓(gǔ )。”参(cān )见(jiàn )“辟(pì )咡(ér )”。

21.偏(piān )执(zhí );偏(piān )激(jī )。

《论(lùn )语(yǔ )·先(xiān )进(jìn )》:“柴(chái )也(yě )愚(yú ),参(cān )也(yě )鲁(lǔ ),师(shī )也(yě )辟(pì ),由(yóu )也(yě )喭(yǎn )。”

杨(yáng )伯(bó )竣(jùn )注(zhù )引(yǐn )黄(huáng )式(shì )三(sān )《论(lùn )语(yǔ )后(hòu )桉(ān )》:“辟(pì )读(dú )若(ruò )《左(zuǒ )传(chuán )》‘阙(què )西(xī )辟(pì )’之(zhī )辟(pì ),偏(piān )也(yě )。以(yǐ )其(qí )志(zhì )过(guò )高(gāo )而(ér )流(liú )于(yú )一(yī )偏(piān )也(yě )。”

清(qīng )魏(wèi )源(yuán )《再(zài )书(shū )〈宋(sòng )名(míng )臣(chén )言(yán )行(háng )录(lù )〉后(hòu )》:“太(tài )原(yuán )阎(yán )百(bǎi )诗(shī )曰(yuē ):‘近(jìn )日(rì )文(wén )人(rén )议(yì )论(lùn )之(zhī )愎(bì )之(zhī )辟(pì ),未(wèi )有(yǒu )甚(shèn )于(yú )杨(yáng )用(yòng )修(xiū )者(zhě )也(yě )。

用(yòng )修(xiū )最(zuì )不(bú )喜(xǐ )朱(zhū )子(zǐ ),以(yǐ )不(bú )喜(xǐ )朱(zhū )故(gù ),遂(suí )并(bìng )濂(lián )、洛(luò )、关(guān )、涑(sù )诸(zhū )儒(rú )摈(bìn )勿(wù )道(dào );以(yǐ )不(bú )喜(xǐ )朱(zhū )故(gù ),遂(suí )并(bìng )宋(sòng )一(yī )代(dài )文(wén )章(zhāng )、事(shì )业(yè )、议(yì )论(lùn )摈(bìn )勿(wù )道(dào )。’”

22.有(yǒu )偏(piān )向(xiàng ),偏(piān )面(miàn )。

《礼(lǐ )记(jì )·大(dà )学(xué )》:“所(suǒ )谓(wèi )齐(qí )其(qí )家(jiā )在(zài )脩(yǒu )其(qí )身(shēn )者(zhě ):人(rén )之(zhī )其(qí )所(suǒ )新(xīn )爱(ài )而(ér )辟(pì )焉(yān ),之(zhī )其(qí )所(suǒ )贱(jiàn )恶(è )而(ér )辟(pì )焉(yān ),之(zhī )其(qí )所(suǒ )畏(wèi )敬(jìng )而(ér )辟(pì )焉(yān ),之(zhī )其(qí )所(suǒ )哀(āi )矜(jīn )而(ér )辟(pì )焉(yān ),之(zhī )其(qí )所(suǒ )敖(áo )惰(duò )而(ér )辟(pì )焉(yān )。故(gù )好(hǎo )而(ér )知(zhī )其(qí )恶(è ),恶(è )而(ér )知(zhī )其(qí )美(měi )者(zhě ),天(tiān )下(xià )鲜(xiān )矣(yǐ )!”

23.细(xì )小(xiǎo )。

24.不(bú )符(fú ),有(yǒu )差(chà )错(cuò )。参(cān )见(jiàn )“辟(pì )名(míng )”。

25.工(gōng )作(zuò )的(de )程(chéng )限(xiàn )。

《周(zhōu )礼(lǐ )·地(dì )官(guān )·乡(xiāng )师(shī )》:“以(yǐ )攷(kǎo )司(sī )空(kōng )之(zhī )辟(pì ),以(yǐ )逆(nì )其(qí )役(yì )事(shì )。”

郑(zhèng )玄(xuán )注(zhù ):“辟(pì ),功(gōng )作(zuò )章(zhāng )程(chéng );逆(nì )犹(yóu )钩(gōu )考(kǎo )也(yě )。”

贾(jiǎ )公(gōng )彦(yàn )疏(shū ):“辟(pì )谓(wèi )功(gōng )程(chéng ),司(sī )空(kōng )主(zhǔ )役(yì )作(zuò ),故(gù )将(jiāng )此(cǐ )役(yì )要(yào )以(yǐ )钩(gōu )考(kǎo )司(sī )空(kōng )之(zhī )功(gōng )程(chéng )……功(gōng )作(zuò )之(zhī )事(shì ),日(rì )日(rì )录(lù )其(qí )程(chéng )限(xiàn ),谓(wèi )之(zhī )章(zhāng )程(chéng )。”

陆(lù )德(dé )明(míng )释(shì )文(wén ):“辟(pì ),婢(bì )亦(yì )反(fǎn )。”

