哲宗宪元继道显德定功钦文睿武齐圣昭孝皇帝元祐元年(辽大安二年。丙寅,一零八六年)【登录】

《续资治通鉴》 > 宋纪七十九 > 《哲宗宪元继道显德定功钦文睿武齐圣昭孝皇帝元祐元年(辽大安二年。丙寅,一零八六年)》 > 拼音版

春(chūn ),正(zhèng )月(yuè ),庚(gēng )寅(yín )朔(shuò ),诏(zhào )改(gǎi )元(yuán )。

辛(xīn )卯(mǎo ),辽(liáo )主(zhǔ )如(rú )混(hún )同(tóng )江(jiāng )。

承(chéng )议(yì )郎(láng )、守(shǒu )起(qǐ )居(jū )舍(shě )人(rén )邢(xíng )恕(shù ),尝(cháng )教(jiāo )高(gāo )公(gōng )绘(huì )上(shàng )书(shū ),乞(qǐ )尊(zūn )礼(lǐ )硃(zhū )太(tài )妃(fēi ),为(wéi )高(gāo )氏(shì )异(yì )日(rì )之(zhī )福(fú )。太(tài )皇(huáng )太(tài )后(hòu )呼(hū )公(gōng )绘(huì )问(wèn )曰(yuē ):“汝(rǔ )不(bú )识(shí )字(zì ),谁(shuí )为(wéi )汝(rǔ )作(zuò )此(cǐ )书(shū )?”公(gōng )绘(huì )不(bú )敢(gǎn )讳(huì )。言(yán )者(zhě )又(yòu )论(lùn )恕(shù )游(yóu )历(lì )权(quán )贵(guì ),不(bú )自(zì )检(jiǎn )慎(shèn )。甲(jiǎ )午(wǔ ),谪(zhé )恕(shù ),以(yǐ )本(běn )官(guān )权(quán )发(fā )遣(qiǎn )随(suí )州(zhōu )。时(shí )恕(shù )已(yǐ )除(chú )中(zhōng )书(shū )舍(shě )人(rén ),于(yú )是(shì )罢(bà )其(qí )新(xīn )命(mìng ),并(bìng )黜(chù )之(zhī )于(yú )外(wài )。

甲(jiǎ )辰(chén ),王(wáng )岩(yán )叟(sǒu )奏(zòu ):“自(zì )冬(dōng )不(bú )雪(xuě ),今(jīn )涉(shè )春(chūn )矣(yǐ ),旱(hàn )为(wéi )灾(zāi ),变(biàn )异(yì )甚(shèn )大(dà )。陛(bì )下(xià )于(yú )天(tiān )下(xià )之(zhī )大(dà )害(hài ),朝(cháo )中(zhōng )之(zhī )大(dà )奸(jiān ),已(yǐ )悟(wù )而(ér )复(fù )疑(yí ),将(jiāng )断(duàn )而(ér )又(yòu )止(zhǐ )。大(dà )害(hài )莫(mò )如(rú )青(qīng )苗(miáo )、免(miǎn )役(yì )之(zhī )法(fǎ ),阴(yīn )困(kùn )生(shēng )民(mín ),茶(chá )盐(yán )之(zhī )法(fǎ ),流(liú )毒(dú )数(shù )路(lù )。大(dà )奸(jiān )莫(mò )如(rú )蔡(cài )确(què )之(zhī )阴(yīn )邪(xié )险(xiǎn )刻(kè ),章(zhāng )惇(dūn )之(zhī )谗(chán )欺(qī )狼(láng )戾(lì )。陛(bì )下(xià )乃(nǎi )容(róng )而(ér )留(liú )之(zhī ),此(cǐ )天(tiān )心(xīn )之(zhī )所(suǒ )以(yǐ )未(wèi )祐(yòu )也(yě )。”

丁(dīng )未(wèi ),以(yǐ )集(jí )贤(xián )校(xiào )理(lǐ )黄(huáng )廉(lián )为(wéi )户(hù )部(bù )郎(láng )中(zhōng )。先(xiān )是(shì )廉(lián )提(tí )举(jǔ )河(hé )东(dōng )路(lù )保(bǎo )甲(jiǎ )凡(fán )六(liù )年(nián ),司(sī )马(mǎ )光(guāng )闲(xián )居(jū ),往(wǎng )来(lái )河(hé )、洛(luò )间(jiān ),闻(wén )其(qí )治(zhì )状(zhuàng ),吕(lǚ )公(gōng )著(zhe )亦(yì )言(yán )河(hé )东(dōng )军(jūn )与(yǔ )边(biān )民(mín )德(dé )之(zhī ),遂(suí )有(yǒu )是(shì )除(chú )。

诏(zhào )回(huí )赐(cì )高(gāo )丽(lì )王(wáng )鞍(ān )马(mǎ )、服(fú )带(dài )、器(qì )币(bì )有(yǒu )加(jiā )。

罢(bà )陕(shǎn )西(xī )、河(hé )东(dōng )元(yuán )丰(fēng )四(sì )年(nián )后(hòu )凡(fán )缘(yuán )军(jūn )兴(xìng )增(zēng )置(zhì )官(guān )局(jú )。

己(jǐ )酉(yǒu ),五(wǔ )国(guó )诸(zhū )部(bù )长(zhǎng )贡(gòng )于(yú )辽(liáo )。

辛(xīn )亥(hài ),硃(zhū )光(guāng )庭(tíng )言(yán ):“察(chá )确(què )、章(zhāng )惇(dūn )、韩(hán )缜(zhěn ),不(bú )恭(gōng )、不(bú )忠(zhōng )、不(bú )耻(chǐ )。议(yì )论(lùn )政(zhèng )事(shì )之(zhī )际(jì ),惇(dūn )明(míng )目(mù )张(zhāng )胆(dǎn ),肆(sì )为(wéi )辨(biàn )说(shuō ),力(lì )行(háng )丑(chǒu )诋(dǐ )。确(què )则(zé )外(wài )示(shì )不(bú )校(xiào ),中(zhōng )实(shí )同(tóng )欲(yù ),阳(yáng )为(wéi )尊(zūn )贤(xián ),阴(yīn )为(wéi )助(zhù )邪(xié )。缜(zhěn )则(zé )每(měi )当(dāng )议(yì )论(lùn ),亦(yì )不(bú )扶(fú )正(zhèng ),唯(wéi )务(wù )拱(gǒng )默(mò )为(wéi )自(zì )安(ān )计(jì )。愿(yuàn )罢(bà )去(qù )确(què )等(děng )柄(bǐng )任(rèn ),别(bié )进(jìn )忠(zhōng )贤(xián )以(yǐ )辅(fǔ )圣(shèng )治(zhì )。”不(bú )报(bào )。

癸(guǐ )丑(chǒu ),太(tài )皇(huáng )太(tài )后(hòu )躬(gōng )诣(yì )中(zhōng )太(tài )一(yī )宫(gōng )、集(jí )禧(xǐ )观(guān )祈(qí )雨(yǔ )。

辽(liáo )主(zhǔ )召(zhào )权(quán )翰(hàn )林(lín )学(xué )士(shì )赵(zhào )孝(xiào )严(yán )、知(zhī )制(zhì )诰(gào )王(wáng )师(shī )儒(rú )等(děng )讲(jiǎng )《五(wǔ )经(jīng )》大(dà )义(yì )。

丙(bǐng )辰(chén ),太(tài )皇(huáng )太(tài )后(hòu )诏(zhào )曰(yuē ):“原(yuán )庙(miào )之(zhī )立(lì ),所(suǒ )从(cóng )来(lái )久(jiǔ )矣(yǐ )。前(qián )日(rì )神(shén )宗(zōng )皇(huáng )帝(dì )初(chū )即(jí )祠(cí )宫(gōng ),并(bìng )建(jiàn )寝(qǐn )殿(diàn )以(yǐ )崇(chóng )严(yán )祖(zǔ )考(kǎo ),其(qí )孝(xiào )可(kě )谓(wèi )至(zhì )矣(yǐ )。今(jīn )神(shén )宗(zōng )既(jì )已(yǐ )开(kāi )祔(fù ),于(yú )故(gù )事(shì )当(dāng )营(yíng )馆(guǎn )御(yù )以(yǐ )奉(fèng )神(shén )灵(líng )。而(ér )宫(gōng )垣(yuán )之(zhī )东(dōng ),密(mì )接(jiē )民(mín )里(lǐ ),欲(yù )加(jiā )开(kāi )展(zhǎn ),则(zé )惧(jù )成(chéng )烦(fán )扰(rǎo );欲(yù )采(cǎi )搢(jìn )绅(shēn )之(zhī )议(yì ),皆(jiē )合(hé )帝(dì )后(hòu )为(wéi )一(yī )殿(diàn ),则(zé )虑(lǜ )无(wú )以(yǐ )称(chēng )神(shén )宗(zōng )钦(qīn )奉(fèng )祖(zǔ )考(kǎo )之(zhī )意(yì )。闻(wén )治(zhì )隆(lóng )殿(diàn )后(hòu )有(yǒu )园(yuán )池(chí ),以(yǐ )后(hòu )殿(diàn )推(tuī )之(zhī ),本(běn )留(liú )以(yǐ )待(dài )未(wèi )亡(wáng )人(rén )也(yě ),可(kě )即(jí )其(qí )地(dì )立(lì )神(shén )宗(zōng )原(yuán )庙(miào )。吾(wú )万(wàn )岁(suì )之(zhī )后(hòu ),当(dāng )从(cóng )英(yīng )宗(zōng )皇(huáng )帝(dì )于(yú )治(zhì )隆(lóng ),上(shàng )以(yǐ )宁(níng )神(shén )明(míng ),中(zhōng )以(yǐ )成(chéng )吾(wú )子(zǐ )之(zhī )志(zhì ),下(xià )以(yǐ )安(ān )臣(chén )民(mín )之(zhī )心(xīn ),不(bú )亦(yì )善(shàn )乎(hū )!”

帝(dì )幸(xìng )相(xiàng )国(guó )寺(sì )祈(qí )雨(yǔ )。

时(shí )新(xīn )法(fǎ )多(duō )所(suǒ )厘(lí )革(gé ),独(dú )免(miǎn )役(yì )、青(qīng )苗(miáo )、将(jiāng )官(guān )之(zhī )法(fǎ )犹(yóu )在(zài ),而(ér )西(xī )戎(róng )之(zhī )议(yì )未(wèi )决(jué )。司(sī )马(mǎ )光(guāng )以(yǐ )疾(jí )谒(yè )告(gào ),凡(fán )十(shí )有(yǒu )三(sān )旬(xún ),不(bú )能(néng )出(chū ),叹(tàn )曰(yuē ):“四(sì )患(huàn )未(wèi )除(chú ),吾(wú )死(sǐ )不(bú )瞑(míng )目(mù )矣(yǐ )!”乃(nǎi )力(lì )疾(jí )移(yí )书(shū )三(sān )省(shěng )曰(yuē ):“今(jīn )法(fǎ )度(dù )宜(yí )先(xiān )更(gèng )张(zhāng )者(zhě ),莫(mò )如(rú )免(miǎn )役(yì )钱(qián )。光(guāng )见(jiàn )欲(yù )具(jù )疏(shū )奏(zòu )闻(wén ),若(ruò )降(jiàng )至(zhì )三(sān )省(shěng ),望(wàng )诸(zhū )公(gōng )协(xié )力(lì )赞(zàn )成(chéng )。”又(yòu )手(shǒu )书(shū )与(yǔ )吕(lǚ )公(gōng )著(zhe )曰(yuē ):“光(guāng )自(zì )病(bìng )以(yǐ )来(lái ),以(yǐ )身(shēn )付(fù )医(yī ),以(yǐ )家(jiā )事(shì )付(fù )愚(yú )子(zǐ ),唯(wéi )国(guó )事(shì )未(wèi )有(yǒu )所(suǒ )托(tuō ),今(jīn )以(yǐ )属(shǔ )晦(huì )叔(shū )矣(yǐ )。”中(zhōng )书(shū )舍(shě )人(rén )范(fàn )百(bǎi )禄(lù )言(yán )于(yú )光(guāng )曰(yuē ):“熙(xī )宁(níng )免(miǎn )役(yì )法(fǎ )行(háng ),百(bǎi )禄(lù )为(wéi )咸(xián )平(píng )县(xiàn ),开(kāi )封(fēng )罢(bà )遣(qiǎn )衙(yá )前(qián )数(shù )百(bǎi )人(rén ),民(mín )皆(jiē )欣(xīn )幸(xìng )。其(qí )后(hòu )有(yǒu )司(sī )求(qiú )羡(xiàn )馀(yú ),务(wù )刻(kè )剥(bāo ),乃(nǎi )以(yǐ )法(fǎ )为(wéi )病(bìng )。今(jīn )第(dì )减(jiǎn )助(zhù )免(miǎn )钱(qián )额(é )以(yǐ )宽(kuān )民(mín )力(lì )可(kě )也(yě )。”光(guāng )不(bú )听(tīng )。

二(èr )月(yuè ),辛(xīn )酉(yǒu ),以(yǐ )河(hé )决(jué )大(dà )名(míng ),坏(huài )民(mín )田(tián ),艰(jiān )食(shí )者(zhě )众(zhòng ),诏(zhào )安(ān )抚(fǔ )使(shǐ )韩(hán )绛(jiàng )询(xún )访(fǎng )赈(zhèn )济(jì )。

乙(yǐ )丑(chǒu ),命(mìng )蔡(cài )确(què )提(tí )举(jǔ )修(xiū )《神(shén )宗(zōng )实(shí )录(lù )》,以(yǐ )邓(dèng )温(wēn )伯(bó )、陆(lù )佃(diàn )并(bìng )为(wéi )修(xiū )撰(zhuàn )官(guān ),林(lín )希(xī )、曾(céng )肇(zhào )并(bìng )为(wéi )检(jiǎn )讨(tǎo )官(guān )。

诏(zhào )权(quán )罢(bà )修(xiū )河(hé ),放(fàng )诸(zhū )路(lù )兵(bīng )夫(fū )。

先(xiān )是(shì )司(sī )马(mǎ )光(guāng )奏(zòu ):“免(miǎn )役(yì )之(zhī )法(fǎ )有(yǒu )五(wǔ )害(hài ):旧(jiù )日(rì )上(shàng )户(hù )充(chōng )役(yì )有(yǒu )所(suǒ )陪(péi )备(bèi ),然(rán )年(nián )满(mǎn )之(zhī )后(hòu )却(què )得(dé )休(xiū )息(xī ),今(jīn )则(zé )年(nián )年(nián )出(chū )钱(qián ),钱(qián )数(shù )多(duō )于(yú )往(wǎng )日(rì )陪(péi )备(bèi )者(zhě ),其(qí )害(hài )一(yī )也(yě )。旧(jiù )日(rì )下(xià )户(hù )元(yuán )不(bú )充(chōng )役(yì ),今(jīn )来(lái )一(yī )例(lì )出(chū )钱(qián ),其(qí )害(hài )二(èr )也(yě )。旧(jiù )日(rì )所(suǒ )差(chà )皆(jiē )土(tǔ )著(zhe )良(liáng )民(mín );今(jīn )召(zhào )募(mù )四(sì )方(fāng )浮(fú )浪(làng )之(zhī )人(rén ),作(zuò )公(gōng )人(rén )则(zé )曲(qǔ )法(fǎ )受(shòu )赃(zāng ),主(zhǔ )官(guān )物(wù )则(zé )侵(qīn )欺(qī )盗(dào )用(yòng ),一(yī )旦(dàn )事(shì )发(fā ),挈(qiè )家(jiā )亡(wáng )去(qù ),其(qí )害(hài )三(sān )也(yě )。农(nóng )民(mín )所(suǒ )有(yǒu ),不(bú )过(guò )谷(gǔ )帛(bó )与(yǔ )力(lì ),今(jīn )曰(yuē )我(wǒ )不(bú )用(yòng )汝(rǔ )力(lì ),输(shū )我(wǒ )钱(qián ),我(wǒ )自(zì )雇(gù )人(rén ),若(ruò )遇(yù )凶(xiōng )年(nián ),则(zé )不(bú )免(miǎn )卖(mài )庄(zhuāng )田(tián )、牛(niú )具(jù )、桑(sāng )柘(zhè )以(yǐ )求(qiú )钱(qián )纳(nà )官(guān ),其(qí )害(hài )四(sì )也(yě )。提(tí )举(jǔ )常(cháng )平(píng )司(sī )惟(wéi )务(wù )多(duō )敛(liǎn )役(yì )钱(qián ),广(guǎng )积(jī )宽(kuān )剩(shèng ),希(xī )求(qiú )进(jìn )用(yòng ),其(qí )害(hài )五(wǔ )也(yě )。为(wéi )今(jīn )之(zhī )计(jì ),莫(mò )若(ruò )降(jiàng )敕(chì ),应(yīng )天(tiān )下(xià )免(miǎn )役(yì )钱(qián )一(yī )切(qiē )并(bìng )罢(bà ),其(qí )诸(zhū )色(sè )役(yì )人(rén )并(bìng )依(yī )熙(xī )宁(níng )以(yǐ )前(qián )旧(jiù )法(fǎ )定(dìng )差(chà )。惟(wéi )衙(yá )前(qián )一(yī )役(yì ),最(zuì )号(hào )重(zhòng )难(nán ),向(xiàng )有(yǒu )破(pò )家(jiā )产(chǎn )者(zhě ),朝(cháo )廷(tíng )为(wéi )此(cǐ )始(shǐ )议(yì )作(zuò )助(zhù )役(yì )法(fǎ )。今(jīn )衙(yá )前(qián )陪(péi )备(bèi )少(shǎo ),当(dāng )不(bú )至(zhì )破(pò )家(jiā );若(ruò )犹(yóu )虑(lǜ )力(lì )难(nán )独(dú )任(rèn ),即(jí )乞(qǐ )依(yī )旧(jiù )于(yú )官(guān )户(hù )、僧(sēng )道(dào )、寺(sì )观(guān )、单(dān )丁(dīng )、女(nǚ )户(hù )有(yǒu )屋(wū )业(yè )者(zhě ),并(bìng )令(lìng )随(suí )贫(pín )富(fù )等(děng )第(dì )出(chū )助(zhù )役(yì )钱(qián ),遇(yù )衙(yá )前(qián )重(zhòng )难(nán )差(chà )遣(qiǎn ),即(jí )行(háng )支(zhī )给(gěi )。然(rán )役(yì )人(rén )利(lì )害(hài ),四(sì )方(fāng )不(bú )能(néng )齐(qí )同(tóng ),乞(qǐ )指(zhǐ )挥(huī )降(jiàng )诸(zhū )路(lù )转(zhuǎn )运(yùn )使(shǐ )下(xià )诸(zhū )州(zhōu )县(xiàn ),限(xiàn )五(wǔ )日(rì )内(nèi )县(xiàn )具(jù )利(lì )害(hài )申(shēn )州(zhōu ),州(zhōu )限(xiàn )一(yī )月(yuè )申(shēn )转(zhuǎn )运(yùn )司(sī ),司(sī )限(xiàn )一(yī )季(jì )奏(zòu )闻(wén ),委(wěi )执(zhí )政(zhèng )官(guān )参(cān )详(xiáng )施(shī )行(háng )。”是(shì )日(rì ),三(sān )省(shěng )、枢(shū )密(mì )院(yuàn )同(tóng )进(jìn )呈(chéng ),得(dé )旨(zhǐ )依(yī )奏(zòu )。

丁(dīng )卯(mǎo ),诏(zhào ):“侍(shì )从(cóng )各(gè )举(jǔ )堪(kān )任(rèn )监(jiān )司(sī )者(zhě )二(èr )人(rén ),举(jǔ )非(fēi )其(qí )人(rén )有(yǒu )罚(fá )。”

韩(hán )维(wéi )言(yán ):“光(guāng )禄(lù )大(dà )夫(fū )致(zhì )仕(shì )范(fàn )镇(zhèn ),在(zài )仁(rén )宗(zōng )朝(cháo )着(zhe )开(kāi )建(jiàn )储(chǔ )之(zhī )议(yì ),而(ér )镇(zhèn )未(wèi )尝(cháng )以(yǐ )语(yǔ )人(rén ),人(rén )亦(yì )莫(mò )为(wéi )言(yán )者(zhě ),故(gù )恩(ēn )赏(shǎng )独(dú )不(bú )及(jí )镇(zhèn )。伏(fú )望(wàng )特(tè )降(jiàng )明(míng )诏(zhào ),褒(bāo )显(xiǎn )厥(jué )功(gōng )。”于(yú )是(shì )具(jù )以(yǐ )镇(zhèn )十(shí )九(jiǔ )疏(shū )上(shàng )之(zhī )。己(jǐ )巳(sì ),拜(bài )镇(zhèn )端(duān )明(míng )殿(diàn )学(xué )士(shì ),致(zhì )仕(shì ),仍(réng )以(yǐ )其(qí )子(zǐ )百(bǎi )揆(kuí )为(wéi )宣(xuān )德(dé )郎(láng )。

庚(gēng )午(wǔ ),禁(jìn )边(biān )民(mín )与(yǔ )夏(xià )人(rén )为(wéi )市(shì )。

辛(xīn )未(wèi ),以(yǐ )侍(shì )御(yù )史(shǐ )刘(liú )挚(zhì )为(wéi )御(yù )史(shǐ )中(zhōng )丞(chéng )。

诏(zhào ):“起(qǐ )居(jū )舍(shě )人(rén )依(yī )旧(jiù )制(zhì )不(bú )分(fèn )记(jì )言(yán )动(dòng )。”

武(wǔ )威(wēi )郡(jùn )王(wáng )栋(dòng )戬(jiǎn )卒(zú ),以(yǐ )其(qí )养(yǎng )子(zǐ )阿(ā )里(lǐ )骨(gǔ )为(wéi )河(hé )西(xī )军(jūn )节(jiē )度(dù )使(shǐ ),封(fēng )宁(níng )塞(sāi )郡(jùn )公(gōng )。阿(ā )里(lǐ )骨(gǔ )严(yán )峻(jùn )刑(xíng )杀(shā ),其(qí )下(xià )不(bú )遑(huáng )宁(níng )。诏(zhào )饬(chì )以(yǐ )推(tuī )广(guǎng )恩(ēn )信(xìn ),副(fù )朝(cháo )廷(tíng )所(suǒ )以(yǐ )封(fēng )立(lì )、前(qián )人(rén )所(suǒ )以(yǐ )付(fù )与(yǔ )之(zhī )意(yì )。

司(sī )马(mǎ )光(guāng )奏(zòu )复(fù )差(chà )役(yì )法(fǎ ),既(jì )得(dé )旨(zhǐ ),知(zhī )开(kāi )封(fēng )府(fǔ )蔡(cài )京(jīng )即(jí )用(yòng )五(wǔ )日(rì )限(xiàn ),令(lìng )两(liǎng )县(xiàn )差(chà )一(yī )千(qiān )馀(yú )人(rén )充(chōng )役(yì ),亟(jí )诣(yì )东(dōng )府(fǔ )白(bái )光(guāng )。光(guāng )喜(xǐ )曰(yuē ):“使(shǐ )人(rén )人(rén )如(rú )待(dài )制(zhì ),何(hé )患(huàn )法(fǎ )之(zhī )不(bú )行(háng )乎(hū )!”议(yì )者(zhě )谓(wèi )京(jīng )但(dàn )希(xī )望(wàng )风(fēng )旨(zhǐ ),苟(gǒu )欲(yù )媚(mèi )光(guāng ),非(fēi )其(qí )实(shí )也(yě )。

癸(guǐ )酉(yǒu ),以(yǐ )监(jiān )察(chá )御(yù )史(shǐ )王(wáng )岩(yán )叟(sǒu )为(wéi )左(zuǒ )司(sī )谏(jiàn )。

右(yòu )司(sī )谏(jiàn )苏(sū )辙(zhé )始(shǐ )供(gòng )职(zhí ),上(shàng )言(yán ):“帝(dì )王(wáng )之(zhī )治(zhì ),必(bì )先(xiān )正(zhèng )风(fēng )俗(sú )。风(fēng )俗(sú )既(jì )正(zhèng ),中(zhōng )人(rén )以(yǐ )下(xià )皆(jiē )自(zì )勉(miǎn )于(yú )为(wéi )善(shàn );风(fēng )俗(sú )一(yī )败(bài ),中(zhōng )人(rén )以(yǐ )上(shàng )皆(jiē )自(zì )弃(qì )而(ér )为(wéi )恶(è )。邪(xié )正(zhèng )盛(shèng )衰(shuāi )之(zhī )源(yuán ),未(wèi )必(bì )不(bú )始(shǐ )于(yú )此(cǐ )。昔(xī )真(zhēn )宗(zōng )奖(jiǎng )用(yòng )正(zhèng )人(rén ),孙(sūn )奭(shì )、戚(qī )纶(lún )、田(tián )锡(xī )、王(wáng )禹(yǔ )偁(chēng )之(zhī )徒(tú ),既(jì )以(yǐ )谏(jiàn )诤(zhèng )显(xiǎn )名(míng ),忠(zhōng )良(liáng )之(zhī )士(shì ),相(xiàng )继(jì )而(ér )起(qǐ )。及(jí )耄(mào )期(qī )厌(yàn )事(shì ),丁(dīng )谓(wèi )乘(chéng )间(jiān )将(jiāng )窃(qiè )国(guó )命(mìng ),而(ér )风(fēng )俗(sú )已(yǐ )成(chéng ),无(wú )与(yǔ )同(tóng )恶(è ),谋(móu )未(wèi )及(jí )发(fā ),旋(xuán )即(jí )流(liú )放(fàng )。仁(rén )宗(zōng )仁(rén )厚(hòu ),是(shì )非(fēi )之(zhī )论(lùn ),一(yī )付(fù )台(tái )谏(jiàn )。孔(kǒng )道(dào )辅(fǔ )、范(fàn )仲(zhòng )淹(yān )、欧(ōu )阳(yáng )修(xiū )、余(yú )靖(jìng )之(zhī )流(liú ),以(yǐ )言(yán )事(shì )相(xiàng )高(gāo )。时(shí )执(zhí )政(zhèng )大(dà )臣(chén )岂(qǐ )皆(jiē )尽(jìn )贤(xián ),然(rán )畏(wèi )忌(jì )人(rén )言(yán ),不(bú )敢(gǎn )妄(wàng )作(zuò ),一(yī )有(yǒu )不(bú )善(shàn ),言(yán )者(zhě )即(jí )至(zhì ),随(suí )即(jí )屏(píng )去(qù )。故(gù )虽(suī )人(rén )主(zhǔ )宽(kuān )厚(hòu ),而(ér )朝(cháo )廷(tíng )之(zhī )间(jiān )无(wú )大(dà )过(guò )失(shī )。及(jí )先(xiān )帝(dì )嗣(sì )位(wèi ),执(zhí )政(zhèng )大(dà )臣(chén )变(biàn )易(yì )祖(zǔ )宗(zōng )法(fǎ )度(dù ),惟(wéi )有(yǒu )吕(lǚ )诲(huì )、范(fàn )镇(zhèn )等(děng )明(míng )言(yán )其(qí )失(shī )。二(èr )人(rén )既(jì )已(yǐ )得(dé )罪(zuì ),台(tái )谏(jiàn )有(yǒu )以(yǐ )一(yī )言(yán )及(jí )者(zhě ),皆(jiē )纷(fēn )然(rán )逐(zhú )去(qù ),由(yóu )是(shì )风(fēng )俗(sú )大(dà )败(bài )。臣(chén )愿(yuàn )陛(bì )下(xià )永(yǒng )惟(wéi )邪(xié )正(zhèng )盛(shèng )衰(shuāi )之(zhī )渐(jiàn ),始(shǐ )于(yú )台(tái )谏(jiàn ),修(xiū )其(qí )官(guān )则(zé )听(tīng )其(qí )言(yán ),言(yán )有(yǒu )不(bú )当(dāng ),随(suí )事(shì )行(háng )遣(qiǎn )。使(shǐ )风(fēng )俗(sú )一(yī )定(dìng ),忠(zhōng )言(yán )日(rì )至(zhì ),则(zé )太(tài )平(píng )之(zhī )治(zhì ),可(kě )立(lì )而(ér )待(dài )也(yě )。”

甲(jiǎ )戌(xū ),御(yù )迩(ěr )英(yīng )阁(gé ),侍(shì )读(dú )韩(hán )维(wéi )言(yán ):“陛(bì )下(xià )仁(rén )孝(xiào )发(fā )于(yú )天(tiān )性(xìng ),每(měi )行(háng )见(jiàn )昆(kūn )虫(chóng )蝼(lóu )蚁(yǐ ),辄(zhé )违(wéi )而(ér )过(guò )之(zhī ),且(qiě )敕(chì )左(zuǒ )右(yòu )勿(wù )践(jiàn )履(lǚ ),此(cǐ )亦(yì )仁(rén )术(shù )也(yě )。愿(yuàn )陛(bì )下(xià )推(tuī )此(cǐ )心(xīn )以(yǐ )及(jí )百(bǎi )姓(xìng ),则(zé )天(tiān )下(xià )幸(xìng )甚(shèn )。”

丙(bǐng )子(zǐ ),司(sī )马(mǎ )光(guāng )言(yán ):“复(fù )行(háng )差(chà )役(yì )之(zhī )初(chū ),州(zhōu )县(xiàn )不(bú )能(néng )不(bú )少(shǎo )有(yǒu )烦(fán )扰(rǎo ),伏(fú )望(wàng )朝(cháo )廷(tíng )执(zhí )之(zhī ),坚(jiān )如(rú )金(jīn )石(shí ),虽(suī )小(xiǎo )小(xiǎo )利(lì )害(hài )未(wèi )周(zhōu ),不(bú )妨(fáng )徐(xú )为(wéi )改(gǎi )更(gèng ),勿(wù )以(yǐ )人(rén )言(yán )轻(qīng )坏(huài )利(lì )民(mín )良(liáng )法(fǎ )。”章(zhāng )惇(dūn )取(qǔ )光(guāng )所(suǒ )奏(zòu ),凡(fán )疏(shū )略(luè )未(wèi )尽(jìn )者(zhě ),枚(méi )举(jǔ )而(ér )驳(bó )奏(zòu )之(zhī ),又(yòu )尝(cháng )与(yǔ )同(tóng )列(liè )争(zhēng )曰(yuē ):“保(bǎo )甲(jiǎ )、保(bǎo )马(mǎ )一(yī )日(rì )不(bú )罢(bà ),则(zé )有(yǒu )一(yī )日(rì )之(zhī )害(hài )。如(rú )役(yì )法(fǎ )者(zhě ),熙(xī )宁(níng )初(chū )以(yǐ )雇(gù )代(dài )差(chà ),行(háng )之(zhī )太(tài )速(sù ),故(gù )有(yǒu )今(jīn )弊(bì )。今(jīn )复(fù )以(yǐ )差(chà )代(dài )雇(gù ),当(dāng )详(xiáng )议(yì )熟(shú )讲(jiǎng ),庶(shù )几(jǐ )可(kě )行(háng )。而(ér )限(xiàn )止(zhǐ )五(wǔ )日(rì ),其(qí )弊(bì )将(jiāng )益(yì )甚(shèn )矣(yǐ )。”吕(lǚ )公(gōng )著(zhe )言(yán ):“光(guāng )所(suǒ )建(jiàn )明(míng ),大(dà )意(yì )已(yǐ )善(shàn ),其(qí )间(jiān )不(bú )无(wú )疏(shū )略(luè )。惇(dūn )言(yán )出(chū )于(yú )不(bú )平(píng )之(zhī )气(qì ),专(zhuān )欲(yù )求(qiú )胜(shèng ),不(bú )顾(gù )朝(cháo )廷(tíng )大(dà )体(tǐ )。乞(qǐ )选(xuǎn )差(chà )近(jìn )臣(chén )三(sān )四(sì )人(rén ),专(zhuān )切(qiē )详(xiáng )定(dìng )奏(zòu )闻(wén )。”

庚(gēng )辰(chén ),夏(xià )国(guó )遣(qiǎn )使(shǐ )来(lái )贡(gòng )。

辛(xīn )巳(sì ),宝(bǎo )文(wén )阁(gé )待(dài )制(zhì )、刑(xíng )部(bù )侍(shì )郎(láng )蹇(jiǎn )周(zhōu )辅(fǔ ),坐(zuò )变(biàn )湖(hú )南(nán )盐(yán )法(fǎ ),抑(yì )勒(lè )骚(sāo )扰(rǎo ),落(luò )职(zhí ),知(zhī )和(hé )州(zhōu )。

苏(sū )轼(shì )言(yán )于(yú )司(sī )马(mǎ )光(guāng )曰(yuē ):“差(chà )役(yì )、免(miǎn )役(yì )各(gè )有(yǒu )利(lì )害(hài ):免(miǎn )役(yì )之(zhī )害(hài ),聚(jù )敛(liǎn )于(yú )上(shàng )而(ér )下(xià )有(yǒu )钱(qián )荒(huāng )之(zhī )患(huàn );差(chà )役(yì )之(zhī )害(hài ),民(mín )常(cháng )在(zài )官(guān ),不(bú )得(dé )专(zhuān )力(lì )于(yú )农(nóng ),而(ér )吏(lì )胥(xū )缘(yuán )以(yǐ )为(wéi )奸(jiān )。此(cǐ )二(èr )害(hài ),轻(qīng )重(zhòng )盖(gài )略(luè )等(děng )矣(yǐ )。”光(guāng )曰(yuē ):“于(yú )君(jūn )何(hé )如(rú )?”轼(shì )曰(yuē ):“法(fǎ )相(xiàng )因(yīn )则(zé )事(shì )易(yì )成(chéng ),事(shì )有(yǒu )渐(jiàn )则(zé )民(mín )不(bú )惊(jīng )。三(sān )代(dài )之(zhī )法(fǎ ),兵(bīng )农(nóng )为(wéi )一(yī ),至(zhì )秦(qín )始(shǐ )分(fèn )为(wéi )二(èr ),及(jí )唐(táng )中(zhōng )叶(yè ),尽(jìn )变(biàn )府(fǔ )兵(bīng )为(wéi )长(zhǎng )征(zhēng )卒(zú )。自(zì )是(shì )以(yǐ )来(lái ),民(mín )不(bú )知(zhī )兵(bīng ),兵(bīng )不(bú )知(zhī )农(nóng );农(nóng )出(chū )谷(gǔ )帛(bó )以(yǐ )养(yǎng )兵(bīng ),兵(bīng )出(chū )性(xìng )命(mìng )以(yǐ )卫(wèi )农(nóng )。天(tiān )下(xià )便(biàn )之(zhī ),虽(suī )圣(shèng )人(rén )复(fù )起(qǐ ),不(bú )能(néng )易(yì )也(yě )。今(jīn )免(miǎn )役(yì )之(zhī )法(fǎ )实(shí )类(lèi )此(cǐ )。公(gōng )欲(yù )骤(zhòu )罢(bà )免(miǎn )役(yì )而(ér )行(háng )差(chà )役(yì ),正(zhèng )如(rú )罢(bà )长(zhǎng )征(zhēng )而(ér )复(fù )民(mín )兵(bīng ),盖(gài )未(wèi )易(yì )也(yě )。”光(guāng )不(bú )以(yǐ )为(wéi )然(rán )。

初(chū ),差(chà )役(yì )行(háng )于(yú )祖(zǔ )宗(zōng )之(zhī )世(shì ),法(fǎ )久(jiǔ )多(duō )弊(bì ),编(biān )户(hù )充(chōng )役(yì ),不(bú )习(xí )官(guān )府(fǔ ),吏(lì )虐(nuè )使(shǐ )之(zhī ),多(duō )致(zhì )破(pò )产(chǎn ),而(ér )狭(xiá )乡(xiāng )之(zhī )民(mín )或(huò )有(yǒu )不(bú )得(dé )休(xiū )息(xī )者(zhě )。免(miǎn )役(yì )使(shǐ )民(mín )以(yǐ )户(hù )高(gāo )下(xià )出(chū )钱(qián ),而(ér )无(wú )执(zhí )役(yì )之(zhī )苦(kǔ ),但(dàn )行(háng )法(fǎ )者(zhě )不(bú )循(xún )上(shàng )意(yì ),于(yú )雇(gù )役(yì )实(shí )费(fèi )之(zhī )外(wài ),取(qǔ )钱(qián )过(guò )多(duō ),民(mín )遂(suí )以(yǐ )病(bìng )。光(guāng )为(wéi )相(xiàng ),知(zhī )免(miǎn )役(yì )之(zhī )害(hài )而(ér )不(bú )知(zhī )其(qí )利(lì ),欲(yù )一(yī )切(qiē )以(yǐ )差(chà )役(yì )代(dài )之(zhī ),轼(shì )独(dú )以(yǐ )实(shí )告(gào ),而(ér )光(guāng )不(bú )悦(yuè )。轼(shì )又(yòu )陈(chén )于(yú )政(zhèng )事(shì )堂(táng ),光(guāng )色(sè )忿(fèn )然(rán )。轼(shì )曰(yuē ):“昔(xī )韩(hán )魏(wèi )公(gōng )刺(cì )陕(shǎn )西(xī )义(yì )勇(yǒng ),公(gōng )为(wéi )谏(jiàn )官(guān ),争(zhēng )之(zhī )甚(shèn )力(lì ),韩(hán )公(gōng )不(bú )乐(lè ),公(gōng )亦(yì )不(bú )顾(gù ),轼(shì )尝(cháng )闻(wén )公(gōng )道(dào )其(qí )详(xiáng )。岂(qǐ )今(jīn )日(rì )作(zuò )相(xiàng ),不(bú )许(xǔ )轼(shì )尽(jìn )言(yán )邪(xié )!”光(guāng )笑(xiào )而(ér )谢(xiè )之(zhī )。范(fàn )纯(chún )仁(rén )与(yǔ )光(guāng )素(sù )厚(hòu ),谓(wèi )光(guāng )曰(yuē ):“治(zhì )道(dào )去(qù )其(qí )太(tài )甚(shèn )者(zhě )可(kě )也(yě )。差(chà )役(yì )一(yī )事(shì ),尤(yóu )当(dāng )熟(shú )讲(jiǎng )而(ér )缓(huǎn )行(háng ),不(bú )然(rán ),滋(zī )为(wéi )民(mín )病(bìng )。且(qiě )宰(zǎi )相(xiàng )职(zhí )在(zài )求(qiú )人(rén ),变(biàn )法(fǎ )非(fēi )所(suǒ )先(xiān )也(yě )。愿(yuàn )公(gōng )虚(xū )心(xīn )以(yǐ )延(yán )众(zhòng )论(lùn ),不(bú )必(bì )谋(móu )自(zì )己(jǐ )出(chū );谋(móu )自(zì )己(jǐ )出(chū ),则(zé )谄(chǎn )谀(yú )得(dé )乘(chéng )间(jiān )迎(yíng )合(hé )矣(yǐ )。设(shè )议(yì )或(huò )难(nán )回(huí ),则(zé )可(kě )先(xiān )行(háng )之(zhī )一(yī )路(lù )以(yǐ )观(guān )其(qí )究(jiū )竟(jìng )。”光(guāng )不(bú )从(cóng ),持(chí )之(zhī )益(yì )坚(jiān )。纯(chún )仁(rén )叹(tàn )曰(yuē ):“以(yǐ )是(shì )使(shǐ )人(rén )不(bú )得(dé )言(yán )尔(ěr )。若(ruò )欲(yù )媚(mèi )公(gōng )以(yǐ )为(wéi )容(róng )悦(yuè ),何(hé )如(rú )少(shǎo )年(nián )合(hé )安(ān )石(shí )以(yǐ )速(sù )富(fù )贵(guì )哉(zāi )!”