林(lín )尹(yǐn )今(jīn )注(zhù ):“凡(fán )工(gōng )事(shì )必(bì )有(yǒu )一(yī )定(dìng )之(zhī )计(jì )划(huá )与(yǔ )进(jìn )度(dù ),此(cǐ )谓(wèi )按(àn )其(qí )实(shí )际(jì )进(jìn )度(dù )而(ér )钩(gōu )考(kǎo )其(qí )役(yì )事(shì )也(yě )。”

26.对(duì )庸(yōng )贱(jiàn )者(zhě )或(huò )商(shāng )人(rén )的(de )鄙(bǐ )称(chēng )。

章(zhāng )炳(bǐng )麟(lín )《新(xīn )方(fāng )言(yán )·释(shì )言(yán )》:“《方(fāng )言(yán )》:‘凡(fán )骂(mà )庸(yōng )贱(jiàn )或(huò )谓(wèi )之(zhī )辟(pì )。辟(pì ),商(shāng )人(rén )丑(chǒu )称(chēng )也(yě )。’今(jīn )川(chuān )东(dōng )谓(wèi )丑(chǒu )而(ér )庸(yōng )贱(jiàn )者(zhě )为(wéi )辟(pì )。”

27.通(tōng )“擗(pǐ )”。拍(pāi )胸(xiōng );捶(chuí )胸(xiōng )。

《诗(shī )·邶(bèi )风(fēng )·柏(bǎi )舟(zhōu )》:“静(jìng )言(yán )思(sī )之(zhī ),寤(wù )辟(pì )有(yǒu )摽(biāo )。”

毛(máo )传(chuán ):“辟(pì ),拊(fǔ )心(xīn )也(yě )。”

高(gāo )亨(hēng )注(zhù ):“辟(pì ),读(dú )为(wéi )‘擗(pǐ )’。”

清(qīng )顾(gù )炎(yán )武(wǔ )《文(wén )林(lín )郎(láng )贵(guì )州(zhōu )道(dào )监(jiān )察(chá )御(yù )史(shǐ )王(wáng )君(jūn )墓(mù )志(zhì )铭(míng )》:“每(měi )寤(wù )辟(pì )长(zhǎng )歎(tàn ),遂(suí )以(yǐ )得(dé )疾(jí )。”参(cān )见(jiàn )“辟(pì )踊(yǒng )”。

28.通(tōng )“譬(pì )”。譬(pì )喻(yù )。

《楚(chǔ )辞(cí )·九(jiǔ )章(zhāng )·惜(xī )往(wǎng )日(rì )》:“乘(chéng )骐(qí )骥(jì )而(ér )驰(chí )骋(chěng )兮(xī ),无(wú )辔(pèi )衔(xián )而(ér )自(zì )载(zǎi )。乘(chéng )氾(fán )泭(fú )以(yǐ )下(xià )流(liú )兮(xī ),无(wú )舟(zhōu )楫(jí )而(ér )自(zì )备(bèi )。背(bèi )法(fǎ )度(dù )而(ér )心(xīn )治(zhì )兮(xī ),辟(pì )与(yǔ )此(cǐ )其(qí )无(wú )异(yì )。”

洪(hóng )兴(xìng )祖(zǔ )补(bǔ )注(zhù ):“辟(pì ),喻(yù )也(yě )。与(yǔ )譬(pì )同(tóng )。”

《明(míng )史(shǐ )·忠(zhōng )义(yì )传(chuán )三(sān )·张(zhāng )铨(quán )》:“辟(pì )之(zhī )一(yī )身(shēn ),辽(liáo )东(dōng ),肩(jiān )背(bèi )也(yě );天(tiān )下(xià ),腹(fù )心(xīn )也(yě )。”

29.通(tōng )“譬(pì )”。通(tōng )晓(xiǎo )。

《礼(lǐ )记(jì )·礼(lǐ )运(yùn )》:“故(gù )圣(shèng )人(rén )耐(nài )以(yǐ )天(tiān )下(xià )为(wéi )一(yī )家(jiā ),以(yǐ )中(zhōng )国(guó )为(wéi )一(yī )人(rén )者(zhě ),非(fēi )意(yì )之(zhī )者(zhě ),必(bì )知(zhī )其(qí )情(qíng ),辟(pì )于(yú )其(qí )义(yì ),明(míng )于(yú )其(qí )利(lì ),达(dá )于(yú )其(qí )患(huàn ),然(rán )后(hòu )能(néng )为(wéi )之(zhī )。”

30.通(tōng )“譬(pì )”。

墨(mò )子(zǐ )提(tí )出(chū )的(de )逻(luó )辑(jí )推(tuī )理(lǐ )的(de )方(fāng )法(fǎ )之(zhī )一(yī )。谓(wèi )举(jǔ )旁(páng )例(lì )以(yǐ )喻(yù )所(suǒ )说(shuō )的(de )论(lùn )题(tí )。

《墨(mò )子(zǐ )·小(xiǎo )取(qǔ )》:“辟(pì )也(yě )者(zhě ),举(jǔ )也(yě )物(wù )而(ér )以(yǐ )明(míng )之(zhī )也(yě )。”

31.通(tōng )“繴(bì )”。一(yī )种(zhǒng )捕(bǔ )鸟(niǎo )兽(shòu )的(de )工(gōng )具(jù )。

《楚(chǔ )辞(cí )·九(jiǔ )章(zhāng )·惜(xī )诵(sòng )》:“设(shè )张(zhāng )辟(pì )以(yǐ )娱(yú )君(jūn )兮(xī ),愿(yuàn )侧(cè )身(shēn )而(ér )无(wú )所(suǒ )。”

王(wáng )念(niàn )孙(sūn )《读(dú )书(shū )杂(zá )志(zhì )馀(yú )编(biān )·楚(chǔ )辞(cí )》:“辟(pì ),疑(yí )与(yǔ )‘繴(bì )’同(tóng )。”参(cān )见(jiàn )“辟(pì )陷(xiàn )”。

32.通(tōng )“霹(pī )”。参(cān )见(jiàn )“辟(pì )历(lì )”。

33.同(tóng )“闢(pì )”。

II

bì

ㄅ〡ˋ

〔《广(guǎng )韵(yùn )》必(bì )益(yì )切(qiē ),入(rù )昔(xī ),帮(bāng )。〕

1.天(tiān )子(zǐ );君(jūn )主(zhǔ )。

《书(shū )·洪(hóng )范(fàn )》:“惟(wéi )辟(pì )作(zuò )福(fú ),惟(wéi )辟(pì )作(zuò )威(wēi ),惟(wéi )辟(pì )玉(yù )食(shí )。臣(chén )无(wú )作(zuò )福(fú ),作(zuò )威(wēi ),玉(yù )食(shí )。”

《诗(shī )·大(dà )雅(yǎ )·文(wén )王(wáng )有(yǒu )声(shēng )》:“丰(fēng )水(shuǐ )东(dōng )注(zhù ),维(wéi )禹(yǔ )之(zhī )绩(jì );四(sì )方(fāng )攸(yōu )同(tóng ),皇(huáng )王(wáng )维(wéi )辟(pì )。”

郑(zhèng )玄(xuán )笺(jiān ):“辟(pì ),君(jūn )也(yě )。”

《后(hòu )汉(hàn )书(shū )·张(zhāng )衡(héng )传(chuán )》:“仲(zhòng )尼(ní )不(bú )遇(yù ),故(gù )论(lùn )六(liù )经(jīng )以(yǐ )俟(sì )来(lái )辟(pì ),耻(chǐ )一(yī )物(wù )之(zhī )不(bú )知(zhī ),有(yǒu )事(shì )之(zhī )无(wú )范(fàn )。”

《旧(jiù )唐(táng )书(shū )·太(tài )宗(zōng )纪(jì )下(xià )》:“末(mò )代(dài )已(yǐ )来(lái ),明(míng )辟(pì )盖(gài )寡(guǎ ),靡(mí )不(bú )矜(jīn )黄(huáng )屋(wū )之(zhī )尊(zūn ),虑(lǜ )白(bái )驹(jū )之(zhī )过(guò ),并(bìng )多(duō )拘(jū )忌(jì ),有(yǒu )慕(mù )遐(xiá )年(nián )。”

2.指(zhǐ )就(jiù )君(jūn )王(wáng )之(zhī )位(wèi )。参(cān )见(jiàn )“辟(pì )位(wèi )”。

3.诸(zhū )侯(hóu )。

《书(shū )·周(zhōu )官(guān )》:“六(liù )服(fú )群(qún )辟(pì ),罔(wǎng )不(bú )承(chéng )德(dé )。”

孔(kǒng )传(chuán ):“六(liù )服(fú )诸(zhū )侯(hóu ),奉(fèng )承(chéng )周(zhōu )德(dé )。”

《诗(shī )·大(dà )雅(yǎ )·假(jiǎ )乐(lè )》:“百(bǎi )辟(pì )卿(qīng )士(shì ),媚(mèi )于(yú )天(tiān )子(zǐ )。”

郑(zhèng )玄(xuán )笺(jiān ):“百(bǎi )辟(pì ),畿(jī )内(nèi )诸(zhū )侯(hóu )也(yě )。”

4.泛(fàn )指(zhǐ )臣(chén )下(xià ),职(zhí )官(guān )。

汉(hàn )张(zhāng )衡(héng )《西(xī )京(jīng )赋(fù )》:“正(zhèng )殿(diàn )路(lù )寝(qǐn ),用(yòng )朝(cháo )群(qún )辟(pì )。”