光(guāng )居(jū )政(zhèng )府(fǔ ),凡(fán )王(wáng )安(ān )石(shí )、吕(lǚ )惠(huì )卿(qīng )所(suǒ )建(jiàn )新(xīn )法(fǎ ),刬(chǎn )革(gé )略(luè )尽(jìn )。或(huò )谓(wèi )光(guāng )曰(yuē ):“熙(xī )、丰(fēng )旧(jiù )臣(chén ),多(duō )憸(xiān )巧(qiǎo )小(xiǎo )人(rén ),它(tā )日(rì )有(yǒu )以(yǐ )父(fù )子(zǐ )义(yì )间(jiān )上(shàng ),则(zé )祸(huò )作(zuò )矣(yǐ )。”光(guāng )正(zhèng )色(sè )曰(yuē ):“天(tiān )若(ruò )祚(zuò )宋(sòng ),必(bì )无(wú )此(cǐ )事(shì )!”卫(wèi )尉(wèi )丞(chéng )毕(bì )仲(zhòng )游(yóu )遗(yí )光(guāng )书(shū )曰(yuē ):“昔(xī )王(wáng )安(ān )石(shí )以(yǐ )兴(xìng )作(zuò )之(zhī )说(shuō )动(dòng )先(xiān )帝(dì ),而(ér )患(huàn )财(cái )不(bú )足(zú )也(yě ),故(gù )凡(fán )政(zhèng )之(zhī )可(kě )得(dé )民(mín )财(cái )者(zhě )无(wú )不(bú )举(jǔ )。盖(gài )散(sàn )青(qīng )苗(miáo ),置(zhì )市(shì )易(yì ),敛(liǎn )役(yì )钱(qián ),变(biàn )盐(yán )法(fǎ )者(zhě ),事(shì )也(yě );而(ér )欲(yù )兴(xìng )作(zuò ),患(huàn )不(bú )足(zú )者(zhě ),情(qíng )也(yě )。盖(gài )未(wèi )能(néng )杜(dù )其(qí )兴(xìng )作(zuò )之(zhī )情(qíng ),而(ér )徒(tú )欲(yù )禁(jìn )散(sàn )敛(liǎn )变(biàn )置(zhì )之(zhī )法(fǎ ),是(shì )以(yǐ )百(bǎi )说(shuō )而(ér )百(bǎi )不(bú )行(háng )。今(jīn )遂(suí )废(fèi )青(qīng )苗(miáo ),罢(bà )市(shì )易(yì ),蠲(juān )役(yì )钱(qián ),去(qù )盐(yán )法(fǎ ),凡(fán )号(hào )为(wéi )利(lì )而(ér )伤(shāng )民(mín )者(zhě ),一(yī )扫(sǎo )而(ér )更(gèng )之(zhī ),则(zé )向(xiàng )来(lái )用(yòng )事(shì )于(yú )新(xīn )法(fǎ )者(zhě )必(bì )不(bú )喜(xǐ )矣(yǐ )。不(bú )喜(xǐ )之(zhī )人(rén ),必(bì )不(bú )但(dàn )曰(yuē )不(bú )可(kě )废(fèi )罢(bà )蠲(juān )去(qù ),必(bì )操(cāo )不(bú )足(zú )之(zhī )情(qíng ),言(yán )不(bú )足(zú )之(zhī )事(shì ),以(yǐ )动(dòng )上(shàng )意(yì ),虽(suī )致(zhì )石(shí )而(ér )使(shǐ )听(tīng )之(zhī ),犹(yóu )将(jiāng )动(dòng )也(yě ),如(rú )是(shì )则(zé )废(fèi )罢(bà )蠲(juān )去(qù )者(zhě )皆(jiē )可(kě )复(fù )行(háng )矣(yǐ )。为(wéi )今(jīn )之(zhī )策(cè ),当(dāng )大(dà )举(jǔ )天(tiān )下(xià )之(zhī )计(jì ),深(shēn )明(míng )出(chū )入(rù )之(zhī )数(shù ),以(yǐ )诸(zhū )路(lù )所(suǒ )积(jī )之(zhī )钱(qián )粟(sù ),一(yī )归(guī )地(dì )官(guān ),使(shǐ )经(jīng )费(fèi )可(kě )支(zhī )二(èr )十(shí )年(nián )之(zhī )用(yòng ),数(shù )年(nián )之(zhī )间(jiān ),又(yòu )将(jiāng )十(shí )倍(bèi )于(yú )今(jīn )日(rì ),使(shǐ )天(tiān )子(zǐ )晓(xiǎo )然(rán )知(zhī )天(tiān )下(xià )之(zhī )馀(yú )于(yú )财(cái )也(yě ),则(zé )不(bú )足(zú )之(zhī )论(lùn )不(bú )得(dé )陈(chén )于(yú )前(qián ),然(rán )后(hòu )新(xīn )法(fǎ )永(yǒng )可(kě )罢(bà )而(ér )无(wú )敢(gǎn )议(yì )复(fù )者(zhě )矣(yǐ )。昔(xī )安(ān )石(shí )之(zhī )居(jū )位(wèi )也(yě ),中(zhōng )外(wài )莫(mò )非(fēi )其(qí )人(rén ),故(gù )其(qí )法(fǎ )能(néng )行(háng )。今(jīn )欲(yù )救(jiù )前(qián )日(rì )之(zhī )弊(bì ),而(ér )左(zuǒ )右(yòu )侍(shì )从(cóng )、职(zhí )司(sī )使(shǐ )者(zhě ),十(shí )有(yǒu )七(qī )八(bā )皆(jiē )安(ān )石(shí )之(zhī )徒(tú ),虽(suī )起(qǐ )二(èr )三(sān )旧(jiù )臣(chén ),用(yòng )六(liù )七(qī )君(jūn )子(zǐ ),然(rán )累(lèi )百(bǎi )之(zhī )中(zhōng )存(cún )其(qí )数(shù )十(shí ),乌(wū )在(zài )其(qí )势(shì )之(zhī )可(kě )为(wéi )也(yě )!势(shì )未(wèi )可(kě )为(wéi )而(ér )欲(yù )为(wéi )之(zhī ),则(zé )青(qīng )苗(miáo )虽(suī )废(fèi )将(jiāng )复(fù )散(sàn ),况(kuàng )未(wèi )废(fèi )乎(hū )?市(shì )易(yì )虽(suī )罢(bà )且(qiě )复(fù )置(zhì ),况(kuàng )未(wèi )罢(bà )乎(hū )?役(yì )钱(qián )、盐(yán )法(fǎ ),亦(yì )莫(mò )不(bú )然(rán )。以(yǐ )此(cǐ )救(jiù )前(qián )日(rì )之(zhī )弊(bì ),如(rú )人(rén )久(jiǔ )病(bìng )而(ér )少(shǎo )间(jiān ),其(qí )父(fù )子(zǐ )兄(xiōng )弟(dì )喜(xǐ )见(jiàn )颜(yán )色(sè )而(ér )未(wèi )敢(gǎn )贺(hè )者(zhě ),以(yǐ )其(qí )病(bìng )之(zhī )犹(yóu )在(zài )也(yě )。”光(guāng )得(dé )书(shū )耸(sǒng )然(rán ),后(hòu )竟(jìng )如(rú )其(qí )虑(lǜ )。

是(shì )月(yuè ),辽(liáo )主(zhǔ )驻(zhù )山(shān )榆(yú )淀(diàn )。

闰(rùn )月(yuè ),己(jǐ )丑(chǒu )朔(shuò ),王(wáng )岩(yán )叟(sǒu )入(rù )对(duì ),言(yán ):“祖(zǔ )宗(zōng )遗(yí )戒(jiè )不(bú )可(kě )用(yòng )南(nán )人(rén )。如(rú )蔡(cài )确(què )、章(zhāng )惇(dūn )、张(zhāng )璪(zǎo )皆(jiē )南(nán )人(rén ),恐(kǒng )害(hài )于(yú )国(guó )。”帝(dì )曰(yuē ):“为(wéi )是(shì )旧(jiù )臣(chén )。”岩(yán )叟(sǒu )曰(yuē ):“孰(shú )非(fēi )旧(jiù )臣(chén )?”帝(dì )曰(yuē ):“近(jìn )日(rì )颇(pō )旱(hàn )。”岩(yán )叟(sǒu )曰(yuē ):“以(yǐ )圣(shèng )德(dé )如(rú )此(cǐ ),无(wú )致(zhì )灾(zāi )变(biàn )之(zhī )理(lǐ );唯(wéi )政(zhèng )府(fǔ )有(yǒu )此(cǐ )人(rén ),所(suǒ )以(yǐ )致(zhì )旱(hàn )也(yě )。”

庚(gēng )寅(yín ),尚(shàng )书(shū )左(zuǒ )仆(pú )射(shè )蔡(cài )确(què )罢(bà )。山(shān )陵(líng )使(shǐ )事(shì )毕(bì ),确(què )犹(yóu )偃(yǎn )蹇(jiǎn )于(yú )位(wèi ),于(yú )是(shì )刘(liú )挚(zhì )、王(wáng )岩(yán )叟(sǒu )、孙(sūn )觉(jiào )、苏(sū )辙(zhé )、硃(zhū )光(guāng )庭(tíng )弹(dàn )章(zhāng )交(jiāo )上(shàng )十(shí )数(shù )。确(què )浸(jìn )不(bú )自(zì )安(ān ),遂(suí )连(lián )表(biǎo )乞(qǐ )解(jiě )机(jī )务(wù ),表(biǎo )词(cí )有(yǒu )曰(yuē ):“收(shōu )拔(bá )当(dāng )世(shì )之(zhī )耆(qí )老(lǎo )以(yǐ )陪(péi )辅(fǔ )王(wáng )室(shì ),蠲(juān )省(shěng )有(yǒu )司(sī )之(zhī )烦(fán )碎(suì )以(yǐ )慰(wèi )安(ān )民(mín )心(xīn ),严(yán )边(biān )备(bèi )以(yǐ )杜(dù )强(qiáng )邻(lín )之(zhī )窥(kuī )觎(yú ),走(zǒu )轺(yáo )传(chuán )以(yǐ )察(chá )远(yuǎn )方(fāng )之(zhī )疲(pí )瘵(zhài ),明(míng )法(fǎ )令(lìng )之(zhī )美(měi )意(yì )以(yǐ )扬(yáng )先(xiān )帝(dì )之(zhī )惠(huì )泽(zé ),厉(lì )公(gōng )平(píng )之(zhī )大(dà )道(dào )以(yǐ )合(hé )众(zhòng )志(zhì )之(zhī )异(yì )同(tóng )。”其(qí )高(gāo )自(zì )矜(jīn )伐(fá )如(rú )此(cǐ )。孙(sūn )觉(jiào )、苏(sū )辙(zhé )愈(yù )不(bú )平(píng ),复(fù )上(shàng )疏(shū )论(lùn )之(zhī ),疏(shū )曰(yuē ):“自(zì )法(fǎ )行(háng )以(yǐ )来(lái ),民(mín )力(lì )困(kùn )敝(bì ),海(hǎi )内(nèi )愁(chóu )怨(yuàn )。先(xiān )帝(dì )晚(wǎn )年(nián ),寝(qǐn )疾(jí )弥(mí )留(liú ),灼(zhuó )知(zhī )前(qián )事(shì )之(zhī )失(shī ),亲(qīn )发(fā )德(dé )音(yīn ),将(jiāng )洗(xǐ )心(xīn )自(zì )新(xīn ),以(yǐ )合(hé )天(tiān )意(yì );此(cǐ )志(zhì )不(bú )遂(suí ),奄(yǎn )弃(qì )万(wàn )国(guó )。是(shì )以(yǐ )皇(huáng )帝(dì )践(jiàn )阼(zuò ),圣(shèng )母(mǔ )临(lín )政(zhèng ),奉(fèng )承(chéng )遗(yí )旨(zhǐ ),罢(bà )导(dǎo )洛(luò ),废(fèi )市(shì )易(yì ),捐(juān )青(qīng )苗(miáo ),止(zhǐ )助(zhù )役(yì ),宽(kuān )保(bǎo )甲(jiǎ ),免(miǎn )买(mǎi )马(mǎ ),放(fàng )修(xiū )城(chéng )池(chí )之(zhī )役(yì ),复(fù )茶(chá )盐(yán )铁(tiě )之(zhī )旧(jiù ),黜(chù )吴(wú )居(jū )厚(hòu )、吕(lǚ )孝(xiào )廉(lián )、宋(sòng )用(yòng )臣(chén )、贾(jiǎ )青(qīng )、五(wǔ )子(zǐ )京(jīng )、张(zhāng )诚(chéng )一(yī )、吕(lǚ )嘉(jiā )问(wèn )、蹇(jiǎn )周(zhōu )辅(fǔ )等(děng )。命(mìng )令(lìng )所(suǒ )至(zhì ),细(xì )民(mín )鼓(gǔ )舞(wǔ )相(xiàng )贺(hè )。今(jīn )小(xiǎo )臣(chén )既(jì )经(jīng )罢(bà )黜(chù ),至(zhì )于(yú )大(dà )臣(chén )则(zé )因(yīn )而(ér )任(rèn )之(zhī ),臣(chén )窃(qiè )惑(huò )矣(yǐ )。确(què )所(suǒ )上(shàng )表(biǎo ),虽(suī )外(wài )逼(bī )人(rén )言(yán ),若(ruò )欲(yù )求(qiú )退(tuì ),而(ér )论(lùn )功(gōng )攘(rǎng )善(shàn ),实(shí )图(tú )自(zì )安(ān )。所(suǒ )云(yún )收(shōu )拔(bá )当(dāng )世(shì )之(zhī )耆(qí )艾(ài )以(yǐ )陪(péi )辅(fǔ )王(wáng )室(shì ),臣(chén )谓(wèi )当(dāng )世(shì )之(zhī )耆(qí )艾(ài ),乃(nǎi )确(què )昔(xī )日(rì )之(zhī )所(suǒ )抑(yì )远(yuǎn )者(zhě )也(yě )。所(suǒ )云(yún )蠲(juān )省(shěng )有(yǒu )司(sī )之(zhī )烦(fán )碎(suì )以(yǐ )慰(wèi )安(ān )民(mín )心(xīn ),臣(chén )谓(wèi )有(yǒu )司(sī )之(zhī )烦(fán )碎(suì ),乃(nǎi )确(què )昔(xī )日(rì )创(chuàng )造(zào )者(zhě )也(yě )。此(cǐ )二(èr )事(shì ),皆(jiē )确(què )为(wéi )政(zhèng )无(wú )状(zhuàng ),以(yǐ )累(lèi )先(xiān )帝(dì )之(zhī )明(míng );非(fēi )陛(bì )下(xià )卓(zhuó )然(rán )独(dú )见(jiàn ),谁(shuí )能(néng )行(háng )此(cǐ )?确(què )不(bú )自(zì )引(yǐn )咎(jiù ),反(fǎn )以(yǐ )为(wéi )功(gōng ),则(zé )是(shì )确(què )等(děng )所(suǒ )造(zào )之(zhī )恶(è )皆(jiē )归(guī )先(xiān )帝(dì ),而(ér )陛(bì )下(xià )所(suǒ )行(háng )之(zhī )善(shàn )皆(jiē )归(guī )于(yú )确(què )也(yě )。”时(shí )司(sī )马(mǎ )光(guāng )、吕(lǚ )公(gōng )著(zhe )进(jìn )用(yòng ),蠲(juān )除(chú )烦(fán )苛(kē ),确(què )言(yán )皆(jiē )己(jǐ )所(suǒ )建(jiàn )白(bái ),公(gōng )论(lùn )益(yì )不(bú )容(róng ),太(tài )皇(huáng )太(tài )后(hòu )犹(yóu )不(bú )忍(rěn )遽(jù )斥(chì )。至(zhì )是(shì )始(shǐ )罢(bà )为(wéi )观(guān )文(wén )殿(diàn )学(xué )士(shì )、知(zhī )陈(chén )州(zhōu )、寻(xún )改(gǎi )毫(háo )州(zhōu )。

以(yǐ )门(mén )下(xià )侍(shì )郎(láng )司(sī )马(mǎ )光(guāng )为(wéi )尚(shàng )书(shū )左(zuǒ )仆(pú )射(shè )兼(jiān )门(mén )下(xià )侍(shì )郎(láng )。光(guāng )以(yǐ )疾(jí )方(fāng )赐(cì )告(gào ),不(bú )能(néng )入(rù )谢(xiè ),帝(dì )遣(qiǎn )阁(gé )门(mén )副(fù )使(shǐ )赍(jī )告(gào )印(yìn )至(zhì )其(qí )家(jiā )赐(cì )之(zhī ),光(guāng )辞(cí )。疾(jí )稍(shāo )间(jiān ),将(jiāng )起(qǐ )视(shì )事(shì ),诏(zhào )免(miǎn )朝(cháo )觐(jìn ),以(yǐ )肩(jiān )舆(yú )三(sān )日(rì )一(yī )入(rù )都(dōu )堂(táng )或(huò )门(mén )下(xià )尚(shàng )书(shū )省(shěng ),光(guāng )不(bú )敢(gǎn )当(dāng ),曰(yuē ):“不(bú )见(jiàn )君(jūn ),不(bú )可(kě )以(yǐ )视(shì )事(shì )。”诏(zhào )光(guāng )肩(jiān )舆(yú )至(zhì )内(nèi )东(dōng )门(mén ),子(zǐ )康(kāng )扶(fú )入(rù )对(duì )小(xiǎo )殿(diàn ),且(qiě )命(mìng )无(wú )拜(bài ),光(guāng )惶(huáng )恐(kǒng ),请(qǐng )对(duì )延(yán )和(hé )殿(diàn )。诏(zhào )许(xǔ )乘(chéng )肩(jiān )舆(yú )至(zhì )崇(chóng )政(zhèng )殿(diàn ),垂(chuí )帘(lián )日(rì )引(yǐn )对(duì ),馀(yú )依(yī )前(qián )降(jiàng )指(zhǐ )挥(huī )。光(guāng )入(rù )对(duì ),再(zài )拜(bài ),遂(suí )退(tuì )而(ér )视(shì )事(shì )。王(wáng )安(ān )石(shí )时(shí )已(yǐ )病(bìng ),弟(dì )安(ān )礼(lǐ )以(yǐ )邸(dǐ )吏(lì )状(zhuàng )示(shì )安(ān )石(shí ),安(ān )石(shí )曰(yuē ):“司(sī )马(mǎ )十(shí )二(èr )丈(zhàng )作(zuò )相(xiàng )矣(yǐ )!”怅(chàng )然(rán )久(jiǔ )之(zhī )。

诏(zhào )韩(hán )维(wéi )、吕(lǚ )大(dà )防(fáng )、孙(sūn )永(yǒng )、范(fàn )纯(chún )仁(rén )详(xiáng )定(dìng )役(yì )法(fǎ )以(yǐ )闻(wén ),从(cóng )吕(lǚ )公(gōng )著(zhe )言(yán )也(yě )。

壬(rén )辰(chén ),以(yǐ )尚(shàng )书(shū )左(zuǒ )丞(chéng )吕(lǚ )公(gōng )著(zhe )为(wéi )门(mén )下(xià )侍(shì )郎(láng )。

命(mìng )司(sī )马(mǎ )光(guāng )提(tí )举(jǔ )编(biān )修(xiū )《神(shén )宗(zōng )实(shí )录(lù )》。

丙(bǐng )申(shēn ),诏(zhào ):“提(tí )举(jǔ )官(guān )累(lèi )年(nián )积(jī )蓄(xù ),尽(jìn )桩(zhuāng )作(zuò )常(cháng )平(píng )仓(cāng )钱(qián )物(wù ),委(wěi )提(tí )点(diǎn )刑(xíng )狱(yù )交(jiāo )割(gē )主(zhǔ )管(guǎn ),依(yī )旧(jiù )常(cháng )平(píng )仓(cāng )法(fǎ )。”

丁(dīng )酉(yǒu ),王(wáng )岩(yán )叟(sǒu )入(rù )对(duì ),言(yán )求(qiú )治(zhì )不(bú )可(kě )太(tài )急(jí ),太(tài )急(jí )则(zé )奸(jiān )人(rén )有(yǒu )以(yǐ )迎(yíng )意(yì )进(jìn )说(shuō )。又(yòu )奏(zòu )乞(qǐ )察(chá )贤(xián )不(bú )贤(xián )而(ér )去(qù )留(liú )之(zhī ),若(ruò )贤(xián )者(zhě )留(liú ),不(bú )贤(xián )亦(yì )留(liú ),则(zé )贤(xián )者(zhě )耻(chǐ )而(ér )不(bú )乐(lè )为(wéi )用(yòng )。又(yòu )奏(zòu )两(liǎng )宫(gōng )垂(chuí )帘(lián ),杜(dù )绝(jué )内(nèi )降(jiàng ),太(tài )皇(huáng )太(tài )后(hòu )曰(yuē ):“此(cǐ )事(shì )必(bì )无(wú ),不(bú )须(xū )忧(yōu )也(yě )。”

癸(guǐ )卯(mǎo ),刘(liú )挚(zhì )言(yán ):“保(bǎo )甲(jiǎ )罢(bà )团(tuán )教(jiāo ),臣(chén )窃(qiè )有(yǒu )私(sī )忧(yōu )过(guò )计(jì )者(zhě )。夫(fū )乡(xiāng )野(yě )之(zhī )民(mín ),其(qí )性(xìng )易(yì )于(yú )转(zhuǎn )习(xí )。今(jīn )之(zhī )保(bǎo )甲(jiǎ ),衣(yī )必(bì )华(huá )细(xì ),食(shí )必(bì )酒(jiǔ )肉(ròu ),固(gù )已(yǐ )变(biàn )其(qí )向(xiàng )者(zhě )布(bù )麻(má )粗(cū )粝(lì )之(zhī )习(xí )矣(yǐ );群(qún )聚(jù )而(ér )笑(xiào )喧(xuān ),奋(fèn )臂(bì )而(ér )矜(jīn )勇(yǒng ),固(gù )已(yǐ )移(yí )其(qí )椎(zhuī )鲁(lǔ )劳(láo )苦(kǔ )之(zhī )习(xí )矣(yǐ )。臣(chén )愚(yú )以(yǐ )为(wéi )宜(yí )有(yǒu )法(fǎ )以(yǐ )敛(liǎn )制(zhì )之(zhī )。凡(fán )保(bǎo )甲(jiǎ )之(zhī )技(jì )艺(yì ),强(qiáng )弱(ruò )高(gāo )下(xià ),州(zhōu )县(xiàn )皆(jiē )有(yǒu )等(děng )籍(jí ),今(jīn )案(àn )取(qǔ )优(yōu )等(děng ),愿(yuàn )为(wéi )兵(bīng )者(zhě )刺(cì )以(yǐ )为(wéi )本(běn )州(zhōu )禁(jìn )军(jūn ),自(zì )馀(yú )中(zhōng )下(xià )等(děng ),亦(yì )依(yī )近(jìn )制(zhì )募(mù )充(chōng )弓(gōng )手(shǒu )、刀(dāo )手(shǒu )、耆(qí )壮(zhuàng )、户(hù )长(zhǎng )之(zhī )役(yì )。”苏(sū )辙(zhé )言(yán ):“河(hé )北(běi )之(zhī )民(mín ),喜(xǐ )为(wéi )剽(piāo )劫(jié ),近(jìn )岁(suì )创(chuàng )为(wéi )保(bǎo )甲(jiǎ ),驱(qū )之(zhī )使(shǐ )离(lí )南(nán )亩(mǔ ),教(jiāo )之(zhī )使(shǐ )习(xí )凶(xiōng )器(qì )。今(jīn )虽(suī )已(yǐ )罢(bà ),而(ér )弓(gōng )、刀(dāo )之(zhī )手(shǒu )不(bú )可(kě )以(yǐ )复(fù )执(zhí )锄(chú ),酒(jiǔ )肉(ròu )之(zhī )口(kǒu )不(bú )可(kě )以(yǐ )复(fù )菇(gū )蔬(shū ),既(jì )无(wú )所(suǒ )归(guī ),势(shì )必(bì )为(wéi )盗(dào )。臣(chén )愿(yuàn )于(yú )元(yuán )丰(fēng )库(kù )或(huò )内(nèi )藏(cáng )库(kù )乞(qǐ )钱(qián )三(sān )十(shí )万(wàn )贯(guàn ),为(wéi )招(zhāo )军(jūn )例(lì )物(wù ),选(xuǎn )文(wén )武(wǔ )臣(chén )僚(liáo )有(yǒu )才(cái )干(gàn )者(zhě )各(gè )一(yī )二(èr )人(rén ),分(fèn )往(wǎng )河(hé )北(běi ),于(yú )保(bǎo )甲(jiǎ )中(zhōng )招(zhāo )其(qí )强(qiáng )勇(yǒng )精(jīng )悍(hàn )者(zhě )为(wéi )禁(jìn )军(jūn ),随(suí )其(qí )人(rén )才(cái ),以(yǐ )定(dìng )军(jūn )分(fèn )。上(shàng )为(wéi )先(xiān )帝(dì )收(shōu )恩(ēn )于(yú )既(jì )往(wǎng ),下(xià )为(wéi )社(shè )稷(jì )消(xiāo )患(huàn )于(yú )未(wèi )萌(méng )。”

刘(liú )挚(zhì )言(yán ):“知(zhī )枢(shū )密(mì )院(yuàn )章(zhāng )惇(dūn ),素(sù )无(wú )才(cái )行(háng )。近(jìn )者(zhě )差(chà )役(yì )之(zhī )复(fù ),乃(nǎi )三(sān )省(shěng )同(tóng )枢(shū )密(mì )进(jìn )呈(chéng ),惇(dūn )果(guǒ )有(yǒu )所(suǒ )见(jiàn ),当(dāng )即(jí )敷(fū )陈(chén )讲(jiǎng )画(huà ),今(jīn )敕(chì )命(mìng )宣(xuān )布(bù ),始(shǐ )退(tuì )而(ér )横(héng )议(yì )。惇(dūn )非(fēi )不(bú )知(zhī )此(cǐ )法(fǎ )之(zhī )是(shì )与(yǔ )非(fēi )也(yě ),盖(gài )宁(níng )负(fù )朝(cháo )廷(tíng )而(ér )不(bú )忍(rěn )负(fù )王(wáng )安(ān )石(shí ),欲(yù )存(cún )面(miàn )目(mù )以(yǐ )见(jiàn )安(ān )石(shí )而(ér )已(yǐ )。”

甲(jiǎ )辰(chén ),刘(liú )挚(zhì )言(yán ):“臣(chén )伏(fú )见(jiàn )户(hù )部(bù )尚(shàng )书(shū )曾(céng )布(bù ),在(zài )熙(xī )宁(níng )初(chū ),王(wáng )安(ān )石(shí )托(tuō )以(yǐ )腹(fù )心(xīn ),故(gù )其(qí )政(zhèng )皆(jiē )出(chū )于(yú )布(bù )之(zhī )谋(móu ),其(qí )法(fǎ )皆(jiē )造(zào )于(yú )布(bù )之(zhī )手(shǒu )。臣(chén )时(shí )为(wéi )御(yù )史(shǐ ),曾(céng )以(yǐ )此(cǐ )告(gào )之(zhī )先(xiān )帝(dì )曰(yuē ):‘大(dà )臣(chén )误(wù )朝(cháo )廷(tíng ),而(ér )大(dà )臣(chén )所(suǒ )用(yòng )者(zhě )误(wù )大(dà )臣(chén )。’盖(gài )指(zhǐ )布(bù )辈(bèi )也(yě )。”

硃(zhū )光(guāng )庭(tíng )奏(zòu ):“今(jīn )日(rì )庙(miào )堂(táng )之(zhī )上(shàng ),司(sī )马(mǎ )光(guāng )未(wèi )出(chū ),唯(wéi )有(yǒu )吕(lǚ )公(gōng )著(zhe )一(yī )人(rén )忠(zhōng )朴(pǔ )可(kě )倚(yǐ ),其(qí )馀(yú )皆(jiē )奸(jiān )邪(xié )。伏(fú )望(wàng )圣(shèng )慈(cí )早(zǎo )进(jìn )范(fàn )纯(chún )仁(rén ),庶(shù )得(dé )贤(xián )者(zhě )在(zài )位(wèi ),同(tóng )心(xīn )一(yī )德(dé ),以(yǐ )辅(fǔ )圣(shèng )政(zhèng )。”

丙(bǐng )午(wǔ ),以(yǐ )西(xī )京(jīng )国(guó )子(zǐ )监(jiān )教(jiāo )授(shòu )程(chéng )颐(yí )为(wéi )校(xiào )书(shū )郎(láng ),用(yòng )王(wáng )岩(yán )叟(sǒu )荐(jiàn )也(yě )。

庚(gēng )戌(xū ),诏(zhào ):“英(yīng )州(zhōu )编(biān )管(guǎn )人(rén )郑(zhèng )侠(xiá )特(tè )放(fàng )自(zì )便(biàn ),仍(réng )除(chú )落(luò )罪(zuì )名(míng ),尚(shàng )书(shū )吏(lì )部(bù )先(xiān )咨(zī )注(zhù )旧(jiù )官(guān ),与(yǔ )合(hé )入(rù )差(chà )遣(qiǎn )。”从(cóng )监(jiān )察(chá )御(yù )史(shǐ )孙(sūn )升(shēng )、左(zuǒ )司(sī )谏(jiàn )苏(sū )辙(zhé )所(suǒ )奏(zòu )也(yě )。

辛(xīn )亥(hài ),知(zhī )枢(shū )密(mì )院(yuàn )事(shì )章(zhāng )惇(dūn )罢(bà )。司(sī )马(mǎ )光(guāng )、吕(lǚ )公(gōng )著(zhe )改(gǎi )更(gèng )弊(bì )事(shì ),惇(dūn )与(yǔ )蔡(cài )确(què )在(zài )位(wèi ),窥(kuī )伺(sì )得(dé )失(shī ),惇(dūn )尤(yóu )以(yǐ )谑(xuè )侮(wǔ )困(kùn )光(guāng ),台(tái )谏(jiàn )交(jiāo )章(zhāng )疏(shū )其(qí )罪(zuì ),未(wèi )报(bào )。已(yǐ )而(ér )惇(dūn )复(fù )与(yǔ )光(guāng )帘(lián )前(qián )争(zhēng )论(lùn )喧(xuān )悖(bèi ),至(zhì )曰(yuē )它(tā )日(rì )安(ān )能(néng )奉(fèng )陪(péi )吃(chī )剑(jiàn ),太(tài )皇(huáng )太(tài )后(hòu )怒(nù )。于(yú )是(shì )刘(liú )挚(zhì )奏(zòu )言(yán ):“惇(dūn )佻(tiāo )薄(báo )险(xiǎn )悍(hàn ),谄(chǎn )事(shì )王(wáng )安(ān )石(shí ),以(yǐ )边(biān )事(shì )欺(qī )罔(wǎng )朝(cháo )廷(tíng ),遂(suí )得(dé )进(jìn )用(yòng )。及(jí )安(ān )石(shí )补(bǔ )外(wài ),又(yòu )倾(qīng )附(fù )吕(lǚ )惠(huì )卿(qīng ),夤(yín )缘(yuán )至(zhì )于(yú )执(zhí )政(zhèng )。以(yǐ )强(qiáng )市(shì )两(liǎng )浙(zhè )民(mín )田(tián )及(jí )寄(jì )语(yǔ )台(tái )官(guān )等(děng )事(shì )为(wéi )言(yán )路(lù )所(suǒ )击(jī ),而(ér )先(xiān )帝(dì )益(yì )薄(báo )其(qí )为(wéi )人(rén )。黜(chù )人(rén )未(wèi )几(jǐ ),复(fù )为(wéi )蔡(cài )确(què )所(suǒ )引(yǐn ),以(yǐ )至(zhì )今(jīn )日(rì )。夫(fū )去(qù )恶(è )莫(mò )如(rú )尽(jìn ),陛(bì )下(xià )既(jì )去(qù )确(què )而(ér )今(jīn )尚(shàng )留(liú )惇(dūn ),非(fēi )朝(cháo )廷(tíng )之(zhī )利(lì )。乞(qǐ )正(zhèng )其(qí )横(héng )议(yì )害(hài )政(zhèng )、强(qiáng )愎(bì )慢(màn )上(shàng )之(zhī )罪(zuì )。”王(wáng )岩(yán )叟(sǒu )奏(zòu )言(yán ):“惇(dūn )廉(lián )隅(yú )不(bú )修(xiū ),无(wú )大(dà )臣(chén )体(tǐ ),每(měi )为(wéi )俳(pái )谐(xié )俚(lǐ )语(yǔ ),侵(qīn )侮(wǔ )同(tóng )列(liè )。谏(jiàn )官(guān )孙(sūn )觉(jiào )尝(cháng )论(lùn )边(biān )事(shì ),不(bú )合(hé )惇(dūn )意(yì ),而(ér )惇(dūn )肆(sì )言(yán )于(yú )人(rén ),云(yún )议(yì )者(zhě )可(kě )斩(zhǎn ),中(zhōng )外(wài )闻(wén )之(zhī ),无(wú )不(bú )骇(hài )愕(è ),自(zì )古(gǔ )未(wèi )尝(cháng )有(yǒu )大(dà )臣(chén )敢(gǎn )出(chū )此(cǐ )语(yǔ )胁(xié )谏(jiàn )官(guān )者(zhě )。陛(bì )下(xià )诏(zhào )求(qiú )直(zhí )言(yán ),而(ér )惇(dūn )斥(chì )上(shàng )书(shū )人(rén )为(wéi )不(bú )逞(chěng )之(zhī )徒(tú ),其(qí )意(yì )不(bú )欲(yù )陛(bì )下(xià )广(guǎng )聪(cōng )明(míng )也(yě )。陛(bì )下(xià )登(dēng )用(yòng )老(lǎo )臣(chén )旧(jiù )德(dé ),而(ér )惇(dūn )亦(yì )指(zhǐ )为(wéi )不(bú )逞(chěng )之(zhī )徒(tú ),其(qí )意(yì )不(bú )喜(xǐ )陛(bì )下(xià )用(yòng )正(zhèng )人(rén )也(yě )。今(jīn )复(fù )于(yú )帘(lián )前(qián )争(zhēng )役(yì )法(fǎ ),辞(cí )气(qì )不(bú )逊(xùn ),陵(líng )上(shàng )侮(wǔ )下(xià ),败(bài )群(qún )乱(luàn )众(zhòng ),盖(gài )见(jiàn )陛(bì )下(xià )用(yòng )司(sī )马(mǎ )光(guāng )作(zuò )相(xiàng ),躁(zào )忿(fèn )忌(jì )嫉(jí ),所(suǒ )以(yǐ )如(rú )此(cǐ )。伏(fú )乞(qǐ )罢(bà )免(miǎn )以(yǐ )慰(wèi )天(tiān )下(xià )之(zhī )望(wàng )。”惇(dūn )遂(suí )罢(bà ),以(yǐ )正(zhèng )议(yì )大(dà )夫(fū )知(zhī )汝(rǔ )州(zhōu )。

甲(jiǎ )寅(yín ),诏(zhào ):“侍(shì )从(cóng )、御(yù )史(shǐ )、国(guó )子(zǐ )司(sī )业(yè )各(gè )举(jǔ )经(jīng )明(míng )行(háng )修(xiū )可(kě )为(wéi )学(xué )官(guān )者(zhě )二(èr )人(rén )。”

乙(yǐ )卯(mǎo ),以(yǐ )同(tóng )知(zhī )枢(shū )密(mì )院(yuàn )事(shì )安(ān )焘(tāo )知(zhī )枢(shū )密(mì )院(yuàn )事(shì ),试(shì )吏(lì )部(bù )尚(shàng )书(shū )范(fàn )纯(chún )仁(rén )同(tóng )知(zhī )枢(shū )密(mì )院(yuàn )事(shì )。权(quán )给(gěi )事(shì )中(zhōng )王(wáng )岩(yán )叟(sǒu )言(yán ):“安(ān )焘(tāo )资(zī )材(cái )阘(tà )茸(róng ),器(qì )识(shí )暗(àn )昧(mèi ),旧(jiù )位(wèi )且(qiě )非(fēi )所(suǒ )据(jù ),况(kuàng )可(kě )冠(guàn )洪(hóng )枢(shū )、颛(zhuān )兵(bīng )柄(bǐng )!所(suǒ )有(yǒu )画(huà )黄(huáng ),谨(jǐn )缴(jiǎo )进(jìn )。其(qí )范(fàn )纯(chún )仁(rén )除(chú )命(mìng ),伏(fú )乞(qǐ )分(fèn )为(wéi )别(bié )敕(chì )行(háng )下(xià )。”苏(sū )辙(zhé )、孙(sūn )觉(jiào )、刘(liú )挚(zhì )亦(yì )相(xiàng )继(jì )论(lùn )焘(tāo )不(bú )当(dāng )骤(zhòu )迁(qiān )。

丙(bǐng )辰(chén ),罢(bà )诸(zhū )州(zhōu )常(cháng )平(píng )管(guǎn )句(jù )官(guān )。

丁(dīng )巳(sì ),安(ān )焘(tāo )辞(cí )免(miǎn )新(xīn )命(mìng )。敕(chì )黄(huáng )付(fù )王(wáng )岩(yán )叟(sǒu )书(shū )读(dú ),岩(yán )叟(sǒu )又(yòu )封(fēng )还(hái )。

诏(zhào ):“放(fàng )免(miǎn )内(nèi )外(wài )市(shì )易(yì )钱(qián )并(bìng )坊(fāng )场(chǎng )净(jìng )利(lì )钱(qián )。”又(yòu )诏(zhào ):“已(yǐ )前(qián )积(jī )欠(qiàn )免(miǎn )役(yì )钱(qián ),与(yǔ )减(jiǎn )放(fàng )一(yī )半(bàn )。”

三(sān )月(yuè ),己(jǐ )未(wèi ),王(wáng )岩(yán )叟(sǒu )言(yán ):“陛(bì )下(xià )用(yòng )范(fàn )纯(chún )仁(rén )虽(suī )骤(zhòu ),何(hé )故(gù )无(wú )一(yī )人(rén )有(yǒu )言(yán )?盖(gài )赏(shǎng )贤(xián )也(yě )。一(yī )进(jìn )安(ān )焘(tāo ),则(zé )谏(jiàn )官(guān )、御(yù )史(shǐ )交(jiāo )章(zhāng )论(lùn )奏(zòu ),盖(gài )非(fēi )公(gōng )望(wàng )所(suǒ )与(yǔ )也(yě )。臣(chén )两(liǎng )次(cì )论(lùn )驳(bó ),窃(qiè )闻(wén )已(yǐ )有(yǒu )指(zhǐ )挥(huī ),门(mén )下(xià )省(shěng )更(gèng )不(bú )送(sòng )给(gěi )事(shì )中(zhōng )书(shū )读(dú ),令(lìng )疾(jí )速(sù )施(shī )行(háng )。臣(chén )位(wèi )可(kě )夺(duó )也(yě ),而(ér )守(shǒu )官(guān )之(zhī )志(zhì )不(bú )可(kě )夺(duó );身(shēn )可(kě )忘(wàng )也(yě ),而(ér )爱(ài )君(jūn )之(zhī )心(xīn )不(bú )可(kě )忘(wàng )。陛(bì )下(xià )既(jì )重(zhòng )改(gǎi )成(chéng )命(mìng ),则(zé )愿(yuàn )差(chà )官(guān )权(quán )给(gěi )事(shì )中(zhōng ),以(yǐ )全(quán )孤(gū )臣(chén )之(zhī )守(shǒu )。”

庚(gēng )申(shēn ),刘(liú )挚(zhì )言(yán ):“安(ān )焘(tāo )、范(fàn )纯(chún )仁(rén )告(gào )命(mìng )不(bú )由(yóu )给(gěi )事(shì )中(zhōng ),直(zhí )付(fù )所(suǒ )司(sī ),陛(bì )下(xià )自(zì )堕(duò )典(diǎn )宪(xiàn ),使(shǐ )人(rén )何(hé )所(suǒ )守(shǒu )乎(hū )!”不(bú )报(bào )。

详(xiáng )定(dìng )役(yì )法(fǎ )所(suǒ )言(yán ):“乞(qǐ )下(xià )诸(zhū )路(lù ),除(chú )衙(yá )前(qián )外(wài ),诸(zhū )色(sè )役(yì )人(rén )只(zhī )依(yī )见(jiàn )用(yòng )人(rén )数(shù )定(dìng )差(chà ),官(guān )户(hù )、僧(sēng )道(dào )、寺(sì )观(guān )、单(dān )丁(dīng )、女(nǚ )户(hù )出(chū )钱(qián )助(zhù )役(yì )指(zhǐ )挥(huī )勿(wù )行(háng )。”从(cóng )之(zhī )。

王(wáng )安(ān )石(shí )闻(wén )朝(cháo )廷(tíng )变(biàn )其(qí )法(fǎ ),夷(yí )然(rán )不(bú )以(yǐ )为(wéi )意(yì );及(jí )闻(wén )罢(bà )助(zhù )役(yì ),复(fù )差(chà )役(yì ),愕(è )然(rán )失(shī )声(shēng )曰(yuē ):“亦(yì )罢(bà )及(jí )此(cǐ )乎(hū )?”良(liáng )久(jiǔ )曰(yuē ):“此(cǐ )法(fǎ )终(zhōng )不(bú )可(kě )罢(bà )也(yě )。”