宋(sòng )王(wáng )庭(tíng )珪(guī )《送(sòng )胡(hú )邦(bāng )衡(héng )之(zhī )新(xīn )州(zhōu )贬(biǎn )所(suǒ )》诗(shī ):“百(bǎi )辟(pì )动(dòng )容(róng )观(guān )奏(zòu )牍(dú ),几(jǐ )人(rén )回(huí )首(shǒu )愧(kuì )朝(cháo )班(bān )。”

明(míng )沉(chén )德(dé )符(fú )《野(yě )获(huò )编(biān )·内(nèi )阁(gé )三(sān )·貂(diāo )帽(mào )腰(yāo )舆(yú )》:“宰(zǎi )相(xiàng )为(wéi )百(bǎi )辟(pì )师(shī )表(biǎo )。”

5.彰(zhāng )明(míng );显(xiǎn )明(míng )。

《诗(shī )·大(dà )雅(yǎ )·抑(yì )》:“辟(pì )尔(ěr )为(wéi )德(dé ),俾(bǐ )臧(zāng )俾(bǐ )嘉(jiā )。”

马(mǎ )瑞(ruì )辰(chén )通(tōng )释(shì ):“‘辟(pì )尔(ěr )为(wéi )德(dé )’犹(yóu )云(yún )‘明(míng )尔(ěr )德(dé )’也(yě )。”

《礼(lǐ )记(jì )·祭(jì )统(tǒng )》:“对(duì )扬(yáng )以(yǐ )辟(pì )之(zhī )。”

郑(zhèng )玄(xuán )注(zhù ):“对(duì ),遂(suí )也(yě );辟(pì ),明(míng )也(yě )。言(yán )遂(suí )扬(yáng )君(jūn )命(mìng )以(yǐ )明(míng )我(wǒ )先(xiān )祖(zǔ )之(zhī )德(dé )也(yě )。”

《汉(hàn )书(shū )·扬(yáng )雄(xióng )传(chuán )上(shàng )》:“惟(wéi )天(tiān )轨(guǐ )之(zhī )不(bú )辟(pì )兮(xī ),何(hé )纯(chún )絜(jié )而(ér )离(lí )纷(fēn )!”王(wáng )念(niàn )孙(sūn )《读(dú )书(shū )杂(zá )志(zhì )·汉(hàn )书(shū )十(shí )三(sān )》:“天(tiān )轨(guǐ )犹(yóu )天(tiān )道(dào )也(yě )。辟(pì ),明(míng )也(yě )。言(yán )天(tiān )道(dào )不(bú )明(míng ),故(gù )使(shǐ )纯(chún )絜(jié )之(zhī )人(rén )遭(zāo )此(cǐ )难(nán )也(yě )。”

6.徵(zhēng )召(zhào );荐(jiàn )举(jǔ )。

《管(guǎn )子(zǐ )·轻(qīng )重(zhòng )乙(yǐ )》:“滕(téng )鲁(lǔ )之(zhī )粟(sù )釜(fǔ )百(bǎi ),则(zé )使(shǐ )吾(wú )国(guó )之(zhī )粟(sù )釜(fǔ )千(qiān );滕(téng )鲁(lǔ )之(zhī )粟(sù )四(sì )流(liú )而(ér )归(guī )我(wǒ ),若(ruò )下(xià )深(shēn )谷(gǔ )者(zhě ),非(fēi )岁(suì )凶(xiōng )而(ér )民(mín )饥(jī )也(yě )。辟(pì )之(zhī )以(yǐ )号(hào )令(lìng ),引(yǐn )之(zhī )以(yǐ )徐(xú )疾(jí ),施(shī )平(píng )其(qí )归(guī )我(wǒ )若(ruò )流(liú )水(shuǐ )。”

马(mǎ )非(fēi )百(bǎi )新(xīn )诠(quán )引(yǐn )安(ān )井(jǐng )衡(héng )曰(yuē ):“辟(pì ),召(zhào )也(yě )。”

《汉(hàn )书(shū )·鲍(bào )宣(xuān )传(chuán )》:“大(dà )司(sī )马(mǎ )卫(wèi )将(jiāng )军(jūn )王(wáng )商(shāng )辟(pì )宣(xuān ),荐(jiàn )为(wéi )议(yì )郎(láng ),后(hòu )以(yǐ )病(bìng )去(qù )。”

《旧(jiù )唐(táng )书(shū )·韦(wéi )思(sī )谦(qiān )传(chuán )》:“古(gǔ )者(zhě )取(qǔ )人(rén ),必(bì )先(xiān )採(cǎi )乡(xiāng )曲(qǔ )之(zhī )誉(yù ),然(rán )后(hòu )辟(pì )于(yú )州(zhōu )郡(jùn );州(zhōu )郡(jùn )有(yǒu )声(shēng ),然(rán )后(hòu )辟(pì )于(yú )五(wǔ )府(fǔ );才(cái )着(zhe )五(wǔ )府(fǔ ),然(rán )后(hòu )昇(shēng )之(zhī )天(tiān )朝(cháo )。”