壬(rén )戌(xū ),司(sī )马(mǎ )光(guāng )言(yán ):“取(qǔ )士(shì )之(zhī )道(dào ),当(dāng )以(yǐ )德(dé )行(háng )为(wéi )先(xiān ),文(wén )学(xué )为(wéi )后(hòu );就(jiù )文(wén )学(xué )之(zhī )中(zhōng ),又(yòu )当(dāng )以(yǐ )经(jīng )术(shù )为(wéi )先(xiān ),辞(cí )采(cǎi )为(wéi )后(hòu )。为(wéi )今(jīn )日(rì )计(jì ),莫(mò )若(ruò )依(yī )先(xiān )朝(cháo )成(chéng )法(fǎ ),合(hé )明(míng )经(jīng )、进(jìn )士(shì )为(wéi )一(yī )科(kē ),立(lì )《周(zhōu )易(yì )》、《尚(shàng )书(shū )》、《毛(máo )诗(shī )》、《周(zhōu )礼(lǐ )》、《仪(yí )礼(lǐ )》、《礼(lǐ )记(jì )》、《春(chūn )秋(qiū )》、《孝(xiào )经(jīng )》、《论(lùn )语(yǔ )》为(wéi )九(jiǔ )经(jīng ),令(lìng )天(tiān )下(xià )学(xué )官(guān )依(yī )注(zhù )疏(shū )讲(jiǎng )说(shuō ),学(xué )者(zhě )博(bó )观(guān )诸(zhū )家(jiā ),自(zì )择(zé )短(duǎn )长(zhǎng ),各(gè )从(cóng )所(suǒ )好(hǎo )。《春(chūn )秋(qiū )》止(zhǐ )用(yòng )《左(zuǒ )氏(shì )传(chuán )》,其(qí )公(gōng )羊(yáng )、穀(yù )梁(liáng )、陆(lù )淳(chún )等(děng )说(shuō ),并(bìng )为(wéi )诸(zhū )家(jiā )。《孟(mèng )子(zǐ )》止(zhǐ )为(wéi )诸(zhū )子(zǐ ),更(gèng )不(bú )试(shì )大(dà )义(yì ),应(yīng )举(jǔ )者(zhě )听(tīng )自(zì )占(zhàn )。习(xí )三(sān )经(jīng )以(yǐ )上(shàng ),多(duō )少(shǎo )随(suí )意(yì ),皆(jiē )须(xū )习(xí )《孝(xiào )经(jīng )》、《论(lùn )语(yǔ )》。”光(guāng )以(yǐ )奏(zòu )稿(gǎo )示(shì )范(fàn )纯(chún )仁(rén ),纯(chún )仁(rén )答(dá )光(guāng )曰(yuē ):“《孟(mèng )子(zǐ )》恐(kǒng )不(bú )可(kě )轻(qīng )。且(qiě )朝(cháo )廷(tíng )欲(yù )求(qiú )众(zhòng )人(rén )之(zhī )长(zhǎng ),而(ér )元(yuán )宰(zǎi )先(xiān )之(zhī ),似(sì )非(fēi )明(míng )夷(yí )莅(lì )众(zhòng )之(zhī )义(yì )。不(bú )若(ruò )清(qīng )心(xīn )以(yǐ )俟(sì )众(zhòng )论(lùn ),可(kě )者(zhě )从(cóng )之(zhī ),不(bú )可(kě )者(zhě )更(gèng )俟(sì )诸(zhū )贤(xián )议(yì )之(zhī ),如(rú )此(cǐ )则(zé )逸(yì )而(ér )易(yì )成(chéng ),有(yǒu )害(hài )亦(yì )可(kě )改(gǎi )矣(yǐ )。”光(guāng )欣(xīn )然(rán )纳(nà )之(zhī )。

戊(wù )辰(chén ),苏(sū )辙(zhé )言(yán ):“陛(bì )下(xià )用(yòng )司(sī )马(mǎ )光(guāng )为(wéi )相(xiàng ),而(ér )使(shǐ )韩(hán )缜(zhěn )以(yǐ )屠(tú )沽(gū )之(zhī )行(háng )与(yǔ )之(zhī )同(tóng )列(liè ),以(yǐ )臣(chén )度(dù )之(zhī ),不(bú )过(guò )一(yī )年(nián ),缜(zhěn )之(zhī )邪(xié )计(jì )必(bì )行(háng ),邪(xié )党(dǎng )必(bì )胜(shèng ),光(guāng )不(bú )获(huò )罪(zuì )而(ér )去(qù ),则(zé )必(bì )引(yǐn )疾(jí )而(ér )避(bì )矣(yǐ )。去(qù )岁(suì )北(běi )使(shǐ )入(rù )朝(cháo ),见(jiàn )缜(zhěn )在(zài )位(wèi ),相(xiàng )顾(gù )反(fǎn )臂(bì )微(wēi )笑(xiào )。缜(zhěn )举(jǔ )祖(zǔ )宗(zōng )七(qī )百(bǎi )里(lǐ )之(zhī )地(dì ),无(wú )故(gù )与(yǔ )之(zhī )。闻(wén )契(qì )丹(dān )地(dì )界(jiè )之(zhī )谋(móu ),出(chū )于(yú )耶(yē )律(lǜ )用(yòng )正(zhèng ),今(jīn )以(yǐ )为(wéi )相(xiàng )。彼(bǐ )以(yǐ )辟(pì )国(guó )七(qī )百(bǎi )里(lǐ )而(ér )相(xiàng )用(yòng )正(zhèng ),朝(cháo )廷(tíng )以(yǐ )蹙(cù )国(guó )七(qī )百(bǎi )里(lǐ )而(ér )相(xiàng )缜(zhěn ),臣(chén )愚(yú )所(suǒ )未(wèi )谕(yù )也(yě )。

辛(xīn )未(wèi ),以(yǐ )吏(lì )部(bù )侍(shì )郎(láng )李(lǐ )常(cháng )为(wéi )户(hù )部(bù )尚(shàng )书(shū )。常(cháng ),文(wén )士(shì ),少(shǎo )吏(lì )干(gàn ),或(huò )疑(yí )其(qí )不(bú )胜(shèng )任(rèn ),以(yǐ )问(wèn )司(sī )马(mǎ )光(guāng ),光(guāng )曰(yuē ):“使(shǐ )此(cǐ )人(rén )掌(zhǎng )邦(bāng )计(jì ),则(zé )天(tiān )下(xià )知(zhī )朝(cháo )廷(tíng )非(fēi )急(jí )于(yú )征(zhēng )利(lì ),贪(tān )吏(lì )掊(póu )克(kè )之(zhī )患(huàn ),庶(shù )几(jǐ )少(shǎo )息(xī )矣(yǐ )”

以(yǐ )中(zhōng )书(shū )舍(shě )人(rén )胡(hú )宗(zōng )愈(yù )为(wéi )给(gěi )事(shì )中(zhōng ),起(qǐ )居(jū )舍(shě )人(rén )苏(sū )轼(shì )为(wéi )中(zhōng )书(shū )舍(shě )人(rén )。

军(jūn )器(qì )监(jiān )丞(chéng )王(wáng )得(dé )君(jūn )言(yán ):“臣(chén )僚(liáo )上(shàng )章(zhāng )与(yǔ )议(yì )改(gǎi )法(fǎ ),但(dàn )许(xǔ )建(jiàn )明(míng )事(shì )情(qíng ),不(bú )得(dé )妄(wàng )有(yǒu )指(zhǐ )斥(chì )。”内(nèi )出(chū )手(shǒu )诏(zhào )曰(yuē ):“予(yǔ )方(fāng )开(kāi )广(guǎng )言(yán )路(lù ),得(dé )君(jūn )意(yì )欲(yù )杜(dù )塞(sāi )人(rén )言(yán ),无(wú )状(zhuàng )若(ruò )此(cǐ ),可(kě )罢(bà )职(zhí )与(yǔ )外(wài )任(rèn )监(jiān )当(dāng )。”得(dé )君(jūn )于(yú )是(shì )谪(zhé )监(jiān )永(yǒng )城(chéng )县(xiàn )仓(cāng )。

诏(zhào ):“毋(wú )以(yǐ )堂(táng )差(chà )冲(chōng )在(zài )选(xuǎn )已(yǐ )注(zhù )官(guān )。”

置(zhì )诉(sù )理(lǐ )所(suǒ ),许(xǔ )熙(xī )宁(níng )以(yǐ )来(lái )得(dé )罪(zuì )者(zhě )自(zì )言(yán )。

命(mìng )太(tài )学(xué )官(guān )试(shì ),司(sī )业(yè )、博(bó )士(shì )主(zhǔ )之(zhī ),如(rú )春(chūn )秋(qiū )补(bǔ )试(shì )法(fǎ )。

壬(rén )申(shēn ),诏(zhào ):“安(ān )焘(tāo )坚(jiān )辞(cí )知(zhī )枢(shū )密(mì )院(yuàn )事(shì ),特(tè )依(yī )所(suǒ )乞(qǐ ),仍(réng )同(tóng )知(zhī )枢(shū )密(mì )院(yuàn )事(shì ),仍(réng )令(lìng )班(bān )左(zuǒ )丞(chéng )李(lǐ )清(qīng )臣(chén )上(shàng )。”

癸(guǐ )酉(yǒu ),置(zhì )开(kāi )封(fēng )府(fǔ )界(jiè )提(tí )点(diǎn )刑(xíng )狱(yù )一(yī )员(yuán )。

女(nǚ )真(zhēn )贡(gòng )良(liáng )马(mǎ )于(yú )辽(liáo )。

乙(yǐ )亥(hài ),罢(bà )熙(xī )河(hé )、兰(lán )会(huì )路(lù )经(jīng )制(zhì )财(cái )用(yòng )司(sī )。

己(jǐ )卯(mǎo ),复(fù )广(guǎng )济(jì )河(hé )辇(niǎn )运(yùn )。

辛(xīn )巳(sì ),诏(zhào ):“民(mín )间(jiān )疾(jí )苦(kǔ )当(dāng )议(yì )宽(kuān )恤(xù )者(zhě ),监(jiān )司(sī )具(jù )闻(wén )。”

以(yǐ )校(xiào )书(shū )郎(láng )程(chéng )颐(yí )为(wéi )崇(chóng )政(zhèng )殿(diàn )说(shuō )书(shū ),从(cóng )司(sī )马(mǎ )光(guāng )言(yán )也(yě )。颐(yí )进(jìn )三(sān )答(dá )刂(cè ),其(qí )一(yī )曰(yuē ):“陛(bì )下(xià )春(chūn )秋(qiū )方(fāng )富(fù ),辅(fǔ )养(yǎng )之(zhī )道(dào ),不(bú )可(kě )不(bú )至(zhì )。大(dà )率(lǜ )一(yī )日(rì )之(zhī )中(zhōng ),接(jiē )贤(xián )士(shì )大(dà )夫(fū )之(zhī )时(shí )多(duō ),亲(qīn )宦(huàn )官(guān )、宫(gōng )妾(qiè )之(zhī )时(shí )少(shǎo ),则(zé )自(zì )然(rán )气(qì )质(zhì )变(biàn )化(huà ),德(dé )器(qì )成(chéng )就(jiù )。乞(qǐ )遴(lín )选(xuǎn )贤(xián )士(shì )入(rù )侍(shì )劝(quàn )讲(jiǎng ),讲(jiǎng )罢(bà ),常(cháng )留(liú )二(èr )人(rén )直(zhí )日(rì ),夜(yè )则(zé )一(yī )人(rén )直(zhí )宿(xiǔ ),以(yǐ )备(bèi )访(fǎng )问(wèn )。或(huò )有(yǒu )小(xiǎo )失(shī ),随(suí )事(shì )献(xiàn )规(guī )。岁(suì )月(yuè )积(jī )久(jiǔ ),必(bì )能(néng )养(yǎng )成(chéng )圣(shèng )德(dé )。”其(qí )二(èr )曰(yuē ):“三(sān )代(dài )必(bì )有(yǒu )师(shī )、傅(fù )、保(bǎo )之(zhī )官(guān )。师(shī ),道(dào )之(zhī )教(jiāo )训(xùn );傅(fù ),傅(fù )其(qí )德(dé )义(yì );保(bǎo ),保(bǎo )其(qí )身(shēn )体(tǐ )。臣(chén )以(yǐ )为(wéi )傅(fù )德(dé )义(yì )者(zhě ),在(zài )乎(hū )防(fáng )见(jiàn )闻(wén )之(zhī )非(fēi ),节(jiē )嗜(shì )好(hǎo )之(zhī )过(guò );保(bǎo )身(shēn )体(tǐ )者(zhě ),在(zài )乎(hū )适(shì )起(qǐ )居(jū )之(zhī )宜(yí ),存(cún )畏(wèi )谨(jǐn )之(zhī )心(xīn )。欲(yù )乞(qǐ )皇(huáng )帝(dì )左(zuǒ )右(yòu )扶(fú )侍(shì )祗(zhī )应(yīng )宫(gōng )人(rén )、内(nèi )臣(chén ),并(bìng )选(xuǎn )年(nián )四(sì )十(shí )五(wǔ )以(yǐ )上(shàng )厚(hòu )重(zhòng )小(xiǎo )心(xīn )之(zhī )人(rén ),服(fú )用(yòng )器(qì )玩(wán )皆(jiē )须(xū )质(zhì )朴(pǔ );及(jí )择(zé )内(nèi )臣(chén )十(shí )人(rén ),充(chōng )经(jīng )筵(yàn )祗(zhī )应(yīng ),以(yǐ )伺(sì )候(hòu )起(qǐ )居(jū ),凡(fán )动(dòng )息(xī )必(bì )使(shǐ )经(jīng )筵(yàn )官(guān )知(zhī )之(zhī )。”其(qí )三(sān )曰(yuē ):“窃(qiè )见(jiàn )经(jīng )筵(yàn )臣(chén )僚(liáo ),侍(shì )者(zhě )皆(jiē )坐(zuò ),而(ér )讲(jiǎng )者(zhě )独(dú )立(lì ),于(yú )礼(lǐ )为(wéi )悖(bèi )。乞(qǐ )今(jīn )后(hòu )特(tè )令(lìng )坐(zuò )讲(jiǎng ),以(yǐ )养(yǎng )主(zhǔ )上(shàng )尊(zūn )儒(rú )重(zhòng )道(dào )之(zhī )心(xīn )。臣(chén )以(yǐ )为(wéi )天(tiān )下(xià )重(zhòng )任(rèn ),惟(wéi )宰(zǎi )相(xiàng )与(yǔ )经(jīng )筵(yàn ),天(tiān )下(xià )治(zhì )乱(luàn )系(xì )宰(zǎi )相(xiàng ),君(jūn )德(dé )成(chéng )就(jiù )责(zé )经(jīng )筵(yàn ),由(yóu )此(cǐ )言(yán )之(zhī ),安(ān )得(dé )不(bú )以(yǐ )为(wéi )重(zhòng )!”

颐(yí )每(měi )以(yǐ )师(shī )道(dào )自(zì )居(jū ),其(qí )侍(shì )讲(jiǎng ),色(sè )甚(shèn )庄(zhuāng ),言(yán )多(duō )讽(fěng )谏(jiàn )。闻(wén )帝(dì )在(zài )宫(gōng )中(zhōng )盥(guàn )而(ér )避(bì )蚁(yǐ ),问(wèn ):“有(yǒu )是(shì )乎(hū )?”帝(dì )曰(yuē ):“有(yǒu )之(zhī )。”颐(yí )曰(yuē ):“推(tuī )此(cǐ )心(xīn )以(yǐ )及(jí )四(sì )海(hǎi ),帝(dì )王(wáng )之(zhī )要(yào )道(dào )也(yě )。”帝(dì )尝(cháng )凭(píng )栏(lán )偶(ǒu )折(shé )柳(liǔ )枝(zhī ),颐(yí )正(zhèng )色(sè )曰(yuē ):“方(fāng )春(chūn )时(shí )和(hé ),万(wàn )物(wù )发(fā )生(shēng ),不(bú )可(kě )无(wú )故(gù )摧(cuī )折(shé )。”帝(dì )不(bú )悦(yuè )。

御(yù )史(shǐ )吕(lǚ )陶(táo )言(yán ):“司(sī )农(nóng )少(shǎo )卿(qīng )范(fàn )子(zǐ )渊(yuān ),在(zài )元(yuán )丰(fēng )时(shí )提(tí )举(jǔ )河(hé )工(gōng ),糜(mí )费(fèi )巨(jù )万(wàn ),护(hù )堤(dī )厌(yàn )埽(sào )之(zhī )人(rén ),溺(nì )死(sǐ )无(wú )算(suàn ),而(ér )功(gōng )卒(zú )不(bú )成(chéng ),乞(qǐ )行(háng )废(fèi )放(fàng )。”于(yú )是(shì )黜(chù )知(zhī )峡(xiá )州(zhōu ),制(zhì )略(luè )曰(yuē ):“汝(rǔ )以(yǐ )有(yǒu )限(xiàn )之(zhī )财(cái ),兴(xìng )必(bì )不(bú )可(kě )成(chéng )之(zhī )役(yì );驱(qū )无(wú )辜(gū )之(zhī )民(mín ),置(zhì )诸(zhū )必(bì )死(sǐ )之(zhī )地(dì )。”中(zhōng )书(shū )舍(shě )人(rén )苏(sū )轼(shì )词(cí )也(yě )。

夏(xià ),四(sì )月(yuè ),己(jǐ )丑(chǒu ),右(yòu )仆(pú )射(shè )韩(hán )缜(zhěn )罢(bà )。先(xiān )是(shì )台(tái )谏(jiàn )前(qián )后(hòu )论(lùn )缜(zhěn )过(guò )恶(è )甚(shèn )众(zhòng ),皆(jiē )留(liú )中(zhōng )不(bú )报(bào )。太(tài )皇(huáng )太(tài )后(hòu )宣(xuān )谕(yù )孙(sūn )觉(jiào )、苏(sū )辙(zhé )曰(yuē ):“进(jìn )退(tuì )大(dà )臣(chén ),当(dāng )存(cún )国(guó )体(tǐ )。缜(zhěn )虽(suī )不(bú )协(xié )人(rén )望(wàng ),要(yào )须(xū )因(yīn )其(qí )求(qiú )去(qù )而(ér )后(hòu )出(chū )之(zhī )。”刘(liú )挚(zhì )等(děng )攻(gōng )之(zhī )益(yì )急(jí ),缜(zhěn )遂(suí )乞(qǐ )出(chū ),以(yǐ )观(guān )文(wén )殿(diàn )大(dà )学(xué )士(shì )知(zhī )颍(yǐng )昌(chāng )府(fǔ )。内(nèi )批(pī ):“缜(zhěn )自(zì )以(yǐ )恐(kǒng )妨(fáng )贤(xián )路(lù ),故(gù )乞(qǐ )出(chū )外(wài ),视(shì )矜(jīn )功(gōng )要(yào )名(míng )而(ér )去(qù )者(zhě ),缜(zhěn )为(wéi )得(dé )进(jìn )退(tuì )之(zhī )体(tǐ ),宜(yí )于(yú )制(zhì )词(cí )中(zhōng )声(shēng )说(shuō )此(cǐ )意(yì )。”矜(jīn )功(gōng )要(yào )名(míng ),盖(gài )指(zhǐ )蔡(cài )确(què )、章(zhāng )惇(dūn )也(yě )。

诏(zhào )太(tài )师(shī )致(zhì )仕(shì )文(wén )彦(yàn )博(bó )肩(jiān )舆(yú )赴(fù )阙(què ),令(lìng )河(hé )南(nán )津(jīn )置(zhì )行(háng )李(lǐ )。

先(xiān )是(shì )司(sī )马(mǎ )光(guāng )除(chú )左(zuǒ )仆(pú )射(shè ),固(gù )辞(cí )以(yǐ )疾(jí ),乞(qǐ )召(zhào )用(yòng )彦(yàn )博(bó )。范(fàn )纯(chún )仁(rén )亦(yì )以(yǐ )彦(yàn )博(bó )老(lǎo )成(chéng ),劝(quàn )帝(dì )召(zhào )致(zhì )之(zhī )。及(jí )将(jiāng )罢(bà )韩(hán )缜(zhěn ),太(tài )皇(huáng )太(tài )后(hòu )以(yǐ )御(yù )札(zhá )付(fù )光(guāng ),欲(yù )除(chú )彦(yàn )博(bó )太(tài )师(shī )兼(jiān )侍(shì )中(zhōng )、行(háng )右(yòu )仆(pú )射(shè )事(shì )。光(guāng )奏(zòu ):“彦(yàn )博(bó )官(guān )为(wéi )太(tài )师(shī ),年(nián )八(bā )十(shí )一(yī ),臣(chén )后(hòu )进(jìn )而(ér )位(wèi )居(jū )其(qí )上(shàng ),非(fēi )所(suǒ )以(yǐ )正(zhèng )大(dà )伦(lún )也(yě )。”不(bú )听(tīng )。