《续(xù )资(zī )治(zhì )通(tōng )鉴(jiàn )·宋(sòng )孝(xiào )宗(zōng )淳(chún )熙(xī )三(sān )年(nián )》:“初(chū ),汤(tāng )邦(bāng )彦(yàn )敢(gǎn )为(wéi )大(dà )言(yán ),虞(yú )允(yǔn )文(wén )深(shēn )器(qì )之(zhī )。

允(yǔn )文(wén )出(chū )为(wéi )四(sì )川(chuān )宣(xuān )抚(fǔ )也(yě ),辟(pì )邦(bāng )彦(yàn )以(yǐ )行(háng )。”

清(qīng )冯(féng )桂(guì )芬(fēn )《庄(zhuāng )年(nián )丈(zhàng )七(qī )十(shí )寿(shòu )序(xù )》:“唐(táng )时(shí )方(fāng )镇(zhèn )得(dé )自(zì )辟(pì )幕(mù )职(zhí )。”

7.绩(jì )麻(má )。参(cān )见(jiàn )“辟(pì )纑(lú )”。

8.聚(jù )集(jí )。

《史(shǐ )记(jì )·扁(biǎn )鹊(què )仓(cāng )公(gōng )列(liè )传(chuán )》:“夫(fū )悍(hàn )药(yào )入(rù )中(zhōng ),则(zé )邪(xié )气(qì )辟(pì )矣(yǐ ),而(ér )宛(wǎn )气(qì )愈(yù )深(shēn )。”

司(sī )马(mǎ )贞(zhēn )索(suǒ )隐(yǐn ):“辟(pì )音(yīn )必(bì )亦(yì )反(fǎn ),犹(yóu )聚(jù )也(yě )。”参(cān )见(jiàn )“辟(pì )萃(cuì )”。

9.除(chú )去(qù );消(xiāo )除(chú )。

《诗(shī )·大(dà )雅(yǎ )·皇(huáng )矣(yǐ )》:“启(qǐ )之(zhī )辟(pì )之(zhī ),其(qí )柽(chēng )其(qí )椐(jū )。”

朱(zhū )熹(xī )集(jí )传(chuán ):“启(qǐ )、辟(pì ),芟(shān )除(chú )也(yě )。”

《墨(mò )子(zǐ )·尚(shàng )贤(xián )上(shàng )》:“故(gù )官(guān )无(wú )常(cháng )贵(guì )而(ér )民(mín )无(wú )终(zhōng )贱(jiàn ),有(yǒu )能(néng )则(zé )举(jǔ )之(zhī ),无(wú )能(néng )则(zé )下(xià )之(zhī ),举(jǔ )公(gōng )义(yì ),辟(pì )私(sī )怨(yuàn ),此(cǐ )若(ruò )言(yán )之(zhī )谓(wèi )也(yě )。”

《楚(chǔ )辞(cí )·远(yuǎn )游(yóu )》:“风(fēng )伯(bó )为(wéi )余(yú )先(xiān )驱(qū )兮(xī ),氛(fēn )埃(āi )辟(pì )而(ér )清(qīng )凉(liáng )。”

王(wáng )逸(yì )注(zhù ):“扫(sǎo )除(chú )之(zhī )也(yě )。”

汉(hàn )陆(lù )贾(jiǎ )《新(xīn )语(yǔ )·慎(shèn )微(wēi )》:“除(chú )天(tiān )下(xià )之(zhī )患(huàn ),辟(pì )残(cán )贼(zéi )之(zhī )类(lèi )。”

10.特(tè )指(zhǐ )驱(qū )除(chú )。

《吕(lǚ )氏(shì )春(chūn )秋(qiū )·举(jǔ )难(nán )》:“桓(huán )公(gōng )郊(jiāo )迎(yíng )客(kè ),夜(yè )开(kāi )门(mén ),辟(pì )任(rèn )车(chē )。”

陈(chén )奇(qí )猷(yóu )校(xiào )释(shì )引(yǐn )杨(yáng )树(shù )达(dá )曰(yuē ):“‘辟(pì )’与(yǔ )《孟(mèng )子(zǐ )》‘行(háng )辟(pì )人(rén )可(kě )也(yě )’之(zhī )‘辟(pì )’同(tóng )。

《小(xiǎo )尔(ěr )雅(yǎ )·广(guǎng )言(yán )》云(yún ):‘辟(pì ),除(chú )也(yě )。’”

11.退(tuì )避(bì );躲(duǒ )避(bì )。

《左(zuǒ )传(chuán )·僖(xī )公(gōng )二(èr )十(shí )八(bā )年(nián )》:“师(shī )直(zhí )为(wéi )壮(zhuàng ),曲(qǔ )为(wéi )老(lǎo )。岂(qǐ )在(zài )久(jiǔ )乎(hū )?微(wēi )楚(chǔ )之(zhī )惠(huì )不(bú )及(jí )此(cǐ ),退(tuì )三(sān )舍(shě )辟(pì )之(zhī ),所(suǒ )以(yǐ )报(bào )也(yě )。”