庚(gēng )寅(yín ),苏(sū )辙(zhé )言(yán ):“礼(lǐ )部(bù )欲(yù )复(fù )诗(shī )赋(fù ),司(sī )马(mǎ )光(guāng )乞(qǐ )以(yǐ )《九(jiǔ )经(jīng )》取(qǔ )士(shì ),二(èr )议(yì )并(bìng )未(wèi )施(shī )行(háng )。乞(qǐ )先(xiān )降(jiàng )指(zhǐ )挥(huī ),明(míng )言(yán )来(lái )年(nián )科(kē )场(chǎng )一(yī )切(qiē )如(rú )旧(jiù ),但(dàn )所(suǒ )对(duì )经(jīng )义(yì )兼(jiān )取(qǔ )注(zhù )疏(shū )及(jí )诸(zhū )家(jiā )议(yì )论(lùn ),不(bú )专(zhuān )用(yòng )王(wáng )氏(shì )之(zhī )学(xué ),仍(réng )罢(bà )律(lǜ )义(yì ),然(rán )后(hòu )徐(xú )议(yì ),更(gèng )未(wèi )为(wéi )晚(wǎn )也(yě )。”

辛(xīn )卯(mǎo ),司(sī )马(mǎ )光(guāng )乞(qǐ )“令(lìng )提(tí )点(diǎn )刑(xíng )狱(yù )司(sī )指(zhǐ )挥(huī )逐(zhú )县(xiàn )令(lìng )佐(zuǒ ),体(tǐ )量(liàng )乡(xiāng )村(cūn )人(rén )户(hù )有(yǒu )阙(què )食(shí )者(zhě ),一(yī )面(miàn )申(shēn )知(zhī )上(shàng )司(sī )及(jí )本(běn )州(zhōu ),更(gèng )不(bú )候(hòu )回(huí )报(bào ),即(jí )将(jiāng )本(běn )县(xiàn )义(yì )仓(cāng )及(jí )常(cháng )平(píng )仓(cāng )米(mǐ )谷(gǔ )直(zhí )行(háng )赈(zhèn )济(jì )。夏(xià )秋(qiū )成(chéng )熟(shú ),令(lìng )随(suí )税(shuì )送(sòng )纳(nà ),毋(wú )得(dé )收(shōu )息(xī )。令(lìng )佐(zuǒ )有(yǒu )能(néng )用(yòng )心(xīn )存(cún )恤(xù ),民(mín )不(bú )流(liú )移(yí )者(zhě ),优(yōu )与(yǔ )酬(chóu )奖(jiǎng );否(fǒu )则(zé )取(qǔ )勘(kān )闻(wén )奏(zòu )。”从(cóng )之(zhī )。

辛(xīn )卯(mǎo ),诏(zhào ):“诸(zhū )路(lù )旱(hàn )伤(shāng ),蠲(juān )其(qí )租(zū )。”

壬(rén )辰(chén ),以(yǐ )旱(hàn )虑(lǜ )囚(qiú )。

癸(guǐ )巳(sì ),特(tè )进(jìn )、荆(jīng )国(guó )公(gōng )王(wáng )安(ān )石(shí )卒(zú ),年(nián )六(liù )十(shí )有(yǒu )六(liù )。

安(ān )石(shí )性(xìng )强(qiáng )忮(zhì ),自(zì )信(xìn )所(suǒ )见(jiàn ),执(zhí )意(yì )不(bú )回(huí )。至(zhì )议(yì )变(biàn )法(fǎ ),在(zài )廷(tíng )交(jiāo )执(zhí )不(bú )可(kě ),安(ān )石(shí )傅(fù )经(jīng )义(yì ),出(chū )己(jǐ )意(yì ),辨(biàn )论(lùn )辄(zhé )数(shù )百(bǎi )言(yán ),众(zhòng )不(bú )能(néng )诎(qū )。甚(shèn )者(zhě )谓(wèi )天(tiān )变(biàn )不(bú )足(zú )畏(wèi ),祖(zǔ )宗(zōng )不(bú )足(zú )法(fǎ ),人(rén )言(yán )不(bú )足(zú )恤(xù )。罢(bà )黜(chù )中(zhōng )外(wài )老(lǎo )成(chéng )人(rén )几(jǐ )尽(jìn ),多(duō )用(yòng )门(mén )下(xià )儇(xuān )慧(huì )少(shǎo )年(nián )。久(jiǔ )之(zhī ),以(yǐ )旱(hàn )引(yǐn )去(qù )。洎(jì )复(fù )相(xiàng ),岁(suì )馀(yú )罢(bà ),终(zhōng )神(shén )宗(zōng )世(shì )不(bú )复(fù )召(zhào )。安(ān )石(shí )著(zhe )《日(rì )录(lù )》七(qī )十(shí )卷(juàn ),如(rú )韩(hán )琦(qí )、富(fù )弼(bì )、文(wén )彦(yàn )博(bó )、司(sī )马(mǎ )光(guāng )、吕(lǚ )公(gōng )著(zhe )、范(fàn )镇(zhèn )、吕(lǚ )诲(huì )、苏(sū )轼(shì )及(jí )一(yī )时(shí )之(zhī )贤(xián )者(zhě ),皆(jiē )重(zhòng )为(wéi )诋(dǐ )毁(huǐ ),晚(wǎn )居(jū )金(jīn )陵(líng ),于(yú )钟(zhōng )山(shān )书(shū )室(shì )多(duō )写(xiě )“福(fú )建(jiàn )子(zǐ )”三(sān )字(zì ),盖(gài )恨(hèn )为(wéi )吕(lǚ )惠(huì )卿(qīng )所(suǒ )误(wù )也(yě )。及(jí )卒(zú ),司(sī )马(mǎ )光(guāng )于(yú )病(bìng )中(zhōng )闻(wén )之(zhī ),亟(jí )简(jiǎn )吕(lǚ )公(gōng )著(zhe )曰(yuē ):“介(jiè )甫(fǔ )文(wén )章(zhāng )节(jiē )义(yì ),颇(pō )多(duō )过(guò )人(rén ),但(dàn )性(xìng )不(bú )晓(xiǎo )事(shì ),而(ér )喜(xǐ )遂(suí )非(fēi ),今(jīn )方(fāng )矫(jiǎo )其(qí )失(shī ),革(gé )其(qí )弊(bì )。不(bú )幸(xìng )介(jiè )甫(fǔ )谢(xiè )世(shì ),反(fǎn )覆(fù )之(zhī )徒(tú ),必(bì )诋(dǐ )毁(huǐ )百(bǎi )端(duān )。光(guāng )以(yǐ )为(wéi )朝(cháo )廷(tíng )特(tè )宜(yí )优(yōu )加(jiā )厚(hòu )礼(lǐ ),以(yǐ )振(zhèn )起(qǐ )浮(fú )薄(báo )之(zhī )风(fēng )。”其(qí )不(bú )修(xiū )怨(yuàn )如(rú )此(cǐ )。

戊(wù )戌(xū ),辽(liáo )主(zhǔ )北(běi )幸(xìng ),遣(qiǎn )使(shǐ )加(jiā )统(tǒng )军(jūn )使(shǐ )及(jí )静(jìng )化(huà )军(jūn )节(jiē )度(dù )使(shǐ )爵(jué )秩(zhì ),仍(réng )赐(cì )赍(jī )诸(zhū )军(jūn )士(shì )。

辛(xīn )丑(chǒu ),诏(zhào ):“执(zhí )政(zhèng )大(dà )臣(chén )各(gè )举(jǔ )可(kě )充(chōng )馆(guǎn )阁(gé )者(zhě )三(sān )人(rén )。”

壬(rén )寅(yín ),诏(zhào ):“文(wén )彦(yàn )博(bó )特(tè )授(shòu )太(tài )师(shī )、平(píng )章(zhāng )军(jūn )国(guó )重(zhòng )事(shì )。以(yǐ )门(mén )下(xià )侍(shì )郎(láng )吕(lǚ )公(gōng )著(zhe )为(wéi )尚(shàng )书(shū )右(yòu )仆(pú )射(shè )兼(jiān )中(zhōng )书(shū )侍(shì )郎(láng )。”太(tài )皇(huáng )太(tài )后(hòu )欲(yù )用(yòng )彦(yàn )博(bó )为(wéi )右(yòu )相(xiàng ),刘(liú )挚(zhì )、王(wáng )觌(dí )并(bìng )言(yán )彦(yàn )博(bó )春(chūn )秋(qiū )高(gāo ),不(bú )可(kě )为(wéi )三(sān )省(shěng )长(zhǎng )官(guān )。硃(zhū )光(guāng )庭(tíng )亦(yì )三(sān )上(shàng )章(zhāng ),以(yǐ )为(wéi ):“彦(yàn )博(bó )师(shī )臣(chén ),不(bú )宜(yí )烦(fán )以(yǐ )吏(lì )事(shì )。若(ruò )右(yòu )相(xiàng ),则(zé )吕(lǚ )公(gōng )著(zhe )、韩(hán )维(wéi )、范(fàn )纯(chún )仁(rén )皆(jiē )可(kě )为(wéi )之(zhī )。”帝(dì )问(wèn )司(sī )马(mǎ )光(guāng ),光(guāng )对(duì )曰(yuē ):“若(ruò )令(lìng )彦(yàn )博(bó )以(yǐ )太(tài )师(shī )平(píng )章(zhāng )军(jūn )国(guó )重(zhòng )事(shì ),亦(yì )足(zú )尊(zūn )老(lǎo )成(chéng )矣(yǐ )。”又(yòu )言(yán )宜(yí )为(wéi )右(yòu )相(xiàng )者(zhě )莫(mò )如(rú )吕(lǚ )公(gōng )著(zhe ),帝(dì )皆(jiē )听(tīng )之(zhī )。又(yòu )诏(zhào ):“彦(yàn )博(bó )一(yī )月(yuè )两(liǎng )赴(fù )经(jīng )筵(yàn ),六(liù )日(rì )一(yī )入(rù )朝(cháo ),因(yīn )至(zhì )都(dōu )堂(táng )与(yǔ )辅(fǔ )臣(chén )议(yì )事(shì );如(rú )遇(yù )有(yǒu )军(jūn )国(guó )机(jī )要(yào ),即(jí )不(bú )限(xiàn )时(shí )日(rì ),并(bìng )令(lìng )入(rù )预(yù )参(cān )决(jué )。”

先(xiān )是(shì )执(zhí )政(zhèng )官(guān )每(měi )三(sān )五(wǔ )日(rì )一(yī )聚(jù )都(dōu )堂(táng ),吏(lì )目(mù )抱(bào )文(wén )书(shū )历(lì )诸(zhū )厅(tīng )白(bái )之(zhī ),故(gù )为(wéi )长(zhǎng )者(zhě )得(dé )以(yǐ )专(zhuān )决(jué ),同(tóng )列(liè )难(nán )尽(jìn )争(zhēng )也(yě )。光(guāng )尝(cháng )恳(kěn )蔡(cài )确(què ),欲(yù )数(shù )会(huì )议(yì ),庶(shù )各(gè )尽(jìn )所(suǒ )见(jiàn ),而(ér )确(què )终(zhōng )不(bú )许(xǔ )。公(gōng )著(zhe )既(jì )秉(bǐng )政(zhèng ),乃(nǎi )日(rì )聚(jù )都(dōu )堂(táng ),长(zhǎng )贰(èr )并(bìng )得(dé )议(yì )事(shì ),遂(suí )为(wéi )定(dìng )制(zhì )。

乙(yǐ )巳(sì ),诏(zhào )户(hù )部(bù )裁(cái )冗(rǒng )费(fèi ),著(zhe )为(wéi )令(lìng )。

黜(chù )内(nèi )侍(shì )李(lǐ )宪(xiàn )等(děng )于(yú )外(wài )。

刘(liú )挚(zhì )言(yán ):“宦(huàn )者(zhě )李(lǐ )宪(xiàn ),贪(tān )功(gōng )生(shēng )事(shì ),渔(yú )敛(liǎn )生(shēng )民(mín )膏(gāo )血(xuè ),兴(xìng )灵(líng )、夏(xià )之(zhī )役(yì ),首(shǒu )违(wéi )师(shī )期(qī ),乃(nǎi )顿(dùn )兵(bīng )兰(lán )州(zhōu ),遗(yí )患(huàn )今(jīn )日(rì )。王(wáng )中(zhōng )正(zhèng )将(jiāng )兵(bīng )二(èr )十(shí )万(wàn )出(chū )河(hé )东(dōng ),逗(dòu )留(liú )违(wéi )诏(zhào ),精(jīng )卒(zú )劲(jìn )骑(qí ),死(sǐ )亡(wáng )殆(dài )尽(jìn )。宋(sòng )用(yòng )臣(chén )董(dǒng )大(dà )工(gōng )役(yì ),侵(qīn )陵(líng )官(guān )司(sī ),诛(zhū )求(qiú )小(xiǎo )民(mín ),夺(duó )其(qí )衣(yī )食(shí )之(zhī )路(lù )。石(shí )得(dé )一(yī )领(lǐng )皇(huáng )城(chéng )司(sī ),纵(zòng )遣(qiǎn )伺(sì )者(zhě ),飞(fēi )书(shū )朝(cháo )上(shàng )则(zé )墓(mù )入(rù )狴(bì )犴(àn ),朝(cháo )士(shì )都(dōu )人(rén )相(xiàng )顾(gù )以(yǐ )目(mù )者(zhě )殆(dài )十(shí )年(nián )。此(cǐ )四(sì )人(rén )者(zhě ),权(quán )势(shì )烽(fēng )焰(yàn ),张(zhāng )灼(zhuó )中(zhōng )外(wài ),幸(xìng )而(ér )先(xiān )帝(dì )神(shén )武(wǔ ),足(zú )以(yǐ )镇(zhèn )厌(yàn ),不(bú )然(rán ),其(qí )为(wéi )祸(huò )岂(qǐ )减(jiǎn )汉(hàn )、唐(táng )宦(huàn )者(zhě )哉(zāi )!”侍(shì )御(yù )史(shǐ )林(lín )旦(dàn )亦(yì )以(yǐ )为(wéi )言(yán )。诏(zhào )并(bìng )降(jiàng )官(guān ),宪(xiàn )、中(zhōng )正(zhèng )、得(dé )一(yī )提(tí )举(jǔ )宫(gōng )观(guān ),用(yòng )臣(chén )监(jiān )太(tài )平(píng )州(zhōu )税(shuì )务(wù )。

辛(xīn )亥(hài ),文(wén )彦(yàn )博(bó )入(rù )对(duì ),命(mìng )其(qí )子(zǐ )贻(yí )庆(qìng )扶(fú )掖(yè )上(shàng )殿(diàn ),赐(cì )贻(yí )庆(qìng )金(jīn )紫(zǐ )章(zhāng )服(fú )。

扬(yáng )王(wáng )颢(hào )、荆(jīng )王(wáng )頵(yūn )并(bìng )特(tè )授(shòu )太(tài )尉(wèi )。

司(sī )马(mǎ )光(guāng )请(qǐng )立(lì )经(jīng )明(míng )行(háng )修(xiū )科(kē ),岁(suì )委(wěi )升(shēng )朝(cháo )文(wén )武(wǔ )各(gè )举(jǔ )所(suǒ )知(zhī ),以(yǐ )勉(miǎn )厉(lì )天(tiān )下(xià ),使(shǐ )敦(dūn )士(shì )行(háng ),以(yǐ )示(shì )不(bú )专(zhuān )取(qǔ )文(wén )学(xué )之(zhī )意(yì )。若(ruò )所(suǒ )举(jǔ )人(rén )违(wéi )犯(fàn )名(míng )数(shù ),必(bì )坐(zuò )举(jǔ )主(zhǔ )毋(wú )赦(shè )。于(yú )是(shì )诏(zhào ):“自(zì )今(jīn )凡(fán )遇(yù )科(kē )举(jǔ ),令(lìng )升(shēng )朝(cháo )官(guān )各(gè )举(jǔ )经(jīng )明(míng )行(háng )修(xiū )之(zhī )士(shì )一(yī )人(rén ),俟(sì )登(dēng )第(dì )日(rì ),与(yǔ )升(shēng )甲(jiǎ )。罢(bà )谒(yè )禁(jìn )之(zhī )制(zhì )。”

知(zhī )诚(chéng )州(zhōu )周(zhōu )士(shì )隆(lóng )抚(fǔ )纳(nà )谿(jī )峒(dòng )民(mín )一(yī )千(qiān )三(sān )百(bǎi )馀(yú )户(hù ),赐(cì )士(shì )隆(lóng )银(yín )帛(bó )。

癸(guǐ )丑(chǒu ),三(sān )省(shěng )言(yán ):“尚(shàng )书(shū )六(liù )曹(cáo ),职(zhí )事(shì )闲(xián )剧(jù )不(bú )等(děng ),今(jīn )欲(yù )减(jiǎn )定(dìng ),以(yǐ )主(zhǔ )客(kè )兼(jiān )膳(shàn )部(bù ),职(zhí )方(fāng )兼(jiān )库(kù )部(bù ),都(dōu )官(guān )兼(jiān )司(sī )门(mén ),屯(tún )田(tián )兼(jiān )虞(yú )部(bù ),定(dìng )为(wéi )三(sān )十(shí )五(wǔ )员(yuán )。”又(yòu )言(yán ):“常(cháng )平(píng )奏(zòu )春(chūn )秋(qiū )敛(liǎn )散(sàn ),以(yǐ )陈(chén )易(yì )新(xīn ),及(jí )岁(suì )饥(jī )赈(zhèn )贷(dài ),主(zhǔ )司(sī )并(bìng )依(yī )法(fǎ )推(tuī )行(háng )。降(jiàng )贷(dài )常(cháng )平(píng )钱(qián )谷(gǔ ),丝(sī )麦(mài )丰(fēng )熟(shú ),随(suí )夏(xià )税(shuì )先(xiān )纳(nà )所(suǒ )输(shū )之(zhī )半(bàn ),愿(yuàn )并(bìng )纳(nà )者(zhě ),止(zhǐ )出(chū )息(xī )一(yī )分(fèn )。”并(bìng )从(cóng )之(zhī )。

五(wǔ )月(yuè ),丁(dīng )巳(sì )朔(shuò ),以(yǐ )资(zī )政(zhèng )殿(diàn )大(dà )学(xué )士(shì )兼(jiān )侍(shì )读(dú )韩(hán )维(wéi )为(wéi )门(mén )下(xià )侍(shì )郎(láng )。

罢(bà )诸(zhū )路(lù )重(zhòng )禄(lù ),复(fù )熙(xī )宁(níng )前(qián )旧(jiù )制(zhì )。

辽(liáo )自(zì )马(mǎ )群(qún )太(tài )保(bǎo )萧(xiāo )托(tuō )辉(huī )括(kuò )群(qún )牧(mù )实(shí )数(shù )以(yǐ )定(dìng )籍(jí ),厥(jué )后(hòu )柬(jiǎn )册(cè )国(guó )岁(suì )贡(gòng )千(qiān )匹(pǐ ),女(nǚ )真(zhēn )诸(zhū )国(guó )及(jí )铁(tiě )骊(lí )诸(zhū )部(bù )岁(suì )贡(gòng )良(liáng )马(mǎ ),仍(réng )禁(jìn )朔(shuò )州(zhōu )路(lù )鬻(yù )羊(yáng )马(mǎ )于(yú )南(nán )朝(cháo ),吐(tǔ )浑(hún )、党(dǎng )项(xiàng )鬻(yù )马(mǎ )于(yú )西(xī )夏(xià ),以(yǐ )故(gù )牧(mù )马(mǎ )蕃(fān )息(xī ),多(duō )至(zhì )百(bǎi )有(yǒu )馀(yú )万(wàn )。辽(liáo )主(zhǔ )赏(shǎng )群(qún )牧(mù )官(guān ),以(yǐ )次(cì )进(jìn )阶(jiē )。

庚(gēng )申(shēn ),夏(xià )国(guó )遣(qiǎn )使(shǐ )来(lái )贺(hè )即(jí )位(wèi )。

壬(rén )戌(xū ),诏(zhào )侍(shì )从(cóng )、台(tái )官(guān )、监(jiān )司(sī )各(gè )举(jǔ )县(xiàn )令(lìng )一(yī )人(rén )。