《孟(mèng )子(zǐ )·滕(téng )文(wén )公(gōng )下(xià )》:“古(gǔ )者(zhě )不(bú )为(wéi )臣(chén )不(bú )见(jiàn )。

段(duàn )干(gàn )木(mù )踰(yáo )垣(yuán )而(ér )辟(pì )之(zhī ),池(chí )柳(liǔ )闭(bì )门(mén )而(ér )不(bú )纳(nà ),是(shì )皆(jiē )已(yǐ )甚(shèn );迫(pò ),斯(sī )可(kě )以(yǐ )见(jiàn )矣(yǐ )。”

清(qīng )魏(wèi )源(yuán )《圣(shèng )武(wǔ )记(jì )》卷(juàn )九(jiǔ ):“六(liù )月(yuè ),进(jìn )围(wéi )贼(zéi )陈(chén )家(jiā )坝(bà ),贼(zéi )倾(qīng )巢(cháo )死(sǐ )斗(dòu ),不(bú )辟(pì )铳(chòng )砲(pào )。”

12.避(bì )免(miǎn );防(fáng )止(zhǐ )。

《墨(mò )子(zǐ )·辞(cí )过(guò )》:“室(shì )高(gāo )足(zú )以(yǐ )辟(pì )润(rùn )湿(shī ),边(biān )足(zú )以(yǐ )圉(yǔ )风(fēng )寒(hán )。”

《隶(lì )释(shì )·汉(hàn )楚(chǔ )相(xiàng )孙(sūn )叔(shū )敖(áo )碑(bēi )》:“辟(pì )患(huàn )害(hài )于(yú )无(wú )刑(xíng )。”

13.避(bì )忌(jì )。

《礼(lǐ )记(jì )·杂(zá )记(jì )下(xià )》:“唯(wéi )父(fù )母(mǔ )之(zhī )丧(sàng ),不(bú )辟(pì )涕(tì )泣(qì )而(ér )见(jiàn )之(zhī )。”

汉(hàn )董(dǒng )仲(zhòng )舒(shū )《春(chūn )秋(qiū )繁(fán )露(lù )·郊(jiāo )祀(sì )》:“郊(jiāo )不(bú )辟(pì )丧(sàng ),丧(sàng )尚(shàng )不(bú )辟(pì ),况(kuàng )他(tā )物(wù )。”

14.通(tōng )“躄(bì )”。瘸(qué )腿(tuǐ )。

《荀(xún )子(zǐ )·正(zhèng )论(lùn )》:“王(wáng )梁(liáng )、造(zào )父(fù )者(zhě ),天(tiān )下(xià )之(zhī )善(shàn )驭(yù )者(zhě )也(yě ),不(bú )能(néng )以(yǐ )辟(pì )马(mǎ )毁(huǐ )舆(yú )致(zhì )远(yuǎn )。”

杨(yáng )倞(liàng )注(zhù ):“辟(pì ),与(yǔ )‘躄(bì )’同(tóng )。”

《淮(huái )南(nán )子(zǐ )·说(shuō )山(shān )训(xùn )》:“畏(wèi )马(mǎ )之(zhī )辟(pì )也(yě )不(bú )敢(gǎn )骑(qí ),惧(jù )车(chē )之(zhī )覆(fù )也(yě )不(bú )敢(gǎn )乘(chéng ),是(shì )以(yǐ )虚(xū )祸(huò )距(jù )公(gōng )利(lì )也(yě )。”

15.通(tōng )“椑(bēi )”。内(nèi )棺(guān ),贴(tiē )身(shēn )之(zhī )棺(guān )。

《左(zuǒ )传(chuán )·哀(āi )公(gōng )二(èr )年(nián )》:“若(ruò )其(qí )有(yǒu )罪(zuì ),绞(jiǎo )缢(yì )以(yǐ )戮(lù ),桐(tóng )棺(guān )三(sān )寸(cùn ),不(bú )设(shè )属(shǔ )辟(pì ),素(sù )车(chē )朴(pǔ )马(mǎ ),无(wú )入(rù )于(yú )兆(zhào ),下(xià )卿(qīng )之(zhī )罚(fá )也(yě )。”

陆(lù )德(dé )明(míng )释(shì )文(wén ):“属(shǔ ),次(cì )大(dà )棺(guān )也(yě )……辟(pì ),亲(qīn )身(shēn )棺(guān )也(yě )。”

16.通(tōng )“壁(bì )”。墙(qiáng )壁(bì )。

《逸(yì )周(zhōu )书(shū )·时(shí )训(xùn )》:“小(xiǎo )暑(shǔ )之(zhī )日(rì ),温(wēn )风(fēng )至(zhì ),又(yòu )五(wǔ )日(rì ),蟋(xī )蟀(shuài )居(jū )辟(pì )。”