丁(dīng )卯(mǎo ),刘(liú )挚(zhì )上(shàng )疏(shū )曰(yuē ):“学(xué )校(xiào )为(wéi )育(yù )材(cái )首(shǒu )善(shàn )之(zhī )地(dì ),教(jiāo )化(huà )所(suǒ )从(cóng )出(chū ),非(fēi )行(háng )法(fǎ )之(zhī )所(suǒ )。虽(suī )群(qún )居(jū )众(zhòng )聚(jù ),帅(shuài )而(ér )齐(qí )之(zhī ),不(bú )可(kě )无(wú )法(fǎ ),亦(yì )有(yǒu )礼(lǐ )义(yì )存(cún )焉(yān )。先(xiān )帝(dì )养(yǎng )士(shì )之(zhī )盛(shèng ),比(bǐ )隆(lóng )三(sān )代(dài )。然(rán )太(tài )学(xué )屡(lǚ )起(qǐ )狱(yù )讼(sòng ),有(yǒu )司(sī )缘(yuán )此(cǐ )造(zào )为(wéi )法(fǎ )禁(jìn ),烦(fán )苛(kē )甚(shèn )于(yú )治(zhì )狱(yù ),条(tiáo )目(mù )多(duō )于(yú )防(fáng )盗(dào ),上(shàng )下(xià )疑(yí )贰(èr ),以(yǐ )求(qiú )苟(gǒu )免(miǎn )。尤(yóu )可(kě )怪(guài )者(zhě ),博(bó )士(shì )、诸(zhū )生(shēng )禁(jìn )不(bú )相(xiàng )见(jiàn ),教(jiāo )谕(yù )无(wú )所(suǒ )施(shī ),质(zhì )问(wèn )无(wú )所(suǒ )从(cóng ),月(yuè )巡(xún )所(suǒ )隶(lì )之(zhī )斋(zhāi )而(ér )已(yǐ )。斋(zhāi )舍(shě )既(jì )不(bú )一(yī ),随(suí )经(jīng )分(fèn )隶(lì ),则(zé )又(yòu )《易(yì )》博(bó )士(shì )兼(jiān )巡(xún )《礼(lǐ )》斋(zhāi ),《诗(shī )》博(bó )士(shì )兼(jiān )巡(xún )《书(shū )》斋(zhāi ),所(suǒ )至(zhì )备(bèi )礼(lǐ )请(qǐng )问(wèn ),相(xiàng )与(yǔ )揖(yī )诺(nuò ),亦(yì )或(huò )不(bú )交(jiāo )一(yī )言(yán )而(ér )退(tuì ),以(yǐ )防(fáng )私(sī )请(qǐng ),以(yǐ )杜(dù )贿(huì )赂(lù )。学(xué )校(xiào )如(rú )此(cǐ ),岂(qǐ )先(xiān )帝(dì )所(suǒ )以(yǐ )造(zào )士(shì )之(zhī )意(yì )哉(zāi )!愿(yuàn )罢(bà )其(qí )制(zhì )。”戊(wù )辰(chén ),诏(zhào )孙(sūn )觉(jiào )、顾(gù )临(lín )、程(chéng )颐(yí )同(tóng )国(guó )子(zǐ )监(jiān )长(zhǎng )贰(èr )修(xiū )立(lì )太(tài )学(xué )条(tiáo )制(zhì )。

己(jǐ )巳(sì ),幸(xìng )扬(yáng )王(wáng )、荆(jīng )王(wáng )第(dì ),官(guān )其(qí )子(zǐ )九(jiǔ )人(rén )。

乙(yǐ )亥(hài ),苏(sū )辙(zhé )言(yán ):“前(qián )参(cān )知(zhī )政(zhèng )事(shì )吕(lǚ )惠(huì )卿(qīng ),诡(guǐ )变(biàn )多(duō )端(duān ),见(jiàn )利(lì )忘(wàng )义(yì )。王(wáng )安(ān )石(shí )初(chū )任(rèn )执(zhí )政(zhèng ),以(yǐ )为(wéi )心(xīn )腹(fù ),青(qīng )苗(miáo )、助(zhù )役(yì ),议(yì )出(chū )其(qí )手(shǒu )。韩(hán )琦(qí )始(shǐ )言(yán )青(qīng )苗(miáo )之(zhī )害(hài ),先(xiān )帝(dì )翻(fān )然(rán )感(gǎn )悟(wù ),欲(yù )退(tuì )安(ān )石(shí )而(ér )行(háng )琦(qí )言(yán )。当(dāng )时(shí )执(zhí )政(zhèng )皆(jiē )闻(wén )德(dé )音(yīn ),安(ān )石(shí )亦(yì )累(lèi )表(biǎo )乞(qǐ )退(tuì ),天(tiān )下(xià )欣(xīn )然(rán )有(yǒu )息(xī )肩(jiān )之(zhī )望(wàng )矣(yǐ )。惠(huì )卿(qīng )方(fāng )为(wéi )小(xiǎo )官(guān ),自(zì )知(zhī )失(shī )势(shì ),上(shàng )章(zhāng )乞(qǐ )对(duì ),力(lì )进(jìn )邪(xié )说(shuō ),荧(yíng )惑(huò )圣(shèng )听(tīng ),巧(qiǎo )回(huí )天(tiān )意(yì )。身(shēn )为(wéi )馆(guǎn )殿(diàn ),摄(shè )行(háng )内(nèi )侍(shì )之(zhī )职(zhí ),亲(qīn )往(wǎng )传(chuán )宣(xuān ),以(yǐ )起(qǐ )安(ān )石(shí ),肆(sì )其(qí )伪(wěi )辨(biàn ),破(pò )难(nán )琦(qí )说(shuō ),仍(réng )为(wéi )安(ān )石(shí )画(huà )劫(jié )持(chí )上(shàng )下(xià )之(zhī )策(cè )。自(zì )是(shì )诤(zhèng )臣(chén )吞(tūn )声(shēng ),有(yǒu )职(zhí )丧(sàng )气(qì ),而(ér )天(tiān )下(xià )靡(mí )然(rán )矣(yǐ )。至(zhì )于(yú )排(pái )击(jī )忠(zhōng )良(liáng ),引(yǐn )用(yòng )邪(xié )党(dǎng ),惠(huì )卿(qīng )之(zhī )力(lì ),十(shí )居(jū )八(bā )九(jiǔ )。其(qí )后(hòu )又(yòu )建(jiàn )手(shǒu )实(shí )簿(bù )法(fǎ ),尺(chǐ )椽(chuán )寸(cùn )土(tǔ ),检(jiǎn )括(kuò )无(wú )遗(yí ),鸡(jī )豚(tún )狗(gǒu )彘(zhì ),抄(chāo )答(dá )刂(cè )殆(dài )遍(biàn ),小(xiǎo )民(mín )怨(yuàn )苦(kǔ ),甚(shèn )于(yú )苗(miáo )役(yì )。又(yòu )因(yīn )保(bǎo )甲(jiǎ )正(zhèng )长(zhǎng ),给(gěi )散(sàn )青(qīng )苗(miáo ),结(jié )甲(jiǎ )赴(fù )官(guān ),不(bú )遗(yí )一(yī )户(hù ),上(shàng )下(xià )骚(sāo )动(dòng ),不(bú )安(ān )其(qí )生(shēng ),遂(suí )至(zhì )河(hé )北(běi )人(rén )户(hù )流(liú )移(yí )。旋(xuán )又(yòu )兴(xìng )起(qǐ )大(dà )狱(yù )以(yǐ )恐(kǒng )胁(xié )士(shì )人(rén ),如(rú )郑(zhèng )侠(xiá )、王(wáng )安(ān )国(guó )之(zhī )徒(tú ),仅(jǐn )保(bǎo )首(shǒu )领(lǐng )而(ér )去(qù )。其(qí )心(xīn )本(běn )欲(yù )株(zhū )连(lián )蔓(màn )引(yǐn ),涂(tú )污(wū )公(gōng )卿(qīng ),独(dú )赖(lài )先(xiān )帝(dì )仁(rén )圣(shèng ),每(měi )事(shì )裁(cái )抑(yì ),故(gù )不(bú )得(dé )穷(qióng )极(jí )其(qí )恶(è )。既(jì )而(ér )惠(huì )卿(qīng )自(zì )以(yǐ )赃(zāng )罪(zuì )被(bèi )黜(chù ),于(yú )是(shì )力(lì )陈(chén )边(biān )事(shì ),以(yǐ )中(zhōng )上(shàng )心(xīn )。其(qí )在(zài )延(yán )安(ān ),始(shǐ )变(biàn )军(jūn )制(zhì ),杂(zá )用(yòng )蕃(fān )、汉(hàn ),违(wéi )背(bèi )物(wù )情(qíng ),坏(huài )乱(luàn )边(biān )政(zhèng )。西(xī )戎(róng )无(wú )变(biàn ),妄(wàng )奏(zòu )警(jǐng )急(jí ),擅(shàn )领(lǐng )大(dà )众(zhòng ),涉(shè )入(rù )戎(róng )境(jìng ),竟(jìng )不(bú )见(jiàn )敌(dí ),迁(qiān )延(yán )而(ér )归(guī ),恣(zì )行(háng )欺(qī )罔(wǎng ),立(lì )石(shí )纪(jì )功(gōng )。自(zì )是(shì )戎(róng )人(rén )怨(yuàn )叛(pàn ),边(biān )鄙(bǐ )骚(sāo )扰(rǎo ),河(hé )、陇(lǒng )困(kùn )竭(jié ),海(hǎi )内(nèi )疲(pí )劳(láo )。永(yǒng )乐(lè )之(zhī )败(bài ),大(dà )将(jiāng )徐(xú )禧(xǐ ),本(běn )惠(huì )卿(qīng )自(zì )布(bù )衣(yī )保(bǎo )荐(jiàn )擢(zhuó )任(rèn ),始(shǐ )终(zhōng )协(xié )议(yì ),遂(suí )付(fù )边(biān )政(zhèng );败(bài )声(shēng )始(shǐ )闻(wén ),震(zhèn )动(dòng )宸(chén )极(jí ),驯(xùn )致(zhì )不(bú )豫(yù )。安(ān )石(shí )之(zhī )于(yú )惠(huì )卿(qīng ),有(yǒu )卵(luǎn )翼(yì )之(zhī )恩(ēn ),有(yǒu )父(fù )师(shī )之(zhī )义(yì ),方(fāng )其(qí )求(qiú )进(jìn ),则(zé )胶(jiāo )固(gù )为(wéi )一(yī ),更(gèng )相(xiàng )汲(jí )引(yǐn ),以(yǐ )欺(qī )朝(cháo )廷(tíng )。及(jí )其(qí )权(quán )位(wèi )既(jì )均(jūn ),反(fǎn )眼(yǎn )相(xiàng )噬(shì )。始(shǐ ),安(ān )石(shí )罢(bà )相(xiàng ),以(yǐ )执(zhí )政(zhèng )荐(jiàn )惠(huì )卿(qīng ),既(jì )已(yǐ )得(dé )位(wèi ),恐(kǒng )安(ān )石(shí )复(fù )用(yòng ),遂(suí )起(qǐ )王(wáng )安(ān )国(guó )、李(lǐ )士(shì )宁(níng )之(zhī )狱(yù )以(yǐ )抳(ní )其(qí )归(guī )。安(ān )石(shí )觉(jiào )之(zhī ),被(bèi )召(zhào )即(jí )起(qǐ ),迭(dié )相(xiàng )攻(gōng )击(jī ),期(qī )至(zhì )死(sǐ )地(dì )。安(ān )石(shí )之(zhī )党(dǎng ),言(yán )惠(huì )卿(qīng )使(shǐ )华(huá )亭(tíng )知(zhī )县(xiàn )张(zhāng )若(ruò )济(jì )借(jiè )豪(háo )民(mín )钱(qián )置(zhì )田(tián )产(chǎn )等(děng )事(shì ),朝(cháo )廷(tíng )遣(qiǎn )蹇(jiǎn )周(zhōu )辅(fǔ )推(tuī )鞫(jū ),狱(yù )将(jiāng )具(jù )而(ér )安(ān )石(shí )罢(bà )去(qù ),故(gù )事(shì )不(bú )复(fù )究(jiū ),案(àn )在(zài )御(yù )史(shǐ ),可(kě )履(lǚ )视(shì )也(yě )。惠(huì )卿(qīng )发(fā )安(ān )石(shí )私(sī )书(shū ),其(qí )一(yī )曰(yuē )“无(wú )使(shǐ )齐(qí )年(nián )知(zhī )”,齐(qí )年(nián )者(zhě ),冯(féng )京(jīng )也(yě ),先(xiān )帝(dì )犹(yóu )薄(báo )其(qí )罪(zuì );惠(huì )卿(qīng )复(fù )发(fā )其(qí )一(yī )曰(yuē )“无(wú )使(shǐ )上(shàng )知(zhī )”,安(ān )石(shí )由(yóu )是(shì )得(dé )罪(zuì )。夫(fū )惠(huì )卿(qīng )与(yǔ )安(ān )石(shí ),出(chū )肺(fèi )肝(gān ),托(tuō )妻(qī )子(zǐ ),平(píng )居(jū )相(xiàng )结(jié ),唯(wéi )恐(kǒng )不(bú )深(shēn ),故(gù )虽(suī )欺(qī )君(jūn )之(zhī )言(yán )见(jiàn )于(yú )尺(chǐ )牍(dú ),不(bú )复(fù )疑(yí )间(jiān )。惠(huì )卿(qīng )方(fāng )其(qí )无(wú )事(shì ),已(yǐ )一(yī )一(yī )收(shōu )录(lù )以(yǐ )备(bèi )缓(huǎn )急(jí )之(zhī )用(yòng ),一(yī )旦(dàn )争(zhēng )利(lì ),随(suí )相(xiàng )抉(jué )擿(tī ),不(bú )遗(yí )馀(yú )力(lì )。此(cǐ )犬(quǎn )彘(zhì )之(zhī )所(suǒ )不(bú )为(wéi ),而(ér )惠(huì )卿(qīng )为(wéi )之(zhī )!惠(huì )卿(qīng )用(yòng )事(shì )于(yú )朝(cháo )廷(tíng ),首(shǒu )尾(wěi )十(shí )馀(yú )年(nián ),操(cāo )执(zhí )威(wēi )柄(bǐng ),凶(xiōng )焰(yàn )所(suǒ )及(jí ),甚(shèn )于(yú )安(ān )石(shí )。乞(qǐ )陛(bì )下(xià )断(duàn )自(zì )圣(shèng )意(yì ),略(luè )正(zhèng )典(diǎn )刑(xíng ),追(zhuī )削(xuē )官(guān )职(zhí ),投(tóu )畀(bì )四(sì )裔(yì )。”

诏(zhào )特(tè )赠(zèng )吕(lǚ )诲(huì )通(tōng )议(yì )大(dà )夫(fū ),子(zǐ )由(yóu )庚(gēng )与(yǔ )堂(táng )除(chú )合(hé )入(rù )差(chà )遣(qiǎn ),以(yǐ )刘(liú )挚(zhì )、吕(lǚ )大(dà )防(fáng )、范(fàn )纯(chún )仁(rén )言(yán )其(qí )触(chù )忤(wǔ )时(shí )宰(zǎi ),谴(qiǎn )死(sǐ )外(wài )籓(bān )故(gù )也(yě )。

辽(liáo )主(zhǔ )驻(zhù )纳(nà )葛(gě )泺(luò )。

戊(wù )寅(yín ),辽(liáo )宰(zǎi )相(xiàng )梁(liáng )颖(yǐng )出(chū )知(zhī )兴(xìng )平(píng )府(fǔ )事(shì )。

壬(rén )午(wǔ ),诏(zhào ):“文(wén )彦(yàn )博(bó )已(yǐ )降(jiàng )旨(zhǐ )令(lìng )独(dú )班(bān )起(qǐ )居(jū ),自(zì )今(jīn )赴(fù )经(jīng )筵(yàn )都(dōu )堂(táng ),凡(fán )同(tóng )三(sān )省(shěng )、枢(shū )密(mì )院(yuàn )奏(zòu )事(shì ),并(bìng )序(xù )官(guān )位(wèi )在(zài )宰(zǎi )相(xiàng )上(shàng )。”

乙(yǐ )酉(yǒu ),监(jiān )察(chá )御(yù )史(shǐ )上(shàng )官(guān )均(jūn )言(yán ):“今(jīn )之(zhī )议(yì )者(zhě ),必(bì )以(yǐ )为(wéi )往(wǎng )时(shí )之(zhī )散(sàn )青(qīng )苗(miáo ),出(chū )于(yú )抑(yì )配(pèi ),故(gù )有(yǒu )前(qián )日(rì )之(zhī )弊(bì );今(jīn )则(zé )募(mù )民(mín )之(zhī )愿(yuàn )取(qǔ )者(zhě )然(rán )后(hòu )与(yǔ )之(zhī ),而(ér )有(yǒu )司(sī )又(yòu )不(bú )以(yǐ )多(duō )散(sàn )为(wéi )功(gōng ),在(zài )民(mín )必(bì )以(yǐ )为(wéi )便(biàn )。臣(chén )以(yǐ )为(wéi )不(bú )然(rán )。今(jīn )天(tiān )下(xià )民(mín ),十(shí )室(shì )之(zhī )中(zhōng ),资(zī )用(yòng )匮(kuì )乏(fá )者(zhě )六(liù )七(qī ),诱(yòu )以(yǐ )青(qīng )苗(miáo )之(zhī )利(lì ),无(wú )知(zhī )之(zhī )民(mín ),不(bú )暇(xiá )远(yuǎn )计(jì ),必(bì )利(lì )一(yī )时(shí )之(zhī )得(dé ),纷(fēn )然(rán )趋(qū )赴(fù )。虽(suī )曰(yuē )不(bú )强(qiáng )抑(yì )配(pèi ),然(rán )而(ér )散(sàn )敛(liǎn )追(zhuī )呼(hū )督(dū )促(cù )之(zhī )烦(fán ),道(dào )涂(tú )往(wǎng )来(lái )之(zhī )费(fèi ),轻(qīng )用(yòng )妄(wàng )费(fèi ),贱(jiàn )售(shòu )谷(gǔ )帛(bó )之(zhī )患(huàn ),未(wèi )免(miǎn )如(rú )前(qián )日(rì )也(yě )。故(gù )臣(chén )愿(yuàn )行(háng )闰(rùn )二(èr )月(yuè )八(bā )日(rì )诏(zhào )书(shū ),罢(bà )去(qù )青(qīng )苗(miáo )法(fǎ ),复(fù )常(cháng )平(píng )昔(xī )年(nián )平(píng )粜(tiào )之(zhī )法(fǎ ),兹(zī )万(wàn )世(shì )之(zhī )通(tōng )利(lì )也(yě )。”

是(shì )月(yuè ),辽(liáo )放(fàng )进(jìn )士(shì )张(zhāng )毂(gū )等(děng )二(èr )十(shí )六(liù )人(rén )。

六(liù )月(yuè ),丁(dīng )亥(hài )朔(shuò ),辽(liáo )以(yǐ )左(zuǒ )伊(yī )勒(lè )希(xī )巴(bā )耶(yē )律(lǜ )坦(tǎn )为(wéi )特(tè )里(lǐ )衮(gǔn ),知(zhī )枢(shū )密(mì )院(yuàn )事(shì )耶(yē )律(lǜ )额(é )特(tè )勒(lè )兼(jiān )知(zhī )伊(yī )勒(lè )希(xī )巴(bā )事(shì )。

戊(wù )戌(xū ),诏(zhào ):“自(zì )今(jīn )科(kē )场(chǎng )程(chéng )试(shì ),毋(wú )得(dé )引(yǐn )用(yòng )《字(zì )说(shuō )》。”从(cóng )林(lín )旦(dàn )言(yán )也(yě )。

癸(guǐ )卯(mǎo ),辽(liáo )遣(qiǎn )使(shǐ )案(àn )诸(zhū )道(dào )狱(yù )。时(shí )景(jǐng )州(zhōu )刺(cì )史(shǐ )耶(yē )律(lǜ )俨(yǎn )入(rù )为(wéi )御(yù )史(shǐ )中(zhōng )丞(chéng ),案(àn )上(shàng )京(jīng )滞(zhì )狱(yù ),多(duō )所(suǒ )平(píng )反(fǎn ),擢(zhuó )同(tóng )知(zhī )宣(xuān )徽(huī )院(yuàn )事(shì )、提(tí )点(diǎn )大(dà )理(lǐ )寺(sì )。