朱(zhū )右(yòu )曾(céng )校(xiào )释(shì ):“蟋(xī )蟀(shuài )生(shēng )土(tǔ )中(zhōng ),有(yǒu )翼(yì )而(ér )未(wèi )能(néng )飞(fēi ),但(dàn )居(jū )壁(bì )上(shàng )。辟(pì )、壁(bì )同(tóng )。”参(cān )见(jiàn )“辟(pì )带(dài )”。

17.通(tōng )“壁(bì )”。壁(bì )垒(lěi )。

《左(zuǒ )传(chuán )·成(chéng )公(gōng )二(èr )年(nián )》:“齐(qí )侯(hóu )以(yǐ )为(wéi )有(yǒu )礼(lǐ )。既(jì )而(ér )问(wèn )之(zhī ),辟(pì )司(sī )徒(tú )之(zhī )妻(qī )也(yě )。”

杜(dù )预(yù )注(zhù ):“辟(pì )司(sī )徒(tú ),主(zhǔ )垒(lěi )壁(bì )者(zhě )。”

18.通(tōng )“臂(bì )”。手(shǒu )臂(bì )。

唐(táng )贾(jiǎ )岛(dǎo )《送(sòng )殷(yīn )侍(shì )御(yù )赴(fù )同(tóng )州(zhōu )》诗(shī ):“犹(yóu )来(lái )交(jiāo )辟(pì )士(shì ),事(shì )别(bié )偃(yǎn )林(lín )扃(jiōng )。”

19.通(tōng )“臂(bì )”。臂(bì )状(zhuàng )物(wù )。

《墨(mò )子(zǐ )·备(bèi )城(chéng )门(mén )》:“城(chéng )上(shàng )二(èr )步(bù )一(yī )渠(qú ),渠(qú )立(lì )程(chéng ),丈(zhàng )三(sān )尺(chǐ ),冠(guàn )长(zhǎng )十(shí )丈(zhàng ),辟(pì )长(zhǎng )六(liù )尺(chǐ )。”

孙(sūn )诒(yí )让(ràng )间(jiān )诂(gǔ ):“辟(pì ),《备(bèi )穴(xué )篇(piān )》正(zhèng )作(zuò )臂(bì ),今(jīn )移(yí )前(qián )。冠(guàn ),盖(gài )渠(qú )之(zhī )首(shǒu )。臂(bì ),其(qí )横(héng )出(chū )之(zhī )木(mù )也(yě )。”

20.通(tōng )“襞(bì )”。襞(bì )积(jī )。衣(yī )服(fú )上(shàng )的(de )褶(zhě )子(zǐ )。参(cān )见(jiàn )“襞(bì )积(jī )”。

21.通(tōng )“襞(bì )”。重(zhòng )複(fú );反(fǎn )覆(fù )多(duō )次(cì )。

三(sān )国(guó )魏(wèi )曹(cáo )丕(pī )《建(jiàn )安(ān )诸(zhū )序(xù )》:“魏(wèi )太(tài )子(zǐ )丕(pī )造(zào )百(bǎi )辟(pì )宝(bǎo )剑(jiàn ),长(zhǎng )四(sì )尺(chǐ )三(sān )寸(cùn ),选(xuǎn )兹(zī )良(liáng )金(jīn ),令(lìng )彼(bǐ )国(guó )工(gōng ),精(jīng )而(ér )鍊(liàn )之(zhī ),至(zhì )于(yú )百(bǎi )辟(pì )。”

《文(wén )选(xuǎn )·张(zhāng )协(xié )〈七(qī )命(mìng )〉》:“楚(chǔ )之(zhī )阳(yáng )剑(jiàn ),欧(ōu )冶(yě )所(suǒ )营(yíng )……销(xiāo )踰(yáo )羊(yáng )头(tóu ),镤(pú )越(yuè )锻(duàn )成(chéng )。乃(nǎi )鍊(liàn )乃(nǎi )铄(shuò ),万(wàn )辟(pì )千(qiān )灌(guàn )。”

李(lǐ )善(shàn )注(zhù ):“辟(pì ),谓(wèi )迭(dié )之(zhī )。”

22.通(tōng )“襞(bì )”。摺(zhé )迭(dié )。

北(běi )魏(wèi )贾(jiǎ )思(sī )勰(xié )《齐(qí )民(mín )要(yào )术(shù )·杂(zá )说(shuō )》:“以(yǐ )竿(gān )挂(guà )油(yóu )衣(yī ),勿(wù )辟(pì )藏(cáng )。”

石(shí )声(shēng )汉(hàn )注(zhù ):“辟(pì )字(zì )……即(jí )摺(zhé )迭(dié )的(de )意(yì )思(sī )。”

23.通(tōng )“襞(bì )”。闭(bì )合(hé )。

《庄(zhuāng )子(zǐ )·田(tián )子(zǐ )方(fāng )》:“心(xīn )困(kùn )焉(yān )而(ér )不(bú )能(néng )知(zhī ),口(kǒu )辟(pì )焉(yān )而(ér )不(bú )能(néng )言(yán )。”

陆(lù )德(dé )明(míng )释(shì )文(wén )引(yǐn )司(sī )马(mǎ )彪(biāo )曰(yuē ):“辟(pì ),卷(juàn )不(bú )开(kāi )。”

24.通(tōng )“嬖(bì )”。逢(féng )迎(yíng ),邀(yāo )宠(chǒng )。

《书(shū )·冏(jiōng )命(mìng )》:“慎(shèn )简(jiǎn )及(jí )僚(liáo ),无(wú )以(yǐ )巧(qiǎo )言(yán )令(lìng )色(sè ),便(biàn )辟(pì )侧(cè )媚(mèi )。”

蔡(cài )沉(chén )集(jí )传(chuán ):“辟(pì )者(zhě ),避(bì )人(rén )之(zhī )所(suǒ )恶(è )。”

25.通(tōng )“璧(bì )”。参(cān )见(jiàn )“辟(pì )雍(yōng )”、“辟(pì )廱(yōng )”。

26.通(tōng )“弼(bì )”。辅(fǔ )佐(zuǒ )。参(cān )见(jiàn )“辟(pì )拂(fú )”。

27.通(tōng )“卑(bēi )”。参(cān )见(jiàn )“辟(pì )耳(ěr )”。

III

m·

ㄇ〡ˇ

〔《集(jí )韵(yùn )》母(mǔ )婢(bì )切(qiē ),上(shàng )纸(zhǐ ),明(míng )。〕

通(tōng )“弭(mǐ )”。

停(tíng )止(zhǐ );平(píng )息(xī )。

《礼(lǐ )记(jì )·郊(jiāo )特(tè )牲(shēng )》:“祭(jì )有(yǒu )祈(qí )焉(yān ),有(yǒu )报(bào )焉(yān ),有(yǒu )由(yóu )辟(pì )焉(yān )。”

郑(zhèng )玄(xuán )注(zhù ):“辟(pì )读(dú )为(wéi )弭(mǐ ),谓(wèi )弭(mǐ )灾(zāi )兵(bīng )、远(yuǎn )罪(zuì )疾(jí )也(yě )。”

IV

bò

ㄅㄛˋ

〔《集(jí )韵(yùn )》博(bó )厄(è )切(qiē ),入(rù )麦(mài ),帮(bāng )。〕

通(tōng )“擘(bò )”。

1.(用(yòng )刀(dāo )、剪(jiǎn )等(děng ))分(fèn )开(kāi )。

《礼(lǐ )记(jì )·丧(sàng )服(fú )大(dà )记(jì )》:“绞(jiǎo )一(yī )幅(fú )为(wéi )三(sān ),不(bú )辟(pì )。”

孔(kǒng )颖(yǐng )达(dá )疏(shū ):“辟(pì ),擘(bò )也(yě )……古(gǔ )字(zì )假(jiǎ )借(jiè ),读(dú )辟(pì )为(wéi )‘擘(bò )’也(yě )。”

2.分(fèn )别(bié );区(qū )别(bié )。

《晏(yàn )子(zǐ )春(chūn )秋(qiū )·问(wèn )下(xià )二(èr )》:“昔(xī )吾(wú )先(xiān )君(jūn )桓(huán )公(gōng ),善(shàn )饮(yǐn )酒(jiǔ )穷(qióng )乐(lè ),食(shí )味(wèi )方(fāng )丈(zhàng ),好(hǎo )色(sè )无(wú )别(bié )辟(pì ),若(ruò )此(cǐ ),何(hé )以(yǐ )能(néng )率(lǜ )诸(zhū )侯(hóu )以(yǐ )朝(cháo )天(tiān )子(zǐ )乎(hū )?”于(yú )省(shěng )吾(wú )《双(shuāng )剑(jiàn )誃(yí )诸(zhū )子(zǐ )新(xīn )证(zhèng )·晏(yàn )子(zǐ )春(chūn )秋(qiū )二(èr )》:“好(hǎo )色(sè )无(wú )别(bié )辟(pì ),即(jí )好(hǎo )色(sè )无(wú )分(fèn )别(bié )之(zhī )义(yì )。”

V

pí

ㄆ〡ˊ

〔《集(jí )韵(yùn )》宾(bīn )弥(mí )切(qiē ),平(píng )支(zhī ),并(bìng )。〕

通(tōng )“纰(pī )”。

织(zhī )物(wù )边(biān )缘(yuán )的(de )装(zhuāng )饰(shì )。

《礼(lǐ )记(jì )·玉(yù )藻(zǎo )》:“而(ér )素(sù )带(dài ),终(zhōng )辟(pì )。”

郑(zhèng )玄(xuán )注(zhù ):“辟(pì )读(dú )如(rú )裨(bì )冕(miǎn )之(zhī )裨(bì ),裨(bì )谓(wèi )以(yǐ )缯(zēng )采(cǎi )饰(shì )其(qí )侧(cè )。”

阅读:7115

●辟(简体版)

©2015-2026 ok8.org 文学库