甲(jiǎ )辰(chén ),置(zhì )《春(chūn )秋(qiū )》博(bó )士(shì )。

资(zī )政(zhèng )殿(diàn )大(dà )学(xué )士(shì )、正(zhèng )议(yì )大(dà )夫(fū )、提(tí )举(jǔ )嵩(sōng )山(shān )崇(chóng )福(fú )宫(gōng )吕(lǚ )惠(huì )卿(qīng )落(luò )职(zhí ),降(jiàng )为(wéi )中(zhōng )散(sàn )大(dà )夫(fū )、光(guāng )禄(lù )卿(qīng )、分(fèn )司(sī )南(nán )京(jīng ),苏(sū )州(zhōu )居(jū )住(zhù )。苏(sū )辙(zhé )、刘(liú )挚(zhì )、王(wáng )岩(yán )叟(sǒu )相(xiàng )继(jì )论(lùn )惠(huì )卿(qīng )罪(zuì )恶(è ),故(gù )有(yǒu )是(shì )命(mìng )。

监(jiān )察(chá )御(yù )史(shǐ )韩(hán )川(chuān )言(yán ):“市(shì )易(yì )之(zhī )设(shè ),虽(suī )曰(yuē )平(píng )均(jūn )物(wù )直(zhí ),而(ér )其(qí )实(shí )不(bú )免(miǎn )货(huò )交(jiāo )以(yǐ )取(qǔ )利(lì ),又(yòu )所(suǒ )收(shōu )不(bú )补(bǔ )所(suǒ )费(fèi )。请(qǐng )结(jié )绝(jué )见(jiàn )在(zài )物(wù )货(huò ),画(huà )日(rì )更(gèng )不(bú )收(shōu )买(mǎi )。”从(cóng )之(zhī )。

右(yòu )正(zhèng )言(yán )王(wáng )觌(dí )言(yán ):“先(xiān )帝(dì )令(lìng )常(cháng )平(píng )钱(qián )斛(hú )存(cún )留(liú )一(yī )半(bàn ),遇(yù )谷(gǔ )贵(guì )减(jiǎn )市(shì )价(jià )出(chū )粜(tiào ),成(chéng )熟(shú )时(shí )增(zēng )市(shì )价(jià )收(shōu )籴(dí ),务(wù )在(zài )平(píng )谷(gǔ )价(jià )而(ér )已(yǐ )。郡(jùn )县(xiàn )之(zhī )吏(lì ),妄(wàng )意(yì )朝(cháo )廷(tíng )之(zhī )法(fǎ ),惟(wéi )急(jí )于(yú )为(wéi )利(lì ),故(gù )于(yú )青(qīng )苗(miáo )新(xīn )令(lìng )则(zé )竞(jìng )务(wù )力(lì )行(háng ),于(yú )粜(tiào )籴(dí )旧(jiù )条(tiáo )则(zé )仅(jǐn )同(tóng )虚(xū )设(shè )。伏(fú )望(wàng )朝(cháo )廷(tíng )罢(bà )散(sàn )青(qīng )苗(miáo )钱(qián ),行(háng )旧(jiù )常(cháng )平(píng )仓(cāng )法(fǎ ),以(yǐ )成(chéng )先(xiān )帝(dì )之(zhī )素(sù )志(zhì )。”

辽(liáo )以(yǐ )同(tóng )知(zhī )南(nán )京(jīng )留(liú )守(shǒu )事(shì )耶(yē )律(lǜ )诺(nuò )音(yīn )知(zhī )右(yòu )伊(yī )勒(lè )希(xī )巴(bā )事(shì )。

乙(yǐ )巳(sì ),准(zhǔn )布(bù )部(bù )长(zhǎng )朝(cháo )于(yú )辽(liáo ),辽(liáo )主(zhǔ )命(mìng )燕(yàn )国(guó )王(wáng )延(yán )禧(xǐ )相(xiàng )结(jié )为(wéi )友(yǒu )。

丙(bǐng )午(wǔ ),王(wáng )岩(yán )叟(sǒu )、硃(zhū )光(guāng )庭(tíng )、苏(sū )辙(zhé )、王(wáng )觌(dí )言(yán ):“吕(lǚ )惠(huì )卿(qīng )责(zé )授(shòu )分(fèn )司(sī )南(nán )京(jīng ),不(bú )足(zú )以(yǐ )蔽(bì )其(qí )罪(zuì )。臣(chén )等(děng )岂(qǐ )不(bú )知(zhī )降(jiàng )四(sì )官(guān )、落(luò )一(yī )职(zhí )为(wéi )分(fèn )司(sī ),在(zài )常(cháng )人(rén )不(bú )为(wéi )轻(qīng )典(diǎn )乎(hū )?盖(gài )以(yǐ )尧(yáo )之(zhī )四(sì )凶(xiōng ),鲁(lǔ )之(zhī )少(shǎo )正(zhèng )卯(mǎo ),既(jì )非(fēi )常(cháng )人(rén ),不(bú )当(dāng )复(fù )用(yòng )常(cháng )法(fǎ )制(zhì )也(yě )。”

戊(wù )申(shēn ),吏(lì )部(bù )尚(shàng )书(shū )孙(sūn )永(yǒng )等(děng )请(qǐng )以(yǐ )富(fù )弼(bì )配(pèi )神(shén )宗(zōng )庙(miào )庭(tíng ),诏(zhào )从(cóng )之(zhī )。初(chū )议(yì )或(huò )欲(yù )以(yǐ )王(wáng )安(ān )石(shí ),或(huò )欲(yù )以(yǐ )吴(wú )充(chōng ),太(tài )常(cháng )少(shǎo )卿(qīng )鲜(xiān )于(yú )侁(shēn )曰(yuē ):“勋(xūn )德(dé )第(dì )一(yī ),唯(wéi )富(fù )弼(bì )耳(ěr )。”

辽(liáo )以(yǐ )契(qì )丹(dān )行(háng )宫(gōng )都(dōu )部(bù )署(shǔ )耶(yē )律(lǜ )阿(ā )苏(sū )兼(jiān )知(zhī )北(běi )院(yuàn )大(dà )王(wáng )事(shì )。

庚(gēng )戌(xū ),太(tài )白(bái )昼(zhòu )见(jiàn )。

辛(xīn )亥(hài ),吕(lǚ )惠(huì )卿(qīng )责(zé )授(shòu )建(jiàn )宁(níng )军(jūn )节(jiē )度(dù )副(fù )使(shǐ ),本(běn )州(zhōu )安(ān )置(zhì ),不(bú )得(dé )签(qiān )书(shū )公(gōng )事(shì );从(cóng )王(wáng )岩(yán )叟(sǒu )等(děng )四(sì )人(rén )所(suǒ )奏(zòu )也(yě )。苏(sū )轼(shì )草(cǎo )制(zhì )词(cí ),有(yǒu )曰(yuē ):“先(xiān )帝(dì )始(shǐ )以(yǐ )帝(dì )尧(yáo )之(zhī )仁(rén ),姑(gū )试(shì )伯(bó )鲧(gǔn ),终(zhōng )以(yǐ )孔(kǒng )子(zǐ )之(zhī )圣(shèng ),不(bú )信(xìn )宰(zǎi )予(yǔ )。”又(yòu )曰(yuē ):“尚(shàng )宽(kuān )两(liǎng )观(guān )之(zhī )诛(zhū ),薄(báo )示(shì )三(sān )苗(miáo )之(zhī )窜(cuàn )。”天(tiān )下(xià )传(chuán )诵(sòng )称(chēng )快(kuài )焉(yān )。

甲(jiǎ )寅(yín ),诏(zhào )曰(yuē ):“先(xiān )帝(dì )讲(jiǎng )求(qiú )法(fǎ )度(dù ),爱(ài )物(wù )仁(rén )民(mín ),而(ér )搢(jìn )绅(shēn )之(zhī )间(jiān ),不(bú )能(néng )推(tuī )原(yuán )本(běn )意(yì ),或(huò )妄(wàng )生(shēng )边(biān )事(shì ),或(huò )连(lián )起(qǐ )犴(àn )狱(yù ),久(jiǔ )乃(nǎi )知(zhī )弊(bì )。此(cǐ )群(qún )言(yán )所(suǒ )以(yǐ )未(wèi )息(xī ),朝(cháo )廷(tíng )所(suǒ )以(yǐ )惩(chéng )革(gé ),整(zhěng )饬(chì )风(fēng )俗(sú ),修(xiū )振(zhèn )纪(jì )纲(gāng ),盖(gài )不(bú )得(dé )已(yǐ )。况(kuàng )罪(zuì )显(xiǎn )者(zhě )已(yǐ )正(zhèng ),恶(è )钜(jù )者(zhě )已(yǐ )斥(chì ),则(zé )宜(yí )荡(dàng )涤(dí )隐(yǐn )疵(cī ),阔(kuò )略(luè )细(xì )故(gù )。应(yīng )今(jīn )日(rì )以(yǐ )前(qián )有(yǒu )涉(shè )此(cǐ )事(shì )状(zhuàng )者(zhě ),一(yī )切(qiē )不(bú )问(wèn ),言(yán )者(zhě )勿(wù )复(fù )弹(dàn )劾(hé )。”

始(shǐ ),邓(dèng )绾(wǎn )谪(zhé )滁(chú )州(zhōu ),言(yán )者(zhě )未(wèi )已(yǐ )。太(tài )皇(huáng )太(tài )后(hòu )因(yīn )欲(yù )下(xià )诏(zhào )慰(wèi )存(cún )反(fǎn )侧(cè ),吕(lǚ )公(gōng )著(zhe )以(yǐ )为(wéi )宜(yí )然(rán ),遂(suí )从(cóng )之(zhī )。或(huò )谓(wèi )公(gōng )著(zhe )曰(yuē ):“今(jīn )除(chú )恶(è )不(bú )尽(jìn ),将(jiāng )遗(yí )患(huàn )它(tā )日(rì )。”公(gōng )著(zhe )曰(yuē ):“治(zhì )道(dào )去(qù )太(tài )甚(shèn )耳(ěr )。文(wén )、景(jǐng )之(zhī )世(shì ),网(wǎng )漏(lòu )吞(tūn )舟(zhōu )。且(qiě )人(rén )才(cái )实(shí )难(nán ),宜(yí )使(shǐ )自(zì )新(xīn ),岂(qǐ )宜(yí )使(shǐ )自(zì )弃(qì )邪(xié )!”

复(fù )置(zhì )通(tōng )利(lì )军(jūn )。

乙(yǐ )卯(mǎo ),程(chéng )颐(yí )上(shàng )疏(shū )曰(yuē ):“今(jīn )讲(jiǎng )读(dú )官(guān )共(gòng )五(wǔ )人(rén ),四(sì )人(rén )皆(jiē )兼(jiān )要(yào )职(zhí ),独(dú )臣(chén )不(bú )领(lǐng )别(bié )官(guān ),近(jìn )差(chà )修(xiū )国(guó )子(zǐ )监(jiān )条(tiáo )例(lì ),是(shì )亦(yì )兼(jiān )也(yě ),乃(nǎi )无(wú )一(yī )人(rén )专(zhuān )职(zhí )辅(fǔ )导(dǎo )者(zhě )。执(zhí )政(zhèng )之(zhī )意(yì ),盖(gài )惜(xī )人(rén )材(cái ),不(bú )欲(yù )使(shǐ )之(zhī )闲(xián )尔(ěr ),又(yòu )以(yǐ )为(wéi )虽(suī )兼(jiān )它(tā )职(zhí ),不(bú )妨(fáng )讲(jiǎng )读(dú ),此(cǐ )尤(yóu )不(bú )思(sī )之(zhī )甚(shèn )也(yě )。古(gǔ )人(rén )斋(zhāi )戒(jiè )而(ér )告(gào )君(jūn ),臣(chén )前(qián )后(hòu )两(liǎng )得(dé )进(jìn )讲(jiǎng ),未(wèi )尝(cháng )敢(gǎn )不(bú )宿(xiǔ )斋(zhāi )戒(jiè ),潜(qián )思(sī )存(cún )诚(chéng ),觊(jì )感(gǎn )动(dòng )于(yú )上(shàng )心(xīn )。若(ruò )使(shǐ )营(yíng )于(yú )职(zhí )事(shì ),纷(fēn )其(qí )思(sī )虑(lǜ ),待(dài )至(zhì )上(shàng )前(qián ),然(rán )后(hòu )善(shàn )其(qí )辞(cí )说(shuō ),徒(tú )以(yǐ )颊(jiá )舌(shé )感(gǎn )人(rén ),不(bú )亦(yì )浅(qiǎn )乎(hū )?今(jīn )诸(zhū )臣(chén )所(suǒ )兼(jiān )皆(jiē )要(yào )官(guān ),若(ruò )未(wèi )能(néng )遽(jù )罢(bà ),且(qiě )乞(qǐ )免(miǎn )臣(chén )修(xiū )国(guó )子(zǐ )监(jiān )条(tiáo )例(lì ),俾(bǐ )臣(chén )夙(sù )夜(yè )精(jīng )思(sī )竭(jié )诚(chéng ),专(zhuān )在(zài )辅(fǔ )导(dǎo )。”颐(yí )一(yī )日(rì )讲(jiǎng )“颜(yán )子(zǐ )不(bú )改(gǎi )其(qí )乐(lè )”,既(jì )毕(bì )文(wén )义(yì ),乃(nǎi )复(fù )言(yán )曰(yuē ):“陋(lòu )巷(xiàng )之(zhī )士(shì ),仁(rén )义(yì )在(zài )躬(gōng )。人(rén )主(zhǔ )崇(chóng )高(gāo ),奉(fèng )养(yǎng )备(bèi )极(jí ),苟(gǒu )不(bú )知(zhī )学(xué ),安(ān )能(néng )不(bú )为(wéi )富(fù )贵(guì )所(suǒ )移(yí )!且(qiě )颜(yán )子(zǐ ),王(wáng )佐(zuǒ )才(cái )也(yě ),而(ér )箪(dān )食(shí )瓢(piáo )饮(yǐn );季(jì )氏(shì ),鲁(lǔ )国(guó )蠹(dù )也(yě ),而(ér )富(fù )于(yú )周(zhōu )公(gōng )。鲁(lǔ )君(jūn )用(yòng )舍(shě )如(rú )此(cǐ ),非(fēi )后(hòu )世(shì )之(zhī )鉴(jiàn )乎(hū )?”文(wén )彦(yàn )博(bó )、吕(lǚ )公(gōng )著(zhe )等(děng )入(rù )侍(shì ),闻(wén )其(qí )讲(jiǎng )说(shuō ),辄(zhé )相(xiàng )与(yǔ )叹(tàn )曰(yuē ):“真(zhēn )侍(shì )讲(jiǎng )也(yě )!”

彦(yàn )博(bó )对(duì )帝(dì )恭(gōng )甚(shèn ),或(huò )谓(wèi )颐(yí )曰(yuē ):“君(jūn )之(zhī )倨(jù ),视(shì )潞(lù )公(gōng )如(rú )何(hé )?”颐(yí )曰(yuē ):“潞(lù )公(gōng )三(sān )朝(cháo )大(dà )臣(chén ),事(shì )幼(yòu )主(zhǔ )不(bú )得(dé )不(bú )恭(gōng )。颐(yí )以(yǐ )布(bù )衣(yī )为(wéi )上(shàng )师(shī )傅(fù ),其(qí )敢(gǎn )不(bú )自(zì )重(zhòng )!此(cǐ )颐(yí )与(yǔ )潞(lù )公(gōng )所(suǒ )以(yǐ )不(bú )同(tóng )也(yě )。”

是(shì )月(yuè ),夏(xià )主(zhǔ )遣(qiǎn )使(shǐ )来(lái )求(qiú )兰(lán )州(zhōu )、米(mǐ )脂(zhī )等(děng )五(wǔ )砦(zhài ),司(sī )马(mǎ )光(guāng )言(yán ):“此(cǐ )乃(nǎi )边(biān )鄙(bǐ )安(ān )危(wēi )之(zhī )机(jī ),不(bú )可(kě )不(bú )察(chá )。灵(líng )、夏(xià )之(zhī )役(yì ),本(běn )由(yóu )我(wǒ )起(qǐ ),新(xīn )开(kāi )数(shù )砦(zhài ),皆(jiē )是(shì )彼(bǐ )田(tián )。今(jīn )既(jì )许(xǔ )其(qí )内(nèi )附(fù ),若(ruò )靳(jìn )而(ér )不(bú )与(yǔ ),彼(bǐ )必(bì )曰(yuē ):新(xīn )天(tiān )子(zǐ )即(jí )位(wèi ),我(wǒ )卑(bēi )辞(cí )厚(hòu )礼(lǐ )以(yǐ )事(shì )中(zhōng )国(guó ),庶(shù )几(jǐ )归(guī )我(wǒ )侵(qīn )疆(jiāng ),今(jīn )犹(yóu )不(bú )许(xǔ ),则(zé )是(shì )恭(gōng )顺(shùn )无(wú )益(yì ),不(bú )若(ruò )以(yǐ )武(wǔ )力(lì )取(qǔ )之(zhī )。小(xiǎo )则(zé )上(shàng )书(shū )悖(bèi )慢(màn ),大(dà )则(zé )攻(gōng )陷(xiàn )新(xīn )城(chéng )。当(dāng )此(cǐ )之(zhī )时(shí ),不(bú )得(dé )已(yǐ )而(ér )与(yǔ )之(zhī ),其(qí )为(wéi )国(guó )家(jiā )耻(chǐ ),无(wú )乃(nǎi )甚(shèn )于(yú )今(jīn )日(rì )乎(hū )!群(qún )臣(chén )犹(yóu )有(yǒu )见(jiàn )小(xiǎo )忘(wàng )大(dà )、守(shǒu )近(jìn )遗(yí )远(yuǎn )、惜(xī )此(cǐ )无(wú )用(yòng )之(zhī )地(dì )者(zhě ),愿(yuàn )决(jué )圣(shèng )心(xīn ),为(wéi )兆(zhào )民(mín )计(jì )。”时(shí )异(yì )议(yì )者(zhě )众(zhòng ),唯(wéi )文(wén )彦(yàn )博(bó )与(yǔ )光(guāng )合(hé ),太(tài )皇(huáng )太(tài )后(hòu )将(jiāng )许(xǔ )之(zhī )。光(guāng )欲(yù )并(bìng )弃(qì )熙(xī )河(hé ),安(ān )焘(tāo )固(gù )争(zhēng )之(zhī )曰(yuē ):“自(zì )灵(líng )武(wǔ )而(ér )东(dōng ),皆(jiē )中(zhōng )国(guó )故(gù )地(dì )。先(xiān )帝(dì )有(yǒu )此(cǐ )武(wǔ )功(gōng ),今(jīn )无(wú )故(gù )弃(qì )之(zhī ),岂(qǐ )不(bú )取(qǔ )轻(qīng )于(yú )外(wài )夷(yí )邪(xié )?”光(guāng )乃(nǎi )召(zhào )礼(lǐ )部(bù )员(yuán )外(wài )郎(láng )、前(qián )通(tōng )判(pàn )河(hé )州(zhōu )孙(sūn )路(lù )问(wèn )之(zhī ),路(lù )挟(jiā )舆(yú )地(dì )图(tú )示(shì )光(guāng )曰(yuē ):“自(zì )通(tōng )远(yuǎn )至(zhì )熙(xī )州(zhōu )才(cái )通(tōng )一(yī )径(jìng ),熙(xī )之(zhī )北(běi )已(yǐ )接(jiē )夏(xià )境(jìng )。今(jīn )自(zì )北(běi )关(guān )濒(bīn )大(dà )河(hé ),城(chéng )兰(lán )州(zhōu ),然(rán )后(hòu )可(kě )以(yǐ )捍(hàn )蔽(bì );若(ruò )捐(juān )以(yǐ )予(yǔ )敌(dí ),一(yī )道(dào )危(wēi )矣(yǐ )。”光(guāng )乃(nǎi )止(zhǐ )。

阅读:25471

打赏捐助〔Donate〕>>>

《哲宗宪元继道显德定功钦文睿武齐圣昭孝皇帝元祐元年(辽大安二年。丙寅,一零八六年)》简体版

©2015-2026 ok8.org 文学库